Η έρευνα για τη συνεργασία των ευρωπαϊκών πανεπιστημίων με το Ισραήλ έγινε υπό τον συντονισμό του Investigate Europe και του Reporters United, με τη συμμετοχή διεθνών μέσων ενημέρωσης από την Ιταλία (Il Fatto Quotidiano), τη Γαλλία ( Le Monde), την Ισπανία (Publico), την Ολλανδία (Follow the Money), και το Βέλγιο (EUobserver, Knack, και Le Vif).

Τον Μάιο του 2024, εκατοντάδες φοιτητές κατασκήνωσαν στην Πανεπιστημιούπολη της Μαδρίτης απαιτώντας από τις διοικήσεις των πανεπιστημίων να διακόψουν κάθε σχέση με το Ισραήλ. Η κινητοποίηση εξαπλώθηκε σε δεκάδες πανεπιστήμια. Μέσα σε λίγες μέρες το αίτημα έφτασε στις αίθουσες των πρυτάνεων της χώρας, οι οποίοι ανακοίνωσαν την επανεξέταση συνεργασιών με ισραηλινά ιδρύματα. Αυτή ήταν η αφετηρία ενός ακαδημαϊκού μποϊκοτάζ, που έφτασε μέχρι την Ολλανδία, το Βέλγιο και την Ιταλία.

Την ίδια περίοδο στην Αθήνα, ένα σύνθημα με το ίδιο αίτημα, γραμμένο με σπρέι στον τοίχο του Πολυτεχνείου, θα φτάσει ώς την ελληνική δικαιοσύνη και θα οδηγήσει έναν φοιτητή, μήνες μετά, σε ποινή φυλάκισης 14 μηνών.

Το σύνθημα καλούσε για «Παύση κάθε συνεργασίας του ΕΜΠ με την Intracom Defense», την ελληνική εταιρεία εξοπλισμών που από το 2023 ανήκει εξ ολοκλήρου στη μεγαλύτερη κρατική πολεμική βιομηχανία του Ισραήλ, την Israel Aerospace Industries. 

Πρόκειται για εταιρεία που, όπως έχει αποκαλύψει έρευνα του Reporters United και του Investigate Europe, αυτοδιαφημίζει τον «κομβικό ρόλο» της στις στρατιωτικές επιχειρήσεις στη Γάζα. Η σημερινή έρευνα αποτελεί το 21ο ρεπορτάζ μας για τη συνεργασία της Ελλάδας με το Ισραήλ εν μέσω γενοκτονίας. Για να συνεχίσουμε, στήριξέ μας εδώ με μια μηνιαία συνδρομή, όσο μικρή κι αν είναι. 

Όπως προκύπτει σήμερα από την έρευνά μας, η Intracom Defense, με την οποία το ΕΜΠ, το ΕΚΠΑ και το Πανεπιστήμιο Πατρών συνεργάζονται σε αμυντικά προγράμματα του Ευρωπαϊκού Ταμείου Άμυνας, δεν είναι η μόνη εταιρεία που σχετίζεται με την ισραηλινή κυβέρνηση και παράλληλα λαμβάνει ευρωπαϊκή χρηματοδότηση για έρευνες μέσω διεθνών κοινοπραξιών με ελληνικά πανεπιστήμια. Κι αυτό, ενώ διεθνείς θεσμοί –όπως το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης, το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο και ο ΟΗΕ– κατηγορούν το Ισραήλ για γενοκτονία, εγκλήματα πολέμου και εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας.

Τα βασικά ευρήματα της έρευνας

Η έρευνα του Reporters United και του Investigate Europe ανέλυσε δεδομένα του Horizon Europe, του μεγαλύτερου ερευνητικού προγράμματος της ΕΕ, συνδέσεις ισραηλινών οντοτήτων με τον ισραηλινό στρατό, εκθέσεις και δημοσιεύσεις της ισραηλινής ένωσης πρυτάνεων και πρακτικά του ισραηλινού κοινοβουλίου, και αποκαλύπτει ότι:

• Ενώ στην Ευρώπη αρκετά πανεπιστήμια επανεξετάζουν τη συνεργασία τους με ισραηλινούς εταίρους, στην Ελλάδα οκτώ πανεπιστήμια (ΑΠΘ, ΕΜΠ, ΕΚΠΑ, Πανεπιστήμιο Κρήτης, Πολυτεχνείο Κρήτης, Ελληνικό Μεσογειακό Πανεπιστήμιο, Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής και Πανεπιστήμιο Πατρών) συνέχισαν τη συμμετοχή τους σε κοινοπραξίες με τρία ισραηλινά υπουργεία που έχουν κατηγορηθεί για παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, και με δύο από τις μεγαλύτερες κρατικές εταιρείες εξοπλισμών, προμηθεύτριες του ισραηλινού στρατού.
  
  
• Τρία από τα ερευνητικά έργα των ελληνικών πανεπιστημίων με τους ισραηλινούς εταίρους (UnserSec, HERA, HERWINGT) αναπτύσσουν τεχνολογίες που έχουν και στρατιωτικές εφαρμογές. Παρόμοια τεχνολογία με αυτήν που αναπτύσσεται στο HERA φαίνεται να χρησιμοποιείται και από τον ισραηλινό στρατό. 
  
  
• Μέσα στο ισραηλινό κοινοβούλιο η Ελλάδα επικροτείται για τη σιωπή της και κατονομάζεται ανάμεσα στις χώρες που συνέχισαν να συνεργάζονται με ισραηλινά ακαδημαϊκά ιδρύματα.
  
  
• Η ισραηλινή ένωση πρυτάνεων VERA έχει επιστρατεύσει ένα δικηγορικό γραφείο που ειδικεύεται στη «διαχείριση κρίσεων», ώστε να ασκεί πιέσεις για την παραμονή των ισραηλινών ιδρυμάτων σε ευρωπαϊκά έργα, ξοδεύοντας τουλάχιστον 687.000 ευρώ σε νομικές υπηρεσίες.
  
  
• Σύμφωνα με την ανάλυσή μας, επτά ευρωπαϊκά πανεπιστήμια κατάφεραν να διακόψουν συνεργασίες, έστω και σε ένα έργο, με ισραηλινά ιδρύματα και εταιρείες. Ωστόσο, 34 ευρωπαϊκά πανεπιστήμια που είχαν ανακοινώσει ότι θα επανεξετάσουν τις συνεργασίες με το Ισραήλ συμμετέχουν σε 38 νέα έργα Horizon με ισραηλινούς εταίρους που συνδέονται με το κράτος και τον στρατό του Ισραήλ.
  
  
• Αυτή τη στιγμή, ερευνητές από 411 ευρωπαϊκά ιδρύματα συμμετέχουν σε 205 έργα με ισραηλινούς εταίρους που συνδέονται με τον στρατό ή με τεχνολογίες που έχουν και στρατιωτικές εφαρμογές, και σε 12 έργα που περιλαμβάνουν ισραηλινούς κρατικούς φορείς, συμπεριλαμβανομένου του υπουργείου Άμυνας.
  
  
• Στο Horizon Europe το Ισραήλ συμμετέχει σε 793 από τα 19.203 έργα. Στο 80% αυτών εμπλέκονται ισραηλινοί φορείς και ιδρύματα που σχετίζονται άμεσα ή έμμεσα με τον στρατό, το ισραηλινό κράτος ή τεχνολογίες με δυνατότητες στρατιωτικών εφαρμογών.

Η συνεργασία των ευρωπαϊκών ιδρυμάτων με το Ισραήλ

Από τα μέσα Μαΐου 2024 καταγράψαμε συνολικά 65 πανεπιστήμια σε Ισπανία, Ολλανδία, Βέλγιο και Ιταλία, των οποίων οι διοικήσεις είχαν δηλώσει πως θα επανεξετάσουν συνεργασίες με ισραηλινά ακαδημαϊκά ιδρύματα. Οι επιφυλάξεις τους βασίστηκαν σε κριτήρια σχετικά με τον σεβασμό του διεθνούς δικαίου και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων βάσει των δεσμών των συγκεκριμένων ισραηλινών εταίρων με τον στρατό και την οπλοβιομηχανία. 

Η Επιτροπή και οι υπηρεσίες της δεν διενεργούν κανέναν έλεγχο στις δραστηριότητες των δικαιούχων που δεν σχετίζονται με τα έργα και πραγματοποιούνται εκτός αυτών.

Εκπρόσωπος Τύπου Ευρωπαϊκής Επιτροπής προς Reporters United και Investigate Europe

Κατά την έρευνά μας επιχειρήσαμε να τεκμηριώσουμε από ανοιχτές πηγές αυτές τις συνδέσεις, και από τις ανακοινώσεις και τις εκθέσεις των ίδιων των ιδρυμάτων αποκαλύπτεται ένα σταθερό και πολυεπίπεδο δίκτυο συνεργασιών με τον στρατό, το υπουργείο Άμυνας και την οπλοβιομηχανία. 

Κάποια από τα ισραηλινά ιδρύματα περιγράφουν τα προγράμματα που φιλοξενούν ως «γέφυρες μεταξύ ακαδημαϊκής έρευνας, αμυντικών φορέων και βιομηχανίας», «κρίσιμα τρίγωνα» που συνδέουν πανεπιστήμια, τεχνολογικά πάρκα και στρατιωτικές εγκαταστάσεις, και σύσφιξη δεσμών ανάμεσα σε ακαδημαϊκή κοινότητα και βιομηχανία. 

Πολλά ισραηλινά εκπαιδευτικά ιδρύματα φιλοξενούν στρατιωτικο‑ακαδημαϊκά προγράμματα για αξιωματικούς του IDF και συμμετέχουν σε ερευνητικά κέντρα και προγράμματα με στρατιωτικούς φορείς. Παράλληλα, λαμβάνουν χρηματοδότηση από το ισραηλινό υπουργείο Άμυνας και συνεργάζονται με τις τρεις μεγαλύτερες οπλοβιομηχανίες της χώρας, την Elbit Systems, την Israel Aerospace Industries (IAI) και τη Rafael, για την ανάπτυξη τεχνολογιών με άμεσες στρατιωτικές εφαρμογές. 

Μάλιστα, στα ισραηλινά πανεπιστήμια αναπτύσσονται συστήματα όπως ντρόουν, αισθητήρες και κβαντικές τεχνολογίες έως ρομποτικά σμήνη, συστήματα επικοινωνιών και τεχνολογίες εντοπισμού, ενώ κατά τις στρατιωτικές επιχειρήσεις στη Γάζα κάποια ιδρύματα παρείχαν εξοπλισμό ή ανέπτυξαν υλικό για μονάδες στην πρώτη γραμμή. Ρωτήσαμε τα ισραηλινά ιδρύματα για όλες τις παραπάνω συνδέσεις. Δεν τις σχολίασαν.

Αναλύοντας τα ανοιχτά δεδομένα του CORDIS, της επίσημης πλατφόρμας με τα έργα και τους νικητές του Horizon Europe (2021-2027) ανακαλύψαμε ότι ανάμεσα στους ισραηλινούς εταίρους, εκτός από τα ακαδημαϊκά ιδρύματα, λαμβάνουν χρηματοδότηση και κρατικοί φορείς του Ισραήλ (όπως το υπουργείο Άμυνας), κρατικές εταιρείες εξοπλισμών (όπως η Rafael και η IAI), καθώς και εταιρείες που αναπτύσσουν τεχνολογίες που μπορούν να αξιοποιηθούν στον στρατό.

Σύμφωνα με την ανάλυσή μας, αυτή τη στιγμή ερευνητές από 411 ευρωπαϊκά ιδρύματα συμμετέχουν σε 205 έργα με ισραηλινούς εταίρους που συνδέονται με τον στρατό ή με τεχνολογίες που έχουν και στρατιωτικές εφαρμογές, και σε 12 έργα που περιλαμβάνουν ισραηλινούς κρατικούς φορείς, συμπεριλαμβανομένου του υπουργείου Άμυνας.

Ρωτήσαμε την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για τις συνδέσεις των ισραηλινών εταίρων με τον στρατό. Η απάντηση που λάβαμε ήταν απλή και συγκεκριμένη: «Η Επιτροπή και οι υπηρεσίες της δεν διενεργούν κανέναν έλεγχο στις δραστηριότητες των δικαιούχων που δεν σχετίζονται με τα έργα και πραγματοποιούνται εκτός αυτών». (Διαβάστε ολόκληρη την απάντησή της εδώ.)

Από το 2021, το Ισραήλ έχει συμμετάσχει σε 793 από τα 19.203 έργα (περίπου ένα στα 24) εξασφαλίζοντας σχεδόν 900 εκατ. ευρώ ευρωπαϊκής χρηματοδότησης.

Στην Ευρώπη μποϊκοτάζ, στην Ελλάδα υποστήριξη

Στην Ελλάδα, αντιθέτως, οι διοικήσεις των πανεπιστημίων συνέχισαν απτόητες τις συνεργασίες τους ακόμα και με ισραηλινούς κρατικούς φορείς που καταδικάζονται για παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Τον Μάιο του 2025, σε πρακτικά συνεδρίασης του ισραηλινού κοινοβουλίου, η Ελλάδα κατονομάζεται ανάμεσα σε χώρες όπως η Τσεχία, η Κύπρος και η Γερμανία, οι οποίες όχι μόνο συνέχισαν να συνεργάζονται με ισραηλινά ακαδημαϊκά ιδρύματα μέσω διεθνών κοινοπραξιών και παλαιότερων προσωπικών επαφών, αλλά δημιούργησαν και νέες σχέσεις.

Στο Horizon Europe, οκτώ ελληνικά πανεπιστήμια συμμετέχουν σε οκτώ έργα, τρία εκ των οποίων αναπτύσσουν τεχνολογίες με πιθανές στρατιωτικές εφαρμογές, με τρία ισραηλινά υπουργεία και δύο από τις μεγαλύτερες κρατικές εταιρείες εξοπλισμών και προμηθεύτριες του ισραηλινού στρατού:

• Σε κοινοπραξίες με το ισραηλινό υπουργείο Υγείας έχουν συμμετάσχει τα πανεπιστήμια ΑΠΘ, ΕΚΠΑ, Πανεπιστήμιο Κρήτης και Πολυτεχνείο Κρήτης, στα έργα PARC, CVDLINK, ERDERA, και CLIMOS. Σύμφωνα με ισραηλινή οργάνωση ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην ιατρική μονάδα του στρατοπέδου κράτησης Σντε Τεϊμάν, που τελούσε υπό την ευθύνη του ισραηλινού υπουργείου Υγείας, καταγράφηκαν σοβαρές καταγγελίες για παραβιάσεις της ιατρικής δεοντολογίας και των δικαιωμάτων των Παλαιστίνιων κρατουμένων.
  
  
• Σε κοινοπραξία με το ισραηλινό υπουργείο Ενέργειας συμμετέχει το ΕΜΠ στο έργο Water4All. Τον Μάρτιο του 2025, ο υπουργός Ενέργειας Έλι Κοέν είχε διατάξει τη διακοπή της παροχής ηλεκτρικού ρεύματος στη Γάζα. Η Διεθνής Αμνηστία χαρακτήρισε την ενέργεια «σκληρή και παράνομη». Ανάμεσα στους εταίρους του έργου βρίσκεται και η Γενική Γραμματεία Έρευνας και Καινοτομίας της Ελλάδας.
  
  
• Με το ισραηλινό υπουργείο Άμυνας συνεργάζονται το Ελληνικό Μεσογειακό Πανεπιστήμιο και το Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής στο έργο UnderSec, για το οποίο έχει κάνει εκτεταμένη έρευνα η ελληνική δημοσιογραφική ομάδα MIIR και η ΕφΣυν. Τον Νοέμβριο του 2024, το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο εξέδωσε ένταλμα σύλληψης κατά του τότε ισραηλινού υπουργού Άμυνας, Γιοάβ Γκαλάντ για «εγκλήματα πολέμου» και «εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας». Στο ίδιο έργο συμμετέχει και η κρατική Rafael, η τεχνογνωσία της οποίας ενσωματώνεται «σε σχεδόν όλα τα συστήματα του IDF που βρίσκονται σήμερα σε επιχειρησιακή χρήση».
  
  Στο UnderSec, όπως αποκαλύπτει η έρευνα του MIIR, χρησιμοποιείται το στρατιωτικό σύστημα υποβρύχιας επικοινωνίας της Rafael. Το Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής, στην απάντησή του προς το Reporters United, επιβεβαίωσε τη δυνητική στρατιωτική χρήση του UnderSec, παραπέμποντας στην απάντηση που είχε δώσει σε ερώτηση του ΚΚΕ στη Βουλή: Τελικοί χρήστες είναι το Λιμενικό και εν γένει οι υπηρεσίες ελέγχου συνόρων.
  
  
• Με την Israel Aerospace Industries, τη μητρική εταιρεία της Intracom Defense, συνεργάζεται το Πανεπιστήμιο Πατρών στα έργα HERA και HERWINGT. Τα δύο έργα, στα οποία συμμετέχουν επίσης εξοπλιστικοί κολοσσοί όπως οι Airbus, Safran, Thales και Leonardo, αλλά και η κρατική Ελληνική Αεροπορική Βιομηχανία (ΕΑΒ), αναπτύσσουν νέες τεχνολογίες αεροσκαφών.
  
  Μέσω του HERA αναπτύσσονται τεχνολογίες όπου το υδρογόνο χρησιμοποιείται ως καύσιμο σε ηλεκτρικά συστήματα κίνησης αεροσκάφους. Η ίδια βασική τεχνολογική αρχή χρησιμοποιείται ήδη σε ντρόουν του ισραηλινού στρατού και χαρακτηρίζεται από τον δημιουργό τους ως «game-changer», όπως αποκαλύπτει έκθεση της Ειδικής Εισηγήτριας του ΟΗΕ Φραντσέσκα Αλμπανέζε. Στην έκθεσή της η κ. Αλμπανέζε υποστηρίζει πως «είναι αδύνατον να διαχωριστεί η τεχνογνωσία που προσφέρουν οι ισραηλινοί εταίροι σε αυτές τις συνεργασίες από εκείνη που αποκτούν και χρησιμοποιούν σε παραβιάσεις με τις οποίες συνδέονται».

Οι στρατιώτες που χρειαζόμαστε για να δώσουμε αυτή τη μάχη [σ.σ. του μποϊκοτάζ] είναι οι δικηγόροι.

Νέτα Μπαράκ-Κόρεν καθηγήτρια στο Εβραϊκό Πανεπιστήμιο της Ιερουσαλήμ, μέλος της VERA

Η στάση των διοικήσεων των ελληνικών πανεπιστημίων συγκρούεται με το αίσθημα εκατοντάδων πανεπιστημιακών και ερευνητών τους. Τον Ιούνιο του 2025, 1.000 ερευνητές και ερευνήτριες από την Ελλάδα, μαζί με συλλόγους διδασκόντων και διδασκουσών, διοικητικών υπαλλήλων και φοιτητ(ρι)ών, υπέγραψαν κάλεσμα για διακοπή κάθε είδους συνεργασίας των ελληνικών πανεπιστημίων με ερευνητικά ιδρύματα, κρατικούς φορείς, και εταιρείες του Ισραήλ.

Το μόνο πανεπιστήμιο στην Ελλάδα που έχει πάρει θέση στο ακαδημαϊκό μποϊκοτάζ είναι το Πάντειο. Στις 29 Αυγούστου 2025, η Σύγκλητος του Παντείου ανακοίνωσε ομόφωνα την ανάκληση της αιγίδας του πανεπιστημίου στη διοργάνωση του συνεδρίου EUROCRIM 2025, όπου θα συμμετείχε το ισραηλινό ίδρυμα – και μέλος της VERA – Πανεπιστήμιο Αριέλ. 

Στείλαμε ερωτήσεις σε 15 ελληνικά πανεπιστήμια που έχουν συμμετάσχει σε κοινοπραξίες με ισραηλινούς εταίρους συνδεδεμένους με τον στρατό, το κράτος του Ισραήλ ή τεχνολογίες που έχουν και στρατιωτικές εφαρμογές. «Τα έργα στα οποία αναφέρεστε δεν αποτελούν διμερείς πολιτικές συμφωνίες του Πανεπιστημίου Πειραιώς με το Κράτος του Ισραήλ. Πρόκειται για πολυμερή ερευνητικά έργα του Horizon Europe, τα οποία έχουν επιλεγεί και χρηματοδοτούνται από την Ευρωπαϊκή Ένωση […] και υλοποιούνται από διεθνείς κοινοπραξίες», μας είπε ο καθηγητής Δημοσθένης Κυριαζής, πρύτανης του Πανεπιστημίου Πειραιώς (διαβάστε ολόκληρη την απάντηση εδώ).

Ο κ. Κυριαζής δήλωσε ακόμη ότι το πανεπιστήμιο δεν αποτελεί «όργανο χάραξης εξωτερικής πολιτικής, ούτε όργανο αρμόδιο να τοποθετείται επί ζητημάτων διεθνών σχέσεων» και «να αξιολογεί τη συμπεριφορά τρίτων κρατών», κάτι που εμπίπτει στην αρμοδιότητα «των οργάνων της Ελληνικής Πολιτείας και, κατά περίπτωση, των θεσμικών οργάνων της Ευρωπαϊκής Ένωσης».

Πάντως, παρά τις δημόσιες δεσμεύσεις, πολλά από τα ευρωπαϊκά πανεπιστήμια δεν κατάφεραν να υλοποιήσουν αυτά που είχαν υποσχεθεί. 

Σύμφωνα με την ανάλυσή μας, 34 ευρωπαϊκά πανεπιστήμια που είχαν ανακοινώσει ότι θα διακόψουν ή θα επανεξετάσουν τις συνεργασίες με το Ισραήλ έχουν στο μεταξύ συμμετάσχει σε 38 νέα έργα Horizon με ισραηλινούς εταίρους που συνδέονται με το ισραηλινό κράτος και τον στρατό. Όσα κατάφεραν να διακόψουν έστω και μία συνεργασία σε έργο του Horizon, μετριούνται στα δάχτυλα των δύο χεριών. Ένας λόγος είναι ο φόβος των οικονομικών και νομικών συνεπειών. Ένας άλλος φαίνεται να είναι οι πιέσεις που ασκούν τα ισραηλινά ιδρύματα.

Το «όγδοο μέτωπο»: Το ισραηλινό λόμπινγκ ενάντια στο ακαδημαϊκό μποϊκοτάζ

Στην πρώτη γραμμή του κινήματος κατά του διεθνούς ακαδημαϊκού μποϊκοτάζ βρίσκεται μια σύμπραξη ανώτερων στελεχών από τα εννέα μεγαλύτερα πανεπιστήμια και ακαδημαϊκά ινστιτούτα του Ισραήλ: η Ένωση Πρυτάνεων Ισραηλινών Πανεπιστημίων  (VERA). 

Η VERA, με προϋπολογισμό 1,5 εκατ. ευρώ, ο οποίος προέρχεται από τα ίδια τα ισραηλινά πανεπιστήμια που την απαρτίζουν, έχει αναλάβει από το 2024 να αντιμετωπίσει την «στρατηγική απειλή» του ακαδημαϊκού μποϊκοτάζ. Οι στρατηγικές της, από τη συστηματική καταγραφή πανεπιστημιακών ανακοινώσεων μέχρι την επιστράτευση νομικών συμμάχων, περιγράφονται σε πρακτικά συνεδριάσεων, εκθέσεις προόδου και έγγραφα που είδαν το Investigate Europe και το Reporters United.

«Τα πεδία μάχης του “όγδοου μετώπου” του Ισραήλ εκτείνονται από τις αίθουσες και τα προαύλια των πανεπιστημίων έως τις ρυθμιστικές αρχές και τα δικαστήρια που επιβλέπουν την εφαρμογή αυτών των νόμων», έλεγε το 2024 η Νέτα Μπαράκ-Κόρεν, μέλος της VERA και καθηγήτρια στο Εβραϊκό Πανεπιστήμιο της Ιερουσαλήμ. «Οι στρατιώτες που χρειαζόμαστε για να δώσουμε αυτή τη μάχη είναι οι δικηγόροι».

Ο στρατιωτικής έμπνευσης όρος «όγδοο μέτωπο» που χρησιμοποιεί, εννοώντας το πεδίο του ΟΗΕ, των διεθνών οργανισμών και της παγκόσμιας κοινής γνώμης, δείχνει τη σημασία που δίνουν οι ισραηλινοί ιθύνοντες στις διεθνείς ερευνητικές συνεργασίες, εντάσσοντάς τες σε αυτό ακριβώς το πολεμικό πλαίσιο. Για να γίνει ακόμα πιο κατανοητό αυτό, ας αναφέρουμε ότι τα προηγούμενα επτά είναι η Γάζα, ο Λίβανος, το Ιράν, η Δυτική Όχθη, η Υεμένη, το Ιρακ και η Συρία.

Σε αρχείο με τίτλο «VERA State of Affairs», που βρέθηκε καταχωνιασμένο σε ένα ανοιχτό λινκ σε έκθεση της VERA από το 2025, το βελγικό δικηγορικό γραφείο Kesher απαριθμεί τουλάχιστον 20 πανεπιστήμια και ερευνητικά κέντρα σε οκτώ ευρωπαϊκές χώρες με τα οποία έχει ασχοληθεί για λογαριασμό της VERA λόγω περιστατικών μποϊκοτάζ. Τρεις από τις περιπτώσεις που αφορούσαν τον τερματισμό συνεργασίας σε ευρωπαϊκά έργα επισημάνθηκαν ως «επιτυχημένες» χάρη στις ενέργειες της Kesher.

Η Kesher ειδικεύεται στη «διαχείριση κρίσεων» και στην παροχή στρατηγικών συμβουλών για το δίκαιο και τις πολιτικές της ΕΕ. 

Ο παραπάνω κατάλογος περιγράφει λεπτομερώς το είδος των ενεργειών που ανέλαβε το δικηγορικό γραφείο σε κάθε περίπτωση μποϊκοτάζ: από την αποστολή νομικών επιστολών και τη συνεργασία με τοπικά δικηγορικά γραφεία, έως την αποστολή αιτημάτων στήριξης από τις αρμόδιες αρχές. 

Το Investigate Europe και το Reporters United απέκτησαν πρόσβαση σε επιστολή 14 σελίδων που έστειλε η Kesher σε αξιωματούχο της υπηρεσίας έρευνας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ως απάντηση στις προσπάθειες του Πανεπιστημίου της Γάνδης να αποκλείσει το Πανεπιστήμιο του Τελ Αβίβ και το Ινστιτούτο Επιστημών Weizmann από έργο του Horizon. 

Σε έκθεσή της από τον Ιανουάριο του 2025 η Kesher προτείνει να συνεχιστούν στρατηγικές όπως η επιβολή δυσανάλογου κόστους στους φορείς που συμμετέχουν στο μποϊκοτάζ, η διεύρυνση της συνεργασίας της με νομικούς συμβούλους στην Ισπανία και την Ολλανδία και η συνέχεια της επικοινωνίας με τους Επιτρόπους στους τομείς της Καινοτομίας και της Καταπολέμησης της Απάτης. 

Σε απάντησή της σε ερωτήματα του Investigate Europe και του Reporters United, εκπρόσωπος της VERA σχετικά με το ακαδημαϊκό μποϊκοτάζ επέμεινε στο επιχείρημα της διάκρισης: «Ο αποκλεισμός ερευνητικών εταίρων ή το μποϊκοτάρισμα επιστημόνων με βάση την εθνική τους καταγωγή συνιστά άμεση παραβίαση της ακαδημαϊκής ελευθερίας και των ευρωπαϊκών κανόνων κατά των διακρίσεων. Η VERA προσφεύγει σε νομικούς συμβούλους αποκλειστικά για να προστατεύσει τους Ισραηλινούς ερευνητές από τέτοιου είδους παράνομες διακρίσεις και να διασφαλίσει ότι οι επιστημονικές συνεργασίες δεν θα εκτροχιάζονται από πολιτικοποιημένες εκστρατείες». (Διαβάστε ολόκληρη την απάντηση εδώ.)

Σύμφωνα με όσα δήλωσε στο ισραηλινό κοινοβούλιο τον Σεπτέμβριο του 2025, η VERA έχει ξοδέψει μέσα σε δύο χρόνια 800.000 δολάρια, περίπου 687.000 ευρώ, σε νομικές υπηρεσίες για να διατηρήσει την παρουσία του Ισραήλ σε ερευνητικές πρωτοβουλίες. Από τον Ιανουάριο του 2026 στη μάχη κατά του μποϊκοτάζ μπαίνει ευθέως και το ισραηλινό κράτος, και μαζί φέρνει και νέα χρηματοδότηση ύψους 1,7 εκατ. ευρώ για έναν χρόνο. Το Συμβούλιο Ανώτατης Εκπαίδευσης, η επίσημη κρατική αρχή για την ανώτατη εκπαίδευση στο Ισραήλ, πρόκειται να ανοίξει ένα νέο γραφείο για την «καταπολέμηση του ακαδημαϊκού μποϊκοτάζ», με έμφαση στη δυτική Ευρώπη.

Νομικές και οικονομικές συνέπειες

Πόσο εύκολο είναι τελικά για ένα πανεπιστήμιο να αποχωρήσει από ένα έργο που έχει ξεκινήσει;

«Αν δεν τηρήσουμε αυτές τις υποχρεώσεις, αυτό μπορεί όχι μόνο να έχει σοβαρές νομικές και οικονομικές συνέπειες, αλλά και να επηρεάσει τις πιθανότητες λήψης μελλοντικών επιδοτήσεων», μας τόνισε ένας διοικητικός υπάλληλος του ολλανδικού Πανεπιστημίου του Ντελφτ. «Η αποχώρηση ενέχει κινδύνους για τη φήμη όχι μόνο του Ντελφτ (που θα θεωρηθεί αναξιόπιστος εταίρος), αλλά και των μεμονωμένων ερευνητών».

Μέχρι τον Μάιο του 2026, ισραηλινοί φορείς συμμετέχουν σε τουλάχιστον 793 από τα 19.203 εγκεκριμένα έργα του Horizon Europe, (ένα στα 24 έργα). Στο 80% αυτών των έργων συμμετέχουν και ισραηλινοί φορείς που συνδέονται με τον αμυντικό τομέα ή με κρατικούς οργανισμούς.

Τον Μάρτιο του 2026, το Πανεπιστήμιο της Γάνδης έγινε ένα από τα ελάχιστα πανεπιστήμια που κατάφεραν να αποχωρήσουν από ένα έργο, κι αυτό επειδή βρήκαν αντικαταστάτη και έλαβαν την έγκριση της πλειοψηφίας των μελών της κοινοπραξίας. Είναι ένα από τα επτά πανεπιστήμια σε Ολλανδία, Βέλγιο, Ιταλία και Ισπανία που κατάφεραν να διακόψουν συνεργασίες με ισραηλινούς εταίρους σε έργα του Horizon.

«Μια μονομερής αποχώρηση [από όλα τα σχετικά έργα] θα εξέθετε το Πανεπιστήμιο της Γάνδης και θα μπορούσε να έχει οικονομικό κόστος δεκάδων εκατομμυρίων ευρώ», μας απάντησαν από το πανεπιστήμιο. 

«Τελικά το Ισραήλ παίρνει τα χρήματα, το έργο προχωρά, κι εμείς είμαστε αυτοί που βγαίνουμε χαμένοι», δηλώνει η αναπληρώτρια καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο της Σεβίλλης Μαρία Χοσέ Λέρα, μέλος του Πανεπιστημιακού Δικτύου για την Παλαιστίνη. 

Μια άλλη υπόθεση που έχει φτάσει στο Ανώτατο Δικαστήριο της Μαδρίτης είναι η διετής νομική μάχη που δίνει το Πανεπιστήμιο της Γρανάδας με τη φιλοϊσραηλινή οργάνωση ACOM, η οποία προσπαθεί να εμποδίσει το πανεπιστήμιο από το να διακόψει τις σχέσεις με ισραηλινά ιδρύματα. Η ACOM έχει υποβάλει αγωγές εναντίον οκτώ ισπανικών πανεπιστημίων, υποστηρίζοντας ότι η αναστολή των σχέσεων με το Ισραήλ αποτελεί διάκριση.

Το ζήτημα της ακαδημαϊκής ελευθερίας

Εκτός από τις νομικές και οικονομικές συνέπειες, τίθεται και το ζήτημα της ακαδημαϊκής ελευθερίας, που δυσκολεύει τη διακοπή ακαδημαϊκών συνεργασιών σε ευρωπαϊκά έργα με το Ισραήλ.

Σύμφωνα με τον κ. Δημήτρη Χριστόπουλο, καθηγητή Πολιτειολογίας στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, «δεν είναι εύκολο ένα πανεπιστήμιο να πάρει γραμμή κεντρικά, ειδικά όταν πρόκειται για μεγάλα ιδρύματα». Ο κ. Χριστόπουλος προλόγισε και συντόνισε μια -πρωτοφανή για τα ελληνικά δεδομένα- διάλεξη της Ειδικής Εισηγήτριας του ΟΗΕ για τα Κατεχόμενα Παλαιστινιακά Εδάφη Φραντσέσκα Αλμπανέζε, στις 4 Μαΐου 2026, στο Πάντειο.

«Η συμμετοχή σε ένα έργο είναι μια απόφαση που αφορά τον ερευνητή που θέλει να συμμετάσχει. Το πανεπιστήμιο δεν μπορεί να τον εμποδίσει, με τον ίδιο τρόπο που δεν μπορεί να του πει τι θα διδάσκει στο μάθημά του. Μπορεί να πει ότι δεν ενθαρρύνει τις συνεργασίες ερευνητών στο πλαίσιο της προώθησης ανθρωπίνων δικαιωμάτων, και στον βαθμό που αυτές είναι προϊόντα αποφάσεων των συλλογικών του οργάνων μπορεί να τις αποτρέψει, όπως έκανε και το Πάντειο. Αν θέλει ένας ερευνητής να συμμετέχει σε έργο με έναν ισραηλινό εταίρο είναι ελεύθερος να το κάνει, με ό,τι συνέπειες βέβαια συνεπάγεται. Αυτό θεωρείται ακαδημαϊκή ελευθερία. Εγώ ως ερευνητής δεν θα συνεργαζόμουν με ένα πανεπιστήμιο που βρίσκεται στα Κατεχόμενα Παλαιστινιακά Εδάφη. Η κατάκτηση του δημόσιου πανεπιστημίου είναι η ελευθερία, ένα πανεπιστήμιο που θέλει να κάνει μια εκδήλωση για την Παλαιστίνη πρέπει να μπορεί να το κάνει. Κάτι τέτοιο δεν θα μπορούσε να υπάρχει σε ένα ιδιωτικό πανεπιστήμιο».  

Το μέλλον του Ισραήλ στο Horizon 2028 – 2034

Η θέση του Ισραήλ στο επόμενο Horizon δεν είναι δεδομένη. Σύμφωνα με δηλώσεις στο ισραηλινό κοινοβούλιο του Εμμανουέλ Ναχσόν, προέδρου της ομάδας εργασίας της VERA κατά του μποϊκοτάζ, υψηλόβαθμοι αξιωματούχοι της Κομισιόν έχουν δηλώσει στην ένωση ότι «αν η συζήτηση γινόταν σήμερα, δεν θα ήταν καθόλου βέβαιο ότι το Ισραήλ θα γινόταν δεκτό στο πρόγραμμα».

Πράγματι, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στα τέλη του 2025 πρότεινε για πρώτη φορά στο Συμβούλιο της ΕΕ τη μερική αναστολή της Συμφωνίας Σύνδεσης Ευρώπης-Ισραήλ, ώστε να μην επιτρέψει σε ισραηλινές οντότητες να συμμετέχουν στο (και στρατιωτικό πια) πρόγραμμα EIC Accelerator του Horizon. Σύμφωνα με την πρόταση, η οποία δεν έχει λάβει την ειδική πλειοψηφία των κρατών μελών αλλά βρίσκεται ακόμα στο τραπέζι, «το Ισραήλ παραβιάζει τα ανθρώπινα δικαιώματα και το ανθρωπιστικό δίκαιο στη Γάζα», σε αντίθεση με όσα προβλέπει το άρθρο 2 της συμφωνίας. 

Ο λόγος για τον οποίο το Ισραήλ θέλει να παραμείνει στο Horizon δεν αφορά μόνο τα χρήματα, που σύμφωνα με την ανάλυσή μας ξεπερνούν τα 900 εκατ. ευρώ από το 2021. Ο κ. Ναχσόν υποστηρίζει πως η συμμετοχή στο Horizon επιτρέπει στους ερευνητές του Ισραήλ να […] επηρεάζουν την επιστημονική και ακαδημαϊκή ατζέντα της Ευρώπης από μέσα. «Αν δεν είμαστε εκεί, απλώς θα μείνουμε πίσω». 

Το άρθρο Οκτώ ελληνικά πανεπιστήμια πρόθυμοι εταίροι του ισραηλινού κράτους εμφανίστηκε πρώτα στο R•U.

Μπορείτε να δείτε το βίντεο στο Facebook, το Instagram, το Χ και το TikTok.

Η πλήρης απάντηση της ΤΕΜΕΣ είναι διαθέσιμη εδώ.

Πριν ενάμιση χρόνο ένα ρεπορτάζ του Reporters United (Μυρτώ Μπούτση, Δάφνη Καράβολα / Costa Navarino: Με το Barbouni στην πλάτη) έκανε μια σημαντική αποκάλυψη. Στο υπερπολυτελές τουριστικό συγκρότημα του Costa Navarino, της εταιρείας ΤΕΜΕΣ, στη Μεσσηνία, λειτουργεί ένα εστιατόριο που, παρότι επισήμως είναι εδώ και 15 χρόνια δηλωμένο ως «ξύλινες εξέδρες», στην πραγματικότητα δεν υπάρχει κατά το ελληνικό κράτος.

Αυτό το καλοκαίρι, ταξιδέψαμε στη Μεσσηνία για να δούμε από κοντά τι συμβαίνει.

Σύμφωνα με την ΤΕΜΕΣ (συμφερόντων Αχιλλέα Κωνσταντακόπουλου), το υπουργείο Περιβάλλοντος και την Περιφέρεια Πελοποννήσου, το Barbouni είναι απλώς «ξύλινες εξέδρες» ή «ξύλινοι διάδρομοι» ή «ξύλινες κατασκευές» ή «ελεγχόμενες προσβάσεις». Χρησιμοποιούνται πολλοί όροι, αλλά όχι ο όρος εστιατόριο. 

Το 2005 τα σχέδια που κατέθεσε η ΤΕΜΕΣ προς τις αρμόδιες αρχές μιλούσαν για «τρεις ελεγχόμενες προσβάσεις» στην παραλία. Κατασκευές μη μόνιμες, που θα προστάτευαν τις αμμοθίνες από την πρόσβαση των τουριστών, ενώ κατά τα σχέδια θα υπήρχε κι ένα «περιορισμένο κυλικείο» που θα παρείχε «ελάχιστες αλλά εντελώς αναγκαίες εξυπηρετήσεις». Όμως, το 2011 εμφανίστηκε ένα εστιατόριο.

Όταν καθίσαμε σ’ ένα τραπέζι του, οι υπάλληλοι μας είπαν ότι η χρήση του προορίζεται μόνο για πελάτες του ξενοδοχείου. 

Απαντώντας στα ερωτήματα του Reporters United, η ΤΕΜΕΣ δήλωσε μεταξύ άλλων: «Οι συνεργάτες σας κατά την επίσκεψή τους χωρίς προηγούμενη κράτηση, ενημερώθηκαν ότι, λόγω της υψηλής πληρότητας της περιόδου και της λειτουργίας βάσει κρατήσεων, δεν ήταν δυνατό να εξυπηρετηθούν εκείνη τη στιγμή, καθώς προτεραιότητα δίνεται στους επισκέπτες που διαμένουν στο ξενοδοχείο».

H εταιρεία πρόσθεσε: «Όλες οι εγκαταστάσεις μας λειτουργούν απολύτως νόμιμα, με όλες τις προβλεπόμενες περιβαλλοντικές, οικοδομικές και λειτουργικές άδειες και εγκρίσεις. […] Όλες οι αδειοδοτήσεις και διοικητικές πράξεις είναι δημόσια διαθέσιμες και προσβάσιμες σε κάθε ενδιαφερόμενο».

Η πλήρης απάντηση της εταιρείας είναι διαθέσιμη εδώ.

Η έρευνά μας για το Costa Navarino ήταν μια έρευνα κόντρα στις αγιογραφίες περί επίγειου τουριστικού παραδείσου που βλέπουμε τόσα χρόνια στα μίντια. Αν θες κι άλλα τέτοια ρεπορτάζ, για θέματα που κανείς δεν αγγίζει, στήριξε το Reporters United με μια μηνιαία συνδρομή όσο μικρή κι αν είναι στο reportersunited.gr. 

Το άρθρο Barbouni: Το εστιατόριο του Costa Navarino που στα χαρτιά δεν υπάρχει εμφανίστηκε πρώτα στο R•U.

Κατά την παραμονή της στο Ισραήλ η ελληνική αποστολή συνάντησε αξιωματούχους του υπουργείου Εξωτερικών και του υπουργείου Άμυνας, μέλη της Κνεσέτ (του ισραηλινού κοινοβουλίου) που στηρίζει την κυβέρνηση Νετανιάχου, στελέχη του Εθνικού Συμβουλίου Ασφαλείας (νευραλγικής υπηρεσίας που είναι επιφορτισμένη με την εθνική ασφάλεια του ισραηλινού κράτους και υπάγεται στο πρωθυπουργικό γραφείο του κ. Νετανιάχου) και του Ινστιτούτου Μελετών Εθνικής Ασφάλειας (INSS), μιας απ’ τις σημαντικότερες δεξαμενές σκέψης για θέματα εθνικής ασφάλειας στο Ισραήλ.

ELNET, το άγνωστο (μέχρι πρότινος) λόμπι του Ισραήλ

Οι συναντήσεις των βουλευτών της ΝΔ και του αρθρογράφου της Καθημερινής στο Ισραήλ πραγματοποιήθηκαν μετά από πρόσκληση (και πληρωμή εξόδων) εκ μέρους της οργάνωσης ELNET (European Leadership Network). Πρόκειται για το σημαντικότερο ισραηλινό λόμπι στην Ευρώπη που αυτοπαρουσιάζεται ως «ηγετική» οργάνωση για «την ενίσχυση των ευρωϊσραηλινών σχέσεων στη βάση των κοινών δημοκρατικών αξιών» και ως το ευρωπαϊκό αντίστοιχο της Αμερικανοϊσραηλινής Επιτροπής Δημοσίων Υποθέσεων (AIPAC), του πιο επιδραστικού ισραηλινού λόμπι στις ΗΠΑ, το οποίο χρηματοδοτεί με εκατοντάδες εκατομμύρια δολάρια πολιτικούς και από το Ρεμπουμπλικανικό και από το Δημοκρατικό Κόμμα. 

Όμως, όπως είχαμε αποκαλύψει σε ρεπορτάζ μας τον περασμένο Ιανουάριο, ηγετικά στελέχη της ELNET συνδέονται τόσο με την κυβέρνηση Νετανιάχου όσο και με ακροδεξιές οργανώσεις εποίκων στα κατεχόμενα παλαιστινιακά εδάφη.

Από το νέο ρεπορτάζ μας προκύπτει ότι η ELNET είχε καίρια συμβολή στις συναντήσεις των Ελλήνων βουλευτών με τους αξιωματούχους του Ισραήλ, καθώς, πέραν της πρόσκλησης και της πληρωμής εξόδων, συνέταξε το πρόγραμμα της αποστολής και συνέβαλε στην υλοποίησή του, σύμφωνα με όσα είπε στο Reporters United ο ίδιος ο δημοσιογράφος της Καθημερινής που συμμετείχε σ’ αυτό.

Η ελληνική αποστολή συνάντησε και τον Τζάχι Χανέγκμπι (Tzachi Hanegbi). Σύμφωνα με την ανάρτηση της ελληνικής πρεσβείας, πρόκειται για τον διευθύνοντα σύμβουλο της ELNET, κάτι που πάντως δεν προκύπτει από άλλες πηγές ούτε από τον ιστότοπο της ισραηλινής οργάνωσης. Η ELNET δεν απάντησε σε ερώτημά μας για τον ρόλο του στην οργάνωση.

Ο κ. Χανέγκμπι, έχοντας διατελέσει στο παρελθόν εποπτεύων υπουργός της Μοσάντ, της υπηρεσίας πληροφοριών του Ισραήλ για επιχειρήσεις στο εξωτερικό, διατήρησε θεσμικά πρωταγωνιστικό ρόλο κατά τη διάρκεια των πολεμικών επιχειρήσεων του Ισραήλ στη Γάζα, καθώς πριν την εμφάνισή του ως στελέχους της ELNET ήταν -με απόφαση Νετανιάχου- επικεφαλής του Εθνικού Συμβουλίου Ασφαλείας του Ισραήλ από τον Δεκέμβριο του 2022 έως τον Οκτώβριο του 2025. Να σημειώσουμε ότι το Συμβούλιο ήταν μέρος της διαδικασίας λήψης αποφάσεων για τις στρατιωτικές επιχειρήσεις τόσο στα Κατεχόμενα Παλαιστινιακά Εδάφη όσο και στη Γάζα.

Μπορείτε να διαβάσετε  περισσότερα για την ELNET -και για τον ρόλο της ακόμα και σε πώληση ισραηλινών εξοπλιστικών- στη διεθνή έρευνα που συνδημοσιεύσαμε για το ισραηλινό λόμπι τον Ιανουάριο του 2026. Κι εδώ μπορείτε να βρείτε, με ελεύθερη πρόσβαση, όλα τα ρεπορτάζ μας για τη συνεργασία Μητσοτάκη – Νετανιάχου εν μέσω γενοκτονίας στη Γάζα. Για να συνεχίσουμε να ερευνούμε με τεκμηριωμένα ρεπορτάζ τη συνενοχή της ελληνικής κυβέρνησης, του ελληνικού πολιτικού συστήματος, καθώς και των Ελλήνων επιχειρηματιών και εφοπλιστών με το Ισραήλ, χρειαζόμαστε τη στήριξή σας. 

«Σε πλήρη συντονισμό και συνεργασία» με το Τελ Αβίβ

Από τα παραπάνω διαπιστώνουμε ότι -όπως συνέβη σ’ ανάλογο ταξίδι του κοινοβουλευτικού εκπροσώπου της ΝΔ Δημήτρη Καιρίδη στο Ισραήλ τον περασμένο Σεπτέμβριο- βουλευτές της κυβερνητικής παράταξης έλαβαν παροχές σε είδος από ξένη οργάνωση λόμπινγκ (ELNET) που σχετίζεται άμεσα με ξένη κυβέρνηση (Ισραήλ). Η αποστολή τους έλαβε μάλιστα χώρα μετά τη γνωμοδότηση του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης για τη γενοκτονία στη Γάζα (Ιανουάριος του 2024) και μετά το ένταλμα σύλληψης του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου κατά του κ. Νετανιάχου για «εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας» (Νοέμβριος του 2025). 

«Εφόσον τα έξοδα του υφυπουργού καλύφθηκαν από την ELNET, ισχύει το άρθρο 15 παρ. 2 του ν. 4829/2021, που απαγορεύει την αποδοχή φιλοξενίας, η οποία συνδέεται με την άσκηση των καθηκόντων του».

Στέφανος Λουκόπουλος (διευθυντής του Vouliwatch)

Είναι η ELNET οργάνωση λόμπινγκ; Και πώς προκύπτει ότι δρα για λογαριασμό της κυβέρνησης του Ισραήλ; Όπως έχουμε τεκμηριώσει στο σχετικό ρεπορτάζ μας, παρότι η οργάνωση αποφεύγει τον όρο λόμπινγκ, στη Γερμανία έχει καταχωρηθεί στο επίσημο μητρώο ως ομάδα πίεσης με οκτώ λομπίστες και ετήσιες δαπάνες για λόμπινγκ ύψους ενός εκατ. ευρώ (μόνο στη Γερμανία). 

Η ELNET δεν είναι κρατικός φορέας, αλλά ορισμένες δραστηριότητές της χρηματοδοτούνται απ’ την κυβέρνηση του Ισραήλ. Παράλληλα, την περασμένη χρονιά, ο επικεφαλής του γραφείου της ELNET στο Τελ Αβίβ την παρουσίασε ως οργάνωση που βρίσκεται «σε πλήρη συντονισμό και συνεργασία με το υπουργείο Εξωτερικών, το Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας και την Κνεσέτ [ισραηλινή Βουλή]».

Vouliwatch: Ο νόμος απαγορεύει την αποδοχή φιλοξενίας του υφυπουργού

Πολλές δυτικές δημοκρατίες, όπως οι ΗΠΑ, θέτουν αυστηρούς κανόνες στο πολιτικό προσωπικό τους όσον αφορά τις σχέσεις με λομπίστες που δρουν για λογαριασμό ξένων κυβερνήσεων.

Τι ισχύει όμως στην Ελλάδα σχετικά με τις αποστολές υπουργών και βουλευτ(ρι)ών, αλλά και με τις παροχές σε είδος που δέχονται; Το νομικό πλαίσιο διαφοροποιεί ανάμεσα σε μέλη της κυβέρνησης και βουλευτές. Για τον υφυπουργό κ. Καραγκούνη φαίνεται να προκύπτει σοβαρό θέμα ως προς τη νομοθεσία για την αποδοχή φιλοξενίας. 

«Εφόσον τα έξοδα του υφυπουργού καλύφθηκαν από την ELNET, ισχύει το άρθρο 15 παρ. 2 του ν. 4829/2021, που απαγορεύει την αποδοχή φιλοξενίας, η οποία συνδέεται με την άσκηση των καθηκόντων του», εξήγησε στο Reporters United ο διευθυντής του Vouliwatch Στέφανος Λουκόπουλος. 

«Όλα τα ταξίδια μου στο εξωτερικό είναι εγκεκριμένα και δηλωμένα στα θεσμικά όργανα στα οποία συμμετέχω, δηλαδή την Βουλή των Ελλήνων και το Συμβούλιο της Ευρώπης».

Γιώργος Σταμάτης (βουλευτής ΝΔ)

«Κατά τη γνώμη μου, οι εξαιρέσεις του νόμου δεν καλύπτουν τη συγκεκριμένη περίπτωση. Η διπλωματική πρακτική αφορά κράτη και διπλωματικούς μηχανισμούς, όχι ιδιωτικές οργανώσεις λόμπι, ενώ η θεσμική αβροφροσύνη δεν μπορεί να περιλαμβάνει αεροπορικά εισιτήρια και διαμονή στο εξωτερικό. Επιπλέον, από τα διαθέσιμα στοιχεία δεν φαίνεται να πρόκειται για επίσημη κρατική επίσκεψη».

Για το παραπάνω ζήτημα απευθυνθήκαμε προς τον κ. Καραγκούνη, ωστόσο ο υφυπουργός Εργασίας δεν έχει ανταποκριθεί μέχρι αυτή τη στιγμή στο αίτημά μας.

Ως προς τους βουλευτές, συνεχίζει ο κ. Λουκόπουλος, «εφαρμόζεται το άρθρο 4 του Κώδικα Δεοντολογίας. Για παροχές άνω των 200 ευρώ, ο ίδιος ο βουλευτής οφείλει να υποβάλει έγγραφη δήλωση και ειδική αιτιολογία, ενώ η Επιτροπή Δεοντολογίας εξετάζει, σύμφωνα με τις επίσημες διευκρινίσεις της Βουλής για την εφαρμογή του Κώδικα, ποιος προσέφερε την παροχή, με ποιο κίνητρο και υπό ποιες συνθήκες. Η Βουλή πρέπει επομένως να διευκρινίσει αν υποβλήθηκαν οι σχετικές δηλώσεις, αν έγινε καταχώριση στον ειδικό κατάλογο και αν, κατά τη χορήγηση άδειας μετάβασης στο εξωτερικό, γνώριζε ποιος κάλυπτε τα έξοδα. Αν επρόκειτο για επίσημη αποστολή της Βουλής, θα έπρεπε να έχει αποφασιστεί και χρηματοδοτηθεί σύμφωνα με τον Κανονισμό της, διαφορετικά, η κάλυψη των εξόδων από ιδιωτικό φορέα αποτελεί παροχή που έπρεπε να δηλωθεί».

Τι απαντούν οι βουλευτές της ΝΔ

Στο πλαίσιο της δεοντολογίας απευθύναμε ερωτήματα στους τέσσερις βουλευτές της ΝΔ και τους ζητήσαμε να μας δώσουν περισσότερες πληροφορίες για την πληρωμή των εξόδων τους απ’ την ELNET. Στα ερωτήματά μας ανταποκρίθηκαν οι κ.κ. Σταμάτης και Κούβελας, αλλά όχι οι κ.κ. Καραγκούνης και Κεφαλογιάννης.

«Είναι αυτονόητη υποχρέωσή μου να ενημερώνομαι διαρκώς για όσα συμβαίνουν και εκτός συνόρων και ταυτόχρονα επηρεάζουν τη χώρα μας».

Δημήτρης Κούβελας (βουλευτής ΝΔ)

«Είμαι Μέλος της Βουλής των Ελλήνων και της Κοινοβουλευτικής Συνέλευσης του Συμβουλίου της Ευρώπης. Ανταποκρίθηκα θετικά στην πρόσκληση για fact finding επίσκεψη στο Ισραήλ, σε μια κρίσιμη εποχή και περιοχή για την χώρα μας», είπε στο Reporters United ο κ. Σταμάτης. 

Ο ίδιος πρόσθεσε: «Η εν λόγω επίσκεψή μου στο Ισραήλ, όπως άλλωστε και [η] προηγούμενη, αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της διαρκούς προσπάθειάς μου να ενημερώνομαι και να υποστηρίζω τον διακοινοβουλευτικό διάλογο, με απώτερο σκοπό την εξυπηρέτηση των εθνικών συμφερόντων της χώρας μας. Όλα τα ταξίδια μου στο εξωτερικό είναι εγκεκριμένα και δηλωμένα στα θεσμικά όργανα στα οποία συμμετέχω, δηλαδή την Βουλή των Ελλήνων και το Συμβούλιο της Ευρώπης».

«Ως Αντιπρόεδρος της Ειδικής Διαρκούς Επιτροπής Ευρωπαϊκών Υποθέσεων της Βουλής των Ελλήνων και μέλος της Κοινοβουλευτικής Ομάδας Φιλίας Ελλάδος – Ισραήλ, ανταποκρίθηκα στην πρόσκληση για επίσκεψη στο Ισραήλ, σε μια εποχή που η ευρύτερη περιοχή βρίσκεται σε πόλεμο. Είναι αυτονόητη υποχρέωσή μου να ενημερώνομαι διαρκώς για όσα συμβαίνουν και εκτός συνόρων και ταυτόχρονα επηρεάζουν τη χώρα μας», δήλωσε απ’ την πλευρά του ο κ. Κούβελας.

Και κατέληξε: «Οι θέσεις της ελληνικής Κυβέρνησης και του Υπουργείου Εξωτερικών είναι σαφείς και τις ασπάζομαι πλήρως. Η συγκεκριμένη μετάβασή μου στο εξωτερικό έγινε κατόπιν άδειας της Βουλής των Ελλήνων, όπως προβλέπεται».

Στις απαντήσεις τους οι δύο βουλευτές δεν διέψευσαν την πληρωμή εξόδων τους απ’ την ELNET ούτε σχολίασαν τη γενοκτονία της κυβέρνησης Νετανιάχου στη Γάζα.

Η ELNET δεν απάντησε στα ερωτήματά μας. Να σημειώσουμε ότι το Reporters United απευθύνθηκε σε επτά εμπλεκόμενα μέρη του ρεπορτάζ (τους τέσσερις βουλευτές της ΝΔ, την Καθημερινή και τον δημοσιογράφο της, καθώς και την ELNET), όμως κανένα από τα παραπάνω πρόσωπα ή οντότητες δεν απάντησε το κρίσιμο ερώτημα: Ποιος πλήρωσε τα έξοδα της αποστολής στο Ισραήλ.

Το ερώτημα λοιπόν παραμένει: Η Ελλάδα οφείλει, όπως κάθε κράτος, ν’ αναπτύσσει συνεργασίες με γειτονικές χώρες, όμως αλήθεια πόσο ηθικό -και τελικά εθνικά ωφέλιμο- είναι για την ελληνική δημοκρατία να ενισχύει τη συμμαχία της με μια κυβέρνηση που σύμφωνα με κορυφαία διεθνή δικαιοδοτικά όργανα ευθύνεται για εγκλήματα πολέμου;

Θα μπορεί το ελληνικό κράτος να επικαλεστεί με αξιοπιστία το διεθνές δίκαιο στις δικές του εθνικές υποθέσεις και κρίσεις, όταν θα έχει διαχρονικά ταχθεί με κυβερνήσεις που το έχουν κατάφωρα παραβιάσει;

Δημοσιογραφία για το Ισραήλ με έξοδα του λόμπι του Ισραήλ

Για τον Αθανάσιο Κατσικίδη διαπιστώνουμε ότι εγείρεται ένα ζήτημα δεοντολογίας, καθώς ο δημοσιογράφος της Καθημερινής συμμετείχε σε αποστολή που δεν πληρώθηκε απ’ την εργοδότρια εφημερίδα του, αλλά απ’ το ισραηλινό λόμπι, το οποίο αντλεί συμφέρον όχι απ’ την αντικειμενική κάλυψη των γεγονότων, αλλά απ’ την προώθηση των θέσεων του ισραηλινού κράτους. 

H ELNET δεν συνδέεται επισήμως με το ισραηλινό κράτος. Όμως, όπως τεκμηριώσαμε στο ρεπορτάζ μας γι’ αυτή την οργάνωση λόμπι τον περασμένο Ιανουάριο, η σύνδεση με την κυβέρνηση Νετανιάχου είναι στενή και διαρκής. Κι αναδεικνύεται και στην πρόσφατη αποστολή των βουλευτών της ΝΔ και του δημοσιογράφου της Καθημερινής. Πιο αναλυτικά:

• Η διασύνδεση της ELNET με το κράτος του Ισραήλ είναι τόσο βαθιά ώστε να μπορεί να παράσχει πρόσβαση σε αξιωματούχους εθνικής ασφάλειας της χώρας. 
• Η ελληνική πρεσβεία στο Τελ Αβίβ αναφέρεται ξεχωριστά στον ρόλο που έπαιξε για λογαριασμό της ELNET ο πρώην επικεφαλής του Εθνικού Συμβουλίου Ασφαλείας Τζάχι Χανέγκμπι.

Ο κ. Κατσικίδης μάς είπε ότι θα παράξει δημοσιογραφικό περιεχόμενο απ’ το ταξίδι του· πιο συγκεκριμένα, άρθρο και συνεντεύξεις με αξιωματούχους που συμμετείχαν στις συναντήσεις υπό την οργάνωση της ELNET. 

Αυτά δεν είναι τα πρώτα άρθρα του δημοσιογράφου για τη συγκεκριμένη θεματολογία, καθώς καλύπτει συστηματικά για την Καθημερινή θέματα που σχετίζονται με το Ισραήλ. 

Πριν μερικές μέρες, στις 15 Ιουλίου, δημοσιεύτηκε η συνέντευξή του με τον νέο πρέσβη του Ισραήλ στην Αθήνα Νόαμ Κατς. Στις 10 Ιουλίου δημοσιεύτηκε η συνέντευξή του με την υφυπουργό Εξωτερικών του Ισραήλ Σαρέν Χασκέλ. Μία μέρα νωρίτερα, στις 9 Ιουλίου, δημοσιεύτηκε η συνέντευξή του με τον πρώην σύμβουλο εθνικής ασφαλείας του Ισραήλ Γιάκοβ Αμιντρόρ. 

Κοινώς, τρεις συνεντεύξεις από την Καθημερινή και τον κ. Κατσικίδη με υψηλόβαθμους κρατικούς αξιωματούχους του Ισραήλ μέσα σε μία εβδομάδα, τρεις συνεντεύξεις που σχετίζονται άμεσα με το υπουργείο Εξωτερικών και το Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας του Ισραήλ, θεσμούς τους οποίους επισκέφτηκε τον Ιούλιο στο Ισραήλ ο δημοσιογράφος της Καθημερινής χάρη στο λόμπι της ELNET.

Εδώ λοιπόν προκύπτει το ερώτημα: Πόσο αξιόπιστη μπορεί να είναι μια δημοσιογραφία που καλύπτει συστηματικά τα θέματα του Ισραήλ, όταν τα έξοδα μιας αποστολής της στο Ισραήλ καλύπτονται απ’ το ισραηλινό λόμπι που προωθεί τα συμφέροντα του Ισραήλ; Πάντως, κρίνοντας από τη σχετική ιστοσελίδα («Πολιτική Ηθικής») στον ιστότοπο της Καθημερινής, η εφημερίδα δεν έχει συγκεκριμένη πολιτική που να θέτει κανόνες και περιορισμούς στις παροχές τις οποίες οι δημοσιογράφοι της δέχονται από οργανώσεις λόμπι.

Τι απαντά η Καθημερινή στο Reporters United

Στο πλαίσιο της δεοντολογίας ζητήσαμε απ’ τον κ. Κατσικίδη και την Καθημερινή αφενός να μας σχολιάσουν το παραπάνω ζήτημα, αφετέρου να μας δώσουν περισσότερες πληροφορίες για την πληρωμή εξόδων τους απ’ την ELNET.

«Τα μέλη της αποστολής δεν λάβαμε κάποιο μισθό ή χρηματικό αντάλλαγμα», μας απάντησε ο κ. Κατσικίδης, χωρίς να σχολιάζει ή να διαψεύδει ότι τα έξοδα του δημοσιογραφικού ταξιδιού του πληρώθηκαν απ’ το ισραηλινό λόμπι.

Ο ίδιος ανέφερε σχετικά με το ζήτημα της γενοκτονίας και των εγκλημάτων πολέμου στη Γάζα: «Κατά την διάρκεια της αποστολής δεν συναντήσαμε κάποιο πρόσωπο που κατηγορείται από το ΔΠΔ (σ.σ.: Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο) ή έχει καταδικαστεί για εγκλήματα πολέμου, καθώς γνωρίζαμε εκ των προτέρων τους συμμετέχοντες». 

«Το ταξίδι στο οποίο αναφέρεστε έγινε κατόπιν πρόσκλησης και συνεννόησης με την πρεσβεία του Ισραήλ. […] Η Καθημερινή τηρεί πάντα τους κανόνες δεοντολογίας και υπηρετεί την αντικειμενική ενημέρωση».

Κωστής Φαφούτης (αναπληρωτής διευθυντής της Καθημερινής)

Και κατέληξε: «Στα πλαίσια της συμμετοχής, τέθηκαν, μεταξύ άλλων, ερωτήσεις προς τους συμμετέχοντες για την βία προς θρησκευτικές μειονότητες, το ζήτημα των εποίκων, τη δολοφονία χιλιάδων αμάχων στη Γάζα και τα γεγονότα στον Λίβανο. Η οργάνωση που συνέταξε και βοήθησε στην υλοποίηση του προγράμματος δεν εμπίπτει στη λίστα κυρώσεων ή απαγορεύσεων σε εθνικό ή διεθνές επίπεδο». (Όλη η απάντηση του κ. Κατσικίδη εδώ.)

Ο κ. Κωστής Φαφούτης, αναπληρωτής διευθυντής της Καθημερινής, απάντησε στο Reporters United για λογαριασμό της εφημερίδας: «Το ταξίδι στο οποίο αναφέρεστε έγινε κατόπιν πρόσκλησης και συνεννόησης με την πρεσβεία του Ισραήλ, χωρίς τη μεσολάβηση και συνεννόηση κανενός άλλου και χωρίς την ανάληψη κάποιας υποχρέωσης. Η Καθημερινή τηρεί πάντα τους κανόνες δεοντολογίας και υπηρετεί την αντικειμενική ενημέρωση».

Και κατέληξε: «Όσον αφορά την Elnet είναι περιττό να σας αναφέρω ότι η εφημερίδα δεν έχει καμμία σχέση μαζί της ούτε συμμετέχει σε προγράμματά της, όπως και ότι τέτοιες ερωτήσεις αφενός δεν συνάδουν με την τεκμηριωμένη αξιοπιστία της αφετέρου αποπνέουν προκατάληψη».

Σ’ αυτό το σημείο θα θέλαμε να κάνουμε τις εξής επισημάνσεις:

• Πρώτον, η απάντηση του κ. Φαφούτη φέρνει ακόμα πιο κοντά την αποστολή της Καθημερινής στο Ισραήλ με το ισραηλινό κράτος καθώς η εφημερίδα υπογραμμίζει ότι συνεννοήθηκε με την πρεσβεία του Ισραήλ, κατόπιν πρόσκλησης εκ μέρους της και όχι εκ μέρους της ELNET. 
• Δεύτερον, η Καθημερινή λέει ότι δεν υπήρξε ανάληψη υποχρέωσης, αλλά ο δημοσιογράφος της μας είπε ότι θα ακολουθήσουν άρθρα του για την αποστολή.
• Τρίτον, ο αναπληρωτής διευθυντής της Καθημερινής λέει ότι οι ερωτήσεις μας «αποπνέουν προκατάληψη». Όμως, ακριβώς ο σεβασμός και η έλλειψη οποιασδήποτε προκατάληψης εκ μέρους μας προς την Καθημερινή επέβαλαν την απεύθυνσή μας προς την εφημερίδα πριν τη δημοσίευση, όπως απαιτεί και η δεοντολογία, ώστε να δώσουμε τη δυνατότητα στη διεύθυνσή της για απαντήσεις. 

Το άρθρο ΝΔ και Καθημερινή σε αποστολή στο Ισραήλ με έξοδα του ισραηλινού λόμπι εμφανίστηκε πρώτα στο R•U.

Ο κ. Στεργιώτης διετέλεσε πρόεδρος της ΕΕΕΠ (Επιτροπής Εποπτείας και Ελέγχου Παιγνίων) από τον Ιούνιο του 2015 μέχρι τον Ιούνιο του 2016  – δηλαδή επί κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ. Η μονοετής θητεία του έχει ως σημείο αναφοράς τη διαμάχη του με το ιδιωτικό μονοπώλιο του ΟΠΑΠ (νυν Allwyn) για τον κανονισμό λειτουργίας των VLTs (γνωστά και ως φρουτάκια) στα λεγόμενα καζίνα γειτονιάς, τα OPAP Play. 

Ο κ. Στεργιώτης τροποποίησε τον κανονισμό σχετικά με τη λειτουργία των καταστημάτων Play, λαμβάνοντας υπόψη την εθιστική φύση των VLTs, αλλά και το γεγονός ότι το καλοκαίρι του 2015 είχαμε capital controls με περιορισμό στις αναλήψεις χρημάτων. Γι’ αυτό μείωσε το ωράριο λειτουργίας τους, έθεσε ανώτατο όριο ημερήσιας απώλειας χρημάτων, αλλά και εβδομαδιαίου χρόνου παιξίματος ανά πελάτη. Έκανε, δηλαδή, τη δουλειά του ως πρόεδρος μιας ανεξάρτητης αρχής, υπεύθυνης για να εποπτεύει την αγορά των τυχερών παιχνιδιών και για να προστατεύει το κοινωνικό σύνολο. Το αποτέλεσμα ήταν η αποπομπή του απ’ την κυβέρνηση Τσίπρα, η άρση των περιορισμών που είχε θέσει και η εφαρμογή ενός πολύ ευνοϊκού -για τον ΟΠΑΠ- κανονισμού. 

Πριν γίνει πρόεδρος της ΕΕΕΠ, ο κ. Στεργιώτης ήταν για χρόνια διευθύνων σύμβουλος στο καζίνο Λουτρακίου, κάτι που σημαίνει πως έζησε τη βιομηχανία του τζόγου από μέσα. Γι’ αυτό η συνέντευξή του στο Reporters United έχει μεγάλη αξία, όχι μόνο ως προσωπική μαρτυρία, αλλά και γιατί μιλάει ως ένα άτομο που έχει παίξει και στις δύο πλευρές του γηπέδου: τόσο ως δημόσιος ρυθμιστής της αγοράς τυχερών παιχνιδιών όσο και ως στέλεχός της.

Με αυτή τη διπλή ταυτότητα δεν διστάζει ν’ ασκήσει κριτική αφενός στο μονοπώλιο της Allwyn και τις επιθετικές πρακτικές των εταιρειών τζόγου, αφετέρου στις πολιτικές αποφάσεις που πήραν ΣΥΡΙΖΑ και ΝΔ, οι οποίες οδήγησαν στην καζινοποίηση της χώρας. Τέλος, μας μιλάει για τα μέτρα που θα μπορούσε να πάρει το κράτος με σκοπό την προστασία του κοινωνικού συνόλου από τις αρνητικές επιπτώσεις του τζόγου – μέτρα που, όπως λέει ο ίδιος, δεν πρόκειται ποτέ να περάσουν διότι υπάρχει μια διακομματική συναίνεση μεταξύ των κομμάτων εξουσίας (ΝΔ, ΣΥΡΙΖΑ, ΠΑΣΟΚ): «Δεν πρόκειται να γίνει τίποτα, γιατί απλούστατα είναι πάρα πολλά τα λεφτά».

Ο τζόγος είναι παντού: στην τηλεόραση, στο ίντερνετ, στα λεωφορεία, στο κινητό μας. Αφού τα ΜΜΕ χρηματοδοτούνται μαζικά από τις εταιρείες τζόγου, πώς να δαγκώσουν το χέρι που τα ταΐζει; Το Reporters United δεν παίρνει λεφτά από εταιρείες τζόγου ούτε επηρεάζεται από τους επιχειρηματίες που έβγαλαν υπεραξίες εκατοντάδων εκατομμυρίων χάρη σ’ αυτόν ή σήμερα δραστηριοποιούνται στον χώρο. Για να συνεχίσουμε να κάνουμε ρεπορτάζ σαν και αυτό, στήριξέ μας εδώ με μια μηνιαία συνδρομή.

Η συνέντευξη Στεργιώτη έγινε στο πλαίσιο της έρευνας του Reporters United για τη βιομηχανία του τζόγου, σε συνεργασία με το Investigate Europe.

Το άρθρο «Η μεγαλύτερη καζινοποίηση στην ιστορία της Ελλάδας» εμφανίστηκε πρώτα στο R•U.

Αυτό είναι το έκτο ρεπορτάζ του Reporters United για τη βιομηχανία του τζόγου και την καζινοποίηση της χώρας στο πλαίσιο διεθνούς έρευνας σε συνεργασία με το Investigate Europe. Μπορείτε να βρείτε τη σειρά ρεπορτάζ εδώ.

Έλα όπως είσαι, και το παιχνίδι ζήσε, 
Εlabet είσαι, κερδίζεις στ’ άψε σβήσε.

Με αυτή τη διαφήμιση (και σε μουσική του κλασικού ιταλικού τραγουδιού Sarà perché ti amo που έγινε γνωστό στο φίλαθλο κοινό από ανάλογου ρυθμού σύνθημα των οπαδών της Μίλαν) η στοιχηματική Elabet, θυγατρική του διεθνούς ομίλου Soft2bet, κατακλύζει από πέρυσι στη χώρα μας τις τηλεοράσεις, τις στάσεις λεωφορείων και το διαδίκτυο. 

Τίποτα δεν φαινόταν ικανό να σταματήσει τη νέα στοιχηματική εταιρεία, μία από τις 20 (!) που έχουν αδειοδοτηθεί τα τελευταία χρόνια από το ελληνικό κράτος με το επιχείρημα ότι όσο περισσότερες είναι οι νόμιμες εταιρείες, τόσο μεγαλύτερο είναι το χτύπημα στον παράνομο τζόγο. 

Τι κι αν στο πρώτο μέρος της έρευνάς μας, από τον Μάρτιο του 2025, Investigate Europe και Reporters United είχαμε αποκαλύψει ότι η μητρική εταιρεία της Elabet, ο όμιλος Soft2bet, συνδέεται με δεκάδες παράνομα καζίνα που στοχεύουν το ελληνικό κοινό και άρα με βάση την ελληνική νομοθεσία δεν δικαιούται άδεια νόμιμης λειτουργίας (oύτε φυσικά και διαφημιστικό χώρο); 

Η ΕΕΕΠ (Επιτροπή Εποπτείας και Ελέγχου Παιγνίων, η ρυθμιστική αρχή που ελέγχει τις εταιρείες τυχερών παιχνιδιών στην Ελλάδα), παρέμεινε αδρανής και άπραγη.

Στο μεταξύ, η εταιρεία επεκτείνεται και στα μίντια: Σύμφωνα με πληροφορίες του mononews, Elabet και FoxΒet εξαγόρασαν το 50% ενός εκ των μεγαλύτερων αθλητικών σάιτ της χώρας, του Gazzetta.gr – το άλλο 50% ανήκει στον Ροδόλφο Οντόνι, επιχειρηματία που ελέγχει τη στοιχηματική Novibet.

Ο τζόγος είναι παντού: στην τηλεόραση, στο ίντερνετ, στα λεωφορεία, στο κινητό μας. Αφού τα ΜΜΕ χρηματοδοτούνται μαζικά από τις εταιρείες τζόγου, πώς να δαγκώσουν το χέρι που τα ταΐζει; Το Reporters United δεν παίρνει λεφτά από εταιρείες τζόγου ούτε επηρεάζεται από τους επιχειρηματίες που έβγαλαν χρήματα χάρη σ’ αυτόν ή σήμερα δραστηριοποιούνται στον χώρο. Για να συνεχίσουμε να κάνουμε ρεπορτάζ σαν και αυτό, στήριξέ μας εδώ με μια μηνιαία συνδρομή.

Η νέα έρευνα του Investigate Europe και του Reporters United, που διήρκεσε ένα χρόνο με τη συμμετοχή 15 μέσων ενημέρωσης, βασίζεται σε χιλιάδες σελίδες εσωτερικών εγγράφων της Soft2bet και των σχετιζόμενων με αυτήν εταιρειών, καθώς και σε συνομιλίες με έξι πρώην εργαζομένους της. 

Τα ευρήματα συνοπτικά:

1. Τα μη αδειοδοτημένα καζίνα που σχετίζονται με τον γαλαξία εταιρειών της Soft2bet και βρίσκονται στη μαύρη λίστα της ελληνικής ΕΕΕΠ ανέρχονται σε 133. 
2. Μέσα σε τέσσερα χρόνια (2020-2024) 600 εκατ. ευρώ που προέρχονται από τις δραστηριότητες παράνομων καζίνων μεταβιβάστηκαν μέσω δύο κυπριακών εταιρειών σε εταιρείες που ανήκουν στη Soft2bet ή σχετίζονται με αυτή.
3. Ακόμα κι ο επικεφαλής του τμήματος συμμόρφωσης της Soft2bet πληρωνόταν από τα χρήματα αυτά.
4. Ειδικός στο ξέπλυμα χρήματος έκανε λόγο για «σύζευξη νόμιμης και παράνομης δραστηριότητας» και είπε ότι ο διαχωρισμός ανάμεσα στις εταιρείες «μοιάζει διακοσμητικός». 
5. Η αντιπρόεδρος του Ευρωκοινοβουλίου δήλωσε ότι τα ευρήματα της έρευνας αποκαλύπτουν «κρίσιμα κενά στην εποπτεία της καταπολέμησης της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες».
6. Η εταιρεία Pgway διεκπεραιώνει πληρωμές για τις εταιρείες του ομίλου, αδειοδοτημένες και μη. Στην Ελλάδα, για κάθε έναν παίκτη που φθάνει στην ιστοσελίδα πληρωμών από τη (νόμιμη) Elabet, αναλογούν άλλοι δύο που προέρχονται από παράνομα καζίνα της Soft2bet.
7. Εταιρείες υπηρεσιών πληρωμών όπως η Paysafe, καθώς και οι δύο κορυφαίες στον κόσμο πολυεθνικές Visa και Mastercard επιτρέπουν πληρωμές σε μη αδειοδοτημένες ιστοσελίδες, παραβιάζοντας την ίδια την πολιτική τους.
8. Εταιρεία που συνδέεται με τη Soft2bet έφτιαξε το OnlySpins, ονλάιν καζίνο που συνδυάζει δύο εθισμούς μαζί: πορνογραφία και τζόγο. «Δεν είχαμε τρόπους να διασφαλίσουμε ότι δεν παίζουν παιδιά», λέει πρώην υπάλληλος του μάρκετινγκ. «Είχα θέσει το θέμα αρκετές φορές στη διεύθυνση, αλλά δεν τους ενδιέφερε».
9. Δεκάδες εκατομμύρια διοχετεύονται από τη Soft2bet στο ίδρυμα Yael που υποστηρίζει σχολεία «εβραϊκής εκπαίδευσης» σε 40 χώρες. Ανάμεσα στους σκοπούς του, κατά τον ιδρυτή της Soft2bet και του ιδρύματος Ούρι Πόλιαβιτς, είναι τα παιδιά «να επιλέξουν να καταταγούν στον Τσαχάλ», δηλαδή τον ισραηλινό στρατό. 
10. H Soft2bet, απαντώντας στα ερωτήματά μας, υποστήριξε ότι η δημοσιογραφική έρευνα δίνει «εσφαλμένη και παραπλανητική ερμηνεία της επιχειρηματικής δραστηριότητας και της εταιρικής δομής» της εταιρείας. 

Πρώην εργαζόμενοι της στοιχηματικής μιλούν 

H ιστορία της Ρέιτσελ* θα μπορούσε να είναι μια τυπική ιστορία ανθρώπου που καταστράφηκε από τον τζόγο: η νεαρή Βρετανίδα κόλλησε τζογάροντας από το κινητό, ζήτησε να της απαγορευτεί να παίζει σε όλα τα νόμιμα καζίνα, μετά κατέφυγε στα παράνομα, ζήτησε τέσσερις φορές να την αποκλείσουν από αυτά, αλλά η εταιρεία που τα διαχειριζόταν δεν της έκανε τη χάρη, αντίθετα έστειλε ειδικό υπάλληλο (VIP host) για να την κρατήσει με νύχια και με δόντια, προσφέροντάς της μπόνους. Τελικά κατέληξε να χάσει τις οικονομίες της, τα λεφτά του δανείου της και την κληρονομιά της γιαγιάς της. 

Το σημαντικό στην περίπτωση αυτή είναι ότι μπορούμε να διηγηθούμε την ιστορία και από την πλευρά εργαζομένων που υπηρέτησαν τον μηχανισμό των στοιχηματικών και οι οποίοι μίλησαν στο Investigate Europe και το Reporters United. 

Τα δύο μη αδειοδοτημένα καζίνα στα οποία η νεαρή μητέρα έχασε σχεδόν 170.000 ευρώ ανήκουν ή σχετίζονται με τη Soft2bet. «Ήταν κοινή πρακτική να ξανανοίγουμε τους λογαριασμούς παικτών, ενώ αυτοί τους είχαν κλείσει λόγω εθισμού, και να τους στέλνουμε SMS, μέιλ, μπόνους ώστε να τζογάρουν ξανά», υποστηρίζει πρώην υπάλληλος του τμήματος μάρκετινγκ της εταιρείας. 

«Ο διαχωρισμός των εταιρειών φαίνεται να είναι διακοσμητικός»

Κρις Κρόνοου Ράσμουσεν, επίκουρος καθηγητής Ερευνών στο πανεπιστήμιο Νιου Χέιβεν των ΗΠΑ

Το Investigate Europe και το Reporters United είδαν εσωτερικές συνομιλίες στις οποίες διευθυντικά στελέχη αφενός επιβεβαίωναν αυτές τις πρακτικές, αφετέρου έλεγαν ότι το άνοιγμα των λογαριασμών ήταν απόφαση της διοίκησης.

Άλλος πρώην υπάλληλος που εργαζόταν στο τμήμα εξυπηρέτησης πελατών της Soft2bet στην Κύπρο ισχυρίζεται ότι καθυστερούσαν να δώσουν στους παίκτες τα κέρδη τους ώστε να τα ποντάρουν ξανά.

«Είδα παίκτες να λένε “δυο βδομάδες προσπαθώ να κάνω ανάληψη, χρωστάω το νοίκι και δεν μπορώ να ταΐσω το παιδί μου”», λέει ο υπάλληλος. «Μου έλεγαν ότι έχουν πρόβλημα εθισμού και τους έλεγα να στείλουν μέιλ. Αν επέμεναν, τους προσέφερα μπόνους. Ο στόχος ήταν να μείνουν στην πλατφόρμα», προσθέτει. 

Ζητήσαμε από τη Soft2bet να σχολιάσει τους ισχυρισμούς των πρώην εργαζομένων της, όμως εκείνη αρνήθηκε και επεσήμανε ότι δεν υπάρχει τίποτα μεμπτό. «Θεωρούμε εξαιρετικά σοβαρό ζήτημα τη συμμόρφωση, την εταιρική διακυβέρνηση και τις υπεύθυνες πρακτικές», δήλωσε η εταιρεία.  

Το πλέγμα εταιρειών οδηγεί σε 145 παράνομα καζίνα και 6.000 ιστοσελίδες 

Τα περισσότερα από τα καζίνα του γαλαξία Soft2bet δεν της ανήκουν απευθείας, αλλά η εταιρεία έχει στήσει ή λειτουργεί την υποδομή τους. 

Πώς όμως υπάλληλοι της Soft2bet «έτρεχαν» μη αδειοδοτημένα καζίνα που τυπικά δεν ανήκουν στην εταιρεία; Χιλιάδες σελίδες εσωτερικών εγγράφων που βρίσκονται στη διάθεσή μας, καθώς και μαρτυρίες πρώην εργαζομένων, τεκμηριώνουν ότι η μητρική της Elabet έχει γύρω της ένα πλέγμα εταιρειών που αντιστοιχούν σε πολύ περισσότερα από τα 11 αδειοδοτημένα ονλάιν καζίνα που λειτουργούν σε Ελλάδα, Ιταλία, Σουηδία, Μεξικό και Καναδά. 

Η Soft2bet συνδέεται με  συνολικά 145 μη αδειοδοτημένα καζίνα, τα οποία αντιστοιχούν σε περίπου 6.000 ιστοσελίδες, αφού κάθε φορά που οι αρχές μιας χώρας απαγορεύουν μία ιστοσελίδα, το ίδιο καζίνο επανεμφανίζεται σε άλλη. Από αυτά, τα 133 είναι διαθέσιμα στο ελληνικό κοινό και πολλά προσφέρουν περιεχόμενο στην ελληνική γλώσσα. 

Γνωστοποιήσαμε τα ευρήματα της έρευνάς μας στην ΕΕΕΠ, τη ρυθμιστική αρχή που ελέγχει τις εταιρείες τυχερών παιχνιδιών στην Ελλάδα. Σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία, αν μια εταιρεία σχετίζεται με μη αδειοδοτημένους παρόχους, δεν μπορεί να λάβει νόμιμη άδεια. Ώς τη δημοσίευση δεν είχαμε λάβει απάντηση. 

Το 2025, στο πλαίσιο του ρεπορτάζ μας για τη σχέση των Soft2bet και Elabet με παράνομα καζίνα, η ΕΕΕΠ μάς είχε δηλώσει ότι «επιτηρεί συστηματικά τους κατόχους αδειών και τις οντότητες που σχετίζονται με αυτούς», καθώς και ότι, αν προκύψουν «στοιχεία ότι κάποιος κάτοχος έχει δεσμούς με μη αδειοδοτημένες ιστοσελίδες, η ΕΕΕΠ έχει την αρμοδιότητα να επιβάλει κυρώσεις ή, αν είναι απαραίτητο, να αφαιρέσει την άδεια».

Η ΕΕΕΠ διαφημίζει την εξωστρέφειά της και τη συνεργασία της με ρυθμιστικές αρχές του εξωτερικού, ωστόσο δεν φαίνεται να έχει αντιδράσει στην είδηση ότι οι ισπανικές αρχές επέβαλαν πρόστιμα 15 εκατ. ευρώ σε εταιρείες-βιτρίνα που σχετίζονταν με τη Soft2bet και ότι δικαστήρια σε Γερμανία και Αυστρία επιδίκασαν την επιστροφή χρημάτων σε παίκτες που έπαιξαν σε μη αδειοδοτημένα καζίνα του γαλαξία της Soft2bet. 

Οι αποφάσεις αυτές δεν εφαρμόστηκαν, αφού οι δύο εμπλεκόμενες εταιρείες, οι Araxio Development και Rabidi, μετέφεραν τα 34 παράνομα καζίνα που διαχειρίζονταν σε άλλη εταιρεία και κήρυξαν πτώχευση το 2023 και το 2024. 

«Η δημοσιογραφική έρευνα δίνει εσφαλμένη και παραπλανητική ερμηνεία της επιχειρηματικής δραστηριότητας και της εταιρικής δομής». 

Απάντηση Soft2bet σε Investigate Europe και Reporters United

Η Araxio είχε ιδρυθεί από τον άνθρωπο που ίδρυσε και τη Soft2bet, τον Ούρι Πόλιαβιτς, ενώ η Rabidi από στενό συνεργάτη του. Και οι δύο εταιρείες έστηναν και λειτουργούσαν καζίνα με άδειες από το Κουρασάο της Καραϊβικής, δηλαδή μη αδειοδοτημένα στην ΕΕ. 

Επίσης, οι κυπριακές θυγατρικές των Araxio και Rabidi, οι Tranello και Tilaros, διαχειρίζονταν τα χρήματα που κατέθεταν οι παίκτες στα μη αδειοδοτημένα καζίνα χωρίς να εμφανίζεται κάπου το όνομα Soft2bet. Κι όμως, χιλιάδες σελίδες με στοιχεία τραπεζικών λογαριασμών από τις δύο κυπριακές εταιρείες δείχνουν τους στενούς δεσμούς με τη Soft2bet.

Η διαδρομή των 600 εκατομμυρίων

Τα έγγραφα αποκαλύπτουν ότι μεταξύ Μαΐου 2020 και Μαΐου 2024 οι Tranello και Tilaros διοχέτευσαν 600 εκατ. ευρώ από μη αδειοδοτημένα καζίνα στη Soft2bet και τις συνεργαζόμενες εταιρείες. 

Οι μεταφορές συχνά παρουσιάζονταν ως παροχή «υπηρεσιών μάρκετινγκ» ή «αδειών χρήσης». Πάνω από 330 εκατ. ευρώ διοχετεύθηκαν με αυτόν τον τρόπο σε εταιρείες που ανήκαν στον Πόλιαβιτς, όπως η Outono, η κορυφαία εταιρεία χαρτοφυλακίου της Soft2bet εκείνη την εποχή, και η Brainrocket, ο βραχίονας ανάπτυξης καζίνων του ομίλου.

Την ώρα που η Rabidi βρισκόταν στη μαύρη λίστα της ΕΕΕΠ και πολλών άλλων ρυθμιστικών αρχών, η θυγατρική της, η Tilaros, πλήρωνε τη μισθοδοσία του υπεύθυνου συμμόρφωσης της Soft2bet. (O υπεύθυνος συμμόρφωσης φροντίζει ώστε η εταιρεία τηρεί το ισχύον κανονιστικό πλαίσιο.)

Εκατομμύρια ευρώ επιπλέον διοχετεύθηκαν σε εταιρείες μάρκετινγκ και εταιρείες εξυπηρέτησης πελατών που ανήκαν σε συνεργάτες του Πόλιαβιτς. «Ο όμιλος Soft2bet έχει όλες αυτές τις διαφορετικές εταιρείες, αλλά η ομάδα είναι μία», υποστήριξε πρώην υπάλληλος του τομέα μάρκετινγκ. «Είμαστε όλοι στο ίδιο Slack [σ.σ.: εφαρμογή διαδικτυακής επικοινωνίας] για εσωτερικές επικοινωνίες».

«Ο διαχωρισμός των εταιρειών φαίνεται να είναι διακοσμητικός», δήλωσε στην έρευνά μας ο επίκουρος καθηγητής Ερευνών στο πανεπιστήμιο Νιου Χέιβεν των ΗΠΑ, Κρις Κρόνοου Ράσμουσεν (Chris Kronow Rasmussen), μιλώντας για «σύζευξη νόμιμης και παράνομης δραστηριότητας».

Απαντώντας στις ερωτήσεις μας, η Soft2bet υποστήριξε ότι η δημοσιογραφική έρευνα δίνει «εσφαλμένη και παραπλανητική ερμηνεία της επιχειρηματικής δραστηριότητας και της εταιρικής δομής». 

«Εστιάζουμε στην υπεύθυνη λειτουργία, σε συμμόρφωση προς τις ισχύουσες νομικές και κανονιστικές απαιτήσεις. Διαθέτουμε ισχυρές διαδικασίες συμμόρφωσης και εταιρικής διακυβέρνησης και συνεργαζόμαστε εποικοδομητικά με τις αρμόδιες αρχές, όπου είναι σκόπιμο», ανέφερε.

Η αντιπρόεδρος του ευρωκοινοβουλίου, Γερμανίδα χριστιανοδημοκράτης Ζαμπίνε Φερχάιεν έκανε λόγο για «κρίσιμα κενά στην εποπτεία της καταπολέμησης της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες». 

Ρωτήσαμε τις εταιρείες Visa και Mastercard, τις δύο κορυφαίες πολυεθνικές των ηλεκτρονικών πληρωμών, γιατί συνεργάζονται με την Pgway, που επιτρέπει καταθέσεις και αναλήψεις από μη αδειοδοτημένα καζίνα. «Απαγορεύουμε τις παράνομες δραστηριότητες στο δίκτυό μας», δήλωσε ο εκπρόσωπος της Visa. Η Mastercard δεν απάντησε.

Ενώ οι ιστοσελίδες των καζίνων αλλάζουν συχνά διεύθυνση, η ιστοσελίδα της Pgway μένει ίδια. Αναλύοντας μέσω της πλατφόρμας similarweb στοιχεία για την επισκεψιμότητα της Pgway, το Reporters United μέτρησε ότι στην Ελλάδα, για κάθε παίκτη που την επισκέπτεται προερχόμενος από την (αδειοδοτημένη) Elabet, άλλοι δύο προέρχονται από μη αδειοδοτημένα καζίνα της Soft2bet. Συγκεκριμένα, το εξάμηνο Νοεμβρίου 2025 – Απριλίου 2026 επισκέφθηκαν τις ιστοσελίδες πληρωμών της Soft2bet περίπου 615.000 παίκτες προερχόμενοι από τη νόμιμη Elabet και περίπου 1,3 εκατομμύρια παίκτες προερχόμενοι από μη αδειοδοτημένες εταιρείες του γαλαξία Soft2bet.

Πορνογραφία και τζόγος: Δύο εθισμοί μαζί

Μεταξύ των πρόσφατων «επιτευγμάτων» της Brainrocket (της εταιρείας ανάπτυξης καζίνων για λογαριασμό της Soft2bet) είναι η δημιουργία ενός ονλάιν καζίνου που λέγεται OnlySpins, στο οποίο πραγματικά και εικονικά μοντέλα προσφέρουν όλο και πιο πορνογραφικό θέαμα, όσο περισσότερο τζογάρει κανείς. 

«Είναι δύο εθισμοί μαζί – ο ευκολότερος τρόπος να πιάσεις τις νεαρές ηλικίες», λέει ο πρώην υπάλληλος του τμήματος εξυπηρέτησης πελατών. Για την εγγραφή στην ιστοσελίδα δεν απαιτείται ταυτοποίηση του παίκτη ή εξακρίβωση ηλικίας. «Δεν είχαμε τρόπους να διασφαλίσουμε ότι δεν παίζουν παιδιά», προσθέτει πρώην υπάλληλος του τμήματος μάρκετινγκ. «Είχα θέσει το θέμα αρκετές φορές στη διεύθυνση, αλλά δεν τους ενδιέφερε».

Με άδεια από την αυτόνομη περιοχή Ινδιάνων Τομπίκ στον Καναδά, το OnlySpins προσελκύει μεγάλο αριθμό παικτών στην Ευρώπη. Στο τρίμηνο Φεβρουαρίου – Απριλίου 2026 δέχτηκε πάνω από ένα εκατομμύριο επισκέψεις από την Ευρώπη, εκ των οποίων οι 50.000 (με τους πιο συντηρητικούς υπολογισμούς) από την Ελλάδα. 

Έσοδα από τον τζόγο με σκοπό την υποστήριξη του Ισραήλ 

Στο κέντρο του γαλαξία Soft2bet, ο ιδρυτής και ιθύνων νους του ομίλου Ούρι Πόλιαβιτς γεννήθηκε στην Ουκρανία και εγκαταστάθηκε στο Ισραήλ στα 14 του χρόνια. Ίδρυσε τη Soft2bet το 2016 στο Κίεβο, το 2020 τη μετέφερε στην Κύπρο και ώς το 2024 είχε λάβει 200 εκατ. ευρώ σε μερίσματα. Το 2022, ίδρυσε στην Κύπρο το ίδρυμα Yael το οποίο σήμερα υποστηρίζει την εβραϊκή εκπαίδευση σε 45 χώρες. 

O Πόλιαβιτς έχει δηλώσει ότι κάθε Δεκέμβριο υπολογίζει τις ανάγκες του ιδρύματος Yael για την επόμενη χρονιά και αυτό το ποσό καθορίζει τον στόχο κερδών της Soft2bet. «Το ίδρυμα καθορίζει την εταιρεία, όχι η εταιρεία το ίδρυμα», υποστηρίζει. 

H Soft2bet εμφάνισε το 2024 κέρδη 152 εκατ. ευρώ. Το 2025 για τους σκοπούς του ιδρύματος Yael δαπανήθηκαν 36,8 εκατ. ευρώ. 

Μιλώντας σε πρόσφατη εκδήλωση ο Πόλιαβιτς εξήγησε τη φιλοσοφία του ιδρύματος: «Αυτή είναι η ιδέα», λέει. «Ξεκινάς από το νηπιαγωγείο και ώς το τέλος του λυκείου τα έχεις φέρει [τα παιδιά] στο σημείο να επιλέξουν να πάνε στο Ισραήλ, να επιλέξουν να καταταγούν στην Τσαχάλ [στον ισραηλινό στρατό], να γίνουν μέρος της ισραηλινής κοινότητας». Στο τελευταίο ετήσιο συνέδριο του ιδρύματος, τον Φεβρουάριο του 2026, απηύθυνε μαγνητοσκοπημένο χαιρετισμό ο πρόεδρος του Ισραήλ Ισαάκ Χέρτσογκ.  

View this post on Instagram

A post shared by i24NEWS English (@i24news)

Το ίδρυμα Yael μάς δήλωσε ότι «δεν συζητά δημοσίως για την εταιρική του δομή, τα οικονομικά του, τους χρηματοδότες του ή συγκεκριμένες λεπτομέρειες των δραστηριοτήτων του».

«Το Ίδρυμα είναι υπερήφανο για τους ισχυρούς δεσμούς που διατηρεί με εβραϊκά κινήματα και θεσμούς σε όλο τον κόσμο, συμπεριλαμβανομένου του Κράτους του Ισραήλ, και με το κίνημα Χαμπάντ, και θα συνεχίσει την αποστολή του για την προώθηση της εβραϊκής και της γενικής εκπαίδευσης», ανέφερε η απάντηση του ιδρύματος. «Σε περίπτωση που το άρθρο σας περιέχει ψευδείς ισχυρισμούς για το ίδρυμα δεν θα διστάσουμε να λάβουμε όλα τα νόμιμα μέτρα που έχουμε στη διάθεσή μας ώστε να προστατέψουμε το καλό μας όνομα».

*Το όνομα έχει αλλάξει για την προστασία της παίκτριας.

Η έρευνα Soft2bet Files αποτελεί συνέχεια της έρευνας Shady Bets που δημοσίευσε το Investigate Europe τον Μάρτιο του 2025. Συμμετέχουν, από κοινού με το Reporters United, τα μέσα Bayerischer Rundfunk (Γερμανία), France 2 και Franceinfo.fr (Γαλλία), The Irish Times (Ιρλανδία), Il Fatto Quotidiano (Ιταλία), Svenska Dagbladet (Σουηδία), Shomrim (Ισραήλ), The Toronto Star (Καναδάς), Le Soir (Βέλγιο), Partizan (Ουγγαρία), Profil (Αυστρία), Publico.es (Ισπανία), Publico.pt (Πορτογαλία), Ciren (Κύπρος) και Times of Malta (Μάλτα). Μετά τη δημοσίευση του πρώτου μέρους της έρευνας, άγνωστοι είχαν προσπαθήσει να απομακρύνουν το περιεχόμενό της από τις μηχανές αναζήτησης.

Το άρθρο Elabet/Soft2bet: Έλα όπως είσαι, τα παράνομα καζίνα δείξε! εμφανίστηκε πρώτα στο R•U.

Editing: Νικόλας Λεοντόπουλος

Ήταν μία από αυτές τις ειδήσεις που περνούν στα ψιλά: Αστυνομικός 50 ετών αυτοκτόνησε με το υπηρεσιακό του περίστροφο για «προσωπικούς λόγους». Κανείς δεν έμαθε περισσότερα, εκτός από τους δικούς του που διαπίστωσαν με τραγική καθυστέρηση ότι ο άνθρωπός τους, ας τον πούμε Λεωνίδα, είχε χρεωθεί μέχρι το λαιμό λέγοντας ψέματα σε φίλους και γνωστούς για να τζογάρει από το κινητό. Ο Λεωνίδας προσπάθησε να κερδίσει χρόνο παίρνοντας προσωρινή μετάθεση. Την ημέρα που ετοιμαζόταν να επιστρέψει στον τόπο του και να αντιμετωπίσει τα χρέη του έβαλε τέρμα στη ζωή του. 

Η ιστορία του Λεωνίδα, με τη χειρότερη δυνατή κατάληξη, είναι στην πραγματικότητα μια ιστορία δήθεν ατομικής ευθύνης. Της ευθύνης που επικαλούνται διαχρονικά 

• το κράτος ενώ ήταν αυτό που επέτρεψε στη βιομηχανία του τζόγου να μπει σε όλες τις εκφάνσεις της καθημερινότητάς μας, αγνοώντας – είτε με δόλο, είτε χωρίς – τις βλάβες που συνδέονται με τα τυχερά παιχνίδια
• οι εταιρείες του τζόγου που διαφημίζουν μαζικά και ασταμάτητα το προϊόν τους, κρυπτόμενες πίσω από το αφήγημα του «υπεύθυνου παιχνιδιού» και κατά προέκταση των ανεύθυνων παικτών – όσων δήθεν το παρακάνουν. 

Είναι ζήτημα δημόσιας υγείας

Χρησιμοποιούμε συνειδητά τη λέξη «βλάβη», καθώς δεν αποτελεί ο εθισμός τον μοναδικό κίνδυνο από την ενασχόληση με τα τυχερά παιχνίδια, ούτε επηρεάζει αποκλειστικά το άτομο που τζογάρει. Επιστήμονες απ’ όλον τον κόσμο, όπως η Επιτροπή Δημόσιας Υγείας της ιατρικής επιθεώρησης Lancet, προτρέπουν τα κράτη και τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής να αντιμετωπίζουν την έκρηξη τζόγου ως ζήτημα δημόσιας υγείας.

Η προσέγγιση αυτή εστιάζει στους  κοινωνικούς, εμπορικούς και πολιτικούς παράγοντες και όχι στο άτομο που δεν παίζει «υπεύθυνα». Έτσι, θα εξετάσουμε τους παράγοντες που οδήγησαν στην εξάπλωση του νόμιμου τζόγου, τις πολιτικές αποφάσεις της τελευταίας δεκαετίας δύο διαδοχικών κυβερνήσεων (ΣΥΡΙΖΑ και ΝΔ), αλλά και την ευθύνη των στοιχηματικών εταιρειών – με ονόματα. 

Στο πρώτο μέρος της έρευνάς μας είχαμε τεκμηριώσει πώς οι ελληνικές ρυθμιστικές αρχές αφήνουν ανεξέλεγκτο τον παράνομο τζόγο. Σήμερα εστιάζουμε στον νόμιμο τζόγο: επιχειρούμε να αποδομήσουμε το αφήγημα του «υπεύθυνου παιχνιδιού», δηλαδή των μέτρων προστασίας που λαμβάνει το κράτος για να προστατέψει το κοινό απέναντι στις αρνητικές συνέπειες του τζόγου.

Κάποτε το ελληνικό κράτος θεωρούσε τον τζόγο απειλή

Θυμάστε όταν είχαμε κρατικό μονοπώλιο στον επίγειο τζόγο; (Επίγειος τζόγος είναι τα πρακτορεία, τα καζίνα κλπ, σε αντιδιαστολή με τον διαδικτυακό τζόγο.) Όταν τα καζίνα ήταν ελάχιστα και δημόσια; Το ελληνικό κράτος ακολούθησε για χρόνια περιοριστική πολιτική απέναντι στα τυχερά παιχνίδια, ακριβώς γιατί τα αντιμετώπιζε ως κοινωνικό πρόβλημα και ήθελε να τα ελέγχει. 

Χαρακτηριστικό παράδειγμα το κρατικό μονοπώλιο του ΟΠΑΠ (πλέον Allwyn), του πρώτου και μοναδικού νόμιμου φορέα επίγειου στοιχηματισμού. Η ίδρυση του οργανισμού τη δεκαετία του ’50 μπορεί να στόχευε στη χρηματοδότηση αθλητικών εγκαταστάσεων και ομάδων, ωστόσο το μονοπώλιο στόχευε στον έλεγχο της προσφοράς και την προστασία του κοινωνικού συνόλου.

Το 2011, εν μέσω μνημονίων, το εναπομείναν 33% του ΟΠΑΠ που ανήκε στο ελληνικό Δημόσιο πέρασε στο ΤΑΙΠΕΔ. Έτσι, άνοιξε ο δρόμος για την πλήρη ιδιωτικοποίηση του, χωρίς να αναιρεθεί το καθεστώς του μονοπωλίου και η υπόθεση κατέληξε στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο μετά από προσφυγή ιδιωτικών εταιρειών που ήθελαν επίσης να δραστηριοποιηθούν στον επίγειο τζόγο στην Ελλάδα. Με άλλα λόγια, το κρατικό μονοπώλιο έδωσε τη θέση του στο ιδιωτικό μονοπώλιο. 

«Όταν η κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ ήταν στην εξουσία, είχαμε τη μεγαλύτερη καζινοποίηση που υπήρξε ποτέ στην ιστορία της Ελλάδας»

Αντώνης Στεργιώτης, πρώην πρόεδρος Επιτροπής Εποπτείας και Ελέγχου Παιγνίων

Την ιδιωτικοποίηση του ΟΠΑΠ ξεκίνησε η κυβέρνηση της ΝΔ με πρωθυπουργό τον Αντώνη Σαμαρά και ολοκλήρωσε η κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ με πρωθυπουργό τον Αλέξη Τσίπρα (ο οποίος ως αντιπολίτευση μιλούσε για «στημένο» διαγωνισμό και «παρωδία»). 

Προς ικανοποίηση του ΟΠΑΠ, το μονοπώλιο κατοχυρώθηκε σ’ αυτόν μέχρι το 2030 και τότε (το 2013) η μοναδική εταιρεία που κατέληξε να υποβάλει προσφορά για την εξαγορά του ήταν η Emma Delta Hellenic Holdings LTD, συμφερόντων του Τσέχου Γίρι Σμεκ και του Δημήτρη Μελισσανίδη. 

Η εξέλιξη αυτή, όπως ανακοίνωσε η εταιρεία το 2013, «επιτρέπει στην ελληνική πολιτεία να συνεχίσει την περιοριστική της πολιτική, μια από τις πιο αυστηρές στην Ευρώπη, με γνώμονα τη διασφάλιση της κοινωνικής συνοχής και της αποτροπής της μετατροπής της χώρας σε ευρωπαϊκό παράδεισο του τζόγου».

Τελικά, έγινε ακριβώς το αντίθετο.

Από το κρατικό μονοπώλιο του ΟΠΑΠ στο ιδιωτικό μονοπώλιο της Allwyn

Ο ΟΠΑΠ δεν υπάρχει πλέον. Τον Οκτώβριο του 2025 ανακοινώθηκε η συνένωση με τη μητρική του εταιρεία Allwyn, κάτι που σημαίνει και την κατάργηση του εμπορικού σήματος του ΟΠΑΠ. Έτσι, έχουμε ήδη αρχίσει να βλέπουμε πρακτορεία και καταστήματα Play να μετονομάζονται σε Allwyn, όπως και τα γραφεία του πρώην ΟΠΑΠ στη λεωφόρο Αθηνών, αλλά και το γήπεδο της ΑΕΚ που πλέον ονομάζεται Allwyn Arena.

Αυτό που κρύβεται όμως πίσω από την μετονομασία των πάλαι ποτέ πρακτορείων του ΟΠΑΠ είναι η υπερσυγκέντρωση της αγοράς των τυχερών παιχνιδιών, επίγειου και διαδικτυακού σ’ έναν παίκτη: την Allwyn. Η εταιρεία του Τσέχου Κάρελ Κόμαρεκ ξεκίνησε να επενδύει στον ΟΠΑΠ ήδη από το 2015 μέσω της KKGC, η οποία σήμερα ελέγχει την Allwyn με ποσοστό 78%.

Ας δούμε πώς η τσέχικη εταιρεία κατάφερε με διαδοχικές εξαγορές να συγκεντρώσει ποσοστό της εγχώριας αγοράς του τζόγου που ξεπερνά το 70%. 

– Η Allwyn κατέχει πλέον το 100% του ΟΠΑΠ, ο οποίος μετονομάστηκε σε Allwyn. Πέρα από τα πρακτορεία και τα καταστήματα Play, στην Allwyn πάνε τα διαδικτυακά σάιτ του PameStoixima και Οpaponline. 

– Πριν τη συγχώνευση, ο ΟΠΑΠ τον Ιούλιο του 2025 απέκτησε το 100% της Stoiximan – ιδρυτής και μέτοχος της οποίας υπήρξε ο επιχειρηματίας Δημήτρης Μάρης, σήμερα πρόεδρος του ομίλου μέσων ενημέρωσης 24Media (News247, Sport24, κλπ) και χρηματοδότης του Ινστιτούτου για την Κοινωνική Αλλαγή Eteron. Η Stoiximan υπολογίζεται ότι κατέχει μερίδιο που ξεπερνά το 50% της εγχώριας διαδικτυακής αγοράς τυχερών παιχνιδιών.

Με βάση στοιχεία του ΟΠΑΠ για το 2024, περίπου το 81% των ακαθάριστων εσόδων (GGR) της συνολικής αγοράς τυχερών παιχνιδιών στην Ελλάδα αποδίδονται σ’ αυτόν. Σ’ αυτό συνυπολογίζεται και η αποκλειστική άδεια λειτουργίας 24.000 VLTs (ή κοινώς φρουτάκια), σε 350 καταστήματα OPAP Play (ή κοινώς καζίνα γειτονιάς) και σε 2.300 πρακτορεία ΟΠΑΠ. 

– Η Allwyn το 2025 προχώρησε σε συμφωνία για την εξαγορά του 51% των μετοχών της Novibet, η οποία υπολογίζεται πως κατέχει ποσοστό κοντά στο 20% της διαδικτυακής αγοράς καζίνων. Ωστόσο, η Allwyn αποσύρθηκε από την εξαγορά, ενώ αυτή εξεταζόταν από την Επιτροπή Ανταγωνισμού. 

Θέσαμε ερωτήματα σε Allwyn (πρώην ΟΠΑΠ) και Stoiximan σχετικά με την υπερσυγκέντρωση της αγοράς. 

Η Allwyn μας απάντησε πως «η διαδικτυακή αγορά τελεί σε καθεστώς πλήρους ανταγωνισμού» και πως «η νομιμότητα των αποκλειστικών δικαιωμάτων μας, καθώς και ζητήματα που άπτονται κρατικών ενισχύσεων και θεμάτων ανταγωνισμού, έχουν ήδη κριθεί εδώ και χρόνια από το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το Συμβούλιο της Επικρατείας και τα αρμόδια όργανα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής».

Η Stoiximan δεν απάντησε στα ερωτήματά μας.

Η καζινοποίηση της χώρας 

Φρουτάκια σε κάθε γειτονιά, δύο μεγάλα καζίνο (Μαρούσι και Ελληνικό) στον αστικό ιστό της Αθήνας, νέες άδειες σε επίγεια και διαδικτυακά καζίνα. Τη μαγιά για τη διόγκωση του τζόγου στην Ελλάδα την έβαλαν την τελευταία δεκαετία τόσο ο ΣΥΡΙΖΑ, όσο και η Νέα Δημοκρατία αποδεικνύοντας τη διακομματική συναίνεση τουλάχιστον όσον αφορά τη βιομηχανία των τυχερών παιχνιδιών.

«Όταν η κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ ήταν στην εξουσία, είχαμε τη μεγαλύτερη καζινοποίηση που υπήρξε ποτέ στην ιστορία της Ελλάδας», αναφέρει ο Αντώνης Στεργιώτης, ο οποίος διετέλεσε πρόεδρος της ρυθμιστικής αρχής για τον τζόγο, της Επιτροπής Εποπτείας και Ελέγχου Παιγνίων (ΕΕΕΠ), από τον Ιούνιο του 2015 μέχρι τον Ιούνιο του 2016. 

Η σύντομη θητεία του έχει σημείο αναφοράς τη διαμάχη του με τον ΟΠΑΠ γιατί προσπάθησε να βάλει χρονικά, οικονομικά και χωρικά όρια στον τρόπο που θα λειτουργούσαν τα καζίνα γειτονιάς OPAP Play. Η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ απέπεμψε τον Αντώνη Στεργιώτη μετά τη λήξη της μονοετούς θητείας του και αναίρεσε όλους τους περιορισμούς που είχε θέσει. 

Ο ΣΥΡΙΖΑ δεν σταμάτησε όμως εκεί. Την περίοδο της διακυβέρνησής του εγκρίθηκε η λειτουργία δύο μεγάλων καζίνων στον αστικό ιστό της πόλης, αφού: 

• Nομοθετήθηκε η προκήρυξη διαγωνισμού για το καζίνο στο Ελληνικό, η οποία όμως είχε ξεκινήσει επί ΝΔ και Αντώνη Σαμαρά. (Αργότερα η εταιρεία Lamda, συμφερόντων Λάτση, ανέθεσε έναντι ανταλλαγμάτων το καζίνο του Ελληνικού στην κοινοπραξία Hard Rock – ΤΕΡΝΑ, συμφερόντων Περιστέρη.) 
• Νομοθετήθηκε η μετεγκατάσταση του καζίνου της Πάρνηθας (συμφερόντων Θανάση Λασκαρίδη και Σωκράτη Κόκκαλη) στο Μαρούσι.
• Δια νόμου δόθηκαν νέες άδειες καζίνων στη Σαντορίνη, την Κρήτη και τη Μύκονο. 

Η κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας συνέχισε επάξια το έργο της καζινοποίησης. Αρχικά, ούτε δύο μήνες μετά την ανάληψη των καθηκόντων της το 2019, εξέδωσε ΚΥΑ (Κοινή Υπουργική Απόφαση) για την υλοποίηση του διαγωνισμού για το καζίνο του Ελληνικού. 

Επίσης, η κυβέρνηση Μητσοτάκη φρόντισε να προσαρμόσει τον νόμο του ΣΥΡΙΖΑ για να γίνει εφικτή η μεταφορά του καζίνου της Πάρνηθας στο Μαρούσι, καθώς οι προηγούμενες διατάξεις είχαν κριθεί αντισυνταγματικές από το ΣτΕ. Παρά τις νέες προσφυγές κατοίκων και όμορων δήμων, το ΣτΕ τις απέρριψε και οι εργασίες έχουν ήδη ξεκινήσει στο κτήμα Δηλαβέρη.

Παράλληλα, η Νέα Δημοκρατία προχώρησε στη ρύθμιση της διαδικτυακής αγοράς τυχερών παιγνίων με το καθεστώς των αδειών οι οποίες έφτασαν τις 20, ισχυριζόμενη πως έτσι θα περιοριστεί ο παράνομος τζόγος. Το αποτέλεσμα ήταν η ταυτόχρονη επέκταση νόμιμων και παράνομων διαδικτυακών καζίνων και οι συνεχείς ευνοϊκές ρυθμίσεις υπέρ των αδειοδοτημένων εταιρειών με σκοπό να γίνουν πιο ελκυστικές. 

Όπως γράψαμε σε προηγούμενο ρεπορτάζ, χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η αύξηση από την κυβέρνηση Μητσοτάκη το 2022 στο όριο του πονταρίσματος στα διαδικτυακά φρουτάκια από τα δύο στα είκοσι ευρώ, το οποίο συνοδεύτηκε από τη μείωση του χρόνου αναμονής ανάμεσα στα πονταρίσματα από τα τρία στα δύο δευτερόλεπτα. Δεν ξέρουμε αν οι ρυθμίσεις αυτές έκαναν τα ονλάιν φρουτάκια πιο ελκυστικά, σίγουρα τα έκαναν περισσότερο εθιστικά. 

«Υπεύθυνο παιχνίδι»  

Ως ελεύθερο εμπόρευμα, ο τζόγος δεν μπορούσε να παρουσιάζεται ως επιβλαβής. Την πρακτική και πολιτικο-ιδεολογική απάντηση έδωσε το αφήγημα του «υπεύθυνου παιχνιδιού», καλλιεργώντας την ιδέα ότι τα τυχερά παιχνίδια είναι έμφυτα, είναι διασκέδαση, ενώ οι αρνητικές συνέπειες αφορούν μια μειοψηφία για την οποία υπάρχουν δομές βοήθειας. Οι επίδοξοι παίκτες ενημερώνονται για τους κινδύνους του παιχνιδιού, ενώ αν κανείς τους παραβιάσει, είναι δική του ευθύνη. 

To «υπεύθυνο παιχνίδι» είναι ένας μύθος, όχι μόνο γιατί είναι υποκριτικό να επικαλείσαι αποκλειστικά την ατομική ευθύνη όταν πρόκειται για εν δυνάμει επιβλαβή προϊόντα αλλά και γιατί διεθνείς έρευνες δείχνουν πως το μεγαλύτερο μέρος του τζίρου των εταιρειών, προέρχεται από ένα δυσανάλογα μικρό ποσοστό παικτών. Στη Βρετανία η οργάνωση Gambling with Lives (Τζογάροντας με τις Ζωές) υπολόγισε ότι το 86% των εσόδων του ονλάιν τζόγου προέρχεται από το 5% των παικτών. 

Προτού, λοιπόν, μιλήσουμε για ανεύθυνους παίκτες, ας εξετάσουμε αν οι ίδιοι οι κανόνες είναι υπεύθυνοι.

Ανεύθυνοι κανόνες

Ποιοι τελικά είναι αυτοί οι κανόνες που έχει θέσει το ελληνικό κράτος για να προστατέψει το κοινωνικό σύνολο από τον τζόγο; Τους μελετήσαμε έναν προς έναν και διαπιστώσαμε ότι είναι στην καλύτερη περίπτωση άστοχοι, στη χειρότερη ανεπαρκείς. 

Τέτοιοι μηχανισμοί είναι:

1. Τα ατομικά όρια, χρονικά και χρηματικά.
2. Η δυνατότητα αυτοαποκλεισμού.
3. Η γραμμή βοήθειας 1114.

1/ Όριο ημερήσιας χασούρας: 1.000.000 ευρώ!

Τον Φεβρουάριο του 2024, σε συνέδριο του ΑΝΤ1 για τις «υπεύθυνες συμπεριφορές», o Θάνος Μαρίνος, γενικός διευθυντής της στοιχηματικής εταιρείας Betsson, είχε αναφέρει: «Η πλατφόρμα σου πρέπει να δίνει στο χρήστη όταν ανοίγει τον λογαριασμό, τη δυνατότητα να θέσει τρία όρια: Πόσο χρόνο θέλω να δαπανώ το μήνα στην πλατφόρμα της Betsson, πόσα χρήματα δυνητικά θέλω να χάσω και τι είδους συνεδρίες θέλω να έχω». 

Επιβεβαιώνουμε. Πήγαμε να κάνουμε εγγραφή στη Betsson και δηλώσαμε ότι θέλουμε να τζογάρουμε το πολύ 24 ώρες την ημέρα, με ημερήσιο όριο καταθέσεων το 1.000.000 ευρώ και ημερήσιο όριο χασούρας επίσης 1.000.000 ευρώ – μπορούσαμε και παραπάνω. Δοκιμάσαμε και σε άλλα μεγάλα ονλάιν καζίνα όπως το Pamestoixima (της Allwyn) ή αυτά της Novibet και της Stoiximan. Οι επιλογές ήταν οι ίδιες, μπορείς να ορίσεις αν θα φας όλη τη μέρα σου στον τζόγο και πόσα θα χάσεις, ακόμη κι αν είναι μια περιουσία.

2/ Αυτοαποκλεισμός; Πάρε δέκα σπινς!

«Αν πάρεις δάνειο από την Alpha Bank και δεν το αποπληρώσεις, σε μαυρίζει όλο το τραπεζικό σύστημα», μας λέει ο Στέφανος που ολοκλήρωσε το πρόγραμμα απεξάρτησης από τον τζόγο του 18 ΑΝΩ το 2024. «Έτσι θα έπρεπε να σε μαυρίζει και όλο το στοιχηματικό σύστημα. Αλλά αν αποκλειστείς από μια εταιρεία, έχεις άλλες 17 για να παίξεις». Από τότε, οι αδειοδοτημένες εταιρείες έχουν φτάσει τις 20. 

Η ΕΕΕΠ, η κρατική ρυθμιστική αρχή για τα τυχερά παιχνίδια, θέσπισε μέσα στο 2024 το Μητρώο Αποκλεισμένων Παικτών, ώστε, αν ένας παίκτης αποκλειστεί από μια εταιρεία, αυτόματα να αποκλείεται συνολικά απ’ όλες. 

Ωστόσο, όπως διαβάζουμε στο σάιτ της ΕΕΕΠ, «μέχρι την επίσημη ενεργοποίηση του Ενιαίου Μητρώου Αποκλεισμένων, δεν είναι δυνατή η εγγραφή Παικτών στο Μητρώο, καθώς ούτε και η αυτόματη και καθολική εφαρμογή του αποκλεισμού τους από το σύνολο των Κατόχων Άδειας». Ρωτήσαμε την ΕΕΕΠ για την ενεργοποίηση του Μητρώου, ωστόσο δεν λάβαμε απάντηση.

Και βέβαια, υπάρχουν πάντα τα πρακτορεία του ΟΠΑΠ / Allwyn όπου δεν εφαρμόζεται το μέτρο του αυτοαποκλεισμού. «Εδώ εξαρτάται από τη θέληση και τη δύναμη του καθενός», μας είπε γελώντας ο υπάλληλος ενός πρακτορείου.

Η περιφρόνηση της Allwyn και της Stoiximan στην προσπάθεια του παίκτη να ξεφύγει

Ο Αριστείδης, που ολοκλήρωσε μέσα στο 2024 το πρόγραμμα απεξάρτησης από τον τζόγο του ΚΕΘΕΑ ΑΛΦΑ, μας είπε πως δεν σεβάστηκαν όλες οι εταιρείες τον αποκλεισμό του. Βάσει νόμου, απαγορεύεται η αποστολή εμπορικού υλικού σε αποκλεισμένους παίκτες. 

Μας δείχνει στο κινητό του ένα μήνυμα από τα Opap Play: «Oktoberfest σε όλα τα καταστήματα Play! 400.000 σε περιμένουν μέσα από κληρώσεις πόντων και πολλά events έως 31/10». 

Επιτόπου τηλεφωνεί στη γραμμή εξυπηρέτησης του ΟΠΑΠ και τους εξηγεί ότι έχει ζητήσει επανειλημμένα να τον αποκλείσουν από οποιοδήποτε προωθητικό υλικό και ότι βρίσκεται σε πρόγραμμα απεξάρτησης. Έξι μέρες αργότερα, η εταιρεία τον ενημερώνει ότι αν θέλει, μπορεί να τζογάρει χρησιμοποιώντας μία ακόμη μέθοδο πληρωμής: «To IRIS Payments ήρθε στο OPAPONLINE.GR!», γράφει το μήνυμα που έλαβε. 

Οι παίκτες που χάνουν πολύ μεγάλα ποσά χαρακτηρίζονται «VIPs» και έχουν ειδική, προσωποποιημένη μεταχείριση από τις εταιρείες, ώστε να είναι πολύ δύσκολο να ξεφύγουν. Ένας τέτοιος παίκτης ζήτησε από τη Stoiximan να μην του επιτραπεί να παίζει για ένα μήνα. Αμέσως μόλις πέρασε ο μήνας, ξεκίνησε να δέχεται μηνύματα από την ίδια εταιρεία με προσφορές για να επανέλθει στο τζογάρισμα με καθεστώς VIP παίκτη. 

Η εταιρεία Stoiximan δεν απάντησε στο ερώτημά μας για την πολιτική της στο ζήτημα του αυτοαποκλεισμού. 

Με άλλα λόγια, βάσει του ρεπορτάζ μας, οι δύο εταιρείες που κυριαρχούν ολιγοπωλιακά στον τζόγο (και οι οποίες ανήκουν αμφότερες στην ίδια μητρική, την Allwyn):

• Η μεν Allwyn δεν σέβεται τους κανόνες αυτοαποκλεισμού. 
• Η δε Stoximan τεντώνει τόσο τα όριά της ώστε με το που λήξει η περίοδος του αυτοαποκλεισμού να προσκαλεί τον παίκτη να ξαναπαίξει με το στάτους VIP.

3/ Γραμμή βοήθειας 1114: Προσωπικό στα δάχτυλα του ενός χεριού 

Στην προσπάθεια να παρέχει υποστήριξη σε όποιον βιώνει δυσκολίες λόγω τζόγου, το κράτος δημιούργησε το 2011 τη γραμμή 1114, η οποία ανήκε μέχρι το 2024 στο ΚΕΘΕΑ.

Πριν την κατάργηση του ΚΕΘΕΑ και τη συγχώνευσή του στον ΕΟΠΑΕ (Εθνικός Οργανισμός Πρόληψης και Αντιμετώπισης Εξαρτήσεων), η γραμμή στελεχωνόταν από τέσσερις (!) εργαζόμενες. Ο σύλλογος εργαζομένων του ΚΕΘΕΑ είχε καταγγείλει καθυστερήσεις πληρωμών και ανανέωσης συμβάσεων, με αποτέλεσμα τον Φεβρουάριο του 2023 να μείνει εκτός λειτουργίας η γραμμή για επτά ημέρες. Βάσει νόμου οι διαφημίσεις τζόγου οφείλουν να παραπέμπουν σε τηλεφωνική γραμμή απεξάρτησης.

Τον Φεβρουάριο του 2025 ο ΕΟΠΑΕ είχε ματαιώσει την προκήρυξη για την ανανέωση της σύμβασης των εργαζομένων και από το ρεπορτάζ μας προκύπτει ότι η γραμμή λειτουργούσε προσωρινά με προσωπικό του ΟΚΑΝΑ. 

Σήμερα, όπως μας ενημέρωσε ο ΕΟΠΑΕ, η γραμμή λειτουργεί απρόσκοπτα, με την προσθήκη ενός ακόμη εργαζόμενου, δηλαδή πέντε (!) στο σύνολο και με το ίδιο ακριβώς ωράριο. Έχουν την κατάλληλη κατάρτιση για ζητήματα απεξάρτησης από τον τζόγο όσοι στελεχώνουν τη γραμμή; «Είναι όλοι επιστήμονες εκπαιδευμένοι, εξειδικευμένοι και καθόλα έμπειροι στο πεδίο των εξαρτήσεων».

Την περασμένη Πέμπτη και Παρασκευή, εν μέσω Μουντιάλ και βομβαρδισμού του κοινού από διαφημίσεις τζόγου, η γραμμή δεν λειτουργούσε. «Πήρα πέντε τηλέφωνα μέσα σε δύο μέρες και η γραμμή έκλεινε», μας λέει ο Γιώργος Παλαιός από την οργάνωση για την καταπολέμηση της βλάβης από τον τζόγο Not a Game. «Όταν έπιασα γραμμή τη Δευτέρα [29 Ιουνίου] και ρώτησα, μου είπαν ότι είχαν τεχνικό πρόβλημα». 

«Είμαστε η μόνη εταιρεία τυχερών παιχνιδιών στην Ελλάδα που τη στηρίζει, χρηματοδοτώντας το κόστος λειτουργίας της από το 2011», μας λέει η Allwyn. Όμως, απαντώντας στο ίδιο ερώτημα ο ΕΟΠΑΕ μας ενημέρωσε πως απ’ όταν έγινε η συγχώνευση του ΚΕΘΕΑ, η χρηματοδότηση της γραμμής «καλύπτεται από τον τακτικό προϋπολογισμό του ΕΟΠΑΕ», ενώ εκκρεμεί η υπογραφή του μνημονίου συνεργασίας με την Allwyn. 

Το βασικό είναι πως η μοναδική γραμμή υποστήριξης που υπάρχει στη χώρα για τον τζόγο δεν είναι 24ωρη, όπως είναι η εξυπηρέτηση πελατών όλων των εταιρειών τζόγου, αλλά λειτουργεί μόνο καθημερινές 9:00-21:00. 

ΟΠΑΠ / Allwyn: Προσελκύει επενδυτές με κράχτη τη μεγάλη χασούρα των Ελλήνων

Σε σχέση με το ΑΕΠ της χώρας, οι παίκτες στην Ελλάδα χάνουν περισσότερα απ’ όλους στην Ευρώπη. Οι μόνοι που βρίσκονται σε χειρότερη θέση είναι οι κάτοικοι της Κύπρου, η κυβέρνηση της οποίας έχει συνειδητά επιλέξει να μετατρέψει το νησί σε τόπο μαζικής εγκατάστασης εταιρειών τζόγου. Έχει ενδιαφέρον ότι τα σχετικά στοιχεία αντλούνται από έκθεση του ΟΠΑΠ (νυν Allwyn) το 2024 προς το επενδυτικό κοινό – με άλλα λόγια ο ίδιος ο ΟΠΑΠ προσπαθεί να πείσει το διεθνές επενδυτικό κοινό ότι αξίζει η επένδυση στην εταιρεία αφού οι Έλληνες χάνουν τόσα πολλά!

Το άρθρο Η καζινοποίηση μιας χώρας: «Εθίσου Ελεύθερα» εμφανίστηκε πρώτα στο R•U.

Η μυρωδιά καμένου ελαστικού ανάμεικτη με πεύκο έχει κατακλύσει προκαταβολικά τα ρουθούνια κάθε φιλάθλου των τεσσάρων τροχών. Σήμερα πέφτει η εναρκτήρια σημαία του φετινού Ράλλυ Ακρόπολις, σηματοδοτώντας την έναρξη του αγώνα δεκάδων πληρωμάτων απ’ όλον τον κόσμο μπροστά στα μάτια χιλιάδων θεατ(ρι)ών. 

Το 2021 ο τότε υφυπουργός Αθλητισμού Λευτέρης Αυγενάκης επανέφερε το «Ράλλυ των Θεών» στο παγκόσμιο πρωτάθλημα WRC μετά από οκτώ χρόνια απουσίας. «Το Ράλλυ Ακρόπολις είναι εθνικό προϊόν», δήλωνε. Εθνικό προϊόν όμως δεν είναι μόνο ο αθλητισμός, αλλά ακόμα περισσότερο ο φυσικός πλούτος της χώρας, τον οποίο η κυβέρνηση φαίνεται πως βάζει σε δεύτερη μοίρα.

Τρεις από τις 13 διαδρομές του Ράλλυ (Μαίναλο, Κεφαλάρι και Λουτράκι, στην Πελοπόννησο) πραγματοποιούνται εντός προστατευόμενων περιοχών Natura 2000, μέσα σε ζώνες όπου απαγορεύεται ρητά ο μηχανοκίνητος αθλητισμός. 

Δεν πρόκειται για μυστικό. Αρκεί κανείς να τοποθετήσει στον χάρτη τις δημοσιευμένες διαδρομές του Ράλλυ πάνω από τις Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες (ΕΠΜ) των περιοχών Natura 2000, αναρτημένες στην ιστοσελίδα του υπουργείου Περιβάλλοντος (ΥΠΕΝ), διαδικασία την οποία αποτυπώσαμε στους χάρτες που δημοσιεύουμε παρακάτω. 

Ζώνες προστασίας: Παραβιάστηκαν μόλις εγκρίθηκαν

Στις 12 Μαΐου 2026 το υπουργείο Περιβάλλοντος ενέκρινε την Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη (ΕΠΜ) 10Β για το μεγαλύτερο τμήμα της Πελοποννήσου. Είναι η 16η ΕΠΜ που εγκρίνεται, ενώ για τις υπόλοιπες επτά η δημόσια διαβούλευση έχει κλείσει και αναμένεται η έγκρισή τους (με ή χωρίς τροποποιήσεις) από μέρα σε μέρα.

Μετά από πολλά χρόνια καθυστερήσεων και μια καταδίκη από το Δικαστήριο της ΕΕ, το έργο των ΕΠΜ ήρθε επιτέλους να ζωνοποιήσει τις περιοχές Natura 2000 ανάλογα με τον βαθμό προστασίας τους, ορίζοντας τις επιτρεπόμενες χρήσεις γης ανά κατηγορία ζώνης.

Οι πιο αυστηρές ζώνες είναι η Ζώνη Απόλυτης Προστασίας της Φύσης (ΖΑΠΦ) και η αμέσως επόμενη Ζώνη Προστασίας Φύσης (ΖΠΦ). Στις δύο αυτές ζώνες επιτρέπονται ελάχιστες χρήσεις, που στόχο έχουν μόνο την προστασία του περιβάλλοντος και τις απολύτως απαραίτητες υπόλοιπες ανθρωπογενείς δραστηριότητες (ο μηχανοκίνητος αθλητισμός δεν είναι μέσα σε αυτές). Ακολουθούν η Ζώνη Διαχείρισης Οικοτόπων και Ειδών (ΖΔΟΕ) και η Ζώνη Βιώσιμης Διαχείρισης Φυσικών Πόρων (ΖΒΔΦΠ), όπου επιτρέπονται ελεγχόμενες οικονομικές και αθλητικές δραστηριότητες που δεν βλάπτουν το περιβάλλον. 

Οι επιτρεπόμενες χρήσεις γης ανά ζώνη ορίζονται μεν από το Προεδρικό Διάταγμα 59/2018, αλλά οι επιστήμονες μπορούν, αν το κρίνουν αναγκαίο, να επεκτείνουν την απαγόρευση μιας χρήσης σε περιοχές που αρχικά δεν προβλέπονταν από τον νόμο, εξειδικεύοντάς τον μέσω των ΕΠΜ ανά περιοχή Natura. Έτσι, η ΕΠΜ της Πελοποννήσου απαγορεύει ρητά τον μηχανοκίνητο αθλητισμό όχι μόνο στις πρώτες δύο ζώνες (ΖΑΠΦ και ΖΠΦ), αλλά και στις ΖΔΟΕ.

Για να γίνουν οι ΕΠΜ νόμος του κράτους πρέπει να εκδοθούν Προεδρικά Διατάγματα, διαδικασία που θα αργήσει. Στο μεταξύ, τυπικά οι Natura παραμένουν απροστάτευτες, παρατείνοντας τη μη εκπλήρωση των ενωσιακών υποχρεώσεων της Ελλάδας. Ουσιαστικά, όμως, οι ΕΠΜ αποτελούν οδηγό στις αδειοδοτικές διαδικασίες και αποτελούν πυξίδα για την προστασία των περιοχών. Έτσι, τουλάχιστον δηλώνει το ίδιο το υπουργείο Περιβάλλοντος:

«Η έγκριση Ειδικών Περιβαλλοντικών Μελετών αποτελεί μία στρατηγική επιλογή της Κυβέρνησης του Κυριάκου Μητσοτάκη, που κατοχυρώνει την ισορροπία ανάμεσα στην προστασία του φυσικού περιβάλλοντος και ενός βιώσιμου αναπτυξιακού μέλλοντος για τη χώρα», λέει η τελευταία παράγραφος της ανακοίνωσης έγκρισης της 10Β.

Ενάμιση μήνα μετά η ίδια κυβέρνηση, μέσω του υπουργείου Αθλητισμού, καταπάτησε περιοχές για τις οποίες είχε μόλις εγκρίνει κανόνες προστασίας.

Με μία εγκύκλιο και τρεις παραγράφους

Η ευθύνη βαραίνει την ίδια την κυβέρνηση. Η Motorsport Greece (φορέας του υπουργείου Αθλητισμού) και η OMAE (Ομοσπονδία Μηχανοκίνητου Αθλητισμού Ελλάδος) δήλωσαν στο Reporters United ότι έχουν εξασφαλιστεί οι αναγκαίες διοικητικές εγκρίσεις. Ειδικά για την ΕΠΜ 10Β, η Motorsport πρόσθεσε ότι «η έγκρισή της δεν ταυτίζεται με την έκδοση του τελικού Προεδρικού Διατάγματος. […] Η ΕΠΜ δεν αποτελεί την τελική κανονιστική πράξη […] και δεν μπορεί να ερμηνευθεί ως άμεση και αναδρομική απαγόρευση μιας ήδη προγραμματισμένης και αδειοδοτημένης προσωρινής αθλητικής δραστηριότητας». 

(Διαβάστε τις πλήρεις απαντήσεις της Motorsport Greece εδώ και της ΟΜΑΕ εδώ.)

Το επιχείρημα ότι οι ΕΠΜ δεν μετρούν εφόσον δεν είναι κατοχυρωμένες με Προεδρικά Διατάγματα δεν φαίνεται να είναι αρκετό για το υπουργείο Περιβάλλοντος. Για να διευθετήσει την κατάσταση και να κλείσει το μάτι στις αρμόδιες υπηρεσίες ώστε να γνωμοδοτήσουν θετικά, το υπουργείο έχει εκδώσει από τις 18 Ιουνίου ειδική εγκύκλιο της τελευταίας στιγμής, η οποία ουσιαστικά φωτογραφίζει τη διοργάνωση του Ράλλυ. Η εγκύκλιος χαρακτηρίζει τον αγώνα ως «υφιστάμενη δραστηριότητα» χρησιμοποιώντας συγκεκριμένα το παράδειγμα του «αγώνα μηχανοκίνητου αθλητισμού» και αναγράφει ότι «οι “υφιστάμενες” δραστηριότητες πριν από την έγκριση της ΕΠΜ παραμένουν σε ισχύ», αλλά και οι δραστηριότητες που έχουν απλώς «ανακοινωθεί σε διεθνείς οργανισμούς» (!) από θεσμικά όργανα.

Υφιστάμενη δραστηριότητα θα μπορούσε ίσως να χαρακτηριστεί μια μόνιμη εγκατάσταση (για παράδειγμα, ένα γήπεδο μπάσκετ), αλλά όχι μια διαδρομή που μπορεί να μετακινηθεί. Στο Μαίναλο μάλιστα η διαδρομή θα γίνει φέτος για πρώτη φορά, αν και ήταν γνωστό ότι εκεί βρίσκεται υπό επεξεργασία  ΕΠΜ. Πάντως, οι περιβαλλοντικές μελέτες δεν προβλέπουν τέτοιες εξαιρέσεις και δεν δύνανται να καταργηθούν με μία εγκύκλιο και τρεις παραγράφους.

Το επιχείρημα περί «υφιστάμενης χρήσης» επικαλείται και η διοργάνωση του Ράλλυ μέσω του υπεύθυνου Περιβαλλοντικής Βιωσιμότητας Γιώργου Καζαντζόπουλου, ο οποίος δήλωσε στο Reporters United: «Η οργανωτική επιτροπή έχει ζητήσει και λάβει άδεια για τη διεξαγωγή των συγκεκριμένων ειδικών διαδρομών στην Πελοπόννησο πριν εγκριθεί η Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη».

Αντιθέτως, το υπουργείο Περιβάλλοντος και ο ΟΦΥΠΕΚΑ δεν απάντησαν στα δημοσιογραφικά μας ερωτήματα.

«Οι φορείς έχουν γνωμοδοτήσει θετικά για τη διεξαγωγή του αγώνα υπό όρους. Περιμένουμε τις επόμενες μέρες την οριστική απάντηση των φορέων για το ποια μέτρα πρέπει να ληφθούν ώστε η επιβάρυνση των περιοχών να είναι η μικρότερη δυνατή», κατέληξε ο κ. Καζαντζόπουλος.

Το συμπέρασμα είναι ότι η εγκύκλιος δεν κρίθηκε αρκετή και για να παρακαμφθεί το πρόβλημα θα χρειαστούν ειδικά μέτρα με σκοπό την άμβλυνση των συνεπειών από την παρέκκλιση της περιβαλλοντικής μελέτης. 

Το πώς τέτοια μέτρα είναι δυνατόν να παρθούν δύο μόλις ημέρες πριν την έναρξη των αγώνων παραμένει ακατανόητο. Παρόλα αυτά, ζητήσαμε από τον κ. Καζαντζόπουλο, μόλις κοινοποιηθούν αυτά στους διοργανωτές, να τα θέσει υπόψη μας. Μέχρι την ώρα που δημοσιεύεται το ρεπορτάζ, απάντηση δεν έχουμε λάβει.   

Ράλλυ μέσα στις απαγορευμένες περιοχές

Στην Πελοπόννησο τρεις από τις επτά διαδρομές του Ράλλυ Ακρόπολις καταπατούν προστατευόμενες περιοχές Natura 2000 εντός των οποίων απαγορεύεται ρητά ο μηχανοκίνητος αθλητισμός, σύμφωνα με την ΕΠΜ 10Β.

Η νέα διαδρομή των 14,78 χιλιομέτρων του Μαινάλου, η οποία θα πραγματοποιηθεί δύο φορές μέσα στην ίδια μέρα (το Σάββατο, 27 Ιουνίου), περνάει ολόκληρη μέσα από τη Ζώνη Προστασίας Φύσης Όρους Μαινάλου (ΖΠΦ-8), τη μεγαλύτερη του συγκεκριμένου βουνού, και τη Βόρεια Ζώνη Διατήρησης Οικοτόπων και Ειδών (ΖΔΟΕ-10). Σύμφωνα με τον ευρωπαϊκό οδηγό του δικτύου Natura 2000, το Μαίναλο φιλοξενεί ελατοδάση και δάση μαύρης πεύκης, τα πιο πυκνά και καλύτερα εκπροσωπούμενα σε ολόκληρη την Πελοπόννησο.  

Στο όρος Κυλλήνη της Κορινθίας (γνωστό και ως Ζήρεια) η διαδρομή της 27ης Ιουνίου «περνά μέσα από τμήματα με έλατα, σε ένα πραγματικά εντυπωσιακό φυσικό περιβάλλον, με αποκορύφωμα ένα οροπέδιο όπου συγκεντρώνεται πλήθος θεατών», γράφει η σελίδα του Ράλλυ. Ξεχνάει όμως να αναφέρει ότι το ελατόδασος που θα καταπατήσουν 16 χιλιόμετρα αγωνιστικής διαδρομής και εκατοντάδες κόσμου βρίσκεται στην καρδιά δύο Ζωνών Προστασίας Φύσης (ΖΠΦ 19 και  ΖΠΦ 10) και μίας Ζώνης Διατήρησης Ειδών και Οικοτόπων (ΖΔΟΕ 14). Η συγκεκριμένη Natura φιλοξενεί πάνω από 17 είδη πουλιών, όπως ο σπάνιος Μαυροπετρίτης και ο Χρυσαετός. 

Τέλος, η διαδρομή Λουτράκι θα ξεκινήσει την Κυριακή 28 Ιουνίου από το χωριό Πίσια και θα διασχίσει 14,4 χιλιόμετρα εντός τριών διαφορετικών Ζωνών Προστασίας Φύσης των Γερανείων Ορέων (ΖΠΦ-03,04 και 05), για να καταλήξει στην περιοχή Δροσοπηγή, λίγο έξω από το Λουτράκι. Τα Γεράνεια Όρη φιλοξενούν δάση και πλήθος ενδημικών φυτών, ενώ η σημασία της προστασίας τους αυξάνεται εξαιτίας της εγγύτητάς τους με τη βιομηχανική περιοχή της Δυτικής Αττικής.

Συνολικά, το 20% όλων των διαδρομών του Ράλλυ (45 χιλιόμετρα περίπου) θα πραγματοποιηθεί εντός απαγορευμένων περιοχών. Η καταπόνηση της φύσης θα είναι σημαντική, εάν συνυπολογιστούν όλες οι δραστηριότητες προετοιμασίας, η πρόσβαση των θεατ(ρι)ών, τα απορρίμματα που θα παραχθούν και οι ρύποι που θα εκπέμψουν τα αγωνιστικά αυτοκίνητα. Επιβάρυνση από την οποία οι ΕΠΜ θέλουν να προστατέψουν τις προστατευόμενες περιοχές!

Περιβαλλοντική ευαισθησία μόνο για διαφήμιση

Την ίδια στιγμή που καταπατά πολύτιμη φύση, το Ράλλυ Ακρόπολις διατυμπανίζει την περιβαλλοντική του ευαισθησία προβάλλοντας παντού την  περιβαλλοντική διαπίστευση τριών αστέρων που έλαβε το 2024, την ανώτερη που απονέμει η Παγκόσμια Ομοσπονδία Μηχανοκίνητου Αθλητισμού (FIA). Η πιστοποίηση έχει ισχύ για δύο χρόνια και φέτος η διοργάνωση θα προσπαθήσει να την ανανεώσει μέσω επιτόπιου ελέγχου από τη FIA. 

Εκπρόσωπος της FIΑ δήλωσε στο Reporters United ότι «έχει ενημερωθεί από την Motorsport Greece ότι η διαδρομή του Ράλλυ Ακρόπολις έχει εξεταστεί και εγκριθεί μέσω των ισχυουσών περιβαλλοντικών και διοικητικών διαδικασιών», καθώς και ότι «ο διοργανωτής εφαρμόζει μέτρα που αποσκοπούν στην ελαχιστοποίηση των διαταραχών και στην προστασία […] των περιοχών του δικτύου Natura 2000».

(Διαβάστε τις πλήρεις απαντήσεις της FIA εδώ.)

Πρώτα τα πατάμε, μετά τα προστατεύουμε

Είναι χρήσιμο να αναφέρουμε ότι, πέρα από τις τρεις διαδρομές σε ήδη απαγορευμένες περιοχές, υπάρχουν άλλες δύο στη Στερεά Ελλάδα (Παρνασσός και Βωξίτες) που θα πραγματοποιηθούν την Παρασκευή 26 Ιουνίου και πατούν περιοχές τις οποίες η προς έγκριση Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη 6Β κατατάσσει σε ζώνες όπου ο μηχανοκίνητος αθλητισμός απαγορεύεται. 

Πρόκειται για τη διαδρομή Παρνασσός, η οποία διασχίζει τη Natura 2000 στο ομώνυμο βουνό, και για τη διαδρομή Βωξίτες, η οποία διασχίζει τη Natura της Γκιώνας και τη Natura του Γαλαξειδίου καταλήγοντας στον Κορινθιακό Κόλπο δίπλα στην Ιτέα. Οι συγκεκριμένες περιοχές διακρίνονται για την πλούσια χλωρίδα και πανίδα τους και φιλοξενούν απειλούμενα ζώα όπως ο λύκος. Γι’ αυτό οι επιστήμονες που συνέταξαν την ΕΠΜ κατατάσσουν τις περιοχές απ’ όπου περνάει το Ράλλυ σε Ζώνες Απόλυτης Προστασίας Φύσης και Ζώνες Προστασίας Φύσης.

Οι περιοχές αυτές τυπικά δεν είναι ακόμα απαγορευμένες για τέτοιες χρήσεις, αλλά από μία διοργάνωση που υπερηφανεύεται για την οικολογική της υπευθυνότητα θα περίμενε κανείς μεγαλύτερη ευαισθησία σε περιοχές που με επιστημονικά κριτήρια ενδεχομένως να απειλούνται. Αν εγκριθεί η μελέτη που έχει περάσει από διαβούλευση, στις συγκεκριμένες περιοχές όχι πίστα ράλλυ δεν θα επιτρέπεται, αλλά ούτε ποδηλατόδρομος. 

Το άρθρο Το Ράλλυ Ακρόπολις μαρσάρει σε 45 χιλιόμετρα απαγορευμένων περιοχών Natura εμφανίστηκε πρώτα στο R•U.

Στο θαλάσσιο τόξο της Ελληνικής Τάφρου συναντώνται μερικά από τα πιο ιδιαίτερα και ευαίσθητα είδη πανίδας του παγκόσμιου οικοσυστήματος: Φάλαινες φυσητήρες, ζιφιοί και πολλά διαφορετικά είδη δελφινιών, θαλάσσια θηλαστικά όλα στην οικογένεια των κητωδών, κολυμπούν στα αχαρτογράφητα νερά. «Είναι εξαιρετικά σημαντικό να διατηρήσουμε αυτή την ιδιαίτερη περιοχή του πλανήτη με τα χαρισματικά και εμβληματικά ζώα που την κατοικούν, ζωντανή. Ως είδος δεν μπορούμε να επιβιώσουμε διαφορετικά», θα μας πει ο Αλέξανδρος Φραντζής, επιστημονικός υπεύθυνος του Ινστιτούτου Κητολογικών Ερευνών Πέλαγος, ο οποίος είναι αφοσιωμένος στη μελέτη των κητωδών εδώ και δεκαετίες.

Η ανησυχία του δεν είναι τυχαία, καθώς τα σπάνια είδη που συναντώνται στην περιοχή της Ελληνικής Τάφρου, ενός υποθαλάσσιου γεωμορφολογικού σχηματισμού που εκτείνεται από το Ιόνιο Πέλαγος μέχρι τα μικρασιατικά παράλια, πλούσιου σε χλωρίδα και πανίδα, βρίσκονται αντιμέτωπα με μια παγκόσμια απειλή: τις εξορύξεις υδρογονανθράκων.

Κι εδώ ξεκινάει το παράδοξο: Από τη μία πλευρά, η χώρα έχει καθιερώσει ένα πλέγμα θεσμών προστασίας του περιβάλλοντος, και ειδικότερα της θαλάσσιας ζωής, με αποκορύφωμα την πρόσφατη έγκριση των Θαλάσσιων Πάρκων σε Ιόνιο και Αιγαίο. Κι από την άλλη, σε πείσμα των κυβερνητικών διακηρύξεων περί πράσινης μετάβασης και αποδέσμευσης από τα ορυκτά καύσιμα, το ελληνικό κράτος παραχωρεί όλο και περισσότερα οικόπεδα των ελληνικών θαλασσών σε παγκόσμιους και εγχώριους ενεργειακούς κολοσσούς όπως η Chevron, η ExxonMobil, η Energean και η HelleniQ Energy (πρώην ΕΛΠΕ), για έρευνες και εξορύξεις υδρογονανθράκων.

Είναι δυνατόν να συνυπάρξουν αυτές οι δύο επιδιώξεις; Το σίγουρο είναι ότι σύμφωνα με τους κρατικούς σχεδιασμούς όχι μόνο συνυπάρχουν, αλλά τα οικόπεδα που προορίζονται για εξορύξεις πατάνε συστηματικά πάνω σε προστατευόμενες περιοχές. Η έρευνα του Reporters United, σε συνέχεια της διασυνοριακής έρευνας Fueling Ecocide υπό τον συντονισμό του διεθνούς δικτύου EIC (European Investigative Collaborations), τεκμηριώνει αυτή την «αφύσικη» συνύπαρξη δύο αλληλοαναιρούμενων πολιτικών, καθώς και τα αποτελέσματά της. 

Περιηγηθείτε στα αποτελέσματα της έρευνας στον πρώτο διαδραστικό χάρτη με όλα τα δεδομένα και στην ξεχωριστή σελίδα που δημιουργήσαμε εδώ.

Επιπλέον, για να γίνει πιο προσιτό ένα θέμα με αρκετούς επιστημονικούς και τεχνικούς όρους, συντάξαμε ένα σύντομο γλωσσάρι όπου αναλύονται οι βασικές έννοιες που θα συναντήσετε στο ρεπορτάζ. Μπορείτε να ανατρέξετε εδώ. 

Η ανατομία μιας «οικοκτονίας»

Η απόκτηση των δεδομένων δεν ήταν απλή υπόθεση. Η Ελληνική Διαχειριστική Εταιρεία Υδρογονανθράκων και Ενεργειακών Πόρων (ΕΔΕΥΕΠ), ο αρμόδιος φορέας διαχείρισης των οικοπέδων εξόρυξης υδρογονανθράκων, δεν ανταποκρίθηκε στα επανειλημμένα αιτήματά μας για παραχώρηση των γεωχωρικών τους αρχείων, παρά τη δημοσιογραφική μας ιδιότητα. Είναι αδιανόητο το γεγονός ότι στοιχεία που αφορούν έναν κρίσιμο τομέα οικονομικού, εθνικού και επιστημονικού ενδιαφέροντος αντιμετωπίζονται από το κράτος περίπου ως μυστικά, αντί να διατίθενται με προθυμία σε ερευνητές, δημοσιογράφους, ακτιβιστές και σε κάθε άλλον ενδιαφερόμενο. Γι’ αυτό και χρειάστηκε με υπολογιστικές μεθόδους να τα αποσπάσουμε από την ιστοσελίδα της. Τα δεδομένα που εξασφαλίσαμε τα απελευθερώνουμε στο κοινό και τα διαθέτουμε ανοιχτά και δημόσια προς όλους και όλες. 

Δείτε την απάντηση της ΕΔΕΥΕΠ εδώ, όπως και τον χάρτη που μας απέστειλε, κατόπιν επανειλημμένων αιτημάτων, εδώ. 

[Εν τω μεταξύ, μπορείτε να διαβάσετε αναλυτικά για τη μεθοδολογία που ακολουθήσαμε στο πλαίσιο της έρευνάς μας εδώ.]

Τοποθετήσαμε σε έναν χάρτη αφενός τα οικόπεδα εξόρυξης στην Ελλάδα, όπως αυτά αποτυπώνονταν στα γεωχωρικά αρχεία της ΕΔΕΥΕΠ που εξασφαλίσαμε, και αφετέρου το σύνολο των οικοτόπων υψηλής προτεραιότητας, όπως αυτοί αναγνωρίζονται από εθνικούς, ευρωπαϊκούς και διεθνείς φορείς. Από τα δεδομένα προκύπτει ότι από τα περίπου 111.921 τετραγωνικά χιλιόμετρα που έχουν παραχωρηθεί για έρευνα και εκμετάλλευση υδρογονανθράκων μέσω 18 οικοπέδων, το 20% πατά πάνω σε περιοχές υψηλής φυσικής σημασίας και τις επηρεάζει. Συνολικά, 111 ξεχωριστές σημαντικές φυσικές περιοχές επηρεάζονται από 16 οικόπεδα. 

Οι περισσότερες περιοχές που επηρεάζονται, θεωρητικά προστατεύονται από τη νομοθεσία. Πρόκειται για 50 περιοχές Natura 2000, 48 Καταφύγια Άγριας Ζωής, έξι Εθνικά Πάρκα, τρεις Υγρότοπους Ramsar παγκόσμιας σημασίας και ένα Αισθητικό Δάσος. Αν και πολλές σε αριθμό, οι περιοχές αυτές δεν καταλαμβάνουν μεγάλη έκταση και επικαλύπτονται κυρίως από «ανοιχτά» οικόπεδα, δηλαδή οικόπεδα που ήταν μισθωμένα σε εταιρείες στο παρελθόν αλλά δεν είναι πλέον, αν και παραμένουν προς διάθεση από το ελληνικό Δημόσιο.

Αντίθετα, οι μεγαλύτερες σε έκταση επικαλύψεις, που ανέρχονται στο 75% της συνολικής επηρεαζόμενης έκτασης (όσο ολόκληρη η Πελοπόννησος), αφορούν περιοχές ΙΜΜΑ, δηλαδή περιοχές σημαντικές για τα θαλάσσια θηλαστικά (Important Marine Mammal Areas), καθορισμένες από την IUCN (Διεθνή Ένωση Προστασίας της Φύσης). Από τις 7 ΙΜΜΑ της Ελλάδας, από εξορύξεις επηρεάζονται τρεις, με την ΙΜΜΑ της Ελληνικής Τάφρου να βρίσκεται στο επίκεντρο. Τις τρεις αυτές ΙΜΜΑ επικαλύπτουν 12 θαλάσσια οικόπεδα.

Πετρελαϊκές, ο μεγάλος κερδισμένος

Από την εκμετάλλευση των προστατευόμενων και μη φυσικών περιοχών της Ελλάδας, ωφελούνται οι ελληνικές πετρελαϊκές HelleniQ Energy και Energean, οι αμερικανικές Chevron και ExxonMobil και παλαιότερα η ισπανική Repsol.

Η HelleniQ Energy (πρώην ΕΛΠΕ), με βασικούς μετόχους το ελληνικό Δημόσιο και την οικογένεια Λάτση, έχει αναπτύξει διαχρονικά δραστηριότητες σε φυσικές περιοχές έκτασης 19.082 τ.χλμ, πατώντας πάνω σε ΙΜΜΑ, Natura 2000, Εθνικά Πάρκα και Καταφύγια Άγριας Ζωής. Το μεγαλύτερο τμήμα των επικαλύψεων αφορά θαλάσσια οικόπεδα τα οποία η HelleniQ Energy συνεκμεταλλεύεται με τις μεγάλες αμερικανικές πετρελαϊκές ExxonMobil και Chevron. 

Τον Φεβρουάριο του 2026, η Ελλάδα υπέγραψε σύμβαση με την κοινοπραξία HelleniQ Energy – Chevron, παραχωρώντας τους τέσσερα νέα θαλάσσια οικόπεδα (Νότια της Κρήτης Ι & ΙΙ, Νότια της Πελοποννήσου και Α2). Τα συγχαρητήριά του για τη συμφωνία εξέφρασε ο πρώην πρέσβης των ΗΠΑ στην Ελλάδα Τζέφρι Πάιατ: «Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό, δεδομένου του καθοριστικού ρόλου της Chevron στο Ισραήλ, την Αίγυπτο και την Κύπρο, και αποδεικνύει πώς η διαδικασία “3+1” [το ένα είναι η Ελλάδα] προσφέρει ουσιαστική συμβολή στη σταθερότητα της περιοχής». 

Την περίοδο 2016-2022, ο κ. Πάιατ, από τη θέση του ως πρέσβη φρόντιζε συστηματικά το ενεργειακό πεδίο να παραμείνει στο επίκεντρο της στρατηγικής σχέσης Ελλάδας – ΗΠΑ. Σήμερα, έχει μεταπηδήσει στον τομέα της βιομηχανίας ως ανώτερο στέλεχος του τμήματος Ενέργειας και Κρίσιμων Ορυκτών της McLarty Associates, μιας αμερικανικής συμβουλευτικής, και εξυπηρετεί άμεσα τα συμφέροντα της Chevron στην Ελλάδα: «Συνεργάζομαι πολύ στενά με τη Chevron τώρα, από τότε που αποχώρησα από την κυβέρνηση. Έχω συνεχή επικοινωνία με τον διευθύνοντα σύμβουλο της Chevron», δήλωσε κατά τη διάρκεια του φετινού Οικονομικού Φόρουμ των Δελφών.

Αντίστοιχα, η ελληνική εταιρεία Energean PLC, των Μαθιού Ρήγα και Στάθη Τοπούζογλου, στην οποία πλέον μέτοχοι είναι κάποια από τα μεγαλύτερα αμερικανικά επενδυτικά funds όπως η Third Point, λειτουργεί σήμερα πάνω σε 450 τ.χλμ φυσικών περιοχών. Στο παρελθόν είχε δραστηριότητα σε πολύ πιο εκτεταμένη έκταση, τμήμα της οποίας συνεκμεταλλευόταν με την ισπανική Repsol.

Απευθύναμε ερωτήματα σχετικά με τα αποτελέσματα της έρευνάς μας σε όλες τις εταιρείες. 

Η HelleniQ Energy χαρακτήρισε τα ευρήματα της έρευνάς μας ως «ισχυρισμούς περί “επικαλύψεων”», συμπληρώνοντας ότι η εταιρεία «δραστηριοποιείται με πλήρη συμμόρφωση προς όλες τις προβλεπόμενες περιβαλλοντικές απαιτήσεις». 

Η Chevron απάντησε ότι προτεραιότητα της εταιρείας είναι «η προστασία του προσωπικού μας, των κοινοτήτων, του περιβάλλοντος και των περιουσιακών μας στοιχείων». 

Κι η Energean ότι το περιβαλλοντικό αποτύπωμα των οικοπέδων του Πρίνου και της Ηπείρου είναι «εξαιρετικό». Παρέθεσε μάλιστα συγκεκριμένες επιστημονικές μελέτες για τον Πρίνο, αλλά όχι για την Ήπειρο. 

ExxonMobil και Repsol δεν απάντησαν.

Διαβάστε τις πλήρεις απαντήσεις της Helleniq Energy, της Chevron και της Energean.

Είναι εντυπωσιακό το πώς κανένα από τα αρμόδια θεσμικά όργανα (υπουργείο Περιβάλλοντος, Οργανισμός Φυσικού Περιβάλλοντος και Κλιματικής Αλλαγής – ΟΦΥΠΕΚΑ και ΕΔΕΥΕΠ) δεν απάντησε σε οποιαδήποτε από τις ερωτήσεις μας.

Μόμπι Ντικ εναντίον γεωτρύπανων

Παρότι υψίστης σημασίας για τα κητώδη, καθώς εκεί ζουν, τρέφονται και αναπαράγονται, οι περιοχές ΙΜΜΑ στην Ελλάδα δεν τελούν υπό θεσμική προστασία. Το 1996 η Ελλάδα υπέγραψε τη συνθήκη ACCOBAMS, διακρατική συμφωνία για την προστασία των περιοχών ΙΜΜΑ. Η συνθήκη, όμως, δεν είναι νομικά δεσμευτική. 

Σύμφωνα με την IUCN, «οι εξαιρετικά παρεμβατικές δραστηριότητες εξόρυξης -ιδίως η εξερεύνηση υδρογονανθράκων στην ανοικτή θάλασσα, οι σεισμικές έρευνες, οι γεωτρήσεις και η εντατική βιομηχανική εκμετάλλευση – θεωρούνται γενικά ασυμβίβαστες με τους στόχους διατήρησης των IMMA, εκτός εάν αυστηρές περιβαλλοντικές διασφαλίσεις αποδείξουν ότι οι επιπτώσεις είναι αμελητέες».

Η IUCN σημειώνει ότι οι επιπτώσεις στα κητώδη είναι μεγάλες. Τα ηχοβολιστικά που χρησιμοποιούνται στις σεισμικές έρευνες προκαλούν ακουστικές βλάβες και διαταράσσουν την επικοινωνία, τη διατροφή, την πλοήγηση και το ζευγάρωμα των ζώων. Επιπλέον, τα ενδιαιτήματα κατακερματίζονται και τα κητώδη επί της ουσίας εκδιώκονται από το ίδιο τους το σπίτι. 

Αυτό το παραδέχονται και οι ίδιες οι εταιρείες. Στην περιβαλλοντική έκθεση του 2021 της HelleniQ Energy για το Μπλοκ 10 στο Ιόνιο, που πατάει σχεδόν ολόκληρο πάνω σε ΙΜΜΑ, αναφέρεται ότι «εφαρμόζεται η τεχνική “soft-start” (η σταδιακή αύξηση της έντασης των ηχοβολιστικών), ώστε να δοθεί χρόνος στο θαλάσσιο θηλαστικό να φύγει μακριά από την ακουστική πηγή και εκτός της ζώνης αποκλεισμού (δηλαδή του οικοπέδου)». 

Μέχρι και η ίδια η HelleniQ Energy στις περιβαλλοντικές εκθέσεις της για το οικόπεδο 10 (έτη 2022-2025) αναγνωρίζει την παρουσία κητωδών στο σημείο.

Στους παρακάτω χάρτες χαρτογραφείται στην περιοχή εξορύξεων (αριστερά) η παρουσία και διαδρομή φαλαινών φυσητήρων και (δεξιά) των ζιφιών. Η έκθεση του 2025 μάλιστα γράφει ότι «παρατηρήθηκαν 20 φάλαινες φυσητήρες στην ευρύτερη περιοχή του οικοπέδου, εξαιρετικά υψηλό νούμερο, δεδομένου ότι ολόκληρος ο πληθυσμός τους στην Ελλάδα υπολογίζεται σε 180 με 280». 

Ρωτήσαμε την IUCN αν το ελληνικό κράτος μπορεί να προστατεύσει νομικά τις περιοχές ΙΜΜΑ. Μας απάντησαν κατηγορηματικά ναι, προσθέτοντας ότι «η Γραμματεία των IMMA εκφράζει τη βαθιά ανησυχία της για το γεγονός ότι πραγματοποιούνται δραστηριότητες εξερεύνησης και εξόρυξης εντός των IMMA και αμφισβητεί κατά πόσον η ελληνική κυβέρνηση έλαβε υπόψη της την ύπαρξη των IMMA πριν την έκδοση αδειών εντός των ορίων τους».

Διαβάστε ολόκληρη την απάντηση της IUCN εδώ.

Μπλοκ 10 : Μια τρύπα στο νερό

Η πρώτη ουσιαστική απόπειρα θεσμικής προστασίας των κητωδών στην Ελλάδα ξεκίνησε πριν από έναν χρόνο, μόλις τον Ιούλιο του 2025, όταν ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης  ανακοίνωσε αυτοπροσώπως στη Διάσκεψη του ΟΗΕ για τους Ωκεανούς τη δημιουργία δύο νέων θαλάσσιων πάρκων σε Ιόνιο και Αιγαίο.

Η μελέτη για το Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο του Ιονίου εγκρίθηκε τον Δεκέμβριο του 2025 και τώρα αναμένεται η θεσμοθέτησή του μέσω προεδρικού διατάγματος. Το Πάρκο ουσιαστικά θεσμοθετεί ένα τμήμα της ΙΜΜΑ Ελληνικής Τάφρου και ενοποιεί τον θαλάσσιο χώρο μεταξύ διαφόρων άλλων προστατευόμενων περιοχών. 

Κι ενώ είναι ένα σημαντικό πρώτο βήμα, η ουσιαστική προστασία κινδυνεύει κυριολεκτικά να αποτελέσει μια «τρύπα στο νερό», καθώς στον ενιαίο θαλάσσιο χώρο του Πάρκου Ιονίου το υπουργείο «ξέχασε» να συμπεριλάβει το Μπλοκ 10, το οικόπεδο εξορύξεων στο οποίο μέχρι πρότινος δραστηριοποιείτο αποκλειστικά η HelleniQ Upstream, θυγατρική της HelleniQ Energy, και το οποίο πατά σχεδόν όλο πάνω σε ΙΜΜΑ. 

Το μόνο σίγουρο είναι ότι οι δραστηριότητες στην περιοχή όχι μόνο θα συνεχιστούν, αλλά μάλλον θα εντατικοποιηθούν, καθώς στην κοινοπραξία αναμένεται να εισέλθει στο πολύ άμεσο μέλλον και η Chevron, με ποσοστό 70%, αναλαμβάνοντας ρόλο εντολοδόχου.  

Ρωτήσαμε το υπουργείο Περιβάλλοντος και τον ΟΦΥΠΕΚΑ για ποιο λόγο εξαιρέθηκε το Μπλοκ 10 από το θαλάσσιο πάρκο, εφόσον δεν υπάρχουν επιστημονικά κριτήρια που να το διακρίνουν από την υπόλοιπη θαλάσσια περιοχή. Μέχρι τη δημοσίευση του ρεπορτάζ δεν είχαν δώσει απαντήσεις.

Κατάκολο: Η αναστολή των εξορύξεων υπό αίρεση

Ακόμα όμως και για ό,τι βρίσκεται εντός Πάρκου, η διακοπή των δραστηριοτήτων εξόρυξης δεν είναι δεδομένη, με χαρακτηριστική περίπτωση το οικόπεδο του Κατακόλου. Στο συγκεκριμένο σημείο, για αρκετά χρόνια, η ελληνική Energean πραγματοποιούσε σεισμικές έρευνες προκειμένου να διαπιστώσει κατά πόσον υπάρχουν ενεργά κοιτάσματα υδρογονανθράκων. Το έργο ήταν πια έτοιμο να περάσει σε φάση ανάπτυξης της εμπορικής του παραγωγής. Όμως, η πορεία του διακόπηκε απότομα όταν με απόφαση του ΥΠΕΝ, το οικόπεδο ενσωματώθηκε ολόκληρο στα όρια του νεοσυσταθέντος Πάρκου. 

Η απόφαση αυτή σήμαινε επί της ουσίας την αναστολή κάθε προοπτικής συνέχισης του έργου, μοναδική εξαίρεση στο ιστορικό των αναμετρήσεων μεταξύ εξορύξεων και θαλάσσιας προστασίας. Η συγκεκριμένη εξέλιξη δεν τους βρήκε όλους χαρούμενους. Σε πρόσφατη δημόσια τοποθέτησή του, ο επικεφαλής επικοινωνίας της Energean κ. Σωτήρης Χιωτάκης άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο επιστροφής της εταιρείας. «Το θέμα είναι αν υπάρξει ξανά η πολιτική επιλογή και μας ανάψει το πράσινο φως ώστε να μπορέσουμε να προχωρήσουμε», δήλωσε στην ενημερωτική ραδιοφωνική εκπομπή «On Air», της ORT FM. 

Απαντώντας σε ερωτήσεις του Reporters United, ο κ. Χιωτάκης δήλωσε ότι «στην Energean έχει χορηγηθεί από τις αρμόδιες αρχές Άδεια Εκμετάλλευσης με ισχύ ώς το 2041, στη βάση της σχετικής νομοθεσίας. Ωστόσο, δεν έχει εκδοθεί η Απόφαση Έγκρισης Περιβαλλοντικών Όρων, η οποία είναι προαπαιτούμενο για τη διενέργεια γεώτρησης». 

Ρωτήσαμε το υπουργείο αν οι δραστηριότητες στο Κατάκολο προβλέπεται να συνεχιστούν, αλλά απάντηση δεν πήραμε.

Οι πετρελαϊκές ελέγχουν τον εαυτό τους

Η διαφάνεια στις δραστηριότητες των εταιρειών είναι σχεδόν ανύπαρκτη εξαιτίας μεροληπτικών ρυθμίσεων που ορίζουν οι συμβάσεις παραχώρησης των οικοπέδων. «Η λειτουργία των συμβάσεων χαρακτηρίζεται από ακραία μυστικότητα», λέει στο Reporters United o Γιώργος Χασιώτης, νομικός σύμβουλος της WWF Ελλάς. 

Διαβάστε ολόκληρη την τοποθέτηση της WWF Ελλάς εδώ. 

Οι εταιρείες δεν είναι υποχρεωμένες να δημοσιοποιούν στοιχεία αναφορικά με τις εργασίες ή τις οικονομικές ροές. Χαρακτηριστικό το πρόσφατο παράδειγμα της HelleniQ Energy, η οποία για την αποχώρησή της από το οικόπεδο Δυτικά της Κρήτης αρκέστηκε σε μια μικρή σημείωση στα αποτελέσματα του πρώτου τριμήνου του 2026 που παρουσίασε στα αγγλικά, ενώ η πληροφορία έλειπε από την αντίστοιχη ανακοίνωση στα ελληνικά. Τελικά, μόνο όταν το ερώτημα άρχισε να τίθεται στον δημόσιο διάλογο, η εταιρεία προχώρησε σε ενημέρωση προς τις αρχές για την επιστροφή του οικοπέδου, ενώ μέχρι και σήμερα δεν έχει τοποθετηθεί επισήμως για τους λόγους που οδήγησαν σε αυτήν.

Ούτε και περιβαλλοντικά στοιχεία, όπως το Περιβαλλοντικό Σχέδιο Δράσης, τις υποχρεώνει το κράτος να δημοσιοποιούν. Δεν υπάρχει υποχρέωση πλήρους περιβαλλοντικής αδειοδότησης, όπως συνιστά η ACCOBAMS, παρά μόνο κάποια περιβαλλοντικά παρατηρητήρια των ίδιων των εταιρειών. Την ίδια στιγμή, οι αρμόδιες αρχές δεν έχουν τη δυνατότητα αιφνιδιαστικών επιθεωρήσεων. 

Η πιο τρανταχτή αντίφαση είναι ότι οι ίδιες εταιρείες που εκμεταλλεύονται τις φυσικές περιοχές χωρίς να λογοδοτούν είναι υπεύθυνες και για την προστασία τους. Χαρακτηριστικό το παράδειγμα της ExxonMobil, η οποία στο πλαίσιο των σεισμικών ερευνών που διενεργούσε το 2023 στα οικόπεδα Νότια και Νοτιοδυτικά της Κρήτης είχε αναθέσει τον περιβαλλοντικό έλεγχο για τα κητώδη όχι σε ανεξάρτητο και διακριτό φορέα, όπως προβλέπει η σχετική ΚΥΑ, αλλά σε ομάδα που αποτελούνταν αποκλειστικά από στελέχη και θυγατρικές της εταιρείας, όπως αποκάλυπτε τότε σχετικό ρεπορτάζ της ΕφΣυν. 

Έτσι, τα όποια στοιχεία έχουμε για την κατάσταση του θαλάσσιου χώρου και των φυσικών περιοχών εξαρτώνται από την εκάστοτε εταιρεία. Το παραδέχεται και το ελληνικό κράτος:  Η Ελλάδα όφειλε να καταθέσει έκθεση για τον δεύτερο κύκλο εφαρμογής της ευρωπαϊκής Οδηγίας-Πλαίσιο για τη Θαλάσσια Στρατηγική (2018-2023), αλλά δεν το έκανε. Το υπουργείο Περιβάλλοντος παραδέχτηκε ευθέως ότι είναι ανίκανο να εκπληρώσει την ευρωπαϊκή του υποχρέωση, γιατί οι εταιρείες δεν του δίνουν τα στοιχεία! «Τα δεδομένα της πρώτης κατηγορίας κατέχουν οι εταιρείες που διενήργησαν τις έρευνες για υδρογονάνθρακες στα Ελληνικά θαλάσσια οικόπεδα και δεν είναι ακόμη διαθέσιμα», γράφει η ελληνική έκθεση. 

Η προστασία της Ελληνικής Τάφρου θα άλλαζε τον χάρτη

Κατά τα άλλα, είναι σαφές ότι το ελληνικό κράτος προτεραιοποιεί τις εξορύξεις με κάθε κόστος και προστατεύει μόνο ό,τι περισσεύει. 

Σύμφωνα με την επιστημονική κοινότητα, η ουσιαστική προστασία προϋποθέτει πρώτα να μάθουμε τι ζει στα οικοσυστήματα του πυθμένα, ή αλλιώς «βενθικά», τα οποία παραμένουν ακόμα αχαρτογράφητα. Μέχρι και σήμερα, στις περιοχές που έχουν παραχωρηθεί για εκμετάλλευση δεν γνωρίζουμε τι επηρεάζεται και πώς, όπως επισημαίνει στο Reporters United η ερευνήτρια του ΕΛΚΕΘΕ (Ελληνικού Κέντρου Θαλάσσιων Ερευνών) Μαρία Σαλωμίδη. «Σε όλες αυτές τις περιοχές δεν έχει προηγηθεί η απαραίτητη χαρτογράφηση του πυθμένα. Η θάλασσα του Ιονίου περιλαμβάνει σημαντικά βενθικά οικοσυστήματα της Μεσογείου, των οποίων δεν γνωρίζουμε τις ακριβείς θέσεις και εκτάσεις. Πώς θα μπορέσουμε να εγγυηθούμε την καλή τους κατάσταση, παρά τις όποιες επερχόμενες δραστηριότητες;» 

Το 2024, οκτώ περιβαλλοντικές οργανώσεις συμπεριλαμβανομένων της WWF, του ΠΕΛΑΓΟΣ και της Greenpeace είχαν απευθύνει επιστολή προς τον πρωθυπουργό, με κοινό αίτημα τη δημιουργία θαλάσσιας προστατευόμενης περιοχής της Ελληνικής Τάφρου, καλώντας την Ελλάδα να συμμορφωθεί με τις διεθνείς δεσμεύσεις της. 

«Μια τέτοια ενέργεια θα μπορούσε να καταστήσει τη χώρα πραγματικά πρωτοπόρα στην προστασία της θαλάσσιας βιοποικιλότητας και την πορεία επίτευξης της κλιματικής ουδετερότητας», επισημαίνει η Βενετία Γιγή, μέλος της «Πρωτοβουλίας Κρήτης ενάντια στις εξορύξεις υδρογονανθράκων». 

Παράλληλα, η θεσμική προστασία της Ελληνικής Τάφρου, τμήμα της οποίας αποτελεί τη μεγαλύτερη περιοχή ΙΜΜΑ της Ελλάδας, θα μπορούσε να οδηγήσει σε μια ουσιαστική ανακοπή των εξορυκτικών δραστηριοτήτων στο Αιγαίο, όπως συνέβη στη Γαλλία, τη Δανία, τη Νέα Ζηλανδία και την Ισπανία, όπου μεταξύ 2017 και 2024 απαγορεύθηκαν σχεδόν όλες οι εξορυκτικές δραστηριότητες στον θαλάσσιο χώρο. 

Εν τω μεταξύ, το μέλλον για τα θαλάσσια θηλαστικά της χώρας προμηνύεται δυσοίωνο. Τον Απρίλιο του 2026, ηγέτες από ολόκληρο τον κόσμο έδωσαν το παρών στην «Πρώτη διεθνή Σύνοδο για τη Μετάβαση από τα Ορυκτά Καύσιμα», που έλαβε χώρα στη Σάντα Μάρτα της Κολομβίας. Συνολικά συμμετείχαν κυβερνήσεις από σχεδόν 60 χώρες. Η Ελλάδα, ωστόσο, ήταν απούσα. 

Το άρθρο Φαντασιώνονται πετρέλαιο και απειλούν τον θαλάσσιο πλούτο εμφανίστηκε πρώτα στο R•U.

«Το παιδί άρχισε να έχει ψυχολογικά προβλήματα, να κλείνεται στον εαυτό του. Διάβαζε και, όταν καταλάβαινε ότι μπέρδευε το “θ” με το “δ”, έβαζε τα κλάματα. Ένιωθε μειονεκτικά απέναντι στο αδέρφι της». 

Ένας γονέας περιγράφει στο Reporters United τη στιγμή που, όπως λέει, το μικρότερο παιδί του άρχισε να αλλάζει. Όλα είχαν ξεκινήσει λίγους μήνες νωρίτερα, το 2023, όταν ο ίδιος και η σύζυγός του απευθύνθηκαν για να εγγράψουν τα δύο παιδιά τους στο Δημοτικό Σχολείο του Αρσακείου Εκάλης.

Τα παιδιά φοιτούσαν μέχρι τότε σε άλλο σχολείο και η εισαγωγή τους στο Αρσάκειο προϋπέθετε μια διαδικασία «παιδαγωγικής συνέντευξης», έναντι 50 ευρώ. «Δεν μας είχαν εξηγήσει ότι ουσιαστικά θα γράψουν εξετάσεις», σημειώνει ο πατέρας, ο οποίος θέλησε για λόγους προστασίας των παιδιών του να διατηρήσει την ανωνυμία του.

Το μεγαλύτερο παιδί της οικογένειας έγινε δεκτό – με την επισήμανση ότι «χρειάζεται πολλή δουλειά». Το μικρότερο απορρίφθηκε. Σύμφωνα με τη μαρτυρία του πατέρα, η υπεύθυνη της διαδικασίας τούς ανέφερε ότι το παιδί ψευδίζει και ότι το σχολείο δεν θα μπορούσε να το υποστηρίξει μέσα στην τάξη. «Μας είπε ότι δεν μπορούν να το έχουν να μπερδεύει τους φθόγγους και να το κοροϊδεύουν τα άλλα παιδιά. Σοκαριστήκαμε».

«[Σήμερα] Είναι πολύ ευτυχισμένα [στο δημόσιο σχολείο]».

Πατέρας των δύο παιδιών

Παρότι οι γονείς ζήτησαν να ενημερωθούν γραπτώς για τους λόγους απόρριψης του παιδιού (που εξετάστηκε χωριστά από τα άλλα γιατί λόγω ασθένειας είχε χάσει τη σειρά του), το σχολείο ουδέποτε τους έστειλε επίσημη απάντηση, σημειώνουν. Ούτε τους κοινοποίησε την (έναντι αντιτίμου) αξιολόγηση που είχε πραγματοποιηθεί, παρά το σχετικό αίτημα της οικογένειας, η οποία τη ζητούσε για να επιληφθεί του προβλήματος. Δεν τους είχε δοθεί ούτε η αξιολόγηση του μεγαλύτερου παιδιού τους, την οποία επίσης είχαν ζητήσει.  

Παρά τις αμφιβολίες που είχαν ήδη δημιουργηθεί για τη στάση του σχολείου, και ενθυμούμενοι σχετική παραίνεση της υπεύθυνης, οι γονείς αποφάσισαν να ξαναδοκιμάσουν την επόμενη χρονιά, καθώς ήθελαν τα δύο αδέρφια να φοιτούν μαζί. 

Στο μεταξύ, το παιδί που δεν είχε γίνει δεκτό είχε διαγνωστεί με δυσλεξία από το Κέντρο Διεπιστημονικής Αξιολόγησης, Συμβουλευτικής και Υποστήριξης (ΚΕΔΑΣΥ). Η οικογένεια προσκόμισε τη διάγνωση στο σχολείο. Ωστόσο, σύμφωνα με τη μαρτυρία του πατέρα, σε τηλεφωνική επικοινωνία («πάντοτε στο τηλέφωνο με καλούσαν, δεν επικοινωνούσαν ποτέ γραπτώς») τους ζητήθηκε από το σχολείο να περάσει εκ νέου από «παιδαγωγική συνέντευξη». «Κάθεται μια ώρα, δίνει διαγώνισμα. Την επόμενη μέρα με πήραν τηλέφωνο για να μου πουν ότι πάλι δεν μπορούν να το εγγράψουν, επειδή έχει πολλές ελλείψεις και δυσλεξία. Εκεί τσακώθηκα».

Ο Συνήγορος του Πολίτη για τα Δικαιώματα του Παιδιού (Συνήγορος του Παιδιού) ανταποκρίθηκε στην καταγγελία που κατέθεσε η οικογένεια την 1η Ιουλίου 2024. Με έγγραφό του (εδώ, με διαγραμμένα τα προσωπικά στοιχεία) προς την Αυτοτελή Διεύθυνση Ιδιωτικής Εκπαίδευσης του υπουργείου Παιδείας, με ημερομηνία 22 Νοεμβρίου 2024 και την ένδειξη «Εμπιστευτικό – Προσωπικά Δεδομένα Ανηλίκου», γνωστοποίησε αναλυτικά την υπόθεση, επισημαίνοντας ότι οι μαθητές με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες ή και αναπηρία, για τους οποίους υπάρχει απόφαση του ΚΕΔΑΣΥ για ένταξη σε γενικό σχολείο, φοιτούν σε ιδιωτικά σχολεία «με τους ίδιους όρους, προϋποθέσεις και προσαρμογές που ισχύουν για τα δημόσια». Σημείωσε δε ότι, παρά τη διάγνωση της δυσλεξίας η οποία και στη νομοθεσία θεμελιώνει προφορικό τρόπο παιδαγωγικής αξιολόγησης, η αξιολόγηση του συγκεκριμένου παιδιού ήταν γραπτή και χωρίς καμία «εύλογη προσαρμογή».

Η ανεξάρτητη αρχή συμπέρανε ότι, «όπως προκύπτει από τα αναφερόμενα», το συγκεκριμένο παιδί δεν έγινε δεκτό «λόγω των ειδικών μαθησιακών δυσκολιών», επισημαίνοντας ότι τυχόν άρνηση εγγραφής ή φοίτησης τέτοιων μαθητ(ρι)ών ή πρακτική διάκρισής τους παραβιάζει τόσο τη νομοθεσία για τη λειτουργία των ιδιωτικών σχολείων όσο και το ευρύτερο νομοθετικό πλαίσιο προστασίας των δικαιωμάτων του παιδιού και των ατόμων με αναπηρία, καθώς και την αρχή της ίσης μεταχείρισης.

Τέλος, ο Συνήγορος του Πολίτη κάλεσε τη συγκεκριμένη υπηρεσία του υπουργείου να ασκήσει την εποπτική της αρμοδιότητα: να διερευνήσει την υπόθεση, δηλαδή για ποια νόμιμη αιτία δεν έγινε δεκτή η εγγραφή του παιδιού, επανελέγχοντας τον εσωτερικό κανονισμό του σχολείου, καθώς και να εξετάσει συνολικά τις πρακτικές του ως προς τις εγγραφές και τα προβλεπόμενα μέτρα υποστήριξης των μαθητ(ρι)ών με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες ή και αναπηρίες. Παράλληλα, ζήτησε να ενημερωθεί για τα συμπεράσματα της έρευνας.

Σήμερα, η οικογένεια έχει επιλέξει το δημόσιο σχολείο και για τα δύο παιδιά της. «Είναι πολύ ευτυχισμένα», λέει ο πατέρας. Όμως η εμπειρία που προηγήθηκε τους επηρέασε βαθιά. «Μας χάλασε την οικογένεια, την ψυχολογία. Φιλτράρουν τα παιδιά για να δείχνουν αποτελέσματα. Ρατσισμός, σκέτος ρατσισμός».

Διαρροή εμπιστευτικού εγγράφου

Ιδιαίτερο προβληματισμό προκαλεί ο τρόπος με τον οποίο το υπουργείο Παιδείας διαχειρίστηκε την καταγγελία. Σύμφωνα με νεότερη εμπιστευτική επιστολή του Συνηγόρου του Πολίτη, με ημερομηνία 17 Ιουλίου 2025 (εδώ, με διαγραμμένα τα προσωπικά στοιχεία), αντί να προχωρήσει σε αυτόνομη διερεύνηση της υπόθεσης, το υπουργείο διαβίβασε στο ίδιο το ιδιωτικό σχολείο το χαρακτηρισμένο ως «εμπιστευτικό» έγγραφο. Σε ερώτησή μας γιατί το υπουργειο έστειλε την εμπιστευτική αναφορά της αρχής στο Αρσάκειο, η Αυτοτελής Διεύθυνση Ιδιωτικής Εκπαίδευσης απέφυγε να απαντήσει. 

Στη συνέχεια, η απάντηση της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας, του ιστορικού εκπαιδευτικού οργανισμού στον οποίο ανήκουν τα Αρσάκεια-Τοσίτσεια Σχολεία, απλώς προωθήθηκε από το υπουργείο στον Συνήγορο του Πολίτη, χωρίς το ίδιο να τοποθετηθεί θετικά ή αρνητικά, ενώ η ανεξάρτητη αρχή τού είχε ζητήσει να διερευνήσει την υπόθεση.

«Κανονικά δεν θα έπρεπε να πάει διά αυτής της οδού», λέει στο Reporters United η Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη για τα Δικαιώματα του Παιδιού Ισαβέλλα Μονιούδη-Πικρού. Συμπληρώνει ότι ο Συνήγορος δεν έχει άλλη περίπτωση τέτοιας «ιδιότυπης αντιμετώπισης». Η Αυτοτελής Διεύθυνση Ιδιωτικής Εκπαίδευσης παραδέχτηκε ότι «η απλή διαβίβαση των απαντητικών υπομνημάτων των Ιδιωτικών σχολείων στους καταγγέλλοντες και την υπηρεσία μας σαφώς και δεν συνιστά ορθή πρακτική χειρισμού των υποθέσεων», αποδίδοντας ωστόσο την ευθύνη στους αρμόδιους Διευθυντές Εκπαίδευσης (εδώ, ολόκληρη η απάντηση του υπουργείου).

Σε 15σέλιδη απάντηση στην αρμόδια υπηρεσία του υπουργείου, με ημερομηνία 27 Ιανουαρίου 2025, υπογεγραμμένη από τον πρόεδρό της και καθηγητή Γεώργιο Μπαμπινιώτη, η Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία απορρίπτει την καταγγελία ως αβάσιμη και αμφισβητεί τη διαδικασία και τα συμπεράσματα του Συνηγόρου του Πολίτη, αφενός επισημαίνοντας ότι παράνομες πράξεις ή παραλείψεις της αρχής μπορούν υπό προϋποθέσεις να θεμελιώσουν ευθύνη του ελληνικού Δημοσίου, αφετέρου δηλώνοντας απειλητικά ότι επιφυλάσσεται παντός δικαιώματός της.

Η Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία αναφέρεται σε «παντελή έλλειψη ελέγχου της βασιμότητας της κρίσιμης αναφοράς» από τον Συνήγορο του Πολίτη, ενώ υποστηρίζει μεταξύ άλλων ότι η έρευνα της αρχής «προδήλως δεν είναι ούτε ενδελεχής, ούτε εξαντλητική, ούτε σύμφωνη με την αρχή της επιμέλειας» και «ούτε με την αρχή της αμεροληψίας», καθώς και ότι δεν δόθηκε στο σχολείο επαρκής δυνατότητα να εκθέσει τις θέσεις του ή να προσκομίσει στοιχεία πριν τη διατύπωση συμπερασμάτων. 

Η Εταιρεία απορρίπτει τον ισχυρισμό ότι το παιδί δεν έγινε δεκτό λόγω δυσλεξίας ή επειδή το σχολείο αδυνατούσε να το στηρίξει και αναφέρει ότι στα Αρσάκεια φοιτούσαν εκείνη την περίοδο 441 μαθητές με γνωματεύσεις για μαθησιακές δυσκολίες ή ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες. Υποστηρίζει ότι ο πραγματικός λόγος μη εγγραφής ήταν πως το παιδί «υπολειπόταν αισθητά» του μέσου γλωσσικού, μαθησιακού και γνωσιακού επιπέδου της τάξης «σε τέτοιον βαθμό ώστε δεν θα μπορούσε να ενταχθεί ομαλά σε κάποιο από τα τμήματα», έλλειμμα που ωστόσο δεν συνδεόταν αιτιωδώς με τη δυσλεξία του, όπως αναφέρει. 

Παράλληλα, διευκρινίζει ότι η συγκεκριμένη διαδικασία δεν περιλαμβάνει γραπτή αξιολόγηση, αλλά προφορική παιδαγωγική συνέντευξη στο πλαίσιο της οποίας «επιδεικνύονται προς επίλυση μία ή περισσότερες εξαιρετικά απλές γραπτές ασκήσεις». Σημειώνει επίσης ότι λόγω περιορισμένου αριθμού θέσεων η επιλογή μαθητ(ρι)ών, ειδικά στις μη εισαγωγικές τάξεις γίνεται και με ακαδημαϊκά κριτήρια υπό την «αυτονόητη προϋπόθεση» ότι «δεν αποκλείεται μαθητής εξαιτίας (αιτιώδης σύνδεσμος) [sic] των ειδικών εκπαιδευτικών του αναγκών». (Ολόκληρη η απάντηση του κ. Μπαμπινιώτη εδώ.)

Μεταξύ των ερωτημάτων που έθεσε ο Συνήγορος του Πολίτη στο υπουργείο και την Αυτοτελή Διεύθυνση Ιδιωτικής Εκπαίδευσης στην επιστολή της 17ης Ιουλίου 2025 ήταν αν συμφωνεί με τις αναφορές του σχολείου ότι ο πραγματικός λόγος μη έγγραφης του παιδιού συνδέεται με μαθησιακό-γνωστικό έλλειμμα και ότι η διαδικασία επιλογής μαθητ(ρι)ών ενίοτε εμπεριέχει και κριτήρια μαθησιακού-γνωσιακού υποβάθρου. Σε προγενέστερο πόρισμα του Συνηγόρου (βλέπε παρακάτω) για το ζήτημα της απόρριψης μαθητών με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες από ιδιωτικά σχολεία (στο οποίο το Αρσάκειο δεν ήταν μεταξύ των σχολείων που αναφέρονταν) σημειωνόταν ότι κατά τη νομοθεσία «οι μαθητές εγγράφονται κατά τη σειρά αποδοχής από το σχολείο της αίτησης εγγραφής τους και δεν επιλέγονται».

Η οικογένεια που προσέφυγε στον Συνήγορο του Πολίτη για την υπόθεση του Αρσακείου ανέφερε στο Reporters United ότι γνωρίζει παιδιά με δυσλεξία τα οποία φοιτούν κανονικά στο συγκεκριμένο σχολείο — στοιχείο που, όπως λέει, εντείνει τα ερωτήματα ως προς τους λόγους για τους οποίους το δικό της παιδί φέρεται να αντιμετωπίστηκε διαφορετικά.

Η Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία δεν απάντησε στα ερωτήματα που της απευθύναμε για την υπόθεση, χαρακτηρίζοντας προσχηματική την αποστολή τους και σημειώνοντας ότι από αυτά προκύπτει ότι υπολαμβάνουμε «ως αληθή και δεδομένα πραγματικά περιστατικά τα οποία ουδέποτε συνέβησαν» και τονίζει ότι η απάντησή της μας «αποστέλλεται με ρητή και αυτονόητη επιφύλαξη παντός δικαιώματος της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας» (εδώ, ολόκληρη η απάντηση).

Συνήγορος: «Συστημικό» πρόβλημα

Η καταγγελία για το Αρσάκειο ήταν μία μόνο από αυτές που έχει λάβει ο Συνήγορος του Πολίτη για τα ιδιωτικά σχολεία. 

Λίγους μήνες νωρίτερα, στις 26 Ιουλίου 2023, η αρχή είχε αποστείλει πόρισμα στο υπουργείο Παιδείας μετά τη διερεύνηση παρόμοιων αναφορών από γονείς παιδιών με αναπηρίες ή χρόνιες παθήσεις, όπως διαβήτης και επιληψία, ή ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες, με το ζήτημα να περιγράφεται ως «συστημικό». 

«Είναι αυτό που εμείς είχαμε χαρακτηρίσει ως εκπαιδευτική ευγονική».

Γιώργος Χριστόπουλος, πρόεδρος ΟΙΕΛΕ

Η αρχή σημείωνε ότι ιδιωτικά σχολεία «με διάφορους έμμεσους τρόπους δεν αποδέχονται ή αποπέμπουν» τέτοια παιδιά, «παρά την αντίθετη ρητή πρόβλεψη στη νομοθεσία». Τυχόν άρνηση φοίτησης με τους ίδιους όρους «επισύρει πειθαρχικό παράπτωμα για το ιδιωτικό σχολείο», ενώ πειθαρχικό παράπτωμα θεωρείται και η «μη εγγραφή ή η απομάκρυνση μαθητή λόγω χαμηλής επίδοσης», με τις κυρώσεις να ποικίλλουν από πρόστιμο έως προσωρινή ή οριστική άρση της άδειας λειτουργίας. 

Μία από τις πρακτικές που ακολουθούνται, σημείωνε ο Συνήγορος, είναι ότι «ως προϋπόθεση της αίτησης εγγραφής το παιδί αξιολογείται από εκπρόσωπο του ιδιωτικού σχολείου, χωρίς γνωστοποίηση στους γονείς των διαγνωστικών εργαλείων και χωρίς νομικά εχέγγυα σε σχέση με τη διαδικασία, η οποία καθαυτή ενδέχεται να παραβιάζει δικαιώματα του παιδιού, παρότι η αξιολόγηση των ε.ε.α [σ.σ.: μαθητών με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες] εκ του νόμου γίνεται από τα ΚΕΔΑΣΥ και για τους μαθητές ιδιωτικών σχολείων».

«Είναι αυτό που εμείς είχαμε χαρακτηρίσει ως εκπαιδευτική ευγονική», δήλωσε στο Reporters United ο Γιώργος Χριστόπουλος, πρόεδρος της Ομοσπονδίας Ιδιωτικών Εκπαιδευτικών Λειτουργών Ελλάδας (ΟΙΕΛΕ), η οποία στις 19 Μαΐου εξέδωσε ανακοίνωση καταγγέλλοντας το φαινόμενο. 

«Θεωρούμε ότι τα ιδιωτικά σχολεία έχουν μπει σε μια διαδικασία να προσελκύσουν πελάτες όχι με την ποιότητα του εκπαιδευτικού τους έργου, αλλά καθαρά με μετρήσιμα αποτελέσματα. Και για τον λόγο αυτό γίνονται ακρότητες και βαρύτατες παρανομίες», πρόσθεσε ο κ. Χριστόπουλος. «Επιβάλλεται σε όλο τον πολιτισμένο κόσμο να εγγράφεις τα παιδιά ισότιμα», όμως «κάποιοι βρίσκουν παραθυράκια στη νομοθεσία. Συνήθως, απ’ ό,τι μας λένε γονείς που καταγγέλλουν, υποστηρίζουν ότι τα παιδιά έχουν χάσει τη σειρά προτεραιότητας ή ότι υπάρχει αυξημένο ενδιαφέρον – αλλά στη δεύτερη περίπτωση κανονικά πρέπει να γίνεται κλήρωση, όχι ξεδιάλεγμα με διαγνωστικά τεστ». 

Αναφορές, σημειώνεται στο πόρισμα του Συνηγόρου του Πολίτη, είχαν κατατεθεί για τα ιδιωτικά σχολεία Σύγχρονη Παιδεία και Σχολή Μωραΐτη, καθώς και για δύο ξένα σχολεία: τη Γερμανική και την Ιταλική Σχολή.

Στην περίπτωση της Σύγχρονης Παιδείας, οι γονείς ενός παιδιού στο φάσμα του αυτισμού είχαν προσφύγει στη δικαιοσύνη προκειμένου να κρατήσουν το παιδί τους στο συγκεκριμένο σχολείο όπου φοιτούσε, αφού το τελευταίο χαρακτήριζε ανέφικτη την παρουσία του στις γυμνασιακές τάξεις. 

Τελικά, το δικαστήριο «αποφάσισε ότι με τη γνωμάτευση που είχε [σ.σ.: το παιδί] θα έπρεπε να φοιτήσει σε ειδικό σχολείο», δήλωσε στο Reporters United ο διευθυντής του σχολείου και πρόεδρος του Συνδέσμου Ιδιωτικών Σχολείων Χαράλαμπος Κυραϊλίδης. «Επειδή ωστόσο είχε περάσει η χρονιά, συνέχισε τη φοίτησή του. Και μάλιστα, κατόπιν συνεννόησης με τους γονείς του, θα φοιτά σε εμάς μέχρι να τελειώσει το Γυμνάσιο». 

Ταυτόχρονα, θεωρεί «λίγο καθοδηγούμενο» τον θόρυβο που δημιουργήθηκε στην υπόθεση. «Είμαστε ένα συμπεριληπτικό σχολείο στο οποίο έχουμε πάντα μαθητές με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες, όχι μόνο στην τάξη, αλλά και στη θεατρική ομάδα». Πάντως, και στη Σύγχρονη Παιδεία οι μαθητές δίνουν τεστ για να εγγραφούν, τόσο στις εισαγωγικές όσο και στις μη εισαγωγικές τάξεις.

Στη Σχολή Μωραΐτη οι υποψήφιοι μαθητές συναντώνται με εκπαιδευτικούς και ειδικούς ψυχολόγους και διευθυντές του σχολείου, όχι με στόχο τον αποκλεισμό, αλλά τη διακρίβωση αναγκών στήριξης, και σε ορισμένες περιπτώσεις «μπορεί να κριθεί ότι ένα διαφορετικό περιβάλλον, ενδεχομένως ένα μικρότερο σχολείο ή ένα σχολείο με διαφορετικές ακαδημαϊκές απαιτήσεις και λιγότερες εναλλαγές εκπαιδευτικών, θα εξυπηρετούσε καλύτερα τις ανάγκες» κάποιων εξ αυτών, είπε στο Reporters United ο διευθυντής της Σχολής Μωραΐτη Αντώνης Καρτάλης (εδώ ολόκληρη η απάντηση). Ο κ. Καρτάλης, πάντως, σε άλλη συνέντευξή του τόνιζε ότι «πλέον στόχος είναι το σχολείο να μπορεί να προσαρμόζεται στο κάθε παιδί, όχι το παιδί στο σχολείο».

Ο διευθυντής του σχολείου δεν μας γνωστοποίησε σε ποιο περιστατικό αναφερόταν το πόρισμα του Συνηγόρου, επικαλούμενος τον Γενικό Κανονισμό για την Προστασία των Δεδομένων (GDPR). Διαβεβαίωσε ότι στη Σχολή Μωραΐτη έχουν φοιτήσει και φοιτούν μαθητές με διαφορετικές ανάγκες υποστήριξης, όπως με διαταραχή αυτιστικού φάσματος, κινητικές δυσκολίες, χρόνια νοσήματα, κώφωση, τύφλωση.

Η Ιταλική Σχολή μάς απάντησε ότι «η κατάσταση αναφοράς έχει επιλυθεί και διευθετηθεί θετικά, χάρη και στην επωφελή συνεργασία με τις αρμόδιες αρχές», ενώ η Γερμανική Σχολή δεν απάντησε στα ερωτήματά μας.

Το υπουργείο μεταθέτει τις ευθύνες του

Ρωτήσαμε τον Συνήγορο του Πολίτη κατά πόσον ενημερώθηκε για το εάν τελικά το υπουργείο Παιδείας διερεύνησε αυτόνομα την υπόθεση του Αρσακείου ή όχι (είχε ζητήσει στο αρχικό του έγγραφο να ενημερωθεί για τα συμπεράσματα της έρευνας). «Δεν έχουμε τέτοια ενημέρωση», μας απάντησε η κ. Μονιούδη-Πικρού.

Το πόρισμα του Συνηγόρου ήταν ένα σημαντικό βήμα προκειμένου να εισαχθεί αυτό το καίριο ζήτημα στη δημόσια συζήτηση. Θεωρητικά, το υπουργείο ανταποκρίθηκε θετικά. Όπως μας ενημέρωσε η Αυτοτελής Διεύθυνση Ιδιωτικής Εκπαίδευσης, εξέδωσε δύο εγκυκλίους για το θέμα (τις υπ’ αριθμ. 51484/Ν1/20-5-2024 και 153382/N1/25-11-2025). 

«Η απάντηση του υπουργείου [σ.σ.: στις αναφορές που επισημαίνονταν στο πόρισμα] ήταν οι εγκύκλιοι», μας είπε η Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη για τα Δικαιώματα του Παιδιού, διευκρινίζοντας ωστόσο ότι η αρχή δεν έχει λάβει συγκεκριμένη ενημέρωση για το αν διερευνήθηκαν οι υποθέσεις αυτές ούτε αν ασκήθηκαν πειθαρχικές διώξεις ή επιβλήθηκαν κυρώσεις. 

Παράλληλα, η κ. Μονιούδη-Πικρού ανέφερε: «Δεν γνωρίζουμε περίπτωση πειθαρχικής δίωξης σχολείου ή επιβολής κυρώσεων». Από την πλευρά της, η αρμόδια Αυτοτελής Διεύθυνση Ιδιωτικών Σχολείων του υπουργείου απέφυγε να απαντήσει στο Reporters United για το αν τα τελευταία χρόνια έχουν ασκηθεί πειθαρχικές διώξεις ή επιβληθεί κυρώσεις σε ιδιωτικά σχολεία για το θέμα. 

Σε ό,τι αφορά τη διαχείριση των καταγγελιών, η Αυτοτελής Διεύθυνση Ιδιωτικής Εκπαίδευσης «έδειξε» τις Διευθύνσεις Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης «διά των οποίων κατά τον νόμο ασκείται η εποπτεία των ιδιωτικών σχολείων» – παρόλο που αυτή η εποπτεία αποτελεί «επιχειρησιακό στόχο» της αυτοτελούς διεύθυνσης κατά το Π.Δ. 18/2018, όπως σημειώνεται στο έγγραφο της 22ας Νοεμβρίου 2024 του Συνηγόρου του Πολίτη. 

Η κ. Μονιούδη-Πικρού σημείωσε ότι «το 2026 μέχρι τώρα δεν έχουν υποβληθεί αναφορές στον Συνήγορο του Πολίτη σχετικές με απόρριψη αιτημάτων εγγραφής σε ιδιωτικά σχολεία παιδιών με αναπηρία ή ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες». Δεν είναι ωστόσο σαφές αν αυτό οφείλεται σε μεγαλύτερη συμμόρφωση των σχολείων ή στη διστακτικότητα γονέων να προβούν σε καταγγελία επειδή, όπως λένε ειδικοί του χώρου, φοβούνται μήπως τελικά δεν εγγράψουν το παιδί τους. 

Το άρθρο Αρσάκειο: Πρώτα απορρίπτει παιδί με δυσλεξία, μετά απειλεί – με υπογραφή Μπαμπινιώτη εμφανίστηκε πρώτα στο R•U.

Οι παραπάνω αποφάσεις θεωρούνται ιδιαίτερα αυστηρές, ωστόσο έχουν μια λογική εξήγηση. Οι τοπικές και κεντρικές αρχές είχαν αποτύχει να κάνουν τα αυτονόητα. Η Κτηνιατρική Υπηρεσία της Περιφέρειας Βορείου Αιγαίου πραγματοποιούσε ελέγχους από τον Αύγουστο του 2025 για τη νόσο στο νησί, αλλά δεν κατάφερε να την εντοπίσει. Το εργαστήριο αναφοράς που έκανε έλεγχο στο πρώτο κρούσμα ανακοίνωσε πως η προσβολή των πρώτων βοοειδών είχε γίνει δύο μήνες νωρίτερα, στις 15 Ιανουαρίου. Το πρώτο κρούσμα αφθώδους πυρετού στις απέναντι τουρκικές ακτές είχε ανακοινωθεί στις 23 Μαΐου 2025. Παρότι η νόσος χαρακτηρίζεται από πολύ υψηλή μεταδοτικότητα, δεν έγινε τίποτα για την προστασία των κοπαδιών της Λέσβου.

Διαβάστε εδώ το σχετικό ρεπορτάζ μας με τίτλο: «Λέσβος, ο παφλασμός των προβάτων: Ταφές μέσα στο υπόγειο νερό».

Απ’ την άλλη πλευρά το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης, στα μέσα του περασμένου Μαρτίου, βαρυνόταν από την αποτυχία να αντιμετωπίσει την ευλογιά των προβάτων με αποτελεσματικό τρόπο. Μια αποτυχία στη διαχείριση και του αφθώδους πυρετού θα ήταν καταστροφική. Έτσι αποφασίζεται η εφαρμογή καραντίνας στο νησί, χωρίς όμως ποτέ να εκπονηθεί ένα σχέδιο για την αντιμετώπιση της νόσου.

Όλα τα παραπάνω έχουν μια ενιαία βάση, τη δραματικά μεγάλη έλλειψη κτηνιάτρων τόσο στις περιφερειακές υπηρεσίες όσο και στις υπηρεσίες του υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης. Από το 2024 ώς τώρα η χώρα έχει αντιμετωπίσει τρεις επιζωοτίες, την ευλογιά των προβάτων, την πανώλη και τον αφθώδη πυρετό. Παράλληλα, στη λεκάνη της Μεσογείου και σε άλλες γειτονικές χώρες ενδημούν εξίσου σημαντικά νοσήματα, όπως η γρίπη των πτηνών, η οζώδης δερματίτιδα και ο καταρροϊκός πυρετός. Κι όμως, οι κτηνιατρικές υπηρεσίες της χώρας δεν στελεχώθηκαν με προσωπικό. Δεν εκπονήθηκαν σχέδια ενεργητικής υγειονομικής επιτήρησης και δεν εφαρμόστηκαν προγράμματα μόνιμης επιτήρησης των κοπαδιών στις περιοχές υψηλού κινδύνου (βλέπε, μεταξύ άλλων, Λέσβο και Έβρο).

Η εφαρμογή ατομικών μέτρων βιοασφάλειας από τους κτηνοτρόφους αναδεικνύεται από την κυβέρνηση ως η λυδία λίθος για την αντιμετώπιση του αφθώδους πυρετού. Φυσικά μαζί με τις μαζικές θανατώσεις ζώων, που μεταφέρονται και θάβονται όπως-όπως, και στην ουσία όλη αυτή η διαδικασία αντί να σταματά τη διάδοση της νόσου γίνεται αιτία ακόμη μεγαλύτερης εξάπλωσής της. Καθηγητές πανεπιστημίου, γενετιστές, ο Πανελλήνιος Κτηνιατρικός Σύλλογος και σειρά άλλων φορέων τονίζουν πως η διαχείριση του αφθώδους πυρετού στη Λέσβο είναι λανθασμένη και καταστροφική, αλλά οι θανατώσεις ζώων δεν σταματούν. Ο κίνδυνος ολικής εξαφάνισης του προβάτου της φυλής Λέσβου γίνεται μέρα με τη μέρα μεγαλύτερος. Κάτι που, αν συμβεί, θα είναι καταστροφικό για όλη τη χώρα. Η εξέλιξη αυτή θα σημάνει τεράστια κέρδη για τους εμπόρους γενετικά βελτιωμένων φυλών προβάτων.

Σχεδόν 70 ημέρες μετά την εμφάνιση του πρώτου κρούσματος στη Λέσβο είναι φανερό πως εκατοντάδες κτηνοτρόφοι καταστρέφονται οριστικά. Οι περισσότεροι από αυτούς δεν θα μπορέσουν ποτέ να επανασυστήσουν τα κοπάδια τους. Μαζί τους καταστρέφονται και μια σειρά από μικρές τυροκομικές μονάδες και γαλακτοκομικοί συνεταιρισμοί του νησιού.

Μεγάλες τυροκομικές επιχειρήσεις της χώρας αντιμετωπίζουν την κρίση του αφθώδους πυρετού στη Λέσβο ως ευκαιρία προκειμένου να πάρουν υπό τον έλεγχό τους την παραγωγή γάλακτος του νησιού, η οποία φθάνει έως το 7% της πανελλαδικής παραγωγής πρόβειου γάλακτος.

Το άρθρο Το χρονικό μιας καταστροφικής διαχείρισης εμφανίστηκε πρώτα στο R•U.