Το ρεπορτάζ με τίτλο «Η Motor Oil είναι η τρίτη μεγαλύτερη προμηθεύτρια καυσίμων του αμερικανικού στρατού στον κόσμο!» είναι διαθέσιμο εδώ. 

Ποιος τροφοδοτεί με καύσιμα τον αμερικανικό στρατό; Όχι μόνο την τελευταία χρονιά (από τον Ιούνιο του 2025 που έγινε η πρώτη επίθεση στο Ιράν), αλλά και τις προηγούμενες δύο δεκαετίες; Υπάρχουν Έλληνες προμηθευτές; Τι χρήση έχουν αυτά τα καύσιμα και πού καταλήγουν; Για ν’ απαντήσουμε σ’ αυτά τα ερωτήματα θέσαμε ως αφετηρία μια πολύ σημαντική, αλλά σχεδόν άγνωστη στο ελληνικό κοινό, βάση δεδομένων: το USAspending.gov.

Στηρίξτε την ανεξάρτητη δημοσιογραφία του Reporters United εδώ.

1ο βήμα – USAspending.gov  

Το USAspending είναι η επίσημη ηλεκτρονική πλατφόρμα διαφάνειας των δημόσιων προμηθειών των ΗΠΑ, κάτι σαν το ελληνικό ΚΗΜΔΗΣ. Εκεί παρουσιάζονται όλες οι συμβάσεις, οι αναθέσεις, τα δάνεια, οι επιχορηγήσεις και οι χρηματοδοτήσεις των αμερικανικών δημόσιων φορέων. Μέσα σε αυτές βρίσκονται και συμβάσεις προμήθειας καυσίμων με πετρελαϊκές εταιρείες από όλο τον κόσμο.

Φιλτράροντας τη βάση ανά δημόσιο φορέα και κλάδο οικονομικής δραστηριότητας (NAICS), συλλέξαμε συμβάσεις του υπουργείου Άμυνας των ΗΠΑ (ή υπουργείου Πολέμου, όπως μετονομάστηκε από τον πρόεδρο Τραμπ). Συνολικά προέκυψαν περίπου 2,5 εκατομμύρια αποτελέσματα από το 2005 ώς το 2025 με πάνω από 2.000 εταιρείες από όλον τον πλανήτη. 

Μέσα σε αυτές τις εταιρείες βρήκαμε τους ελληνικούς ομίλους Motor Oil (συμφερόντων Βαρδινογιάννη) και Helleniq Energy (πρώην ΕΛΠΕ ή Ελληνικά Πετρέλαια, συμφερόντων Λάτση και ελληνικού Δημοσίου), με αναθέσεις μέχρι και το 2025. Αξίζει να σημειώσουμε ότι σε παλαιότερα δεδομένα βρίσκουμε και την εταιρεία Aegean Marine Petroleum SA, συμφερόντων Δημήτρη Μελισσανίδη μέχρι το 2016, με ελάχιστες αναθέσεις μέχρι και το 2017. 

Κατεβάσαμε τα δεδομένα και τα επεξεργαστήκαμε σε Python. Από τις 287 στήλες της αρχικής βάσης δεδομένων κρατήσαμε τις 37 που αξιολογήσαμε ως σημαντικές και χρήσιμες για την έρευνά μας, όπως την αξία της σύμβασης, την περιγραφή της και την ανάδοχο εταιρεία.

Στην ανάλυση ανά εταιρεία παγκοσμίως συμπεριλάβαμε όσο μπορούσαμε και τις σχετικές θυγατρικές ή περιφερειακές εταιρείες των ίδιων ομίλων που εντοπίσαμε στα δεδομένα. Για παράδειγμα, τα δεδομένα της ExxonMobil αφορούν και τις θυγατρικές Mobil Oil Guam και Mobil Oil Mariana Islands, ενώ της TotalEnergies αφορούν και τις θυγατρικές της σε Νιγηρία, Κένυα, Καμερούν και Πουέρτο Ρίκο. Το ίδιο ισχύει και για τα δεδομένα της BP, που καταλαμβάνει την πρώτη θέση της παγκόσμιας κατάταξης στις αμερικανικές αναθέσεις. Ομαδοποιήσαμε δηλαδή τις συμβάσεις των εταιρειών που σχετίζονται με τη μητρική BP PLC: BP Products North America Inc, BP Regional Australasia Holdings Pty Ltd, Air BP και Air BP Italia SpA.

Ομοίως, στις αναθέσεις της Motor Oil συμπεριλάβαμε τις θυγατρικές της Motor Oil Hellas Corinth Refineries SA, Avinoil SA, Seka Bunkering Station SA και Sekavin SA. 

Παρά τις περιορισμένες πληροφορίες, στις περιγραφές των συμβάσεών της εμφανίζονται οι διάφοροι τύποι καυσίμων για χερσαίες μεταφορές, πολεμική αεροπορία και πολεμικό ναυτικό.

Αναλύοντας τις συμβάσεις του DLA Energy, της υπηρεσίας που είναι υπεύθυνη για την προμήθεια, αποθήκευση και διανομή καυσίμων για τον αμερικανικό στρατό, ο όμιλος Motor Oil βρίσκεται στην έκτη θέση παγκοσμίως στην προμήθεια καυσίμων, με συμβάσεις περίπου 6,6 δισ. δολαρίων στο χρονικό διάστημα 2005 – 2025. 

Ακόμα υψηλότερη είναι η θέση της Motor Oil στην παγκόσμια κατάταξη αν λάβουμε υπόψη μας τις συμβάσεις μόνο για την πιο πρόσφατη χρονιά, το 2025: Η ελληνική εταιρεία είναι τρίτη στον κόσμο. 

Αυτό όμως γέννησε ένα νέο ερώτημα: Μπορεί μία μόνο βάση των ΗΠΑ στην Ελλάδα, αυτή στη Σούδα της Κρήτης, να έχει τόσο μεγάλες ανάγκες ώστε να δικαιολογεί την τόσο υψηλή θέση μιας ελληνικής πολυεθνικής στην παγκόσμια κατάταξη;

2ο βήμα – Highergov.com 

Το USAspending δεν δίνει πληροφορίες για ποσότητες ή προορισμούς καυσίμων. Ψάχνοντας όμως με βάση τον κωδικό της κύριας σύμβασης (parent award) ανακαλύψαμε το Highergov.com, μια μη κρατική πλατφόρμα που συλλέγει δεδομένα από διάφορες κρατικές πηγές (μεταξύ άλλων τις SAM.gov, Grants.gov, FPDS/USAspending).

Η πλατφόρμα καλύπτει ένα σημαντικό κενό διαφάνειας στις ΗΠΑ: συνδέει συμβάσεις με τις αντίστοιχες προκηρύξεις τους. Αυτό γίνεται μέσω κοινών στοιχείων, όπως ο φορέας, ο πιθανός ανάδοχος, οι ημερομηνίες, τα ποσά και οι περιγραφές.

Στο Highergov.com βρήκαμε τουλάχιστον 19 προκηρύξεις, που φαίνεται να αφορούν 20 συμβάσεις της Motor Oil, όπως έχουν δημοσιευτεί στο SAM.gov, δηλαδή τη «Διαύγεια» των ΗΠΑ.

3ο βήμα – SAM.gov 

Για να βεβαιωθούμε ότι οι προκηρύξεις αφορούν υλοποιημένες αναθέσεις, αναζητήσαμε σε κάθε μία το έγγραφο MCBAS (Minimum Cost Solution Bid Award Sheet), που καταγράφει τον τελικό μειοδότη.

Σύμφωνα με το DLA Energy, το MCBAS είναι μια λίστα που δείχνει ποιοι προμηθευτές κέρδισαν σε κάθε προκήρυξη και ποιο ήταν το χαμηλότερο συνολικό κόστος τους για την παράδοση προϊόντων σε κάθε τοποθεσία.

Σε αυτά τα έγγραφα βρήκαμε πληροφορίες για τις μεταφορές καυσίμου τις οποίες ανάδοχοι απ’ όλο τον κόσμο όπως η Motor Oil αναλαμβάνουν στο πλαίσιο προγραμμάτων ανεφοδιασμού του υπουργείου Άμυνας των ΗΠΑ.

4ο βήμα – Εξαγωγή στοιχείων και δημιουργία web app

Για να καταλάβουμε τι ακριβώς μεταφορές καυσίμων έχει κάνει η Motor Oil, μελετήσαμε τα έγγραφα MCBAS. 

Κάθε αρχείο είναι ένα PDF που περιλαμβάνει εγγραφές μεταφορών: ποιος είναι ο ανάδοχος, τι καύσιμο μεταφέρεται, σε τι ποσότητα, σε ποια τιμή (ανά αμερικανικό γαλόνι) και φυσικά από πού ξεκινά και πού καταλήγει.

Τελικά σε αυτά τα 19 αρχεία βρήκαμε 141 εγγραφές που αφορούν τη Motor Oil και τα διυλιστήριά της στους Αγίους Θεοδώρους για την περίοδο μεταξύ 2015 – 2025.

Οι προορισμοί αναγράφονται με κωδικές ονομασίες που τις περισσότερες φορές συμπίπτουν με ονόματα πόλεων ή γνωστών στρατιωτικών βάσεων των ΗΠΑ σε όλο τον κόσμο. Καταφέραμε να συνδέσουμε τις μεταφορές της Motor Oil με 39 επίσημες στρατιωτικές βάσεις παγκοσμίως, καθώς και με τέσσερα επιπλέον σημεία υποστήριξης του αμερικανικού στρατού. Για τις περισσότερες από αυτές βρήκαμε και γεωγραφικές συντεταγμένες. 

Aποστείλαμε ερωτήσεις στις δύο ελληνικές πολυεθνικές (Motor Oil Hellas και Helleniq Energy) που έχουν αναλάβει συμβόλαια του υπουργείου Άμυνας των ΗΠΑ μέχρι και το 2025.

Μαζί με την ομάδα του Spoovio δημιουργήσαμε μια διαδραστική εφαρμογή που χαρτογραφεί τις μεταφορές των στρατιωτικών καυσίμων της Motor Oil σε όλη την υδρόγειο. Πατώντας πάνω στα σημεία παράδοσης, όπως τα ορίσαμε πάνω στον χάρτη με βάση το όνομά τους, εμφανίζονται περισσότερες πληροφορίες για την κάθε μεταφορά με τα αντίστοιχα έγγραφα και τις δημόσιες πηγές που τις τεκμηριώνουν.

Για το στήσιμο της εφαρμογής σε front-end περιβάλλον, μας βοήθησε και ένα εργαλείο τεχνητής νοημοσύνης μέσω της μεθόδου vibe coding, το οποίο διάβαζε τα δεδομένα από τη βάση δεδομένων που δημιουργήσαμε. Έχοντας ως πηγή τη συγκεκριμένη βάση δεδομένων, σχεδιάσαμε εναλλακτικές μορφές παρουσίασής τους (Map, Treemap, Sunburst, Table) για την καλύτερη κατανόηση από τους αναγνώστες και τις αναγνώστριες. Αφού ομαδοποιήσαμε τις στρατιωτικές βάσεις ανά χώρα, τις ιεραρχήσαμε με βάση την ποσότητα των στρατιωτικών καυσίμων. 

Για τρία σημεία παράδοσης (KIC, NORTHERN ITALIAN και U.S. NAVAL AIR STA) δεν μπορέσαμε να βρούμε τις αντίστοιχες στρατιωτικές βάσεις από τα διαθέσιμα δεδομένα, οπότε αφαιρέσαμε τα επτά εκατομμύρια γαλόνια καυσίμου από την ανάλυσή μας.

Το άρθρο Μεθοδολογία έρευνας: Η Motor Oil ως βασική προμηθεύτρια καυσίμων του στρατού των ΗΠΑ  εμφανίστηκε πρώτα στο R•U.

ΓΡΑΦΕΙΟ ΠΡΥΤΑΝΗ

Αρ. Πρωτ. Εμπ: 35 

12 Φεβρουαρίου 2026

ΕΝΩΠΙΟΝ ΚΑΘΕ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ ΚΑΙ ΑΡΧΗΣ

ΕΞΩΔΙΚΗ ΔΗΛΩΣΗ – ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Του νομικού προσώπου δημοσίου δικαίου, Ανώτατου Εκπαιδευτικού Ιδρύματος, με την επωνυμία «Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο», που εδρεύει στην Αθήνα, στην οδό 28ης Οκτωβρίου αρ. 42, με ταχυδρομική διεύθυνση στην Πολυτεχνειούπολη Ζωγράφου, στην οδό Ηρώων Πολυτεχνείου αρ. 9, όπως εκπροσωπείται νόμιμα.

[σφραγίδα επίδοσης με ημ/νία 13/02/2026 και ώρα 15:00 μ.μ.. Ο Δικαστικός Επιμελητής (σ.σ. στοιχεία δικαστικού επιμελητή)]

ΠΡΟΣ

Την Δάφνη Καράβολα, δημοσιογράφο του δικτύου δημοσιογράφων με την επωνυμία «Reporters United», που εδρεύει στην Αθήνα, στην οδό Αναξαγόρα αρ. 3 5.

κα Καράβολα,

Σε απάντηση του από 19 Δεκεμβρίου 2025 άρθρου σας στην ιστοσελίδα Reporters United με τίτλο «Παρανομεί το Πολυτεχνείο με τις κάμερες!», το οποίο έχει τίτλο συκοφαντικό, καθώς δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα και περιεχόμενο με σωρεία αναληθών, ανακριβών, εσφαλμένων και αβάσιμων ισχυρισμών, αποστέλλουμε την παρούσα για την αποκατάσταση της αλήθειας:

1. Όπως επανειλημμένως έχετε ενημερωθεί από το Ίδρυμά μας (ιδίως, με τα 31472/2025 και 36228/2025 έγγραφά μας), το νομοθετικό πλαίσιο (εθνικό και ευρωπαϊκό) και οι διαδικασίες, που επιβάλλουν και ορίζουν τη σύννομη συλλογή και επεξεργασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα των μελών της Πολυτεχνειακής Κοινότητας τηρούνται απαρέγκλιτα.

2. Ήδη δύο φορές σας έχουμε επισημάνει ότι έχουν εκδοθεί πλήρεις και αιτιολογημένες αποφάσεις του Συμβουλίου Διοίκησης ως αρμοδίου αποφασιστικού οργάνου για την κατάρτιση και τήρηση του Σχεδίου Ασφάλειας και Προστασίας και για τη Μελέτη Εκτίμησης Αντικτύπου, που αφορά στην εγκατάσταση και χρήση συστήματος βιντεοεπιτήρησης σε χώρους του Ιδρύματος. Οι αποφάσεις αυτές και τα πιο πάνω Έγγραφα έχουν αποσταλεί στην κα Υπουργό Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού και έχουν κατατεθεί στον κ. Εισαγγελέα Πρωτοδικών Αθηνών, όπως ο νόμος ορίζει.

3. Επιπλέον, το Ίδρυμά μας έχει ορίσει Υπεύθυνη Προστασίας Δεδομένων (DPO), που ασχολείται ειδικώς με την παροχή διευκρινίσεων για κάθε θέμα προστασίας δεδομένων, που τίθεται υπόψη της από τα αρμόδια όργανα διοίκησης, αλλά, κυρίως, και από τα ίδια τα υποκείμενα δεδομένων.

4. Επιπροσθέτως, λαμβάνοντας υπόψη τη δημοσιογραφική σας ενασχόληση με ζητήματα νομοθεσίας, γνωρίζετε ή οφείλετε να γνωρίζετε και να πληροφορείτε το κοινό σας ως προς αυτό, ότι το Σχέδιο Ασφάλειας και Προστασίας ενός Πανεπιστημιακού Ιδρύματος είναι εμπιστευτικό σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 225 του ν. 4957/2022 (Α΄ 141). Τον εμπιστευτικό χαρακτήρα του εν λόγω Σχεδίου τον επιβάλλει ο Νόμος και, συνακόλουθα, τον τηρεί το Ίδρυμά μας, με αποτέλεσμα να μην επιτρέπεται «πρόσβαση» σε αυτές τις πληροφορίες από κανέναν τρίτο. Όπως προαναφέρεται και είσαστε ήδη ενημερωμένη για αυτό, η σχετική απόφαση έχει προ καιρού κοινοποιηθεί στο αρμόδιο Υπουργείο Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού, ενώ εξαιρείται ρητά της υποχρέωσης δημοσίευσής της στο πρόγραμμα «ΔΙΑΥΓΕΙΑ», σύμφωνα με τις διατάξεις της παρ. 4 του πιο πάνω άρθρου. Αντίστοιχα, η απόφαση για την εγκατάσταση και λειτουργία του συστήματος ασφαλείας, η οποία εμπεριέχεται στο σχέδιο ασφάλειας και προστασίας των Α.Ε.Ι., έχει προ καιρού αποσταλεί, όπως ο νόμος ορίζει, στον αρμόδιο κ. Εισαγγελέα Πλημμελειοδικών.

5. Με προηγούμενες απαντητικές επιστολές μας σας ενημερώσαμε σχετικά και σας προτείναμε να απευθυνθείτε στις ανωτέρω Αρχές προκειμένου να λάβετε, αν αυτό προβλέπεται από την σχετική διαδικασία τήρησης των σχετικών αρχείων, τα αντίγραφα των εγγράφων που επιμόνως μας ζητάτε, αλλά δεν μας επιτρέπεται – κατά τα παραπάνω – να σας δώσουμε. Αντιλαμβανόμαστε δε από το εν λόγω δημοσίευμά σας ότι επιμένετε να μην απευθύνεστε αρμοδίως, αλλά να αιτείστε από εμάς τα έγγραφα που δεν μπορούμε με βάση το νόμο να σας αποκαλύψουμε.

6. Περαιτέρω, είναι απολύτως αβάσιμος ο ισχυρισμός σας ότι δήθεν το Ίδρυμά μας επικαλείται δήθεν «απαγορευμένο» νομικό έρεισμα για τη χρήση του συστήματος βιντεοεπιτήρησης. Το δικαιϊκό θεμέλιο παρατίθεται αναλυτικά στην ιστοσελίδα του Ιδρύματος και γίνεται αναφορά στο ν. 4624/2019, σύμφωνα με τον οποίο οι δημόσιοι φορείς επιτρέπεται να επεξεργάζονται δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα, όταν η επεξεργασία είναι απαραίτητη για την εκπλήρωση καθήκοντος που εκτελείται προς το δημόσιο συμφέρον ή κατά την άσκηση δημόσιας εξουσίας που τους έχει ανατεθεί. Συμπληρωματικώς, βεβαίως για κάθε επιμέρους δραστηριότητα, γίνεται επίκληση της αναγκαίας διάταξης.

7. Αναφέρεστε, επίσης, συνεχώς σε μη ενημέρωση του κοινού για υποτιθέμενη ύπαρξη Κέντρου Λήψης και Εικόνων καίτοι δεν έχει εκδοθεί το προβλεπόμενο π.δ., καθώς και στο προσωπικό το οποίο το στελεχώνει. Σας δηλώνουμε εκ νέου ότι μόλις εκδοθεί το αναγκαίο π.δ. και δημιουργηθεί το οριζόμενο στο νόμο Κέντρο θα υπάρξει αντίστοιχη ενημέρωση. Προς το παρόν εφαρμόζονται όλες οι υπάρχουσες εγγυητικές για τα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα διατάξεις των ν. 4957/2022, 4624/2019, π.δ. 75/2020 και, βεβαίως, ο ΓΚΠΔ. Συγκεκριμένα:

• Τα δεδομένα καταγράφονται αποκλειστικά μέσω καταγραφικού συστήματος, είναι προσβάσιμα μόνο από εξουσιοδοτημένα στελέχη του Ιδρύματος και μόνο για τη διερεύνηση περιστατικών ασφάλειας με την εφαρμογή συγκεκριμένης διαδικασίας.

• Δεν χρησιμοποιούνται τεχνολογίες αναγνώρισης προσώπων ή αυτοματοποιημένης ταυτοποίησης και οι κάμερες δεν έχουν ήχο.

8. Επιπλέον, εν γνώσει σας εσφαλμένα αποδίδετε υποχρέωση του Ιδρύματος να αναρτά ενημερωτικές πινακίδες κάτω από κάθε κάμερα και αβασίμως ισχυρίζεστε ότι δήθεν «χωρίς ενημερωτικές πινακίδες έμειναν και οι 16 κάμερες». Για το θέμα αυτό οι Ευρωπαϊκές Κατευθυντήριες Γραμμές για τη βιντεοεπιτήρηση (EDPB Guidelines 3/2019) ορίζουν ότι τέτοια υποχρέωση δεν υφίσταται.

9. Τέλος, επειδή αναφέρεστε στις μεταβατικές διατάξεις του ν. 4957/2022, επισημαίνουμε αναφορικά με το Σχέδιο Ασφάλειας και Προστασίας του άρθρου 225, ότι στο άρθρο 472 του ίδιου νόμου ρητά, μεταξύ άλλων, περιγράφεται ο οικονομικός μηχανισμός συμμόρφωσης για τα όργανα διοίκησης κάθε Α.Ε.Ι., δεδομένου ότι η παράλειψη έκδοσης του Σχεδίου Ασφάλειας και Προστασίας λαμβάνεται υπόψη για την έκδοση της απόφασης της περ. ε) της παρ. 2 του άρθρου 16 του ν. 4653/2020 (Α΄ 12).

10. Η επιλογή σας να μην κάνετε ειδική αναφορά σε τίποτα από τα παραπάνω, δυστυχώς δημιουργεί την εντύπωση της μεροληψίας και της εκ προοιμίου αναξιοπιστίας της έρευνάς σας. 

Αυτονόητο θεωρούμε ότι θα δημοσιεύσετε την παρούσα δήλωση – απάντησή μας στην πλήρη έκταση και περιεχόμενό της σε θέση αντίστοιχη του άρθρου σας.

Με ρητή επιφύλαξη κάθε νομίμου δικαιώματός μας.

Αρμόδιος δικαστικός επιμελητής να επιδώσει νόμιμα την παρούσα σε αυτήν στην οποία απευθύνεται για να λάβει γνώση του περιεχομένου της και για τις νόμιμες συνέπειες και να αντιγράψει ολόκληρο το περιεχόμενο αυτής στην έκθεση επίδοσης.

Ζωγράφου, 12 Φεβρουαρίου 2026

Ο Πρύτανης του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου

Καθηγητής Ιωάννης Χατζηγεωργίου

Το άρθρο Εξώδικο στο Reporters United και τη δημοσιογράφο του Δάφνη Καράβολα εμφανίστηκε πρώτα στο R•U.

Ο τίτλος «Παρανομεί το Πολυτεχνείο με τις Κάμερες!» δεν αναφέρεται σε κάποια Απόφαση Δικαστηρίου ή Εποπτικής Αρχής, αλλά στην αθέτηση συγκεκριμένων υποχρεώσεων του ΕΜΠ, όπως αυτές πηγάζουν από τις κείμενες διατάξεις, σχετικά με την τοποθέτηση και χρήση συστημάτων βιντεοπιτήρησης, όπως υπογραμμίζουν τα δημοσιογραφικά ευρήματα κατά την ημερομηνία δημοσίευσης του άρθρου της δημοσιογράφου (19/12/2025).

Σε αυτό το σημείο επεξηγούμε τις προκλήσεις που ανακύπτουν και τα σχετικά ευρήματα της δημοσιογραφικής έρευνας, που παραπέμπουν σε περιπτώσεις παραβίασης του δικαίου προστασίας προσωπικών δεδομένων, και έχουν τεθεί προς αξιολόγηση ενώπιον της Αρχής Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα (ΑΠΔΠΧ) ήδη από τις 16 Σεπτεμβρίου 2025.

Νομική Βάση Επεξεργασίας

Όπως αναφέρει η ΑΠΔΠΧ στην Απόφαση 26/2019, η αναγνώριση και επιλογή της κατάλληλης νομικής βάσης εκ των προβλεπομένων στο άρθρο 6 παρ. 1 ΓΚΠΔ είναι στενά συνδεδεμένη με την αρχή της θεμιτής ή δίκαιης επεξεργασίας καθώς και με την αρχή του περιορισμού του σκοπού, ο δε υπεύθυνος επεξεργασίας οφείλει όχι μόνο να επιλέγει την κατάλληλη νομική βάση προ της έναρξης της επεξεργασίας, τεκμηριώνοντας εσωτερικά την επιλογή αυτή κατ’ εφαρμογή της αρχής της λογοδοσίας, αλλά και να ενημερώνει κατ’ αρ. 13 παρ. 1 εδ. γ’ και 14 παρ. 1 εδ. γ’ ΓΚΠΔ για την χρήση της το υποκείμενο των δεδομένων καθώς η επιλογή της κάθε νομικής βάσης ασκεί έννομη επιρροή στην εφαρμογή των δικαιωμάτων των υποκειμένων.

Όπως επίσης υπογραμμίζει η ΑΠΔΠΧ στην ίδια Απόφαση, «ο υπεύθυνος επεξεργασίας δεν μπορεί να μεταβάλει τη νομική βάση κατά τη διάρκεια της επεξεργασίας, και θα πρέπει εγκαίρως κατά τον χρόνο συλλογής των δεδομένων να έχει επιλέξει τη σωστή (και ενδεχομένως μοναδική) νομική βάση».

Ωστόσο, το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο (ΕΜΠ) από τον Μάρτιο του 2025, όπου φαίνεται να εγκατέστησε συστήματα επιτήρησης στην Πολυτεχνειούπολη Ζωγράφου και το συγκρότημα της Πατησίων με βάση το δημοσιογραφικό ρεπορτάζ, έως και την ημέρα δημοσίευσης του ρεπορτάζ (19/12/2025), αλλά ακόμη και την ημέρα σύνταξης της παρούσας τοποθέτησης (16/2/2026), έχει προχωρήσει σε σημαντικές σχετικές παραλείψεις των υποχρεώσεων του με βάση τη νομοθεσία για την προστασία προσωπικών δεδομένων.

Συγκεκριμένα, όπως φαίνεται από αποσπάσματα της ιστοσελίδας του ΕΜΠ στο αποθετήριο ιστοσελίδων Way Back Machine, η εκδοχή της Πολιτικής Απορρήτου του ΕΜΠ, τουλάχιστον έως τις 19 Μαΐου 2025, δεν κάνει καμία αναφορά σε επεξεργασία προσωπικών δεδομένων με χρήση συστημάτων επιτήρησης, ούτε και σε συγκεκριμένη φυσικά νομική βάση παραβιάζοντας τις διατάξεις του ΓΚΠΔ.

Η πρώτη αλλαγή στην Πολιτική Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων του ΕΜΠ, καταγράφεται στις 23 Ιουνίου 2025, όπου το ΕΜΠ, προσθέτει την ενότητα «Επεξεργασία μέσω Συστήματος Βιντεοεπιτήρησης». Το ΕΜΠ αναφέρει τότε για πρώτη φορά καταγεγραμμένα ότι «Η επεξεργασία βασίζεται στο έννομο συμφέρον του ΕΜΠ (άρθρο 6 παρ. 1 στ. ΓΚΠΔ)…». Ωστόσο, όπως ρητά αναφέρει το ίδιο Άρθρο του ΓΚΠΔ, η νομική βάση του εννόμου συμφέροντος δεν εφαρμόζεται στην επεξεργασία που διενεργείται από δημόσιες αρχές κατά την άσκηση των καθηκόντων τους. Επομένως, το έννομο συμφέρον δεν αποτελεί νομική βάση επεξεργασίας με βάση τον ΓΚΠΔ, και παραβιάζονται οι διατάξεις του.

Δυστυχώς το ΕΜΠ δεν σημειώνει με διαφανή τρόπο στην Πολιτική Προστασίας του κάποια ημερομηνία για το πότε έλαβε πράγματι χώρα η εν λόγω αλλαγή του κειμένου, οπότε δεν είμαστε σε θέση πραγματικά να γνωρίζουμε πότε επήλθε αυτή η σημαντικότατη αλλαγή.

Το ίδιο ακριβώς λεκτικό που κάνει αναφορά στην εν λόγω νομική βάση του εννόμου συμφέροντος (Άρθρο 6 παρ.1 στ. ΓΚΠΔ) χρησιμοποιείται αποκλειστικά από το ΕΜΠ σε καταχωρημένες εκδόσεις της Πολιτικής Προστασίας των Προσωπικών Δεδομένων της ιστοσελίδας του, έως και τις 16 Δεκεμβρίου 2025 (3 ημέρες πριν τη δημοσίευση του ρεπορτάζ).

Επομένως, κατά την ημερομηνία δημοσίευσης του ρεπορτάζ της δημοσιογράφου Δάφνης Καράβολα (19/12/2025), το ΕΜΠ παρουσίαζε πράγματι ως νομική βάση της επεξεργασία το έννομο συμφέρον του, δηλαδή το άρθρο 6, παρ.1 στ. ΓΚΠΔ, το οποίο με βάση τις διατάξεις του ίδιου ακριβώς άρθρου «δεν εφαρμόζεται στην επεξεργασία που διενεργείται από δημόσιες αρχές κατά την άσκηση των καθηκόντων τους». Άρα, ο τίτλος του άρθρο της δημοσιογράφου ανταποκρίνεται στα πραγματικά περιστατικά της εν λόγω υπόθεσης.

Σε καταχωρημένη εκδοχή της Πολιτικής Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων στις 13 Ιανουαρίου 2026 (μετά δηλαδή τη δημοσίευση του ρεπορτάζ), το ΕΜΠ έχει μεταβάλει και πάλι το λεκτικό της Πολιτικής του. Και πάλι, δυστυχώς το ΕΜΠ δεν σημειώνει με διαφανή τρόπο στην Πολιτική Προστασίας του κάποια ημερομηνία για το πότε έλαβε πράγματι χώρα η εν λόγω αλλαγή του κειμένου, οπότε δεν είμαστε σε θέση πραγματικά να γνωρίζουμε πότε επήλθε αυτή η σημαντικότατη αλλαγή από τις 16/12/2025 έως τις 13/01/2026.

Πάντως, έκτοτε, και έως και την ημέρα σύνταξης της παρούσας τοποθέτησης (16/02/2026) το κείμενο έχει γίνει ακόμη πιο αόριστο, κάνοντας αναφορά σε πολλά και διαφορετικά νομικά πλαίσια, συμπεριλαμβανομένου του άρθρου 225 του Ν.4957/2022, του άρθρου 6 παρ. 1 στ ΓΚΠΔ και του ΠΔ 75/2020, χωρίς όμως να αποσαφηνίζεται ρητά ποια είναι η συγκεκριμένη νομική βάση της επεξεργασίας για τη χρήση συστημάτων βιντεοεπιτήρησης από το ΕΜΠ.

Συγκεκριμένα το κείμενο δεν κάνει καμία συγκεκριμένη αναφορά σε νομική βάση της επεξεργασίας, ενώ το ΕΜΠ έχει συγκεκριμένη υποχρέωση ως προς αυτό με βάση τα άρθρα 12, παρ.1, 13 παρ. 1 εδ. γ’ και 14 παρ. 1 εδ. γ’ ΓΚΠΔ. 

Το κείμενο της Πολιτικής Προστασίας του ΕΜΠ έχει διαμορφωθεί ως εξής:

«Αιτιολόγηση της αντικειμενικότητας του σκοπού: Η αντικειμενικότητα του σκοπού προβλέπεται και υποστηρίζεται από τις διατάξεις των νόμων

• Tο άρθρο 225 του Ν. 4957/2022, όπως ισχύει μετά τη σχετική τροποποίηση από τον ν. 5224/25, αναφορικά με το Σχέδιο Ασφάλειας και Προστασίας των Ανώτατων Εκπαιδευτικών Ιδρυμάτων όπου ρυθμίζεται ρητά η επιτρεπτή εγκατάσταση και λειτουργία συστημάτων επιτήρησης σε χώρους των ΑΕΙ,

• τις εγγυήσεις που προβλέπονται στο Π.Δ. 75/2020 για την επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα μέσω συστημάτων επιτήρησης.

• το Ν. 4624/2019 (εφαρμοστικός νόμος του Κανονισμού (ΕΕ) 2016/679)

• το άρθρο 6 παρ. 1 στοιχ. στ’ του Γενικού Κανονισμού Προστασίας Δεδομένων (GDPR),

• το άρθρο 35 του GDPR σχετικά με την υποχρέωση διενέργειας Εκτίμησης Αντικτύπου (DPIA).»

Άρα, η Πολιτική Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων του ΕΜΠ, δεν αναφέρει με σαφήνεια τη νομική βάση της επεξεργασίας για τη χρήση συστημάτων βιντεοεπιτήρησης, παρά το γεγονός ότι το ΕΜΠ ως Υπεύθυνος Επεξεργασίας διατηρεί αυτή την υποχρέωση, όπως ορίζεται στα Άρθρα 12 παρ. 1, 13 παρ. 1(γ) και 14 παρ. 1(γ) ΓΚΠΔ.

Η μόνη νομική βάση που μπορεί να χρησιμοποιηθεί στο μέλλον από το ΕΜΠ για τη χρήση συστημάτων βιντεοεπιτήρησης είναι το άρθρο 225, παρ. 2 του Ν.4957/2022, και άρα το Άρθρο 6. Παρ.1 περ.ε’ ΓΚΠΔ. Το εν λόγω άρθρο του ΓΚΠΔ προβλέπει ότι η επεξεργασία είναι απαραίτητη για την εκπλήρωση καθήκοντος που εκτελείται προς το δημόσιο συμφέρον ή κατά την άσκηση δημόσιας εξουσίας που έχει ανατεθεί στον υπεύθυνο επεξεργασίας.

Ωστόσο, το ΕΜΠ δεν μπορεί να χρησιμοποιήσει ακόμη τη νομική βάση αυτή επειδή το άρθρο 225, παρ. 6 του Ν.4957/2022, απαιτεί στην παράγραφο ε’, την έκδοση Προεδρικού Διατάγματος από τον Υπουργό Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού που θα ορίζει τα δεδομένα που υποβάλλονται σε επεξεργασία, τον χρόνο τήρησης και τους αποδέκτες αυτών. 

Επειδή αυτό το Προεδρικό Διάταγμα δεν έχει ακόμη εκδοθεί, δεν υπάρχει λειτουργική νομική βάση επεξεργασίας δεδομένων από το ΕΜΠ για χρήση συστημάτων βιντεοεπιτήρησης με βάση τις διατάξεις του Ν.4957/2022. Όπως υπογραμμίστηκε ανωτέρω, η αναφορά στο έννομο συμφέρον του, δεν αποτελεί επιτρεπτή νομική βάση, καθώς το ΕΜΠ αποτελεί δημόσια αρχή που διενεργεί την επεξεργασία κατά την άσκηση των καθηκόντων της. 

Σχετικά με τις αναφορές στο ΠΔ 75/2020 στην Πολιτική Απορρήτου του ΕΜΠ, αυτό δεν αποτελεί σε καμία περίπτωση νομική βάση της επεξεργασίας. Συγκεκριμένα, το άρθρο 225, παρ.8 του Ν.4957/2022, κάνει αναφορά στο ΠΔ 75/2020 προκειμένου να υπογραμμίζει ότι θα πρέπει να εφαρμόζονται αναλόγως οι εγγυήσεις που προβλέπονται εκεί. Δηλαδή, ο Ν.4957/2022, δεν προβλέπει ότι το ΠΔ 75/2020 αποτελεί νομική βάση της επεξεργασίας. 

Μάλιστα, σχετική επιβεβαίωση ότι δεν έχουν εγκατασταθεί συστήματα επιτήρησης με βάση τις διατάξεις του ΠΔ 75/2020 στο ΕΜΠ, παραχωρεί και η Ελληνική Αστυνομία (ΕΛ.ΑΣ), ως αποκλειστικά (συν)υπεύθυνη επεξεργασίας για πράξεις επεξεργασίας που σχετίζονται με το ΠΔ 75/2020. Συγκεκριμένα, σε σχετικό αίτημα που κατατέθηκε στις 24 Δεκεμβρίου 2025 προς την ΕΛ.ΑΣ. Από τον Εκτελεστικό Διευθυντή της Homo Digitalis, Λευτέρη Χελιουδάκη, το 7ο Τμήμα της Γ.Α.Δ.Α. απάντησε ότι έως την 02/01/2026 το Τμήμα Διαχείρισης Συστημάτων Επιτήρησης της Διεύθυνσης Επιχειρήσεων και Διαχείρισης Κρίσεων/Α.Ε.Α δεν έχει εκδώσει Άδεια Εγκατάστασης σταθερού συστήματος επιτήρησης με τη χρήση εικόνας ή και ήχου για δημόσιους χώρους στην περιοχή του Ε.Μ.Π.

Τέλος, θα πρέπει να σημειωθεί το κείμενο της εξώδικης – δήλωσης απάντησης, αναφέρει ότι «(τ)ο δικαιϊκό θεμέλιο παρατίθεται αναλυτικά στην ιστοσελίδα του Ιδρύματος και γίνεται αναφορά στον ν.4624/2019, σύμφωνα με τον οποίο οι δημόσιοι φορείς επιτρέπεται να επεξεργάζονται δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα, όταν η επεξεργασία είναι απαραίτητη για την εκπλήρωση καθήκοντος που εκτελείται προς το δημόσιο συμφέρον ή κατά την άσκηση δημόσιας εξουσίας που τους έχει ανατεθεί».

Όπως προκύπτει ωστόσο από τα ανωτέρω, καθώς και από τις καταγραμμένες εκδοχές της Πολιτικής Προστασίας του ΕΜΠ, μέχρι και τη δημοσίευση του ρεπορτάζ (19/12/2025) δεν υπήρχε καμία αναφορά στην νομική βάση του Άρθρου 6, παρ. 1, περ.ε’ ΓΚΠΔ (εκπλήρωση καθήκοντος που εκτελείται προς το δημόσιο συμφέρον ή κατά την άσκηση δημόσιας εξουσίας που έχει ανατεθεί στον υπεύθυνο επεξεργασίας) όπως υποστηρίζει ο κ. Πρύτανης του ΕΜΠ.

Αντιθέτως, υπήρχε μόνο αναφορά στο Άρθρο 6, παρ.1, περ. στ’ ΓΚΠΔ (η επεξεργασία είναι απαραίτητη για τους σκοπούς των έννομων συμφερόντων που επιδιώκει ο υπεύθυνος επεξεργασίας ή τρίτος, εκτός εάν έναντι των συμφερόντων αυτών υπερισχύει το συμφέρον ή τα θεμελιώδη δικαιώματα και οι ελευθερίες του υποκειμένου των δεδομένων που επιβάλλουν την προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, ιδίως εάν το υποκείμενο των δεδομένων είναι παιδί). Οπότε, ο ισχυρισμός εντός της εξώδικης τοποθέτησης είναι εσφαλμένος για την περίοδο στην οποία αναφέρεται.

Πινακίδες Ενημέρωσης για Συστήματα Βιντεοεπιτήρησης

Στο κείμενο της εξώδικης τοποθέτησης αναφέρεται ότι η δημοσιογράφος αποδίδει εσφαλμένα υποχρέωση του Ιδρύματος να αναρτά ενημερωτικές πινακίδες κάτω από κάθε κάμερα, καθώς και ότι οι Ευρωπαϊκές Κατευθυντήριες γραμμές για τη βιντεοεπιτήρηση (EDPB 3/2019) ορίζουν ότι τέτοια υποχρέωση δεν υφίσταται.

Σύμφωνα με την καθοδήγηση της Αρχής Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα στην ιστοσελίδα της, τις Αποφάσεις της 38/2025, 60/2022, 50/2022 και 5/2022 (ενδεικτικά) καθώς και τις Κατευθυντήριες γραμμές 3/2019 του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Προστασίας Δεδομένων (ΕΣΠΔ – EDPB) σχετικά με την επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα μέσω βιντεοσυσκευών (σελ. 31) ο υπεύθυνος επεξεργασίας οφείλει να αναρτήσει κατάλληλο αριθμό ευδιάκριτων ενημερωτικών πινακίδων σχετικά με το ότι ο χώρος βιντεοσκοπείται. Στην ουσία, αυτές οι πινακίδες αποτελούν τις λεγόμενες, πληροφορίες πρώτου επιπέδου, (άρθρο 12 παράγραφος 7 του ΓΚΠΔ).

Όπως αναφέρει το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Προστασίας Δεδομένων (ΕΣΠΔ), στην εν λόγω Γνωμοδότηση δεν είναι υποχρεωτικό να αποκαλύπτεται η θέση της κάμερας εφόσον δεν υπάρχει αμφιβολία ως προς το ποιες περιοχές υπόκεινται σε παρακολούθηση και εφόσον οι συνθήκες της επιτήρησης διευκρινίζονται με σαφήνεια. Αυτό συμβαίνει επειδή, όπως πάλι χαρακτηριστικά αναφέρει το ΕΣΠΔ το υποκείμενο των δεδομένων πρέπει να είναι σε θέση να εκτιμήσει ποια περιοχή υπόκειται σε παρακολούθηση από κάμερα ώστε να είναι σε θέση να αποφύγει την επιτήρηση ή να προσαρμόσει τη συμπεριφορά του εάν είναι απαραίτητο.

Το ΕΜΠ διατηρεί τουλάχιστον τέσσερα (4) συστήματα επιτήρησης που έχουν τοποθετηθεί στο ιστορικό κτίριο του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου χωρίς ενημερωτικές πινακίδες. Τα δύο εξ ́αυτών βρίσκονται επί της Οδού Στουρνάρη και Μπουμπουλίνας (γωνία), το τρίτο βρίσκεται επί της Οδού Μπουμπουλίνας και το τέταρτο βρίσκεται επί της Οδού Τοσίτσα (γωνία με την οδό Μπουμπουλίνας). 

Όλα τα συστήματα επιτήρησης αυτά στοχεύουν σε δημόσια πεζοδρόμια και δρόμους. Τα υποκείμενο των δεδομένων επομένως που προχωρούν στους εξωτερικούς χώρους του ΕΜΠ, καθώς και εντός της περίφραξης αυτού, δεν είναι σε θέση να εκτιμήσουν ποια περιοχή υπόκειται σε παρακολούθηση από κάμερες ώστε να είναι σε θέση να αποφύγουν την επιτήρηση ή να προσαρμόσουν τη συμπεριφορά τους εάν είναι απαραίτητο. Αφού υπάρχουν βάσιμες αμφιβολίες ως προς το ποιες περιοχές υπόκεινται σε παρακολούθηση και οι συνθήκες της επιτήρησης δεν διευκρινίζονται με σαφήνεια, θεωρείται επομένως υποχρεωτική η χρήση ενημερωτικών πινακίδων, εκτός εάν το ΕΜΠ μπορεί να αιτιολογήσει αντίθετη στάση του ως προς αυτή την υποχρέωση με βάση τις κείμενες διατάξεις.

Οπότε ο ισχυρισμός του ΕΜΠ ότι οι Κατευθυντήριες Γραμμές 3/2019 δεν ορίζουν υποχρέωση ανάρτησης πινακίδων, χωρίς περαιτέρω διευκρίνιση, είναι εσφαλμένος.

Λευτέρης Χελιουδάκης,

Εκτελεστικός Διευθυντής, Homo Digitalis

Το άρθρο To Homo Digitalis αντικρούει το εξώδικο του ΕΜΠ εμφανίστηκε πρώτα στο R•U.

Πόση φύση χάνει η Ευρώπη κάθε μέρα; Δορυφόροι και τεχνητή νοημοσύνη απαντούν

Η διασυνοριακή έρευνα Green 2 Grey, του Arena for Journalism in Europe σε συνεργασία με την νορβηγική δημόσια τηλεόραση NRK, το Ινστιτούτο Έρευνας για τη Φύση (NINA) και 11 ακόμη ευρωπαϊκά μέσα, ξεκίνησε με μια απλή αλλά κρίσιμη ερώτηση: Πόση φύση χάθηκε στην Ευρώπη μεταξύ 2018 – 2023; Για να απαντήσουμε χρησιμοποιήσαμε το Dynamic World, ένα παγκόσμιο σύνολο δεδομένων χρήσεων γης της Google και του World Resource Institute. 

Το εργαλείο αυτό, με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης, διαβάζει δορυφορικές εικόνες κάθε δύο με πέντε ημέρες και ταξινομεί κάθε κομμάτι γης 10×10 μέτρων σε κατηγορίες: 

• δομημένη επιφάνεια (built-up area), 
• καλλιεργήσιμη γη (cropland), 
• δάσος (forest / trees), 
• θαμνώδεις εκτάσεις (shrub and scrub), 
• χορτολιβαδικές εκτάσεις (grassland /  grass), 
• υγρότοπος (wetland / flooded vegetation),
• άγονη γη (bare ground), 
• νερό (water).

Για να πετύχουμε καθαρότερες εικόνες, αφαιρέσαμε χρονικές περιόδους με σύννεφα, χιόνι ή παλίρροιες, ενώ για να εξασφαλίσουμε ακριβή δεδομένα 40 δημοσιογράφοι επαληθεύσαμε χειροκίνητα περισσότερα από 10.000 σημεία, εκτιμώντας το εύρος των ψευδώς θετικών ή αρνητικών περιπτώσεων.

Συγκρίνοντας τις εικόνες πριν (2018) και μετά (2023), εντοπίσαμε τις φυσικές περιοχές (δάση, καλλιέργειες, κ.ά.) που μετατράπηκαν σε τεχνητές (δηλαδή κτίρια, αποψιλώσεις, εργοτάξια κ.ά.), διαδικασία που ονομάζεται «δέσμευση γης» (land take), και δημιουργήσαμε σύνολα δεδομένων για κάθε χώρα. 

Οι αριθμοί μιλούν από μόνοι τους: Σε όλη την Ευρώπη, μεταξύ 2018-2023, χάθηκαν συνολικά 9.000 τ.χλμ. φυσικής ή ήμι-φυσικής γης. Αυτό σημαίνει ότι κάθε χρόνο χάνονται 900 τ.χλμ. φύσης και 600 τ.χλμ. καλλιεργειών, δηλαδή 4.100 στρέμματα την ημέρα! Τα αποτελέσματά μας δείχνουν ότι η ετήσια δέσμευση γης είναι 1,5 φορές περισσότερη από τις επίσημες εκτιμήσεις του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος (ΕΕΑ).

Διαβάστε την αναλυτική πανευρωπαϊκή μεθοδολογία στα αγγλικά εδώ.

Στηρίξτε την ανεξάρτητη δημοσιογραφία του Reporters United εδώ.

Η «πράσινη» ενέργεια πατάει τις απάτητες περιοχές της Ελλάδας

Το Reporters United έψαξε τι συμβαίνει στις «απάτητες περιοχές», δηλαδή τις πλέον αδιατάρακτες περιοχές άγριας φύσης, που αποτελούν το 6% της ελληνικής επικράτειας. Συγκρίναμε το σύνολο εθνικών δεδομένων που προέκυψε από την πανευρωπαϊκή μεθοδολογία, με τον χάρτη των Περιοχών Άνευ Δρόμων (ΠΑΔ) της Ελλάδας, του Εργαστηρίου Διατήρησης της Βιοποικιλότητας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, με σκοπό να ανακαλύψουμε αν υπάρχουν υποδομές που έχουν εγκατασταθεί στα απάτητα.

Διαπιστώσαμε ότι το Dynamic World δεν παρήγαγε αξιόπιστα στοιχεία για την ορεινή Ελλάδα, αλλά τα δεδομένα του μας έδωσαν έναν σαφή ποιοτικό δείκτη: η «πράσινη» ενέργεια διαταράσσει τις αδιατάρακτες περιοχές. 

Στην Κοζάνη, είδαμε έξι ανεμογεννήτριες εντός ΠΑΔ, εκ των οποίων οι τέσσερις είναι εντός πυρήνα, δηλαδή στο τμήμα με τη μεγαλύτερη περιβαλλοντική αξία. Αποφασίσαμε να «σκάψουμε» και άλλο μέσα στα απάτητα βουνά, για να βρούμε αν υπάρχουν ακόμα περισσότερα αιολικά έργα, τα οποία δεν είχαν εντοπιστεί. 

Αυτή τη φορά βασιστήκαμε σε εγχώρια δεδομένα. Επι-θέσαμε (overlay) τον χάρτη των ΠΑΔ με τα γεωχωρικά δεδομένα της ΡΑΑΕΥ για τα αιολικά πάρκα στο QGIS. Για κάθε ΠΑΔ μέσα στην οποία βρήκαμε ότι προβλέπεται αιολικός σταθμός με άδεια παραγωγής, εγκατάστασης ή λειτουργίας, ψάξαμε τις πιο πρόσφατες δορυφορικές εικόνες από το Sentinel Browser, ώστε να αναγνωρίσουμε αν το έργο έχει ξεκινήσει και πότε. Μας ενδιέφεραν ειδικά τα έργα που αδειοδοτήθηκαν ή ξεκίνησαν μετά την έκδοση του εθνικού χάρτη των ΠΑΔ τον Ιούνιο του 2022, δηλαδή γνωρίζοντας ότι πρόκειται για περιοχές ύψιστης φυσικής αξίας.

Τα αποτελέσματα ήταν ανησυχητικά: Μετά την έκδοση των ΠΑΔ, 12 αιολικά έργα ξεκίνησαν να κατασκευάζονται μέσα σε 12 διακριτές περιοχές. 67 ακόμη έργα που έλαβαν βεβαίωση παραγωγής πρόκειται να επηρεάσουν 36 διακριτές ΠΑΔ. Το κακό όμως δεν τελειώνει εδώ: Υπάρχουν ακόμα 128 επικείμενα έργα εντός ΠΑΔ, με βεβαίωση παραγωγής πριν την έκδοση του χάρτη.

Πηγαίνοντας ένα βήμα παρακάτω, θέλαμε να μετρήσουμε ακριβώς πόσα στρέμματα γης και χιλιόμετρα δρόμων κατασκευάστηκαν μέσα στις απάτητες περιοχές. Οι δρόμοι αποτελούν τη μεγαλύτερη απειλή για τη βιοποικιλότητα παγκοσμίως, γι’ αυτό η καταγραφή τους είναι κρίσιμη. Αναλύσαμε δορυφορικές εικόνες για κάθε ένα από τα έργα και διαπιστώσαμε ότι 60 χιλιόμετρα νέων δρόμων έχουν διανοιχτεί και περίπου 1.500 στρέμματα απάτητων περιοχών έχουν μετατραπεί σε πλατείες ανεμογεννητριών.

Ποιοί είναι αυτοί που χτίζουν μέσα τα απάτητα; 

Με μια πρώτη ματιά, οι αιολικοί σταθμοί ανήκουν σε μικρές εταιρείες ειδικού σκοπού. Ξετυλίγοντας το κουβάρι των θυγατρικών, όμως, ανακαλύψαμε ότι πίσω τους κρύβονται συμφέροντα παγκόσμιων και εγχώριων εταιρικών κολοσσών: Amazon, Mitsubishi, Iberdrola, EDF και ΔΕΗ είναι μόνο μερικά απ’ τα ονόματα που βρήκαμε.

Δύο περιπτώσεις ξεχώρισαν μεταξύ των δεδομένων μας: στο Βέρμιο δύο απάτητες περιοχές έχουν υποστεί μεγάλη αλλοίωση εξαιτίας του αιολικού σταθμού «Γκιώνα – Μπουρίκα», ιδιοκτησίας Aer Soleir, έργο στο οποίο εμπλέκεται και η Amazon. 

Το έργο κατέχει τη θλιβερή πρωτιά σε χαμένη γη, με 12 χιλιόμετρα δρόμων και 272 στρέμματα εργοταξίου να βρίσκονται εντός ΠΑΔ. 

Στη δεύτερη θέση συναντάμε το γειτονικό βουνό Άσκιο, με 10,2 χιλιόμετρα νέων δρόμων και 212 στρέμματα γης εντός ΠΑΔ, έργο της ισπανικής Rokas Iberdrola.

Τα στοιχεία ήταν αρκετά για να μας οδηγήσουν στην περιοχή της Κοζάνης, της Πτολεμαΐδας και της Νάουσας.

Από την οθόνη στο βουνό 

Δύο ήταν οι βασικοί στόχοι της αποστολής μας στο Βέρμιο και το Άσκιο. Αφενός, να αποτυπώσουμε φωτογραφικά το περιβαλλοντικό αποτύπωμα των εργοταξίων, ιδιαίτερα εντός των απάτητων περιοχών και να κατανοήσουμε τι σημαίνουν στην πράξη τα μεγέθη της ανάλυσής μας. Αφετέρου, να σφυγμομετρήσουμε τον κοινωνικό και χωρικό αντίκτυπο τόσο των συγκεκριμένων έργων όσο και του ευρύτερου πλαισίου της «πράσινης» μετάβασης στην περιοχή της Δυτικής Μακεδονίας. 

Στην κατανόηση των τοπικών συσχετισμών, πολύτιμη ήταν η συνεισφορά των μελών των τοπικών συλλογικοτήτων SOS Βέρμιο, SOS Εορδαία και SOS Δυτική Μακεδονία, Στέφανου Πράσσου, Νίκου Βουνοτρυπίδη, Γιώργου Κασαπίδη και Θάνου Ζιάκκα. 

Εξαρχής γνωρίζαμε ότι η πλοήγηση στο δύσβατο ορεινό τοπίο και η διάκριση των ορίων απάτητων περιοχών και εργοταξίων δεν θα ήταν εξίσου εύκολη στο πεδίο, όσο στην οθόνη. Πράγματι, η εικόνα στο βουνό διέφερε από εκείνη που μας έδιναν οι ψηφιακοί χάρτες και οι δορυφορικές εικόνες. Για παράδειγμα, παρότι είχαμε μετρήσει την έκταση των εργοταξίων και τις οδικές διανοίξεις, στο πεδίο συνειδητοποιήσαμε πως οι μετρήσεις μας ήταν συντηρητικές, καθώς υπήρχαν νέοι χωματόδρομοι που δεν αποτυπώνονταν στις δορυφορικές εικόνες και τα εργοτάξια μεγαλώνουν μέρα με την μέρα.

Για να γεφυρώσουμε το χάσμα μεταξύ οθόνης και βουνού, δημιουργήσαμε έντυπους τοπογραφικούς χάρτες, με φόντο δορυφορικές εικόνες των έργων που φάνηκαν ιδιαίτερα χρήσιμοι στον προσανατολισμό, στην αναγνώριση σημείων ενδιαφέροντος και στην καταγραφή των θέσεων λήψης φωτογραφικού υλικού, σε όσα σημεία δεν υπήρχε κάλυψη δικτύου. 

Επιπλέον, οι συντεταγμένες που συνόδευαν το φωτογραφικό και βιντεοληπτικό υλικό του ντρόουν μάς επέτρεψαν να καθορίσουμε με ακρίβεια το υλικό που είχε τραβηχτεί εντός και εκτός των απάτητων περιοχών. Προτείνουμε την ενεργοποίηση των συντεταγμένων και για τις φορητές φωτογραφικές μηχανές, σε επόμενη αποστολή.

Το άρθρο 1.487 χαμένα στρέμματα απάτητης γης: η μεθοδολογία της έρευνας εμφανίστηκε πρώτα στο R•U.

Ακολουθεί με χρονολογική σειρά η πλήρης αλληλογραφία Reporters United – ΕΛΕΤΑΕΝ, από τις 22 Σεπτεμβρίου 2025 ώς τις 30 Σεπτεμβρίου 2025, λίγες ώρες πριν την τελική δημοσίευση του ρεπορτάζ.

22 Σεπτεμβρίου 2025 | Reporters United προς ΕΛΕΤΑΕΝ

Αγαπητέ κ. Παπασταματίου,

Σε συνέχεια της τηλεφωνικής μας επικοινωνίας στο πλαίσιο της έρευνας με θέμα κατασκευαστικά έργα σε αδιατάρακτες φυσικές περιοχές, σας στέλνω τις ερωτήσεις του Reporters United.  Θα εκτιμούσαμε πολύ μία απάντηση το αργότερο ως την Παρασκευή 26 Σεπτεμβρίου. 

Με βάση την έρευνά μας, στην Ελλάδα τα έργα που χωροθετούνται σε τέτοιες περιοχές είναι στην συντριπτική πλειοψηφία των περιπτώσεων αιολικοί σταθμοί. Συγκεκριμένα, από το 2020 ως σήμερα διαπιστώσαμε ότι έχουν κατασκευαστεί ή βρίσκονται υπό κατασκευή 12 αιολικοί σταθμοί σε 12 Περιοχές Άνευ Δρόμων (δείτε τον επισυναπτόμενο πίνακα). Επιπλέον, 195 αιολικά έργα που έχουν λάβει βεβαίωση παραγωγής έχουν χωροθετηθεί εντός 111 ΠΑΔ. 

Αναγνωρίζει η ΕΛΕΤΑΕΝ τη σημασία των αδιατάρακτων φυσικών περιοχών (wilderness) και τη δέσμευση της χώρας για απόλυτη προστασία του 10% των χερσαίων περιοχών; Αν ναι, πώς τοποθετείται σχετικά με τη χωροθέτηση αιολικών σταθμών σε ΠΑΔ; 

Συμφωνεί η ΕΛΕΤΑΕΝ με την προτεινόμενη ένταξη των ΠΑΔ που βρίσκονται σε περιοχές NATURA 2000 στις ζώνες απόλυτης προστασίας; Γιατί, ενώ η ζωνοποίηση των περιοχών Natura βρίσκεται σε εξέλιξη και οι ΠΑΔ είναι κατεξοχήν περιοχές υποψήφιες για ένταξη στις ζώνες απόλυτης προστασίας, προχωρούν αιολικοί σταθμοί σε περιοχές ΠΑΔ; 

Επισκεφθήκαμε το όρος Βέρμιο, όπου κατασκευάζεται αιολικός σταθμός σε υψόμετρο που πλησιάζει τα 2000 μέτρα. Πρόκειται για την επένδυση των Quantum Energy / Αer Soleir / Αιολικής Βερμίου το ρεύμα της οποίας έχει συμφωνήσει να αγοράζει για 20 χρόνια η εταιρεία Amazon. Η μια απ’ τις δύο ΠΑΔ του Βερμίου δεν υφίσταται πλέον, ενώ η δεύτερη έχει συρρικνωθεί. 

Θεωρεί η ΕΛΕΤΑΕΝ ότι το έργο στην ΠΑΔ του Βερμίου είναι μία πράσινη επένδυση; Θεωρεί βιώσιμο να τροφοδοτείται η μετάβαση στην μεταλιγνιτική εποχή με ρεύμα από αδιατάρακτες περιοχές;

Eυχαριστούμε θερμά για την συνεργασία,

Στη διάθεσή σας για οποιαδήποτε διευκρίνιση,

Ευρυδίκη Μπερσή, 

Δάφνη Καράβολα

26 Σεπτεμβρίου 2025 | ΕΛΕΤΑΕΝ προς Reporters United

Αξιότιμη κα Μπερσή,

Η ΕΛΕΤΑΕΝ μελέτησε τα ερωτήματα που της αποστείλατε και παραθέτουμε τις απαντήσεις της σε αυτά.

Όπως θα αντιληφθείτε, τα ερωτήματα υποθέτουν την ύπαρξη προκείμενων τις οποίες εμείς θεωρούμε λανθασμένες και προϋποθέτουν τη γνώση μελλοντικών αποφάσεων που εμείς αγνοούμε. Για αυτό οι πλήρεις απαντήσεις σε όλα τα ερωτήματά σας είναι το κείμενο που σας παραθέτουμε περιλαμβανομένου του παραρτήματος. Η απάντησή μας θεωρεί ότι θα δημοσιευθεί ως έχει και θα δοθεί η δυνατότητα στους αναγνώστες σας να έχουν πρόσβαση στο πλήρες κείμενό μας και το συνημμένο του, με τρόπο που εσείς θα καθορίσετε και για τον οποίο παρακαλούμε να μας ενημερώσετε εκ των προτέρων.

Περαιτέρω, στην περίπτωση που επιλέξετε σε άλλο (ή και στο ίδιο) σημείο του δικού σας κειμένου να κάνετε δική σας παρουσίαση θέσεων μας, παρακαλούμε να μας θέσετε εγκαίρως υπόψη μας το σχετικό χωρίο σας, προκειμένου να διασφαλίσουμε ότι απεικονίζει επαρκώς τις θέσεις μας. Εκ του περισσού, διευκρινίζουμε ότι αναφερόμαστε σε χωρία που αποδίδουν στην ΕΛΕΤΑΕΝ θέσεις και απόψεις και όχι σε χωρία με κρίσεις σας για τις απόψεις μας, για τα οποία είναι προφανές ότι δεν ζητούμε καμία προηγούμενη ενημέρωση.

Τέλος, κατά την κατανόησή μας το ρεπορτάζ σας πρόκειται να δημοσιοποιηθεί πριν την πρώτη εβδομάδα του Οκτωβρίου. Αν αυτό δεν ισχύει και η δημοσίευση παραπεμφθεί σε ύστερη ημερομηνία, παρακαλούμε να μας ενημερώσετε σχετικά ώστε να επιβεβαιώσουμε ή να επικαιροποιήσουμε την απάντησή μας.

Τέλος σημειώνουμε ότι δεν μας αποστείλατε κανένα πίνακα όπως αναφέρετε στο μήνυμά σας. Με βάση τα ανωτέρω, οι απαντήσεις της ΕΛΕΤΑΕΝ είναι οι εξής:

Απαντήσεις:

«

Οι αδιατάρακτες φυσικές περιοχές (wilderness areas) αποτελούν πολύτιμο κομμάτι της φυσικής κληρονομιάς μας και είναι αδιαμφισβήτητής σημασίας για τον Άνθρωπο και το Περιβάλλον. Από θέσης αρχής, υποστηρίζουμε και δεσμευόμαστε από κάθε θεσπισμένο κανόνα ή νόμο, ευρωπαϊκό ή εθνικό, σε όλα τα θέματα, περιλαμβανομένης προφανώς της προστασίας του περιβάλλοντος. Ο στόχος για απόλυτη προστασία του 10% των χερσαίων περιοχών περιέχεται στην Στρατηγική Βιοποικιλότητας 2030. Ο στόχος αυτό δεν έχει ποσοτική συνάφεια με μη ρεαλιστικές, μαξιμαλιστικές προτάσεις που έχουν κατατεθεί κατά καιρούς στο δημόσιο διάλογο. Για παράδειγμα, πριν μερικά χρόνια το ίδιο ίδρυμα που κατήρτισε τη λίστα των ΠΑΔ, είχε προτείνει σχεδόν το 60% της χερσαίας Επικράτειας να οριστεί ως a-priori ζώνη αποκλεισμού για την αιολική ενέργεια (βλ. περισσότερο για το θέμα στη συνημμένη Τεχνική Έκθεση). Σε μια άλλη πιο συγκρατημένη, αλλά επίσης υπερβολικά μαξιμαλιστική πρόταση, έχει προβληθεί όλες οι περιοχές Natura να είναι ζώνες αποκλεισμού για την αιολική ενέργεια.

Αντί για τέτοιες οριζόντιες προσεγγίσεις, η αναγνώριση και οριοθέτηση των περιοχών προστασίες κάθε είδους, πρέπει (α) να βασίζεται σε διαφανή και επιστημονικά κριτήρια, (β) να λαμβάνει υπόψη πραγματικά και συγκεκριμένα δεδομένα και (γ) να γίνεται μέσω θεσμικών, μη αποσπασματικών διαδικασιών. Ο τρόπος που η Κυβέρνηση επέλεξε να προωθήσει και να κηρύξει ορισμένες περιοχές της χώρας ως ΠΑΔ δεν πληροί κανένα από αυτά τα κριτήρια. Συνοπτικά:

1] Τα κριτήρια επιλογής είναι αμφισβητούμενα. Για παράδειγμα, η προσέγγιση δεν περιλαμβάνει διάκριση των δρόμων και των διαφορετικών συνεπειών, θετικών ή αρνητικών, που το κάθε είδος μπορεί να έχει (π.χ. άλλη η λειτουργία ως προς το εξεταζόμενο θέμα ενός χωμάτινου δρόμου χωρίς περίφραξη και άλλη ενός αυτοκινητόδρομου). Συναφώς, ένα θεμελιώδες σφάλμα είναι η ταύτιση των εννοιών «αδιατάρακτη περιοχή» και «περιοχή άνευ δρόμων». Υπάρχουν παραδείγματα περιοχών της χώρας μας με καθόλου ή ελάχιστους δρόμους που όμως λόγω άλλων αιτιών (π.χ. υπερβολικής βόσκησης) τα φυσικά οικοσυστήματα έχουν υποστεί σημαντικές αρνητικές επιπτώσεις. Και το αντίστροφο: υπάρχουν πολλοί θύλακες εντός περιοχών Natura που ναι μεν διαθέτουν δρόμους, αλλά επιβάλλεται να απολαμβάνουν μεγαλύτερη προστασία (λόγω οικοτόπων προτεραιότητας και ειδών προστασίας που διαθέτουν) από πολλές από τις περιοχές της λίστας ΠΑΔ.

2] Ακόμα και εάν μεθοδολογικά τα κριτήρια ήταν διαφανή και επιστημονικά, η εφαρμογή τους πάσχει διότι βασίζεται σε στρατηγικού χαρακτήρα μελέτες που καλύπτουν όλη την εθνική επικράτεια, χωρίς επαρκή, αναλυτικά, επιτόπια και επικαιροποιημένα δεδομένα. Αυτό το πρόβλημα χαμηλής ποιότητας και λανθασμένης εφαρμογής παρατηρείται έντονα σε αυτού του είδους τις μελέτες και οδηγεί, συχνά, σε προφανή σφάλματα. Για παράδειγμα έχουν προταθεί ως ΠΑΔ ακόμα και λιγνιτωρυχεία, που προφανώς δεν είναι αδιατάρακτες φυσικές περιοχές, αλλά μάλλον οι πλέον διαταραγμένες. Μάλιστα αφαιρέθηκαν σε μεταγενέστερη έκδοση της λίστας των ΠΑΔ -και ενώ είχαν ήδη εκδοθεί οι πρώτες υπουργικές αποφάσεις θέσπισης ΠΑΔ- επιβεβαιώνοντας την προαναφερθείσα έλλειψη ασφαλών δεδομένων εισόδου. Ομοίως, και στην μελέτη που ζητούσε να κηρυχθεί το 60% της χώρας ως ζώνη αποκλεισμού, είχαν περιληφθεί στο υπόλοιπο 40% της περιοχής αναζήτησης για επενδύσεις αστικοί ιστοί πόλεων, πεδιάδες και μερικά από τα σπουδαιότερα αρχαιολογικά μνημεία μας. Όμοια προβλήματα εμφανίζουν οι Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες αφού πρόκειται για μελέτες που καλύπτουν τεράστιες εκτάσεις, και δεν λαμβάνουν υπόψη το πλήθος των πραγματικών πρωτογενών δεδομένων που έχουν συλλεγεί για περιοχές των εκτάσεων αυτών.

Το πρόβλημα αυτό της λανθασμένης εφαρμογής και των ελλιπών δεδομένων οδηγεί σε σπατάλη δημοσίων πόρων και τελικά στην παραγωγή αρκετών μελετών που αδυνατούν να υποστηρίξουν αξιόπιστα τη λήψη αποφάσεων, με αποτέλεσμα συγκρούσεις και καθυστερήσεις. Φυσικά το πρόβλημα εκκινεί και από τις προδιαγραφές των μελετών αυτών, ειδικά όταν πρόκειται για μελέτες που χρηματοδοτούνται από το κράτος.

3] Ακόμα και αν δεν έλλειπαν σε τόσο μεγάλο βαθμό τα δεδομένα, ακόμα και εάν δεν έπασχε τόσο πολύ η εφαρμογή των κριτηρίων, ο τρόπος που επέλεξε η Κυβέρνηση να προχωρήσει στις ΠΑΔ είναι αποκαλυπτικός του θεσμικού ελλείμματος της χώρας: Στην Ευρώπη και την Ελλάδα υφίσταται νομοθεσία που καθορίζει τη διαδικασία θέσπισης προστασίας. Βασικά στοιχεία είναι οι ΕΠΜ, η δημόσια διαβούλευση και τα ΠΔ, και κυρίως η ένταξη όλων αυτών σε μια ολιστική προσέγγιση προστασίας – που σε κάποιο βαθμό προσφέρεται (παρά τα προβλήματά του) από το δίκτυο Natura 2000- η οποία πρέπει να περιλαμβάνει την ανάλυση

επιπτώσεων (ιδίως στην οικονομία, την κοινωνία και το κόστος ενέργειας) και τη στάθμιση των προτεινόμενων μέτρων προστασίας με άλλα αγαθά που πιθανόν περιορίζονται (όπως είναι η ενεργειακή ανεξαρτησία, η φθηνή ενέργεια, η τοπική απασχόληση κ.λπ.) μέσω μιας διεπιστημονικής ομάδας μελέτης. Αντί για αυτή τη θεσμική διαδικασία, η Κυβέρνηση επέλεξε να προχωρά αποσπασματικά και άτακτα σε επιλεκτικές ανακηρύξεις κάποιων περιοχών ως ΠΑΔ, δια μεταβατικών υπουργικών αποφάσεων περιορισμένης διάρκειας.

Αυτά τα τρία προβλήματα εδράζονται σε μακροχρόνιες παθογένειες του τρόπου παραγωγής, παρακολούθησης, παραλαβής και χρηματοδότησης τέτοιου είδους μελετών. Αντιλαμβανόμαστε ότι τέτοια φαινόμενα, επειδή -δυστυχώς- είναι συμπτώματα άλλων, ευρύτερων θεσμικών ανεπαρκειών του κράτους και των δημοσίων φορέων, δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν στα χρονικά περιθώρια που θέτει η πίεση των Ευρωπαϊκών θεσμών για συμμόρφωση της χώρας με τις – από χρόνια γνωστές- νομικές της υποχρεώσεις για αποτελεσματική περιβαλλοντική προστασία.

Σημειώνουμε πάντως, ότι η προαναφερθείσα διαδικασία που εφάρμοσε η Κυβέρνηση, παράγει έννομα αποτελέσματα -έστω και προσωρινά- αποκλειστικά στις περιπτώσεις των 9 ΠΑΔ που έχουν ήδη θεσπισθεί με Υπουργικές Αποφάσεις και όχι βεβαίως στις υπόλοιπες περιοχές που περιλαμβάνονται ή έχουν περιληφθεί κατά καιρούς στη μη θεσπισμένη λίστα του μελετητή. Οι περιοχές σε τέτοιες λίστες δεν αποτελούν ζώνη αποκλεισμού και δεν πρέπει να εκλαμβάνονται ως τέτοιες. Αυτό γίνεται ακόμα πιο σημαντικό εάν υπενθυμιστεί ότι η μη θεσπισμένη αυτή λίστα των προτεινόμενων ΠΑΔ έχει ήδη αλλάξει μια φορά με αφαίρεση ενός πολύ μεγάλου αριθμού προτεινόμενων ΠΑΔ από τον ίδιο τον μελετητή. Στο πλαίσιο αυτό, οι βασικές αρχές που παγίως υποστηρίζουμε στο δημόσιο διάλογο, επιδιώκουν να μειώσουν τα ανωτέρω μεθοδολογικά, πρακτικά και θεσμικά ελλείματα και να προωθήσουν τη χρυσή ισορροπία και την ομαλή συνύπαρξη αιολικής ενέργειας και βιοποικιλότητας:

1. Οι εξαιρετικά εκτεταμένες a-priori ζώνες αποκλεισμού δεν είναι αποτελεσματική πολιτική. Πρόκειται για ένα επαχθές μέτρο που απαγορεύει εκ των προτέρων -στη βάση ανεπαρκών, όπως εξηγήθηκε, δεδομένων- ακόμα και την εκπόνηση και υποβολή αίτησης ΜΠΕ και Ειδικής Οικολογικής Αξιολόγησης που θα αξιολογηθεί. Αντιθέτως, χρειάζεται σαφή και επιστημονικά τεκμηριωμένη ζωνοποίηση των περιοχών Natura. Από αυτές, η ένταξη μιας συγκεκριμένης, περιορισμένης υποπεριοχής σε καθεστώς ζώνης αποκλεισμού, πρέπει να προκύπτει από ολοκληρωμένη συνεκτίμηση πραγματικών και συγκεκριμένων δεδομένων για την υψηλή αξία της.

2. Η απόρριψη ενός συγκεκριμένου αιτήματος, και μάλιστα για αιολικό πάρκο που μετά βεβαιότητας συμβάλλει στην αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης, μπορεί να γίνεται μόνο αν αποδεικνύεται με βάση επιστημονικά και πραγματικά δεδομένα του προτεινόμενου τόπου και του προτεινόμενου σχεδιασμού, και όχι με γενικές και οριζόντιες εικασίες, ότι η υλοποίησή του θα επιφέρει ανεπίστρεπτη βλάβη σε ένα άλλο προστατευτέο αντικείμενο υψηλής αξίας η οποία δεν μπορεί να αντισταθμιστεί. 

3. Το κατάλληλο εργαλείο για αυτό είναι η Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων και η Ειδική Οικολογική Αξιολόγηση και ο μηχανισμός αξιολόγησής τους και ελέγχου των έργων. Οι ΜΠΕ/ΕΟΑ εδράζονται σε αναλυτικά, πραγματικά δεδομένα που συλλέγονται συστηματικά επιτοπίως και η αξιολόγησή τους μπορεί να οδηγήσει στην αποδοχή υπό όρους ή στην απόρριψη του αιτήματος. Εναλλακτικά, μπορεί να οδηγήσει στην μετατροπή του, διότι μπορεί π.χ. να μην είναι αποδεκτό να εγκατασταθεί ο προτεινόμενος αριθμός ανεμογεννητριών αλλά πιθανά να μπορεί να υλοποιηθεί ένα μικρότερο πλήθος ή με διαφορετικά χαρακτηριστικά ή σχεδιασμό. Αυτό, προφανώς δεν μπορεί να επιτευχθεί με τις εκτεταμένες a-priori ζώνες αποκλεισμού.

Οι ανωτέρω τρεις αρχές επιτρέπουν την εφαρμογή ενός βασικού κεφαλαίου στη διαδικασία εκτίμησης και θέσπισης προστασίας, που είναι αντικειμενικά αδύνατο να υπηρετηθεί από την τυφλή προσέγγιση των εκτεταμένων ζωνών αποκλεισμού: πρόκειται για τη στάθμιση ή άλλως την κατά περίπτωση αποτίμηση της σχέσης κόστους – οφέλους. Αυτή η στάθμιση πρέπει να λαμβάνει υπόψη τα προσφερόμενα οφέλη από την αιολική ενέργεια. Για παράδειγμα, με βάση τα πιο επικαιροποιημένα στοιχεία για το ελληνικό ενεργειακό σύστημα της χώρας, παραθέτουμε τα εξής:

1. Το 2024 τα αιολικά πάρκα στην Ελλάδα αποσόβησαν περί τους 5,5 εκατ. tnCO 2 εξοικονομώντας προς όφελος της εθνικής οικονομίας, περί τα 400 εκατ. ευρώ. Αυτό αντιστοιχεί στις εκπομπές από 2,98 εκατ. επιβατηγά αυτοκίνητα.

2. Την ίδια χρονιά, τα αιολικά πάρκα αποσόβησαν εισαγωγές 2,7 bcm φυσικού αερίου ενισχύοντας της εθνική ανεξαρτησία για εξοικονομώντας πάνω από 1 δις ευρώ.

3. Τα αιολικά πάρκα προσφέρουν πλέον την πιο φθηνή ενέργεια στους καταναλωτές. Για παράδειγμα ένα νέο αιολικό πάρκο παράγει με κόστος στον καταναλωτή σχεδόν το μισό από ό,τι το φυσικό αέριο και το 1/3 από ό,τι από λιγνίτη. Κατά τη διάρκεια της πρόσφατης ενεργειακής κρίσης, χάρη στα αιολικά πάρκα της πατρίδας μας επιδοτήθηκαν οι καταναλωτές με 4 δις ευρώ.

4. Μέσα σε ένα χρόνο πρόσφεραν πάνω από 29 εκατ. ευρώ στις τοπικές κοινότητας (για την παραγωγή του 2023). Από αυτά 11,6 εκατ. ευρώ μείωσαν τους λογαριασμούς των καταναλωτών σε αυτές τις μικρές, και συχνά απομονωμένες κοινότητες, και τα υπόλοιπα διατέθηκαν στους δήμους για τοπικά έργα. Εκτός από τα οφέλη, η στάθμιση πρέπει να λαμβάνει υπόψη και τα αντισταθμιστικά μέτρα. Ενδεικτικά, τα αιολικά πάρκα υποχρεούνται από τη νομοθεσία (ν. 998/1979, άρ. 45, παρ. 8) και εκτελούν ή καλύπτουν το κόστος για αναδασώσεις (ή ισοδύναμα δασοτεχνικά έργα) σε επιφάνειες ίσες με τις επιφάνειες κατάληψης που υποδεικνύονται από την δασική υπηρεσία. Οι αναδασώσεις αυτές γίνονται επιπλέον των έργων αποκατάστασης, τα οποία εκτελούνται στη θέση του αιολικού πάρκου και των συνοδών έργων και συνιστούν επιφάνειες που αποδίδονται στην πρότερη φυσική τους κατάσταση. Βρίσκονται σε περιοχές που επιλέγονται από τη δασική υπηρεσία και που δεν σχετίζονται καθόλου με τη θέση του αιολικού πάρκου.

Η ανωτέρω συνολική προσέγγιση του ζητήματος – ασχέτως αν κάποιος συμφωνεί ολικώς ή μερικώς ή και καθόλου μαζί της – καλεί πρωτίστως για ψυχραιμία και διάλογο εντός δημοκρατικού πλαισίου. Η πόλωση που παρατηρείται συχνά στο δημόσιο διάλογο και οι υπερβολές προκαλούν σύγχυση στους καλοπροαίρετους, αποπροσανατολίζουν από τις πραγματικές προτεραιότητες, οδηγούν σε καθήλωση την πολιτική ηγεσία και συμβάλλουν στη διαιώνιση της πολιτικής αδράνειας και της θεσμικής ανεπάρκειας. Προτεραιότητα είναι το γενικό καλό που στην προκειμένη περίπτωση συνίσταται στη χρυσή ισορροπία ανανεώσιμης ενέργειας και βιοποικιλότητας.

Τέλος διευκρινίζουμε ότι από πάγια θέση, η ΕΛΕΤΑΕΝ δεν διατυπώνει γνώμη για συγκεκριμένα έργα για τα οποία δεν έχει αναλυτική ίδια γνώση. Επισυνάπτεται Τεχνική Έκθεση που αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της παρούσας.

»

H Τεχνική Έκθεση επισυνάπτεται και σε word και σε pdf για διευκόλυνσή σας.

Το Διοικητικό Συμβούλιο

29 Σεπτεμβρίου 2025 | Reporters United προς ΕΛΕΤΑΕΝ

κ. Τζαμάκου καλημέρα σας,

Ευχαριστούμε πολύ για τις αναλυτικές απαντήσεις και την τεχνική έκθεση, και τα δυο έγγραφα θα συμπεριληφθούν αυτούσια στα επισυναπτόμενα του άρθρου μας που θα δημοσιευθεί εντός της εβδομάδας. Σας αποστέλλω τον κατάλογο των έργων που εντοπίσαμε να κατασκευάζονται εντός ΠΑΔ ο οποίος εκ παραδρομής δεν είχε περιληφθεί στο αρχικό μας μήνυμα. Όταν οριστικοποιηθεί η σύνοψη των θέσεων της ΕΛΕΤΑΕΝ στο κειμενό μας θα σας την αποστείλουμε για να διασφαλιστεί ότι δεν υπάρχουν παρανοήσεις.

Επίσης, επιτρέψτε μας μια διευκρινιστική ερώτηση: η τοποθέτηση “Η ΕΛΕΤΑΕΝ δεν διατυπώνει γνώμη για συγκεκριμένα έργα για τα οποία δεν έχει αναλυτική ίδια γνώση” αφορά και τα έργα των Αιολικής Βερμίου και Αιολικής Μεσοκορφής, στο ΔΣ των οποίων ήταν μέλη οι κ.κ. Λαδακάκος και Παπασταματίου; 

Ευχαριστούμε θερμά για τη συνεργασία,

Ευρυδίκη Μπερσή 

[Ακολουθούσαν οι επισυναπτόμενοι πίνακες]

29 Σεπτεμβρίου 2025 | ΕΛΕΤΑΕΝ προς Reporters United

Αξιότιμη κα Μπερσή,

Η τοποθέτηση για την οποία με ρωτάτε, δεν διαφοροποιείται εάν στο ΔΣ κάποιας εταιρείας που αναπτύσσει κάποιο έργο συμμετείχε κάποτε κάποιο από τα μέλη των οργάνων διοίκησης της ΕΛΕΤΑΕΝ.

Με εκτίμηση,

Ηρώ Τζαμάκου

Operations Management & Accounting Officer

ΕΛΕΤΑΕΝ

30 Σεπτεμβρίου 2025 | Reporters United προς ΕΛΕΤΑΕΝ

Καλημέρα σας,

Εδώ οι παράγραφοι που αναφέρονται στις απαντήσεις της ΕΛΕΤΑΕΝ.

Ευχαριστούμε για τη συνεργασία,

Ευρυδίκη Μπερσή

«

Η ΕΛΕΤΑΕΝ (Ελληνική Επιστημονική Ένωση Αιολικής Ενέργειας), εκπροσωπεί τις επιχειρήσεις της αιολικής ενέργειας στην Ελλάδα. Απαντώντας στις ερωτήσεις του Reporters United, αμφισβήτησε την επιστημονική επάρκεια της μελέτης του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων. Αντιτάχθηκε στην προστασία των ΠΑΔ, χαρακτηρίζοντας σφάλμα την «ταύτιση των εννοιών “αδιατάρακτη περιοχή” και “περιοχή άνευ δρόμων”». Άσκησε κριτική στη μελέτη ότι εξισώνει τις επιπτώσεις «που έχουν οι εθνικοί αυτοκινητόδρομοι με τους χωμάτινους δρόμους», καταλήγοντας ότι ήταν λάθος τα κριτήρια με τα οποία «η Κυβέρνηση επέλεξε να προωθήσει και να κηρύξει ορισμένες περιοχές της χώρας ως ΠΑΔ». 

Η ΕΛΤΕΑΕΝ σημειώνει ότι ο κατάλογος των ΠΑΔ δεν είναι κατοχυρωμένος με νόμο. «Έννομα αποτελέσματα παράγονται -έστω και προσωρινά- αποκλειστικά στις περιπτώσεις των 9 ΠΑΔ που έχουν ήδη θεσπισθεί με Υπουργικές Αποφάσεις και όχι βεβαίως στις υπόλοιπες περιοχές που περιλαμβάνονται ή έχουν περιληφθεί κατά καιρούς στη μη θεσπισμένη λίστα του μελετητή» σημειώνει. «Οι περιοχές σε τέτοιες λίστες δεν αποτελούν ζώνη αποκλεισμού και δεν πρέπει να εκλαμβάνονται ως τέτοιες». 

Οι πλήρεις απαντήσεις της ΕΛΕΤΑΕΝ βρίσκονται εδώ. Η ΕΛΕΤΑΕΝ, εκτός των απαντήσεων της, μοιράστηκε μαζί μας και μια επτασέλιδη Τεχνική Έκθεση στην οποία εκτίθενται τα επιχειρήματά της εναντίον της μελέτης του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων. Η Τεχνική Έκθεση είναι διαθέσιμη εδώ.

»

30 Σεπτεμβρίου 2025 | ΕΛΕΤΑΕΝ προς Reporters United

Αξιότιμη κα Μπερσή,

Εκ μέρους της ΕΛΕΤΑΕΝ σας ενημερώνουμε τα εξής:

Το απόσπασμα με τις θέσεις και απόψεις που αποδίδετε στην ΕΛΕΤΑΕΝ δημιουργεί εσφαλμένη εικόνα για αυτές τις θέσεις και απόψεις της, οι οποίες παρουσιαζόμενες αποσπασματικά και επιλεκτικά, καθιστούν την παρουσίασή τους ανακριβή.  Για διευκόλυνσή σας αποστέλλουμε ακολούθως στο σημείο Α, την ορθή σύνοψη των θέσεων μας (σε ευθύ λόγο).

Α] Η ΕΛΕΤΑΕΝ (Ελληνική Επιστημονική Ένωση Αιολικής Ενέργειας), εκπροσωπεί τις επιχειρήσεις της αιολικής ενέργειας στην Ελλάδα. Απαντώντας στις ερωτήσεις του Reporters United απέστειλε ένα συνολικό κείμενο που μπορεί να βρεθεί ΕΔΩ και την ακόλουθη σύνοψή του:

«Οι αδιατάρακτες φυσικές περιοχές αποτελούν πολύτιμο κομμάτι της φυσικής κληρονομιάς μας και είναι αδιαμφισβήτητης σημασίας. Η αναγνώριση και οριοθέτηση των περιοχών προστασίας κάθε είδους, πρέπει (α) να βασίζεται σε διαφανή και επιστημονικά κριτήρια, (β) να λαμβάνει υπόψη πραγματικά και συγκεκριμένα δεδομένα και (γ) να γίνεται μέσω θεσμικών, μη αποσπασματικών διαδικασιών. Όμως, ο τρόπος που η Κυβέρνηση επέλεξε να κηρύξει 9 περιοχές της χώρας ως ΠΑΔ, δεν πληροί κανένα από αυτά τα κριτήρια. Συγκεκριμένα:

1] Τα κριτήρια είναι αμφισβητούμενα (π.χ. δεν γίνεται διάκριση των δρόμων ανά είδος τους και ταυτίζονται, λανθασμένα, οι έννοιες «αδιατάρακτη περιοχή» και «περιοχή άνευ δρόμων»).

2] Η μελέτη δεν λαμβάνει υπόψη αναλυτικά, επιτόπια δεδομένα γεγονός που οδήγησε σε σημαντικά σφάλματα (π.χ. προτάθηκαν ως ΠΑΔ ακόμα και λιγνιτωρυχεία) και ακολούθως στην αφαίρεση ενός μεγάλου αριθμού προτεινόμενων ΠΑΔ από τον μελετητή (βλ. περισσότερα στην συνημμένη Τεχνική Έκθεση ΕΔΩ).

3] Οι 9 περιοχές θεσπίστηκαν ως ΠΑΔ χωρίς την πλήρη θεσμική διαδικασία του νόμου.  Αντιθέτως, η Κυβέρνηση ακολούθησε μια αποσπασματική, προσωρινή διαδικασία χωρίς διαβούλευση, χωρίς έκδοση ΠΔ και χωρίς εκτίμηση επιπτώσεων. Εκτός από αυτές τις 9 περιοχές, δεν έχει θεσπισθεί καμία άλλη περιοχή ως ΠΑΔ ώστε να παράγονται ανάλογα νομικά αποτελέσματα.

Τα ανωτέρω προβλήματα εμφανίζονται σε κάθε προσπάθεια ορισμού μεγάλων a-priori ζωνών αποκλεισμού μέσω οριζόντιων μελετών γενικού χαρακτήρα (π.χ. ΕΠΜ). Αντιθέτως, η ΕΛΕΤΑΕΝ έχει προτείνει:

1. Επιστημονικά τεκμηριωμένη ζωνοποίηση των περιοχών Natura, με βάση πραγματικά δεδομένα και με συγκεκριμένες ζώνες αποκλεισμού μόνο όπου η σπουδαία αξία το επιβάλλει.
2. Απόρριψη προτάσεων για ανανεώσιμες μόνο όταν αποδεικνύεται επιστημονικά, με πραγματικά και συγκεκριμένα δεδομένα, ότι θα προκαλέσουν μη αναστρέψιμη βλάβη σε ένα άλλο προστατευτέο αντικείμενο υψηλής αξίας η οποία δεν μπορεί να αντισταθμιστεί.
3. Χρήση της Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων και της Ειδικής Οικολογικής Αξιολόγησης ως εργαλείο για τεκμηριωμένη απόφαση, που μπορεί να οδηγήσει είτε σε αποδοχή, είτε σε απόρριψη, είτε σε προσαρμογή ενός έργου.

Έτσι μόνο μπορεί να γίνεται και η στάθμιση των επιπτώσεων με τα οφέλη από την αιολική ενέργεια (π.χ. στο κόστος ενέργειας και την εθνική ανεξαρτησία). Η ΕΛΕΤΑΕΝ καλεί πρωτίστως για ψυχραιμία και διάλογο εντός δημοκρατικού πλαισίου ώστε να μην δημιουργείται αποπροσανατολισμός της κοινής γνώμης, και να προωθείται η  χρυσή ισορροπία ανανεώσιμης ενέργειας και βιοποικιλότητας».

Β] Επειδή δεν είναι ορθό να μας αποδώστε ανακριβώς θέσεις και απόψεις, εάν για οποιοδήποτε λόγο αδυνατείτε να δημοσιεύσετε την ανωτέρω (υπό Α) ορθή σύνοψη, μπορείτε να δημοσιεύσετε απλά το εξής:

Η ΕΛΕΤΑΕΝ (Ελληνική Επιστημονική Ένωση Αιολικής Ενέργειας), εκπροσωπεί τις επιχειρήσεις της αιολικής ενέργειας στην Ελλάδα. Απαντώντας στις ερωτήσεις του Reporters United απέστειλε ένα συνολικό κείμενο που μπορεί να βρεθεί ΕΔΩ και μια Τεχνική Έκθεση που μπορεί να βρεθεί ΕΔΩ. Στην συνολική απάντησή της, η ΕΛΕΤΑΕΝ εξηγεί τη θέση της για τις αδιατάρακτες περιοχές, τις ζώνες αποκλεισμού και ειδικά τις ΠΑΔ και τη θέσπισή τους και παρουσιάζει τη συνολική πρότασή της για το θέμα.

Με εκτίμηση,

Ηρώ Τζαμάκου

Operations Management & Accounting Officer

ΕΛΕΤΑΕΝ

Το άρθρο Η αλληλογραφία Reporters United – ΕΛΕΤΑΕΝ εμφανίστηκε πρώτα στο R•U.

Στην περίπτωση της έρευνας για το Costa Navarino, η ιδιοκτήτρια εταιρεία ΤΕΜΕΣ από την αρχή προθυμοποιήθηκε να μας παράσχει τα περισσότερα από τα δεδομένα που ζητήσαμε, και να μας φέρει σε επαφή με τους αρμόδιους σε δημόσιες υπηρεσίες. 

Πώς όμως ελέγχει κανείς τα στοιχεία που παρέχει η εταιρεία, όταν η ίδια η εταιρεία είναι η μόνη που μετράει; 

Το Reporters United συνομίλησε με πλήθος επιστημόνων, προκειμένου να διαλευκάνουμε τη μεθοδολογία της μέτρησης των απορροών των ποταμών. Μία ακόμη δυσκολία είναι ότι οι επιστήμονες, δημόσιου και ιδιωτικού τομέα, πολύ δύσκολα τοποθετούνται επωνύμως, ακόμη και όταν τα στοιχεία είναι αδιάσειστα. Το ίδιο πρόβλημα αντιμετωπίσαμε και στα δύο μέρη της έρευνας.

Για να βρούμε παλιότερα δημόσια αρχεία, που δεν ήταν διαθέσιμα διαδικτυακά, έπρεπε να απευθυνθούμε σ’ ένα γαϊτανάκι υπηρεσιών. Σε μία περίπτωση ανατρέξαμε στο προσωπικό αρχείο υπαλλήλου, που προθυμοποιήθηκε να μας εξυπηρετήσει.

(Λιγοστά) δημοσιεύματα με ερωτήματα για τα Costa Navarino

Στις δυσκολίες συγκέντρωσης πρωτογενούς πληροφορίας, οφείλουμε να αναφέρουμε και τη σχεδόν καθολική απουσία δημοσιευμάτων που εξέταζαν με κριτική ματιά τις ΠΟΤΑ και τις περιβαλλοντικές τους επιπτώσεις – με την εξαίρεση των επιστολών Γκόνη – Κωνσταντακόπουλου στον Ιό της Ελευθεροτυπίας και με κάποιες αναρτήσεις του μπλογκ Η Καλύβα ψηλά στο βουνό. Πολλά δημοσιεύματα όπως αυτά του περιοδικού  Γαλέρα και του σάιτ Ecocrete ή της εφημερίδας Εποχή δεν είναι αναρτημένα ή ενεργά στο διαδίκτυο. 

Φως στην ομίχλη της μονομερούς πληροφόρησης κάποιες νομικές και επιστημονικές δημοσιεύσεις, όπως το άρθρο του δικηγόρου Ελευθέριου Δικαίου, καθώς και η διπλωματική εργασία της αρχιτεκτόνισσας Αναστασίας Βλάση και η διπλωματική εργασία της τοπογράφου Άννας Διονυσοπούλου, κατοίκου του χωριού Σχινόλακκα Μεσσηνίας, για την τουριστική φέρουσα ικανότητα της λιμνοθάλασσας της Γιάλοβας και της Βοϊδοκοιλιάς.

Κομβικό ρόλο στην έρευνα έπαιξε η διπλωματική μεταπτυχιακή εργασία της περιβαλλοντικής γεωγράφου Διονυσίας Μαρκοπούλου, η οποία είχε αντιπαραβάλει τα όρια των δύο ΠΟΤΑ με τις περιοχές Natura, διαπιστώνοντας ότι εντός Natura βρίσκεται το 43,01% της ΠΟΤΑ Ρωμανού και το 25,90% της ΠΟΤΑ Πύλου (δεδομένα 2016). Αντίθετα, ο δικός μας σημερινός υπολογισμός έδειξε πολύ μικρότερη επικάλυψη στον Ρωμανό. Η επακόλουθη έρευνα οδήγησε στην αποκάλυψη πως η Natura είχε μειωθεί.

Τέλος, στα αρχικά στάδια της χωρικής ανάλυσης δεχθήκαμε την pro bono βοήθεια του Alexandre Brutelle, συνιδρυτή του δικτύου Environmental Investigative Forum (EIF).  

Απ’ το χαρτί στον χάρτη

Τα επίσημα χωρικά δεδομένα είναι ελάχιστα και δομημένα με τέτοιο τρόπο που η χρήση τους στην έρευνα είναι από δύσκολη έως αδύνατη. Έτσι, τα περισσότερα χωρικά τεκμήρια της έρευνας βρέθηκαν σε έγγραφα όπως ΦΕΚ και τεύχη Ειδικών Περιβαλλοντικών Μελετών (ΕΠΜ) σε μορφή pdf. Για να γεω-εντοπίσουμε (georeferencing) την ακριβή θέση των εγγράφων πάνω στον χάρτη, χρησιμοποιήσαμε το QGIS. 

Στη δική μας έρευνα, καταφέραμε μέσω του QGIS:
Στο Α’ μέρος:

• να χαρτογραφήσουμε με ακρίβεια τα ποτάμια και τις λεκάνες απορροής των ποταμών Σέλα και Γιαννούζαγα απ’ όπου αντλεί νερό η TEMEΣ, βασιζόμενες σε έντυπο χάρτη που εκπόνησε για το Reporters United ειδικός επιστήμονας.

• να βρούμε το ακριβές γεωγραφικό στίγμα εγκαταστάσεων όπως οι σταθμοί υδροληψίας και να εντοπίσουμε τη διαδρομή των αγωγών νερού από τα ποτάμια στα ξενοδοχεία, όπως σημειώνονταν σε Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη του υπουργείου Περιβάλλοντος. 

• να τοποθετήσουμε τους κρατικούς και εταιρικούς μετεωρολογικούς σταθμούς στον χάρτη και να διαπιστώσουμε ότι στην περιοχή των ΠΟΤΑ μόνο η ΤΕΜΕΣ μετρά τις βροχοπτώσεις, τεκμηριώνοντας έτσι την περιβαλλοντική και υδρολογική κηδεμονία που ασκεί στην περιοχή. 
• να γεωεντοπίσουμε τις συντεταγμένες των σταθμών μέτρησης υπόγειων υδάτων που μας έδωσε η Ελληνική Αρχή Γεωλογικών & Μεταλλευτικών Ερευνών (ΕΑΓΜΕ), διαπιστώνοντας ότι τα περισσότερα υπόγεια υδροσυστήματα σε κίνδυνο βρίσκονται κοντά στις ΠΟΤΑ Ρωμανού και Πύλου.

Β’ μέρος:

• να εντοπίσουμε τα όρια των ΠΟΤΑ του Costa Navarino και να μετρήσουμε το εμβαδό που καταλαμβάνουν τα ξενοδοχεία, χρησιμοποιώντας δύο χάρτες από την ΚΥΑ 4671/28-2-2014.

• να διαπιστώσουμε το τμήμα της Νatura που βρισκόταν μέσα στην ΠΟΤΑ το 2012 και το 2017, μετά από τροποποίηση των ορίων από το υπουργείο Περιβάλλοντος.

Γ’ μέρος:

• να υπολογίσουμε την ακριβή θέση του εστιατορίου Barbouni της ΤΕΜΕΣ, που βρίσκεται πάνω στον αιγιαλό, εντός της προστατευόμενης περιοχής Natura.
• να αναδείξουμε ασυνέχειες ως προς το μέγεθος, τη διάταξη, τις χρήσεις και την ορολογία που χρησιμοποιήθηκε για να περιγράψει την κατασκευή στις περιβαλλοντικές μελέτες και αδειοδοτήσεις, από το 2005 έως το 2022.

Η μεθοδολογία που ακολουθήσαμε για το Barbouni

Τα ευρήματα για το πολυτελές εστιατόριο βασίστηκαν κυρίως στα έγγραφα στα οποία μας παρέπεμψαν η εταιρεία ΤΕΜΕΣ και το υπουργείο Περιβάλλοντος στο πλαίσιο των ερωτημάτων που τους απευθύναμε.

• Απόσπασμα Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΜΠΕ) της ΤΕΜΕΣ (2005), που μας παραχώρησε η εταιρεία.
• Σχέδιο Γενικής Διάταξης Εγκαταστάσεων της ΜΠΕ του 2005, που μας παραχώρησε η εταιρεία.
• Αδειοδότηση Περιβαλλοντικών Όρων της ΜΠΕ του 2005 που δημοσιεύθηκε στην ΚΥΑ 146477/2437/24.05.2006 
• Παραχώρηση Άδειας Χρήσης Αιγιαλού από την Περιφέρεια Πελοποννήσου (2008).
• Σχέδιο Γενικής Διάταξης Εγκαταστάσεων της ΜΠΕ του 2014, που μας παραχώρησε η εταιρεία.
• Τροποποίηση – Ανανέωση χρονικής διάρκειας ισχύος της ΚΥΑ 146477/2437/24.05.2006, που δημοσίευσε το υπουργείο. Περιβάλλοντος, εγκρίνοντας την ΜΠΕ του 2014.
• ΜΠΕ για τις περιοχές Natura 2000 της Περιφέρειας Πελοποννήσου που εκτέλεσε η εταιρεία Nerco το 2022.

Μια πιο τεχνική μεθοδολογία της Natura 

Η τεκμηρίωση της περικοπής της Natura Πύλου (επίσημα GR255004), στο β’ μέρος της έρευνας, ήταν χαρτογραφικά η πιο απαιτητική. Για λόγους διαφάνειας παραθέτουμε μια πιο εκτεταμένη περιγραφή των βημάτων που ακολουθήσαμε. 

Κύρια πηγή δεδομένων ήταν το Ευρωπαϊκό Δίκτυο Πληροφοριών και Παρατηρήσεων για το Περιβάλλον (ΕΙΟΝΕΤ), όπου δημοσιεύονται οι μελετητικοί φάκελοι των έργων επικαιροποίησης του δικτύου Natura 2000, τους οποίους η Ελλάδα είναι υποχρεωμένη να καταθέτει στην Κομισιόν. Συγκεκριμένα, χρησιμοποιήσαμε τρεις φακέλους με εκδοχές (versions) τριών ετών για τις ελληνικές περιοχές Natura 2000: 

• 2012: φάκελος version 29
• 2018: φάκελος version 30
• 2021: φάκελος version 32 

Κάθε φάκελος περιέχει τεχνικές εκθέσεις και γεωχωρικά αρχεία (.shp – shapefiles) της μελέτης. Τα γεωχωρικά αρχεία, στη δική μας περίπτωση, περιείχαν τα περιγράμματα των περιοχών Natura σε μια μορφή που «διαβάζεται» από το QGIS και εμφανίζει το περίγραμμα πάνω στον χάρτη. Επιπλέον, τα γεωχωρικά αρχεία διαθέτουν και ορισμένες πληροφορίες σε μορφή πίνακα (attributes table), όπως είναι η έκτασή των περιοχών σε εκτάρια (1 εκτάριο = 10 στρέμματα). 

Το σημαντικότερο πλεονέκτημα των γεωχωρικών αρχείων είναι ότι τα σημεία, οι γραμμές ή τα πολύγωνα έχουν γεωγραφικές συντεταγμένες και είναι ήδη γεωεντοπισμένα με ακρίβεια. Έτσι, θεωρούμε ότι οι πληροφορίες που πήραμε από τα συγκεκριμένα αρχεία είναι έγκυρες και αξιόπιστες. 

Σύμφωνα με την εκδοχή v.29 του 2012 του ΕΙΟΝΕΤ, η GR2550004 είχε εμβαδό 35.519,7 στρέμματα. Η αμέσως επόμενη εκδοχή έπειτα από την τροποποίηση των ορίων από το Κτηματολόγιο είναι η v.30 που δημοσιεύεται το 2018, η οποία όμως, είναι “κλειδωμένη”. Αυτό σημαίνει ότι δεν υπάρχει πρόσβαση στα γεωχωρικά αρχεία ώστε να ελέγξουμε το  νέο σχήμα της Natura και να το συγκρίνουμε με το προηγούμενο. 

Το μοναδικό προσβάσιμο αρχείο είναι το «Report_on_changes», μια έκθεση με τις αλλαγές μεταξύ 2012 και 2018. Σ’ αυτήν, η έκταση της GR2550004 είναι 34.637,8 στρέμματα, δηλαδή είναι μειωμένη κατά 881,9 στρέμματα. Ελλείψει γεωχωρικού αρχείου και γνωρίζοντας ότι από το 2018 και έπειτα τα όρια της έκτασης δεν τροποποιήθηκαν, χρησιμοποιήσαμε για τους υπολογισμούς μας το γεωχωρικό αρχείο της εκδοχής v.32 του 2021. 

Αφού πιστοποιήσαμε  το σχήμα της GR2550004, πριν και μετά την τροποποίηση, και διαπιστώσαμε τη μείωση, ελέγξαμε αν σχετίζεται χωρικά με το Costa Navarino. Τοποθετήσαμε ή επιθέσαμε (οverlay) τα περιγράμματα των ΠΟΤΑ, όπως είχαν προκύψει από τον γεωεντοπισμό των αντίστοιχων ΦΕΚ (βλ. παραπάνω), επάνω από τα σχήματα της Natura για το 2012 και το 2018, αντίστοιχα.

Στη συνέχεια, υπολογίσαμε πόση έκταση Natura βρισκόταν εντός των ΠΟΤΑ το 2012 και το 2018. Διαπιστώσαμε ότι η περιοχή Natura που βρισκόταν μέσα στην ΠΟΤΑ Ρωμανού μειώθηκε σχεδόν κατά 46% (από 478,6 σε 259,8 στρέμματα) και μάλιστα με τρόπο που εμφανώς ακολουθεί το περίγραμμα της ΠΟΤΑ. 

Στους παρακάτω πίνακες φαίνονται συγκεντρωτικά όλα τα αποτελέσματα των μετρήσεων που κάναμε για τη Natura GR2550004 και τη σχέση της με τις ΠΟΤΑ Ρωμανού και Πύλου.

Το άρθρο Μεθοδολογία: Πώς τεκμηριώσαμε τα δεδομένα για το Costa Navarino εμφανίστηκε πρώτα στο R•U.

Στήριξε την ανεξάρτητη δημοσιογραφία του Reporters United εδώ!

Στις 5 Αυγούστου 2022, με φόντο και την αποκάλυψη για την παρακολούθηση Ανδρουλάκη από την ΕΥΠ, ο κ. Δημητριάδης παραιτήθηκε από τη θέση του Γενικού Γραμματέα του πρωθυπουργού και κατέθεσε αγωγή 550.000 ευρώ κατά του Reporters United και της Εφημερίδας των Συντακτών, καθώς και των ρεπόρτερ Νικόλα Λεοντόπουλου, Θοδωρή Χονδρόγιαννου και Θανάση Κουκάκη.

Διεθνείς και εγχώριες οργανισμοί προάσπισης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της ελευθερίας του Τύπου καταδίκασαν την αγωγή Δημητριάδη ως καταχρηστική νομική ενέργεια (SLAPP), με σκοπό τη φίμωση της έρευνάς μας. Μεταξύ αυτών: η Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία Δημοσιογράφων (EFJ) ο Διακρατικός Οργανισμός για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη (ΟΑΣΕ), οι Ρεπόρτερ Χωρίς Σύνορα (RSF), το Διεθνές Ινστιτούτο Τύπου (IPI), η ΕΣΗΕΑ και η ΕλΕΔΑ.

Για την αγωγή του σε βάρος μας, το 2022 ο κ. Δημητριάδης κέρδισε και το βραβείο «SLAPP Πολιτικός της Χρονιάς» από την CASE Coalition, μια ευρωπαϊκή πρωτοβουλία διεθνούς κύρους οργανώσεων κατά των καταχρηστικών αγωγών (μεταξύ άλλων η Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία Δημοσιογράφων, η Committee to Protect Journalists και η International Federation for Human Rights).

Η αγωγή Δημητριάδη εκδικάστηκε στις 25 Ιανουαρίου 2024. Στο δικαστήριο υπερασπιστήκαμε την έρευνά μας και εισφέραμε νέα στοιχεία για τις συνδέσεις του Μαξίμου με το Predator.

Στις 4 Οκτωβρίου 2024 δημοσιεύθηκε η απόρριψη της αγωγής για λόγους ουσίας για όλα τα εναγόμενα πρόσωπα, με πλειοψηφία 2-1 και μειοψηφία του προέδρου του δικαστηρίου.

Για λόγους διαφάνειας, δημοσιεύουμε παρακάτω τη δικαστική απόφαση αυτούσια. Το ίδιο είχαμε κάνει και με την αγωγή του κ. Δημητριάδη, όταν επιδόθηκε σε εμάς.

Ο κ. Δημητριάδης έχει ασκήσει και δεύτερη αγωγή σε βάρος μας, απαιτώντας συνολικά 3,3 εκατ. ευρώ. Και αυτή η νομική ενέργεια έχει χαρακτηριστεί από διεθνείς οργανώσεις ως απόπειρα φίμωσης του ρεπορτάζ μας. Η υπόθεση εκκρεμεί.

Το άρθρο Υποκλοπές: Η δικαστική απόφαση που απορρίπτει την αγωγή Δημητριάδη και δικαιώνει Reporters United και ΕφΣυν εμφανίστηκε πρώτα στο R•U.

Ως αφετηρία της έρευνάς μας χρησιμοποιήσαμε το ενημερωτικό έντυπο (προσπέκτους) της Ιρλανδικής εταιρείας Pillar Finance Designated Activity Company (DAC), ένα αρχείο 270 σελίδων σε .pdf φορμάτ που ανακαλύψαμε στην ιστοσελίδα της της Κεντρικής Τράπεζας της Ιρλανδίας. Πρόκειται για το μοναδικό έγγραφο που έχουμε εντοπίσει έως τώρα το οποίο να παρουσιάζει με τέτοια λεπτομέρεια τα χαρακτηριστικά του χαρτοφυλακίου και το δίκτυο των εταιρειών που το περιβάλλουν, καθώς και πολλές άλλες πληροφορίες που φωτίζουν τη λογική που διέπει η ύπαρξη τέτοιων πολύπλοκων διασυνοριακών δικτύων. 

Ωστόσο, από τις πρώτες κιόλας σελίδες του, όπου παρουσιάζεται η διαγραμματική επισκόπηση της συναλλαγής και των ταμειακών ροών που διατρέχουν το Pillar, συνειδητοποιήσαμε ότι αν έπρεπε να αποκωδικοποιήσουμε τον λαβύρινθο αυτόν, θα έπρεπε να δημιουργήσουμε δικές μας βάσεις δεδομένων, συνδυάζοντας πληροφορίες από διαφορετικές πηγές. 

Συνεχίσαμε με τα δεδομένα των πλειστηριαζόμενων ακινήτων του χαρτοφυλακίου που δημοσιεύονται στην ηλεκτρονική πλατφόρμα πλειστηριασμών eauction.gr. Για να αποκτήσουμε μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα, τα διασταυρώσαμε με δημοσιεύματα του Τύπου, στοιχεία ιδιοκτησίας για τα ακίνητα από το Κτηματολόγιο, χρηματοοικονομικές καταστάσεις των εμπλεκόμενων εταιρειών από τα εθνικά εμπορικά μητρώα σε Ελλάδα, Ιρλανδία και Λουξεμβούργο και, τέλος, παίρνοντας συνεντεύξεις με τραπεζικές και πανεπιστημιακές πηγές. Σε όλες τις περιπτώσεις, δημιουργήσαμε δομημένα σύνολα δεδομένων σε .csv και .xlsx, έγγραφα .pdf και έγγραφα σε Word φορμάτ, τα οποία αναλύθηκαν και χρησιμοποιήθηκαν για τα ρεπορτάζ που δημοσιεύουμε στο πλαίσιο του έρευνας.

Η μεθοδολογία που ακολουθεί περιγράφει τα βήματα που ακολουθήσαμε για την ανάκτηση και διαχείριση των δεδομένων και παρουσιάζει τα αποτελέσματα της ανάλυσής μας. 

Από το .pdf στο χαρτί και πίσω στον ιστό: Αποκωδικοποιώντας το προπέκτους του χαρτοφυλακίου Pillar και το δίκτυο των εμπλεκόμενων εταιρειών

Το προσπέκτους του χαρτοφυλακίου αφορά την έκδοση σημειώσεων από την Pillar Finance DAC, μια εταιρεία ειδικού σκοπού με έδρα την Ιρλανδία. Περιγράφει την έκδοση τριών τάξεων ομολόγων, συνολικής αξίας περίπου 2 δισ. ευρώ, με διαφορετικά επιτόκια και όρους. Οι πληρωμές των τόκων και του κεφαλαίου βασίζονται στις εισπράξεις από το χαρτοφυλάκιο κόκκινων δανείων Pillar, που είναι εξασφαλισμένα κυρίως με ακίνητη περιουσία στην Ελλάδα. 

Η δομή αυτή περιλαμβάνει ενισχύσεις πίστωσης και υποστήριξη ρευστότητας για την προστασία των επενδυτών μέσω των εγγυήσεων του ελληνικού δημοσίου, και συγκεκριμένα του προγράμματος «Ηρακλής». 

Το έγγραφο αναλύει επίσης τις διαδικασίες αποπληρωμής των ομολογιούχων, καθώς και τους κινδύνους και τα νομικά θέματα που σχετίζονται με την επένδυση. Επιπλέον, καθορίζει τις υποχρεώσεις της Pillar Finance DAC προς τους ομολογιούχους και τους ρυθμιστικούς περιορισμούς σχετικά με τη διανομή και την προσφορά των ομολόγων.

Από τις σημαντικότερες πληροφορίες που αντλήσαμε από το προσπέκτους είναι οι διαγραμματικές επισκοπήσεις που απεικονίζουν τη δομή των συναλλαγών και τις ταμειακές ροές. Αυτά τα διαγράμματα παρέχουν μια οπτική αναπαράσταση των διαφόρων στοιχείων των συναλλαγών και του τρόπου με τον οποίο οι ταμειακές ροές διακινούνται μεταξύ των διαφόρων εταιρειών. Εξηγούν τις διαδρομές και τις αλληλεπιδράσεις ανάμεσα στα διάφορα μέρη και τα συστήματα που συμμετέχουν στις συναλλαγές. 

Συγκεκριμένα, το πρώτο διάγραμμα που ακολουθεί περιγράφει τη δομή των συναλλαγών, ενώ το δεύτερο διάγραμμα δείχνει τις ταμειακές ροές από τους δανειολήπτες προς τους κατόχους των ομολόγων, μέσω των διαφόρων διαμεσολαβητών και λογαριασμών. 

Για να κατανοήσουμε καλύτερα τα δεδομένα και τις σχέσεις μεταξύ τους ξεκινήσαμε να τα σχεδιάζουμε σε χαρτί. Δοκιμάζοντας διάφορα σχήματα και διατάξεις, προτού αποφασίσουμε ποιο λειτουργεί καλύτερα, καταφέραμε να εξερευνήσουμε συσχετίσεις και μοτίβα που δεν ήταν εμφανή στην αρχή. 

Στο χαρτί είναι εύκολο να κάνεις τροποποιήσεις και να πειραματιστείς με τη δομή της οπτικοποίησης. Αυτό μας έδωσε τη δυνατότητα για γρήγορες αλλαγές με βάση τα πρώτα σχόλια και τα νέα δεδομένα που προέκυπταν. Η διαδικασία λειτούργησε και ως προετοιμασία για την ψηφιακή οπτικοποίηση, καθώς μας έδωσε μια καθαρότερη εικόνα για το τελικό διάγραμμα με το πλέγμα των εταιρειών γύρω από το χαρτοφυλάκιο Pillar.

Τέλος, το προσπέκτους παρουσιάζει μια συλλογή πινάκων με τα χαρακτηριστικά του χαρτοφυλακίου. Μεταξύ άλλων, οι πίνακες περιλαμβάνουν πληροφορίες για τους δανειολήπτες, τον αριθμό των λογαριασμών, τη συνολική εγγεγραμμένη αξία του χαρτοφυλακίου, καθώς και την αξία των εξασφαλίσεων. Επιπλέον, περιγράφουν την κατανομή των δανείων και των ακινήτων που εξασφαλίζουν τα δάνεια ανά την Ελλάδα και παρέχουν στοιχεία για την πορεία αποπληρωμής τους και το ποσοστό των δανείων που έχουν υποστεί αναδιάρθρωση. 

Στη συνέχεια εξαγάγαμε τα στοιχεία από τους πίνακες του προσπέκτους και τα αντιγράψαμε σε υπολογιστικά φύλλα Google Sheets, ώστε να είναι εύκολα προσβάσιμα και επεξεργάσιμα από όλη την ομάδα. 

Αφού ολοκληρώσαμε τον έλεγχο και την οργάνωση των δεδομένων, τα μεταφέραμε στο online εργαλείο οπτικοποίησης δεδομένων Flourish, ώστε να δημιουργήσουμε τον διαδραστικό πίνακα με την ακτινογραφία του χαρτοφυλακίου. Ο διαδραστικός πίνακας προσφέρει στους αναγνώστες τη δυνατότητα να εξερευνούν τα δεδομένα αυτόνομα, να τα φιλτράρουν και να διερευνούν συγκεκριμένες πτυχές του χαρτοφυλακίου πιο αναλυτικά. Αυτό μπορεί να βοηθήσει στην καλύτερη κατανόηση των πολύπλοκων δεδομένων και στην ανάδειξη σημαντικών μοτίβων ή τάσεων που δεν είναι εμφανή με την πρώτη ματιά. 

Ανάκτηση και ανάλυση δεδομένων από το eauction.gr

Παράλληλα με την αποκωδικοποίηση του προσπέκτους, μαζέψαμε δεδομένα για τους πλειστηριασμούς των ακινήτων που συνδέονται με το χαρτοφυλάκιο Pillar και επισπεύδονται από τους servicer που έχουν αναλάβει τη ρευστοποίησή του.

Το διάστημα καταγραφής των 3.099 μοναδικών ακινήτων του χαρτοφυλακίου Pillar που πλειστηριάστηκαν σε όλη τη χώρα εκτείνεται από τις 12 Μαρτίου 2019 έως τις 13 Ιανουαρίου 2024. Για να συλλέξουμε αυτά τα δεδομένα καταγράψαμε τις σχετικές πληροφορίες κάθε πλειστηριασμού που έχει αναρτηθεί στο eauction.gr, ανεξαρτήτως χαρτοφυλακίου, και τις καταχωρήσαμε σε ένα ενιαίο σύνολο δεδομένων ώστε να μπορέσουμε να τις αναλύσουμε και να τις φιλτράρουμε. Σύμφωνα με την ανάλυσή μας, ο πρώτος πλειστηριασμός αναρτήθηκε στο eauction.gr στις 23 Οκτωβρίου 2017, ενώ μέχρι τις 31 Ιανουαρίου 2024 είχαν αναρτηθεί συνολικά 213.786 πλειστηριασμοί.

Το σύνολο των δεδομένων που έχουμε δημιουργήσει για το χαρτοφυλάκιο Pillar δίνει πρόσβαση, μεταξύ άλλων, στην τιμή πρώτης προσφοράς, στην τρέχουσα κατάσταση και στην ημερομηνία διεξαγωγής του πλειστηριασμού, στον αριθμό πλειστηριασμών ενός ακινήτου, στη διεύθυνση, στην επιφάνεια, στον όροφο και στην παλαιότητα του ακινήτου, καθώς και στο ποσό κατακύρωσής του στις περιπτώσεις που ο πλειστηριασμός ολοκληρώθηκε με επιτυχία και το ακίνητο πέρασε σε νέο ιδιοκτήτη. 

Για 209 από τα 405 ακίνητα, δηλαδή για το ένα στα δύο, που πλειστηριάστηκαν επιτυχώς, το ποσό κατακύρωσης ήταν μόλις ένα ευρώ πάνω από την τιμή πρώτης προσφοράς, ενώ για ακόμη 50 ακίνητα αυτή η διαφορά δεν ξεπέρασε τα 100 ευρώ, διαπίστωση που θέτει εν αμφιβόλω αυτήν καθ’ εαυτήν την έννοια «πλειστηριασμός».

Η ανάκτηση των δεδομένων έγινε με τη χρήση της γλώσσας προγραμματισμού Python. Με τη χρήση των βιβλιοθηκών Selenium και BeautifulSoup, συγκεντρώσαμε το απόσπασμα της κατασχετήριας έκθεσης και την έκθεση του εκτιμητή για κάθε ακίνητο, έγγραφα που δημοσιεύονται στη σελίδα κάθε πλειστηριασμού και είναι ψηφιακά διαθέσιμα σε μορφή pdf στο eauction.gr. 

Για τη μετατροπή των εγγράφων σε ενιαία υπολογιστικά επεξεργάσιμη μορφή, χρησιμοποιήθηκε η εργαλειοθήκη Apache Tika. Από αυτά τα έγγραφα ανακτήσαμε τη διεύθυνση, την επιφάνεια, τον όροφο, το έτος κατασκευής, τις γεωγραφικές συντεταγμένες και τον Κωδικό Αριθμό Εθνικού Κτηματολογίου (ΚΑΕΚ) κάθε ακινήτου, δηλαδή τον δωδεκαψήφιο αριθμό που προσδιορίζει μοναδικά οποιαδήποτε ιδιοκτησία στην Ελλάδα.

Μετά τη συλλογή των στοιχείων, είχαν δημιουργηθεί τρία διαφορετικά σύνολα δεδομένων: ένα με τις βασικές πληροφορίες κάθε πλειστηριασμού οι οποίες είχαν εξαχθεί από το eauction.gr, ένα με τις κατασχετήριες εκθέσεις και τις εκθέσεις εκτίμησης για κάθε πλειστηριασμό επίσης από το eauction.gr, κι ακόμα ένα με τα βασικά χαρακτηριστικά, τις γεωγραφικές συντεταγμένες και τους ΚΑΕΚ των πλειστηριαζόμενων ακινήτων. 

Σε καθένα από αυτά χρειάστηκε να γίνουν καθαρισμός και διορθώσεις, ώστε να δημιουργηθεί το τελικό σύνολο δεδομένων και να είναι δυνατό το φιλτράρισμα και ο γεωεντοπισμός των ακινήτων. Για τον καθαρισμό των δεδομένων χρησιμοποιήθηκαν οι ανοιχτές βιβλιοθήκες Pandas και Regular Expressions, καθώς και η online εφαρμογή καθαρισμού και ανάλυσης δεδομένων OpenRefine.

Χάρτες: οπτικοποιώντας τα δεδομένα του eauction.gr 

Μετά τη δημιουργία της ενιαίας βάσης δεδομένων του eauction.gr και του Κτηματολογίου, σειρά είχε η χαρτογράφηση των πλειστηριαζόμενων ακινήτων. 

Η χαρτογράφηση δημιουργήθηκε μέσω του QGIS, ενός προγράμματος ανοιχτής πρόσβασης (open source). Το QGIS είναι μια ψηφιακή τεχνολογία που επιτρέπει σε γεωγράφους και ερευνητές να αναλύουν τοπία, πόλεις και άλλα στοιχεία του χώρου με βάση συγκεκριμένα δεδομένα. 

Έτσι, στην προκειμένη, χρησιμοποιώντας τις γεωγραφικές συντεταγμένες και τη διεύθυνσή των ακινήτων από το eauction.gr, δημιουργήσαμε μια πινέζα στον χάρτη για κάθε ένα από αυτά. Ενώ τα γεωγραφικά στίγματα των ακινήτων που βρίσκονται εντός πόλεων και οικισμών, με σαφή ονόματα και αριθμούς οδών, παρουσιάζουν μεγάλη ακρίβεια, δεν ισχύει το ίδιο για τα ακίνητα και τα γεωτεμάχια που βρίσκονται εκτός αστικού ιστού. Έτσι, κατηγοριοποιήσαμε τα ακίνητα σε εκείνα που έχουν ακριβές γεωγραφικό στίγμα (πράσινη κουκίδα) και σε εκείνα που δεν έχουν (κόκκινη κουκίδα), όπως φαίνεται στον παρακάτω χάρτη. Για τα ακίνητα που δεν βρήκαμε ακριβή τοποθεσία, λάβαμε ως σημείο το κέντρο του κοντινότερου οικισμού. 

Από το σύνολο των δεδομένων, επιλέξαμε να αναλύσουμε χωρικά τρεις παράγοντες: 

• το σύνολο των πλειστηριαζόμενων ακινήτων ανά γεωγραφική περιφέρεια,
• τον τύπο χρήσης του ακινήτου,
• το ύψος της τιμής εκκίνησης του πλειστηριασμού σε σχέση με την περιοχή που βρίσκεται το ακίνητο.

Ο χάρτης της γεωγραφικής κατανομής παρουσιάζει το σύνολο των πλειστηριαζόμενων ακινήτων ανά περιφέρεια (αριθμός στον μπλε κύκλο), καθώς και την προσεγγιστική κατανομή τους εντός των ορίων κάθε περιφέρειας (αριθμός στον γκρί κύκλο). Η θέση των γκρι κύκλων τοποθετείται κατά προσέγγιση κεντροβαρικά των υποπεριοχών της κάθε γεωγραφικής περιφέρειας. 

Η δεύτερη και η τρίτη κατηγορία ανάλυσης δεδομένων, δηλαδή ο τύπος του ακινήτου και η τιμή εκκίνησής του στον πλειστηριασμό, συνδυάστηκαν σε έναν διαδραστικό χάρτη, ο οποίος δημιουργήθηκε μέσω της online πλατφόρμας Mapbox και εμπλουτίστηκε με τις Javascript βιβλιοθήκες του Mapbox, καθώς και με custom Javascript κώδικα. 

Ο χάρτης παρουσιάζει τα πλειστηριαζόμενα ακίνητα του χαρτοφυλακίου Pillar σε ολόκληρη την Ελλάδα, καλύπτοντας την περίοδο από τις 12 Μαρτίου 2019 έως τις 13 Ιανουαρίου 2024. Το μέγεθος κάθε κύκλου μεγαλώνει ανάλογα με την τιμή εκκίνησης του πλειστηριασμού, ενώ το χρώμα του κύκλου αναπαριστά τη χρήση του ακινήτου. Με μια ματιά, το μπλε χρώμα κυριαρχεί στον χάρτη, υποδηλώνοντας ότι η συντριπτική πλειοψηφία των πλειστηριαζόμενων ακινήτων είναι κατοικίες. 

Για λόγους αναγνωσιμότητας και βελτιστοποίησης των δεδομένων, οι κατηγορίες χρήσεων των ακινήτων, όπως αναγράφονται στο eauction.gr, συμπτύχθηκαν ως εξής: 

• κατοικία, οικόπεδο με κτίσμα → κατοικία
• κατάστημα, γραφείο, άλλος επαγγελματικός χώρος → Επαγγελματικοί χώροι
• βιομηχανία, βιοτεχνία → Βιομηχανικός / Βιοτεχνικός χώρος

Οι κατηγορίες οικόπεδο, αγροτεμάχιο, αγροτεμάχιο με κτίσμα, θέση στάθμευσης, ξενοδοχείο και αποθήκη παρέμειναν ως είχαν. Παρόλα αυτά, διαπιστώσαμε ότι οι κατηγοριοποιήσεις των χρήσεων του eauction.gr και ιδίως η κατηγορία «κατοικία» ενδέχεται να εμπεριέχει και ακίνητα μεικτών χρήσεων, όπως κτίρια με καταστήματα στο ισόγειο. 

Η ανάλυση με βάση την τιμή εκκίνησης του πλειστηριασμού υποδεικνύει αφενός μια σύμπνοια μεταξύ τιμών εκκίνησης και κλίμακας αξίας γης ανά περιοχή και αφετέρου μια αντιστρόφως ανάλογη σχέση συγκέντρωσης πλειστηριαζόμενων ακινήτων και αξιών γης. Με άλλα λόγια, σε περιοχές με υψηλές αξίες ακινήτων, όπως η Νέα Ερυθραία, το Κρυονέρι ή το Ψυχικό, συναντάμε λιγότερες πλειστηριαζόμενες κατοικίες με υψηλές τιμές εκκίνησης, σε αντίθεση με περιοχές χαμηλότερων αξιών γης, όπως η ευρύτερη περιοχή των Πατησίων, όπου πλειστηριάζονται πολλές κατοικίες, αλλά σε χαμηλές τιμές. 

Στην προσπάθειά μας να καταστήσουμε τη δημοσιογραφική έρευνα πιο διαφανή και προσβάσιμη, χρησιμοποιούμε προηγμένα εργαλεία διαχείρισης δεδομένων και περιγράφουμε αναλυτικά τη μεθοδολογία μας, βήμα προς βήμα, επιτρέποντας έτσι σε κάθε ενδιαφερόμενο να κατανοήσει, να αξιοποιήσει και να επαληθεύσει τα αποτελέσματά μας. Με τη δημοσίευση και ανοιχτή πρόσβαση στα δεδομένα μας, στοχεύουμε να υποστηρίξουμε και να ενθαρρύνουμε την ευρύτερη συμμετοχή στην έρευνα με δεδομένα και τη δημοσιογραφία εν γένει.

Έρευνα στο Κτηματολόγιο: Ποιοί χτυπάνε ακίνητα σε πλειστηριασμούς; 

Το eauction.gr δεν αποκαλύπτει τον αγοραστή των ολοκληρωμένων πλειστηριασμών που ολοκληρώθηκαν. Έτσι, για να διαπιστώσουμε ποια νομικά και φυσικά πρόσωπα χτύπησαν τα 405 πλειστηριαζόμενα ακίνητα του Pillar, η ομάδα του Reporters United στράφηκε στα αρχεία του Εθνικού Κτηματολογίου. 

Η έρευνα στο Κτηματολόγιο έγινε με βάση τον ΚΑΕΚ (Κωδικό Αριθμό Εθνικού Κτηματολογίου) κάθε ιδιοκτησίας. Μέσω του ΚΑΕΚ αποκτήσαμε πρόσβαση στο ιστορικό μεταβιβάσεων, τους πρότερους και παροντικούς ιδιοκτήτες και στα συμβολαιογραφικά έγγραφα που συνοδεύουν κάθε ιδιοκτησία. 

Αξίζει να σημειωθεί ότι η διαδικασία κτηματογράφησης δεν έχει ολοκληρωθεί σε όλη την επικράτεια, κατά συνέπεια ορισμένα ακίνητα δεν είναι διαθέσιμα. Επιπλέον, οι υπηρεσίες του Κτηματολογίου δεν είναι άμεσα προσβάσιμες στο ευρύ κοινό στο σύνολό τους. Αντίθετα, συγκεκριμένοι επαγγελματικοί κλάδοι (μηχανικοί, δικηγόροι, δικαστικοί επιμελητές και συμβολαιογράφοι) έχουν δικαίωμα πρόσβασης και έρευνας σε διαφορετικά τμήματα των κτηματολογικών δεδομένων. Συγκεκριμένα:

• Οι μηχανικοί έχουν δικαίωμα έρευνας με βάση τον ΚΑΕΚ ή τη διεύθυνση ακινήτου / γεωτεμαχίου
• Οι δικηγόροι και συμβολαιογράφοι με βάση τον ΚΑΕΚ, τη διεύθυνση ακινήτου/γεωτεμαχίου και το ονοματεπώνυμο/ ΑΦΜ του ιδιοκτήτη.

Παρόλο που η χρήση του ΚΑΕΚ είναι η μέθοδος που οδηγεί σε μεγαλύτερη ακρίβεια αποτελεσμάτων, καθώς ο ΚΑΕΚ είναι μοναδικός για κάθε ιδιοκτησία, στην πράξη καταφέραμε να συγκεντρώσουμε πληροφορίες μόνο για τα 243 από τα 405 ακίνητα που αναζητήσαμε. Αυτή η απόκλιση οφείλεται είτε σε απουσία δεδομένων λόγω έλλειψης κτηματογράφησης, είτε σε λανθασμένους ΚΑΕΚ που αναγράφονται στο σύστημα του e-auction.gr. Μια εναλλακτική μέθοδος θα μπορούσε να είναι η έρευνα με βάση τη διεύθυνση του ακινήτου, εφόσον είναι γνωστός ο όροφος και η επιφάνειά του. 

Με την παραπάνω μέθοδο διαπιστώσαμε ότι τα 41 από τα 243 ακίνητα που πλειστηριάστηκαν επιτυχώς έχουν αγοραστεί από την εταιρεία Pillar Estate Κτηματομεσιτική Μονοπρόσωπη Α.Ε. Φυσικά, ο αριθμός αυτός ενδέχεται να είναι μεγαλύτερος καθώς δεν γνωρίζουμε πόσα από τα υπολειπόμενα 162 ακίνητα που δεν εντοπίσαμε στο Κτηματολόγιο αγοράστηκαν επίσης από την Pillar. 

Μετά την ολοκλήρωση της έρευνας στο Κτηματολόγιο, κατηγοριοποιήσαμε τους αγοραστές των ακινήτων σε φυσικά και νομικά πρόσωπα. Επιλέξαμε να μην δημοσιεύσουμε την ταυτότητα των φυσικών προσώπων – αγοραστών και εστιάσαμε στην κατηγοριοποίηση των νομικών προσώπων, δίνοντας έμφαση στην εταιρεία Pillar, σε εταιρείες του ομίλου Eurobank και σε άλλες κτηματομεσιτικές / επενδυτικές εταιρείες. 

Στην προσπάθειά μας να καταστήσουμε τη δημοσιογραφική έρευνα πιο διαφανή και προσβάσιμη, χρησιμοποιούμε προηγμένα εργαλεία διαχείρισης δεδομένων και περιγράφουμε αναλυτικά τη μεθοδολογία μας, βήμα προς βήμα, επιτρέποντας έτσι σε κάθε ενδιαφερόμενο να κατανοήσει, να αξιοποιήσει και να επαληθεύσει τα αποτελέσματά μας. Με τη δημοσίευση και ανοιχτή πρόσβαση στα δεδομένα μας, στοχεύουμε να υποστηρίξουμε και να ενθαρρύνουμε την ευρύτερη συμμετοχή στην έρευνα με δεδομένα και στη δημοσιογραφία εν γένει.

Αν εντοπίσετε κάποιο λάθος στα δεδομένα, παρακαλούμε να μας ενημερώσετε μας στο reporters@reportersunited.gr.

Το άρθρο Κόκκινα δάνεια: Η μεθοδολογία της έρευνας εμφανίστηκε πρώτα στο R•U.

Η αλληλογραφία του Reporters United με την ΕΡΤ στο πλαίσιο του ρεπορτάζ του Χριστόφορου Κάσδαγλη «“Στον καιρό της Λιλιπούπολης”: Πυρετική αναβίωση μιας ραδιοφωνικής επανάστασης».

Οι ερωτήσεις προς την ΕΡΤ

1. Ο συγγραφέας αναφέρει ότι όταν ξεκίνησε την έρευνά του, από τα 300 με 320 επεισόδια της Λιλιπούπολης, στο αρχείο της ΕΡΤ σώζονταν μόλις 132. Από την έρευνά του εντόπισε σε ιδιωτικές συλλογές 73 επεισόδια, αντίγραφα των οποίων επέστρεψε οικειοθελώς στο αρχείο της ΕΡΤ. Επιβεβαιώνετε αυτούς τους αριθμούς;
2. Από τη συγκεκριμένη έρευνα προκύπτει ότι λείπουν ακόμη από το αρχείο της ΕΡΤ περί τα 95-115 επεισόδια. Προκύπτει όμως επίσης η διαπίστωση ότι με κατάλληλη ερευνητική προσπάθεια υπάρχει η δυνατότητα ο αριθμός των επεισοδίων να συμπληρωθεί. Έχετε σχεδιάσει κάποιες πρωτοβουλίες προκειμένου να εντοπίσετε τα υπόλοιπα χαμένα επεισόδια;
3. Ο ερευνητής κατέβαλε σημαντική προσπάθεια προκειμένου να προσδιορίσει τη σειρά και τη χρονολόγηση των επεισοδίων που σώζονται. Έχετε υπόψη σας αυτή τη χρονολόγηση; Σκοπεύετε να συνεχίσετε αυτή την προσπάθεια προκειμένου να υπάρξει μια αξιόπιστη ταξινόμηση του υλικού της εκπομπής;
4. Έχετε σχεδιάσει δράσεις για την περαιτέρω συγκέντρωση του υλικού που αφορά την ιστορική αυτή εκπομπή, για την περαιτέρω ταξινόμηση και αξιοποίησή του και, κυρίως, για τη δυνατότητα του κοινού να αποκτήσει πρόσβαση σ’ αυτό, πχ μέσω της διαδικτυακής πύλης της ΕΡΤ;
5. Έχετε διερευνήσει τη δυνατότητα εξεύρεσης πόρων από εγχώρια ή από κοινοτικά προγράμματα προκειμένου να χρηματοδοτήσετε τέτοιες ενέργειες;
6. Έχετε σχεδιάσει άλλες ανάλογες δράσεις που αφορούν τη συμπλήρωση, ταξινόμηση και αξιοποίηση αρχειακού υλικού που αφορά τη ζωντανή ιστορία της δημόσιας ραδιοφωνίας και τηλεόρασης;

Η απάντηση της ΕΡΤ

Η ΕΡΤ είχε τα αντανακλαστικά να ανταποκριθεί άμεσα, μέσω του κατεξοχήν αρμόδιου, του Διευθυντή Αρχείου κ. Βασίλη Αλεξόπουλου:

«Το Σεπτέμβριο του 2021 ο ερευνητής και συγγραφέας Γ. Αλλαμανής πρότεινε στο Αρχείο της ΕΡΤ, στο πλαίσιο της έκδοσης του βιβλίου του «ΣΤΟΝ ΚΑΙΡΟ ΤΗΣ ΛΙΛΙΠΟΥΠΟΛΗΣ», συνεργασία για την ανεύρεση χαμένων επεισοδίων της ραδιοφωνικής εκπομπής «ΕΔΩ ΛΙΛΙΠΟΥΠΟΛΗ».
Στο Αρχείο της ΕΡΤ υπήρχαν 176 επεισόδια. Ο κ. Αλλαμανής έφερε το Αρχείο της ΕΡΤ σε επαφή με το Αρχείο του SERVICE RADIO της Σουηδίας καθώς είχε την πληροφορία ότι βρισκόταν στο συγκεκριμένο αρχείο 72 επεισόδια.
Άμεσα η Διεύθυνση Αρχείου της ΕΡΤ, σε συνεργασία με το Τμήμα Διεθνών Σχέσεων της ΕΡΤ, μέσω αλληλογραφίας, αναζήτησαν τα συγκεκριμένα επεισόδια.

Ως ήταν φυσικό, ο ιδιώτης ερευνητής δεν μπορούσε να ζητήσει το συγκεκριμένο υλικό λόγω κυριότητας πνευματικών δικαιωμάτων της ΕΡΤ.
Σε αλληλογραφία που ακολούθησε το SR, μας παρέπεμψε στη Swedish Royal Library, όπου τελικά βρέθηκαν 53 (19 υπήρχαν στο Αρχείο της ΕΡΤ), επεισόδια της σειράς και στο πλαίσιο ανταλλαγής αρχειακού υλικού που διέπει το καθεστώς διαχείρισης των Δημόσιων Αρχείων της Ευρώπης έγινε η προσφορά αντιγράφου των συγκεκριμένων εκπομπών στο Αρχείο της ΕΡΤ. Ως εκ τούτου, η ΕΡΤ στην παρούσα φάση έχει στην κυριότητά της 229 εκπομπές.

Ήταν σύνηθες φαινόμενο στο παρελθόν, η διάθεση περιεχομένου Ελληνικού ενδιαφέροντος – ειδικότερα ραδιοφωνικού, μέσω της Διεύθυνσης «η Φωνή της Ελλάδος»- σε χώρες όπου υπήρχε ελληνικό μεταναστευτικό ρεύμα.
Υπήρχε λοιπόν τάση σε χώρες όπως το Ηνωμένο Βασίλειο (Φωνή της Ελλάδος), ΗΠΑ (Ιδιωτικοί σταθμοί μεταναστών), Γερμανία (Φωνή της Ελλάδος στη DW) να μεταδίδουν ελληνικό πρόγραμμα. Ως εκ τούτου στους συγκεκριμένους σταθμούς είναι διαθέσιμο υλικό Ελληνικού ενδιαφέροντος που ίσως με την πάροδο των χρόνων να μην υπάρχει στην ΕΡΤ.

Ο εντοπισμός του αρχειακού υλικού ελληνικού ενδιαφέροντος είναι ένα ζήτημα που έχει απασχολήσει το Αρχείο της ΕΡΤ και εργαζόμαστε προς αυτή την κατεύθυνση.

Ήδη έχουμε αρχίσει, ως Διεύθυνση Αρχείου, και επεξεργαζόμαστε κατάλογο με τίτλους υλικού που βρίσκεται εκτός Ελλάδας και έχει μεγάλο ιστορικό ενδιαφέρον.

Η καταγραφή του καταλόγου είναι μια επίπονη ερευνητική εργασία, που έχει ως στόχο αφενός μεν να ενημερώσει το κοινό για το υλικό που βρίσκεται εκτός Ελλάδος, αφετέρου δε [να τεκμηριώσει] την ιστορική αξία του με σχετικές παραπομπές και βιβλιογραφία.

Αξίζει να σημειωθεί ότι το υλικό που βρίσκεται πλέον εκτός Ελλάδος υπόκειται σε πνευματικά δικαιώματα τρίτων, εκτός ίσως του υλικού που έχει σταλεί για εκπαιδευτικούς ή πολιτιστικούς σκοπούς, ως εκ τούτου χρειάζεται μια πολιτική διαχείρισης με κάθε οργανισμό ξεχωριστά».

Το άρθρο Οι απαντήσεις της ΕΡΤ για τη Λιλιπούπολη εμφανίστηκε πρώτα στο R•U.

Απάντηση Γρηγόρη Δημητριάδη στο Reporters United μέσω μέιλ στις 31 Μαΐου στις 19:41

Κύριε Χονδρόγιαννε,

σε απάντηση των ερωτημάτων που μου απευθύνατε με την ηλεκτρονική σας επιστολή, σας ενημερώνω ότι οι αναφερόμενες στο email σας επενδυτικές συναλλαγές μου είναι απολύτως σύννομες και δεν προσκρουούν σε κανένα απολύτως ασυμβίβαστο. Επιπλέον, κάθε συναλλακτική δική μου ενέργεια έλαβε χώρα με διαφάνεια και με όρους σύμφωνους με τις συνθήκες της αγοράς. Σε αυτή την απολύτως νόμιμη συναλλαγή, σταματάει και η δική μου συμμετοχή. Όσα λοιπά δαιδαλώδη και μυστηριώδη εκτίθενται στα ερωτήματά σας, αναφορικά δηλαδή με φυσικά και νομικά πρόσωπα τα οποία δεν συναλλάχθηκαν μαζί μου, τα αγνοώ παντελώς και για το λόγο αυτό αδυνατώ να εισφέρω κάτι περαιτέρω στην έρευνά σας. Σχετικά δε με την τροπολογία που μνημονεύετε, σας ενημερώνω ότι αποτελεί αντικείμενο εργασίας των αρμόδιων υπουργείων και νομοθέτημα που υπερψήφισε η Βουλή των Ελλήνων, χωρίς την δική μου συμμετοχή. Δεν μπορεί να μην με προβληματίζει το γεγονός οτι τα ερωτήματά σας παραπέμπουν σε μια ευφάνταστη συρραφή ισχυρισμών, γεγονότων, φημών, σεναρίων και θεωριών με μοναδικό σκοπό να με συνδέσουν με καταστάσεις και πρόσωπα που δεν εχω καμία σχέση, τόσο ως άτομο όσο και ως κυβερνητικό στέλεχος. Σέβομαι όσο κανείς την δημοσιογραφική έρευνα, αρκεί και η ίδια να σέβεται τον εαυτό της ώστε να υπηρετεί την αλήθεια και να μην σπιλώνει ανθρώπους.

Γρηγόρης Δημητριάδης
Γενικός Γραμματέας Πρωθυπουργού

Απάντηση Γιώργου Μπιθαρά μέσω μέιλ στις 31 Μαΐου στις 23:02

Κύριοι,

τοσο ο καθενας από εμάς προσωπικα οσο και οι επιχειρήσεις στις οποιες συμμετεχουμε λειτουργουμε συμφωνως με τους κανονες της νομοθεσιας. Καμια δε παρανομη δραστηριότητα δεν μας βαρυνει ουτε και σχετιζομαστε καθ οιονδήποτε τροπο με παρακολουθησεις επικοινωνιων ή σχετικα συστηματα. Ολες οι συναλλαγες στις οποιες αναφερθηκατε στο υπο μορφης ανακρισης ερωτηματολογιο αφενος συνιστουν νομιμες και συνηθεις εμπορικες πραξεις, αφετερου δεν σχετιζονταν με συστημα υποκλοπων ή κατι σχετικο. Καθε προσπαθεια συνδεσης μας με νοσηρες σχεσεις και καταστασεις οπως αυτες που υπονοουνται απο τις ερωτησεις σας, μας θιγει και την αποκρουουμε πληρως. Δεν θα ανεχτουμε καμια αποπειρα συκοφαντησης μας και προσβολης της προσωπικοτητας μας καθως και της φημης των επιχειρησεων μας και οποιαδηποτε τετοια ενεργεια θα την αντιμετωπισουμε μεσω της δικαστικης οδου.
Με εκτίμηση,
Γέωργιος Μπιθαράς
Vice President B&F Group

Το άρθρο Οι απαντήσεις των Δημητριάδη και Μπιθαρά εμφανίστηκε πρώτα στο R•U.