Ο κ. Στεργιώτης διετέλεσε πρόεδρος της ΕΕΕΠ (Επιτροπής Εποπτείας και Ελέγχου Παιγνίων) από τον Ιούνιο του 2015 μέχρι τον Ιούνιο του 2016  – δηλαδή επί κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ. Η μονοετής θητεία του έχει ως σημείο αναφοράς τη διαμάχη του με το ιδιωτικό μονοπώλιο του ΟΠΑΠ (νυν Allwyn) για τον κανονισμό λειτουργίας των VLTs (γνωστά και ως φρουτάκια) στα λεγόμενα καζίνα γειτονιάς, τα OPAP Play. 

Ο κ. Στεργιώτης τροποποίησε τον κανονισμό σχετικά με τη λειτουργία των καταστημάτων Play, λαμβάνοντας υπόψη την εθιστική φύση των VLTs, αλλά και το γεγονός ότι το καλοκαίρι του 2015 είχαμε capital controls με περιορισμό στις αναλήψεις χρημάτων. Γι’ αυτό μείωσε το ωράριο λειτουργίας τους, έθεσε ανώτατο όριο ημερήσιας απώλειας χρημάτων, αλλά και εβδομαδιαίου χρόνου παιξίματος ανά πελάτη. Έκανε, δηλαδή, τη δουλειά του ως πρόεδρος μιας ανεξάρτητης αρχής, υπεύθυνης για να εποπτεύει την αγορά των τυχερών παιχνιδιών και για να προστατεύει το κοινωνικό σύνολο. Το αποτέλεσμα ήταν η αποπομπή του απ’ την κυβέρνηση Τσίπρα, η άρση των περιορισμών που είχε θέσει και η εφαρμογή ενός πολύ ευνοϊκού -για τον ΟΠΑΠ- κανονισμού. 

Πριν γίνει πρόεδρος της ΕΕΕΠ, ο κ. Στεργιώτης ήταν για χρόνια διευθύνων σύμβουλος στο καζίνο Λουτρακίου, κάτι που σημαίνει πως έζησε τη βιομηχανία του τζόγου από μέσα. Γι’ αυτό η συνέντευξή του στο Reporters United έχει μεγάλη αξία, όχι μόνο ως προσωπική μαρτυρία, αλλά και γιατί μιλάει ως ένα άτομο που έχει παίξει και στις δύο πλευρές του γηπέδου: τόσο ως δημόσιος ρυθμιστής της αγοράς τυχερών παιχνιδιών όσο και ως στέλεχός της.

Με αυτή τη διπλή ταυτότητα δεν διστάζει ν’ ασκήσει κριτική αφενός στο μονοπώλιο της Allwyn και τις επιθετικές πρακτικές των εταιρειών τζόγου, αφετέρου στις πολιτικές αποφάσεις που πήραν ΣΥΡΙΖΑ και ΝΔ, οι οποίες οδήγησαν στην καζινοποίηση της χώρας. Τέλος, μας μιλάει για τα μέτρα που θα μπορούσε να πάρει το κράτος με σκοπό την προστασία του κοινωνικού συνόλου από τις αρνητικές επιπτώσεις του τζόγου – μέτρα που, όπως λέει ο ίδιος, δεν πρόκειται ποτέ να περάσουν διότι υπάρχει μια διακομματική συναίνεση μεταξύ των κομμάτων εξουσίας (ΝΔ, ΣΥΡΙΖΑ, ΠΑΣΟΚ): «Δεν πρόκειται να γίνει τίποτα, γιατί απλούστατα είναι πάρα πολλά τα λεφτά».

Ο τζόγος είναι παντού: στην τηλεόραση, στο ίντερνετ, στα λεωφορεία, στο κινητό μας. Αφού τα ΜΜΕ χρηματοδοτούνται μαζικά από τις εταιρείες τζόγου, πώς να δαγκώσουν το χέρι που τα ταΐζει; Το Reporters United δεν παίρνει λεφτά από εταιρείες τζόγου ούτε επηρεάζεται από τους επιχειρηματίες που έβγαλαν υπεραξίες εκατοντάδων εκατομμυρίων χάρη σ’ αυτόν ή σήμερα δραστηριοποιούνται στον χώρο. Για να συνεχίσουμε να κάνουμε ρεπορτάζ σαν και αυτό, στήριξέ μας εδώ με μια μηνιαία συνδρομή.

Η συνέντευξη Στεργιώτη έγινε στο πλαίσιο της έρευνας του Reporters United για τη βιομηχανία του τζόγου, σε συνεργασία με το Investigate Europe.

Το άρθρο «Η μεγαλύτερη καζινοποίηση στην ιστορία της Ελλάδας» εμφανίστηκε πρώτα στο R•U.

Αυτό είναι το έκτο ρεπορτάζ του Reporters United για τη βιομηχανία του τζόγου και την καζινοποίηση της χώρας στο πλαίσιο διεθνούς έρευνας σε συνεργασία με το Investigate Europe. Μπορείτε να βρείτε τη σειρά ρεπορτάζ εδώ.

Έλα όπως είσαι, και το παιχνίδι ζήσε, 
Εlabet είσαι, κερδίζεις στ’ άψε σβήσε.

Με αυτή τη διαφήμιση (και σε μουσική του κλασικού ιταλικού τραγουδιού Sarà perché ti amo που έγινε γνωστό στο φίλαθλο κοινό από ανάλογου ρυθμού σύνθημα των οπαδών της Μίλαν) η στοιχηματική Elabet, θυγατρική του διεθνούς ομίλου Soft2bet, κατακλύζει από πέρυσι στη χώρα μας τις τηλεοράσεις, τις στάσεις λεωφορείων και το διαδίκτυο. 

Τίποτα δεν φαινόταν ικανό να σταματήσει τη νέα στοιχηματική εταιρεία, μία από τις 20 (!) που έχουν αδειοδοτηθεί τα τελευταία χρόνια από το ελληνικό κράτος με το επιχείρημα ότι όσο περισσότερες είναι οι νόμιμες εταιρείες, τόσο μεγαλύτερο είναι το χτύπημα στον παράνομο τζόγο. 

Τι κι αν στο πρώτο μέρος της έρευνάς μας, από τον Μάρτιο του 2025, Investigate Europe και Reporters United είχαμε αποκαλύψει ότι η μητρική εταιρεία της Elabet, ο όμιλος Soft2bet, συνδέεται με δεκάδες παράνομα καζίνα που στοχεύουν το ελληνικό κοινό και άρα με βάση την ελληνική νομοθεσία δεν δικαιούται άδεια νόμιμης λειτουργίας (oύτε φυσικά και διαφημιστικό χώρο); 

Η ΕΕΕΠ (Επιτροπή Εποπτείας και Ελέγχου Παιγνίων, η ρυθμιστική αρχή που ελέγχει τις εταιρείες τυχερών παιχνιδιών στην Ελλάδα), παρέμεινε αδρανής και άπραγη.

Στο μεταξύ, η εταιρεία επεκτείνεται και στα μίντια: Σύμφωνα με πληροφορίες του mononews, Elabet και FoxΒet εξαγόρασαν το 50% ενός εκ των μεγαλύτερων αθλητικών σάιτ της χώρας, του Gazzetta.gr – το άλλο 50% ανήκει στον Ροδόλφο Οντόνι, επιχειρηματία που ελέγχει τη στοιχηματική Novibet.

Ο τζόγος είναι παντού: στην τηλεόραση, στο ίντερνετ, στα λεωφορεία, στο κινητό μας. Αφού τα ΜΜΕ χρηματοδοτούνται μαζικά από τις εταιρείες τζόγου, πώς να δαγκώσουν το χέρι που τα ταΐζει; Το Reporters United δεν παίρνει λεφτά από εταιρείες τζόγου ούτε επηρεάζεται από τους επιχειρηματίες που έβγαλαν χρήματα χάρη σ’ αυτόν ή σήμερα δραστηριοποιούνται στον χώρο. Για να συνεχίσουμε να κάνουμε ρεπορτάζ σαν και αυτό, στήριξέ μας εδώ με μια μηνιαία συνδρομή.

Η νέα έρευνα του Investigate Europe και του Reporters United, που διήρκεσε ένα χρόνο με τη συμμετοχή 15 μέσων ενημέρωσης, βασίζεται σε χιλιάδες σελίδες εσωτερικών εγγράφων της Soft2bet και των σχετιζόμενων με αυτήν εταιρειών, καθώς και σε συνομιλίες με έξι πρώην εργαζομένους της. 

Τα ευρήματα συνοπτικά:

1. Τα μη αδειοδοτημένα καζίνα που σχετίζονται με τον γαλαξία εταιρειών της Soft2bet και βρίσκονται στη μαύρη λίστα της ελληνικής ΕΕΕΠ ανέρχονται σε 133. 
2. Μέσα σε τέσσερα χρόνια (2020-2024) 600 εκατ. ευρώ που προέρχονται από τις δραστηριότητες παράνομων καζίνων μεταβιβάστηκαν μέσω δύο κυπριακών εταιρειών σε εταιρείες που ανήκουν στη Soft2bet ή σχετίζονται με αυτή.
3. Ακόμα κι ο επικεφαλής του τμήματος συμμόρφωσης της Soft2bet πληρωνόταν από τα χρήματα αυτά.
4. Ειδικός στο ξέπλυμα χρήματος έκανε λόγο για «σύζευξη νόμιμης και παράνομης δραστηριότητας» και είπε ότι ο διαχωρισμός ανάμεσα στις εταιρείες «μοιάζει διακοσμητικός». 
5. Η αντιπρόεδρος του Ευρωκοινοβουλίου δήλωσε ότι τα ευρήματα της έρευνας αποκαλύπτουν «κρίσιμα κενά στην εποπτεία της καταπολέμησης της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες».
6. Η εταιρεία Pgway διεκπεραιώνει πληρωμές για τις εταιρείες του ομίλου, αδειοδοτημένες και μη. Στην Ελλάδα, για κάθε έναν παίκτη που φθάνει στην ιστοσελίδα πληρωμών από τη (νόμιμη) Elabet, αναλογούν άλλοι δύο που προέρχονται από παράνομα καζίνα της Soft2bet.
7. Εταιρείες υπηρεσιών πληρωμών όπως η Paysafe, καθώς και οι δύο κορυφαίες στον κόσμο πολυεθνικές Visa και Mastercard επιτρέπουν πληρωμές σε μη αδειοδοτημένες ιστοσελίδες, παραβιάζοντας την ίδια την πολιτική τους.
8. Εταιρεία που συνδέεται με τη Soft2bet έφτιαξε το OnlySpins, ονλάιν καζίνο που συνδυάζει δύο εθισμούς μαζί: πορνογραφία και τζόγο. «Δεν είχαμε τρόπους να διασφαλίσουμε ότι δεν παίζουν παιδιά», λέει πρώην υπάλληλος του μάρκετινγκ. «Είχα θέσει το θέμα αρκετές φορές στη διεύθυνση, αλλά δεν τους ενδιέφερε».
9. Δεκάδες εκατομμύρια διοχετεύονται από τη Soft2bet στο ίδρυμα Yael που υποστηρίζει σχολεία «εβραϊκής εκπαίδευσης» σε 40 χώρες. Ανάμεσα στους σκοπούς του, κατά τον ιδρυτή της Soft2bet και του ιδρύματος Ούρι Πόλιαβιτς, είναι τα παιδιά «να επιλέξουν να καταταγούν στον Τσαχάλ», δηλαδή τον ισραηλινό στρατό. 
10. H Soft2bet, απαντώντας στα ερωτήματά μας, υποστήριξε ότι η δημοσιογραφική έρευνα δίνει «εσφαλμένη και παραπλανητική ερμηνεία της επιχειρηματικής δραστηριότητας και της εταιρικής δομής» της εταιρείας. 

Πρώην εργαζόμενοι της στοιχηματικής μιλούν 

H ιστορία της Ρέιτσελ* θα μπορούσε να είναι μια τυπική ιστορία ανθρώπου που καταστράφηκε από τον τζόγο: η νεαρή Βρετανίδα κόλλησε τζογάροντας από το κινητό, ζήτησε να της απαγορευτεί να παίζει σε όλα τα νόμιμα καζίνα, μετά κατέφυγε στα παράνομα, ζήτησε τέσσερις φορές να την αποκλείσουν από αυτά, αλλά η εταιρεία που τα διαχειριζόταν δεν της έκανε τη χάρη, αντίθετα έστειλε ειδικό υπάλληλο (VIP host) για να την κρατήσει με νύχια και με δόντια, προσφέροντάς της μπόνους. Τελικά κατέληξε να χάσει τις οικονομίες της, τα λεφτά του δανείου της και την κληρονομιά της γιαγιάς της. 

Το σημαντικό στην περίπτωση αυτή είναι ότι μπορούμε να διηγηθούμε την ιστορία και από την πλευρά εργαζομένων που υπηρέτησαν τον μηχανισμό των στοιχηματικών και οι οποίοι μίλησαν στο Investigate Europe και το Reporters United. 

Τα δύο μη αδειοδοτημένα καζίνα στα οποία η νεαρή μητέρα έχασε σχεδόν 170.000 ευρώ ανήκουν ή σχετίζονται με τη Soft2bet. «Ήταν κοινή πρακτική να ξανανοίγουμε τους λογαριασμούς παικτών, ενώ αυτοί τους είχαν κλείσει λόγω εθισμού, και να τους στέλνουμε SMS, μέιλ, μπόνους ώστε να τζογάρουν ξανά», υποστηρίζει πρώην υπάλληλος του τμήματος μάρκετινγκ της εταιρείας. 

«Ο διαχωρισμός των εταιρειών φαίνεται να είναι διακοσμητικός»

Κρις Κρόνοου Ράσμουσεν, επίκουρος καθηγητής Ερευνών στο πανεπιστήμιο Νιου Χέιβεν των ΗΠΑ

Το Investigate Europe και το Reporters United είδαν εσωτερικές συνομιλίες στις οποίες διευθυντικά στελέχη αφενός επιβεβαίωναν αυτές τις πρακτικές, αφετέρου έλεγαν ότι το άνοιγμα των λογαριασμών ήταν απόφαση της διοίκησης.

Άλλος πρώην υπάλληλος που εργαζόταν στο τμήμα εξυπηρέτησης πελατών της Soft2bet στην Κύπρο ισχυρίζεται ότι καθυστερούσαν να δώσουν στους παίκτες τα κέρδη τους ώστε να τα ποντάρουν ξανά.

«Είδα παίκτες να λένε “δυο βδομάδες προσπαθώ να κάνω ανάληψη, χρωστάω το νοίκι και δεν μπορώ να ταΐσω το παιδί μου”», λέει ο υπάλληλος. «Μου έλεγαν ότι έχουν πρόβλημα εθισμού και τους έλεγα να στείλουν μέιλ. Αν επέμεναν, τους προσέφερα μπόνους. Ο στόχος ήταν να μείνουν στην πλατφόρμα», προσθέτει. 

Ζητήσαμε από τη Soft2bet να σχολιάσει τους ισχυρισμούς των πρώην εργαζομένων της, όμως εκείνη αρνήθηκε και επεσήμανε ότι δεν υπάρχει τίποτα μεμπτό. «Θεωρούμε εξαιρετικά σοβαρό ζήτημα τη συμμόρφωση, την εταιρική διακυβέρνηση και τις υπεύθυνες πρακτικές», δήλωσε η εταιρεία.  

Το πλέγμα εταιρειών οδηγεί σε 145 παράνομα καζίνα και 6.000 ιστοσελίδες 

Τα περισσότερα από τα καζίνα του γαλαξία Soft2bet δεν της ανήκουν απευθείας, αλλά η εταιρεία έχει στήσει ή λειτουργεί την υποδομή τους. 

Πώς όμως υπάλληλοι της Soft2bet «έτρεχαν» μη αδειοδοτημένα καζίνα που τυπικά δεν ανήκουν στην εταιρεία; Χιλιάδες σελίδες εσωτερικών εγγράφων που βρίσκονται στη διάθεσή μας, καθώς και μαρτυρίες πρώην εργαζομένων, τεκμηριώνουν ότι η μητρική της Elabet έχει γύρω της ένα πλέγμα εταιρειών που αντιστοιχούν σε πολύ περισσότερα από τα 11 αδειοδοτημένα ονλάιν καζίνα που λειτουργούν σε Ελλάδα, Ιταλία, Σουηδία, Μεξικό και Καναδά. 

Η Soft2bet συνδέεται με  συνολικά 145 μη αδειοδοτημένα καζίνα, τα οποία αντιστοιχούν σε περίπου 6.000 ιστοσελίδες, αφού κάθε φορά που οι αρχές μιας χώρας απαγορεύουν μία ιστοσελίδα, το ίδιο καζίνο επανεμφανίζεται σε άλλη. Από αυτά, τα 133 είναι διαθέσιμα στο ελληνικό κοινό και πολλά προσφέρουν περιεχόμενο στην ελληνική γλώσσα. 

Γνωστοποιήσαμε τα ευρήματα της έρευνάς μας στην ΕΕΕΠ, τη ρυθμιστική αρχή που ελέγχει τις εταιρείες τυχερών παιχνιδιών στην Ελλάδα. Σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία, αν μια εταιρεία σχετίζεται με μη αδειοδοτημένους παρόχους, δεν μπορεί να λάβει νόμιμη άδεια. Ώς τη δημοσίευση δεν είχαμε λάβει απάντηση. 

Το 2025, στο πλαίσιο του ρεπορτάζ μας για τη σχέση των Soft2bet και Elabet με παράνομα καζίνα, η ΕΕΕΠ μάς είχε δηλώσει ότι «επιτηρεί συστηματικά τους κατόχους αδειών και τις οντότητες που σχετίζονται με αυτούς», καθώς και ότι, αν προκύψουν «στοιχεία ότι κάποιος κάτοχος έχει δεσμούς με μη αδειοδοτημένες ιστοσελίδες, η ΕΕΕΠ έχει την αρμοδιότητα να επιβάλει κυρώσεις ή, αν είναι απαραίτητο, να αφαιρέσει την άδεια».

Η ΕΕΕΠ διαφημίζει την εξωστρέφειά της και τη συνεργασία της με ρυθμιστικές αρχές του εξωτερικού, ωστόσο δεν φαίνεται να έχει αντιδράσει στην είδηση ότι οι ισπανικές αρχές επέβαλαν πρόστιμα 15 εκατ. ευρώ σε εταιρείες-βιτρίνα που σχετίζονταν με τη Soft2bet και ότι δικαστήρια σε Γερμανία και Αυστρία επιδίκασαν την επιστροφή χρημάτων σε παίκτες που έπαιξαν σε μη αδειοδοτημένα καζίνα του γαλαξία της Soft2bet. 

Οι αποφάσεις αυτές δεν εφαρμόστηκαν, αφού οι δύο εμπλεκόμενες εταιρείες, οι Araxio Development και Rabidi, μετέφεραν τα 34 παράνομα καζίνα που διαχειρίζονταν σε άλλη εταιρεία και κήρυξαν πτώχευση το 2023 και το 2024. 

«Η δημοσιογραφική έρευνα δίνει εσφαλμένη και παραπλανητική ερμηνεία της επιχειρηματικής δραστηριότητας και της εταιρικής δομής». 

Απάντηση Soft2bet σε Investigate Europe και Reporters United

Η Araxio είχε ιδρυθεί από τον άνθρωπο που ίδρυσε και τη Soft2bet, τον Ούρι Πόλιαβιτς, ενώ η Rabidi από στενό συνεργάτη του. Και οι δύο εταιρείες έστηναν και λειτουργούσαν καζίνα με άδειες από το Κουρασάο της Καραϊβικής, δηλαδή μη αδειοδοτημένα στην ΕΕ. 

Επίσης, οι κυπριακές θυγατρικές των Araxio και Rabidi, οι Tranello και Tilaros, διαχειρίζονταν τα χρήματα που κατέθεταν οι παίκτες στα μη αδειοδοτημένα καζίνα χωρίς να εμφανίζεται κάπου το όνομα Soft2bet. Κι όμως, χιλιάδες σελίδες με στοιχεία τραπεζικών λογαριασμών από τις δύο κυπριακές εταιρείες δείχνουν τους στενούς δεσμούς με τη Soft2bet.

Η διαδρομή των 600 εκατομμυρίων

Τα έγγραφα αποκαλύπτουν ότι μεταξύ Μαΐου 2020 και Μαΐου 2024 οι Tranello και Tilaros διοχέτευσαν 600 εκατ. ευρώ από μη αδειοδοτημένα καζίνα στη Soft2bet και τις συνεργαζόμενες εταιρείες. 

Οι μεταφορές συχνά παρουσιάζονταν ως παροχή «υπηρεσιών μάρκετινγκ» ή «αδειών χρήσης». Πάνω από 330 εκατ. ευρώ διοχετεύθηκαν με αυτόν τον τρόπο σε εταιρείες που ανήκαν στον Πόλιαβιτς, όπως η Outono, η κορυφαία εταιρεία χαρτοφυλακίου της Soft2bet εκείνη την εποχή, και η Brainrocket, ο βραχίονας ανάπτυξης καζίνων του ομίλου.

Την ώρα που η Rabidi βρισκόταν στη μαύρη λίστα της ΕΕΕΠ και πολλών άλλων ρυθμιστικών αρχών, η θυγατρική της, η Tilaros, πλήρωνε τη μισθοδοσία του υπεύθυνου συμμόρφωσης της Soft2bet. (O υπεύθυνος συμμόρφωσης φροντίζει ώστε η εταιρεία τηρεί το ισχύον κανονιστικό πλαίσιο.)

Εκατομμύρια ευρώ επιπλέον διοχετεύθηκαν σε εταιρείες μάρκετινγκ και εταιρείες εξυπηρέτησης πελατών που ανήκαν σε συνεργάτες του Πόλιαβιτς. «Ο όμιλος Soft2bet έχει όλες αυτές τις διαφορετικές εταιρείες, αλλά η ομάδα είναι μία», υποστήριξε πρώην υπάλληλος του τομέα μάρκετινγκ. «Είμαστε όλοι στο ίδιο Slack [σ.σ.: εφαρμογή διαδικτυακής επικοινωνίας] για εσωτερικές επικοινωνίες».

«Ο διαχωρισμός των εταιρειών φαίνεται να είναι διακοσμητικός», δήλωσε στην έρευνά μας ο επίκουρος καθηγητής Ερευνών στο πανεπιστήμιο Νιου Χέιβεν των ΗΠΑ, Κρις Κρόνοου Ράσμουσεν (Chris Kronow Rasmussen), μιλώντας για «σύζευξη νόμιμης και παράνομης δραστηριότητας».

Απαντώντας στις ερωτήσεις μας, η Soft2bet υποστήριξε ότι η δημοσιογραφική έρευνα δίνει «εσφαλμένη και παραπλανητική ερμηνεία της επιχειρηματικής δραστηριότητας και της εταιρικής δομής». 

«Εστιάζουμε στην υπεύθυνη λειτουργία, σε συμμόρφωση προς τις ισχύουσες νομικές και κανονιστικές απαιτήσεις. Διαθέτουμε ισχυρές διαδικασίες συμμόρφωσης και εταιρικής διακυβέρνησης και συνεργαζόμαστε εποικοδομητικά με τις αρμόδιες αρχές, όπου είναι σκόπιμο», ανέφερε.

Η αντιπρόεδρος του ευρωκοινοβουλίου, Γερμανίδα χριστιανοδημοκράτης Ζαμπίνε Φερχάιεν έκανε λόγο για «κρίσιμα κενά στην εποπτεία της καταπολέμησης της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες». 

Ρωτήσαμε τις εταιρείες Visa και Mastercard, τις δύο κορυφαίες πολυεθνικές των ηλεκτρονικών πληρωμών, γιατί συνεργάζονται με την Pgway, που επιτρέπει καταθέσεις και αναλήψεις από μη αδειοδοτημένα καζίνα. «Απαγορεύουμε τις παράνομες δραστηριότητες στο δίκτυό μας», δήλωσε ο εκπρόσωπος της Visa. Η Mastercard δεν απάντησε.

Ενώ οι ιστοσελίδες των καζίνων αλλάζουν συχνά διεύθυνση, η ιστοσελίδα της Pgway μένει ίδια. Αναλύοντας μέσω της πλατφόρμας similarweb στοιχεία για την επισκεψιμότητα της Pgway, το Reporters United μέτρησε ότι στην Ελλάδα, για κάθε παίκτη που την επισκέπτεται προερχόμενος από την (αδειοδοτημένη) Elabet, άλλοι δύο προέρχονται από μη αδειοδοτημένα καζίνα της Soft2bet. Συγκεκριμένα, το εξάμηνο Νοεμβρίου 2025 – Απριλίου 2026 επισκέφθηκαν τις ιστοσελίδες πληρωμών της Soft2bet περίπου 615.000 παίκτες προερχόμενοι από τη νόμιμη Elabet και περίπου 1,3 εκατομμύρια παίκτες προερχόμενοι από μη αδειοδοτημένες εταιρείες του γαλαξία Soft2bet.

Πορνογραφία και τζόγος: Δύο εθισμοί μαζί

Μεταξύ των πρόσφατων «επιτευγμάτων» της Brainrocket (της εταιρείας ανάπτυξης καζίνων για λογαριασμό της Soft2bet) είναι η δημιουργία ενός ονλάιν καζίνου που λέγεται OnlySpins, στο οποίο πραγματικά και εικονικά μοντέλα προσφέρουν όλο και πιο πορνογραφικό θέαμα, όσο περισσότερο τζογάρει κανείς. 

«Είναι δύο εθισμοί μαζί – ο ευκολότερος τρόπος να πιάσεις τις νεαρές ηλικίες», λέει ο πρώην υπάλληλος του τμήματος εξυπηρέτησης πελατών. Για την εγγραφή στην ιστοσελίδα δεν απαιτείται ταυτοποίηση του παίκτη ή εξακρίβωση ηλικίας. «Δεν είχαμε τρόπους να διασφαλίσουμε ότι δεν παίζουν παιδιά», προσθέτει πρώην υπάλληλος του τμήματος μάρκετινγκ. «Είχα θέσει το θέμα αρκετές φορές στη διεύθυνση, αλλά δεν τους ενδιέφερε».

Με άδεια από την αυτόνομη περιοχή Ινδιάνων Τομπίκ στον Καναδά, το OnlySpins προσελκύει μεγάλο αριθμό παικτών στην Ευρώπη. Στο τρίμηνο Φεβρουαρίου – Απριλίου 2026 δέχτηκε πάνω από ένα εκατομμύριο επισκέψεις από την Ευρώπη, εκ των οποίων οι 50.000 (με τους πιο συντηρητικούς υπολογισμούς) από την Ελλάδα. 

Έσοδα από τον τζόγο με σκοπό την υποστήριξη του Ισραήλ 

Στο κέντρο του γαλαξία Soft2bet, ο ιδρυτής και ιθύνων νους του ομίλου Ούρι Πόλιαβιτς γεννήθηκε στην Ουκρανία και εγκαταστάθηκε στο Ισραήλ στα 14 του χρόνια. Ίδρυσε τη Soft2bet το 2016 στο Κίεβο, το 2020 τη μετέφερε στην Κύπρο και ώς το 2024 είχε λάβει 200 εκατ. ευρώ σε μερίσματα. Το 2022, ίδρυσε στην Κύπρο το ίδρυμα Yael το οποίο σήμερα υποστηρίζει την εβραϊκή εκπαίδευση σε 45 χώρες. 

O Πόλιαβιτς έχει δηλώσει ότι κάθε Δεκέμβριο υπολογίζει τις ανάγκες του ιδρύματος Yael για την επόμενη χρονιά και αυτό το ποσό καθορίζει τον στόχο κερδών της Soft2bet. «Το ίδρυμα καθορίζει την εταιρεία, όχι η εταιρεία το ίδρυμα», υποστηρίζει. 

H Soft2bet εμφάνισε το 2024 κέρδη 152 εκατ. ευρώ. Το 2025 για τους σκοπούς του ιδρύματος Yael δαπανήθηκαν 36,8 εκατ. ευρώ. 

Μιλώντας σε πρόσφατη εκδήλωση ο Πόλιαβιτς εξήγησε τη φιλοσοφία του ιδρύματος: «Αυτή είναι η ιδέα», λέει. «Ξεκινάς από το νηπιαγωγείο και ώς το τέλος του λυκείου τα έχεις φέρει [τα παιδιά] στο σημείο να επιλέξουν να πάνε στο Ισραήλ, να επιλέξουν να καταταγούν στην Τσαχάλ [στον ισραηλινό στρατό], να γίνουν μέρος της ισραηλινής κοινότητας». Στο τελευταίο ετήσιο συνέδριο του ιδρύματος, τον Φεβρουάριο του 2026, απηύθυνε μαγνητοσκοπημένο χαιρετισμό ο πρόεδρος του Ισραήλ Ισαάκ Χέρτσογκ.  

View this post on Instagram

A post shared by i24NEWS English (@i24news)

Το ίδρυμα Yael μάς δήλωσε ότι «δεν συζητά δημοσίως για την εταιρική του δομή, τα οικονομικά του, τους χρηματοδότες του ή συγκεκριμένες λεπτομέρειες των δραστηριοτήτων του».

«Το Ίδρυμα είναι υπερήφανο για τους ισχυρούς δεσμούς που διατηρεί με εβραϊκά κινήματα και θεσμούς σε όλο τον κόσμο, συμπεριλαμβανομένου του Κράτους του Ισραήλ, και με το κίνημα Χαμπάντ, και θα συνεχίσει την αποστολή του για την προώθηση της εβραϊκής και της γενικής εκπαίδευσης», ανέφερε η απάντηση του ιδρύματος. «Σε περίπτωση που το άρθρο σας περιέχει ψευδείς ισχυρισμούς για το ίδρυμα δεν θα διστάσουμε να λάβουμε όλα τα νόμιμα μέτρα που έχουμε στη διάθεσή μας ώστε να προστατέψουμε το καλό μας όνομα».

*Το όνομα έχει αλλάξει για την προστασία της παίκτριας.

Η έρευνα Soft2bet Files αποτελεί συνέχεια της έρευνας Shady Bets που δημοσίευσε το Investigate Europe τον Μάρτιο του 2025. Συμμετέχουν, από κοινού με το Reporters United, τα μέσα Bayerischer Rundfunk (Γερμανία), France 2 και Franceinfo.fr (Γαλλία), The Irish Times (Ιρλανδία), Il Fatto Quotidiano (Ιταλία), Svenska Dagbladet (Σουηδία), Shomrim (Ισραήλ), The Toronto Star (Καναδάς), Le Soir (Βέλγιο), Partizan (Ουγγαρία), Profil (Αυστρία), Publico.es (Ισπανία), Publico.pt (Πορτογαλία), Ciren (Κύπρος) και Times of Malta (Μάλτα). Μετά τη δημοσίευση του πρώτου μέρους της έρευνας, άγνωστοι είχαν προσπαθήσει να απομακρύνουν το περιεχόμενό της από τις μηχανές αναζήτησης.

Το άρθρο Elabet/Soft2bet: Έλα όπως είσαι, τα παράνομα καζίνα δείξε! εμφανίστηκε πρώτα στο R•U.

Editing: Νικόλας Λεοντόπουλος

Ήταν μία από αυτές τις ειδήσεις που περνούν στα ψιλά: Αστυνομικός 50 ετών αυτοκτόνησε με το υπηρεσιακό του περίστροφο για «προσωπικούς λόγους». Κανείς δεν έμαθε περισσότερα, εκτός από τους δικούς του που διαπίστωσαν με τραγική καθυστέρηση ότι ο άνθρωπός τους, ας τον πούμε Λεωνίδα, είχε χρεωθεί μέχρι το λαιμό λέγοντας ψέματα σε φίλους και γνωστούς για να τζογάρει από το κινητό. Ο Λεωνίδας προσπάθησε να κερδίσει χρόνο παίρνοντας προσωρινή μετάθεση. Την ημέρα που ετοιμαζόταν να επιστρέψει στον τόπο του και να αντιμετωπίσει τα χρέη του έβαλε τέρμα στη ζωή του. 

Η ιστορία του Λεωνίδα, με τη χειρότερη δυνατή κατάληξη, είναι στην πραγματικότητα μια ιστορία δήθεν ατομικής ευθύνης. Της ευθύνης που επικαλούνται διαχρονικά 

• το κράτος ενώ ήταν αυτό που επέτρεψε στη βιομηχανία του τζόγου να μπει σε όλες τις εκφάνσεις της καθημερινότητάς μας, αγνοώντας – είτε με δόλο, είτε χωρίς – τις βλάβες που συνδέονται με τα τυχερά παιχνίδια
• οι εταιρείες του τζόγου που διαφημίζουν μαζικά και ασταμάτητα το προϊόν τους, κρυπτόμενες πίσω από το αφήγημα του «υπεύθυνου παιχνιδιού» και κατά προέκταση των ανεύθυνων παικτών – όσων δήθεν το παρακάνουν. 

Είναι ζήτημα δημόσιας υγείας

Χρησιμοποιούμε συνειδητά τη λέξη «βλάβη», καθώς δεν αποτελεί ο εθισμός τον μοναδικό κίνδυνο από την ενασχόληση με τα τυχερά παιχνίδια, ούτε επηρεάζει αποκλειστικά το άτομο που τζογάρει. Επιστήμονες απ’ όλον τον κόσμο, όπως η Επιτροπή Δημόσιας Υγείας της ιατρικής επιθεώρησης Lancet, προτρέπουν τα κράτη και τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής να αντιμετωπίζουν την έκρηξη τζόγου ως ζήτημα δημόσιας υγείας.

Η προσέγγιση αυτή εστιάζει στους  κοινωνικούς, εμπορικούς και πολιτικούς παράγοντες και όχι στο άτομο που δεν παίζει «υπεύθυνα». Έτσι, θα εξετάσουμε τους παράγοντες που οδήγησαν στην εξάπλωση του νόμιμου τζόγου, τις πολιτικές αποφάσεις της τελευταίας δεκαετίας δύο διαδοχικών κυβερνήσεων (ΣΥΡΙΖΑ και ΝΔ), αλλά και την ευθύνη των στοιχηματικών εταιρειών – με ονόματα. 

Στο πρώτο μέρος της έρευνάς μας είχαμε τεκμηριώσει πώς οι ελληνικές ρυθμιστικές αρχές αφήνουν ανεξέλεγκτο τον παράνομο τζόγο. Σήμερα εστιάζουμε στον νόμιμο τζόγο: επιχειρούμε να αποδομήσουμε το αφήγημα του «υπεύθυνου παιχνιδιού», δηλαδή των μέτρων προστασίας που λαμβάνει το κράτος για να προστατέψει το κοινό απέναντι στις αρνητικές συνέπειες του τζόγου.

Κάποτε το ελληνικό κράτος θεωρούσε τον τζόγο απειλή

Θυμάστε όταν είχαμε κρατικό μονοπώλιο στον επίγειο τζόγο; (Επίγειος τζόγος είναι τα πρακτορεία, τα καζίνα κλπ, σε αντιδιαστολή με τον διαδικτυακό τζόγο.) Όταν τα καζίνα ήταν ελάχιστα και δημόσια; Το ελληνικό κράτος ακολούθησε για χρόνια περιοριστική πολιτική απέναντι στα τυχερά παιχνίδια, ακριβώς γιατί τα αντιμετώπιζε ως κοινωνικό πρόβλημα και ήθελε να τα ελέγχει. 

Χαρακτηριστικό παράδειγμα το κρατικό μονοπώλιο του ΟΠΑΠ (πλέον Allwyn), του πρώτου και μοναδικού νόμιμου φορέα επίγειου στοιχηματισμού. Η ίδρυση του οργανισμού τη δεκαετία του ’50 μπορεί να στόχευε στη χρηματοδότηση αθλητικών εγκαταστάσεων και ομάδων, ωστόσο το μονοπώλιο στόχευε στον έλεγχο της προσφοράς και την προστασία του κοινωνικού συνόλου.

Το 2011, εν μέσω μνημονίων, το εναπομείναν 33% του ΟΠΑΠ που ανήκε στο ελληνικό Δημόσιο πέρασε στο ΤΑΙΠΕΔ. Έτσι, άνοιξε ο δρόμος για την πλήρη ιδιωτικοποίηση του, χωρίς να αναιρεθεί το καθεστώς του μονοπωλίου και η υπόθεση κατέληξε στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο μετά από προσφυγή ιδιωτικών εταιρειών που ήθελαν επίσης να δραστηριοποιηθούν στον επίγειο τζόγο στην Ελλάδα. Με άλλα λόγια, το κρατικό μονοπώλιο έδωσε τη θέση του στο ιδιωτικό μονοπώλιο. 

«Όταν η κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ ήταν στην εξουσία, είχαμε τη μεγαλύτερη καζινοποίηση που υπήρξε ποτέ στην ιστορία της Ελλάδας»

Αντώνης Στεργιώτης, πρώην πρόεδρος Επιτροπής Εποπτείας και Ελέγχου Παιγνίων

Την ιδιωτικοποίηση του ΟΠΑΠ ξεκίνησε η κυβέρνηση της ΝΔ με πρωθυπουργό τον Αντώνη Σαμαρά και ολοκλήρωσε η κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ με πρωθυπουργό τον Αλέξη Τσίπρα (ο οποίος ως αντιπολίτευση μιλούσε για «στημένο» διαγωνισμό και «παρωδία»). 

Προς ικανοποίηση του ΟΠΑΠ, το μονοπώλιο κατοχυρώθηκε σ’ αυτόν μέχρι το 2030 και τότε (το 2013) η μοναδική εταιρεία που κατέληξε να υποβάλει προσφορά για την εξαγορά του ήταν η Emma Delta Hellenic Holdings LTD, συμφερόντων του Τσέχου Γίρι Σμεκ και του Δημήτρη Μελισσανίδη. 

Η εξέλιξη αυτή, όπως ανακοίνωσε η εταιρεία το 2013, «επιτρέπει στην ελληνική πολιτεία να συνεχίσει την περιοριστική της πολιτική, μια από τις πιο αυστηρές στην Ευρώπη, με γνώμονα τη διασφάλιση της κοινωνικής συνοχής και της αποτροπής της μετατροπής της χώρας σε ευρωπαϊκό παράδεισο του τζόγου».

Τελικά, έγινε ακριβώς το αντίθετο.

Από το κρατικό μονοπώλιο του ΟΠΑΠ στο ιδιωτικό μονοπώλιο της Allwyn

Ο ΟΠΑΠ δεν υπάρχει πλέον. Τον Οκτώβριο του 2025 ανακοινώθηκε η συνένωση με τη μητρική του εταιρεία Allwyn, κάτι που σημαίνει και την κατάργηση του εμπορικού σήματος του ΟΠΑΠ. Έτσι, έχουμε ήδη αρχίσει να βλέπουμε πρακτορεία και καταστήματα Play να μετονομάζονται σε Allwyn, όπως και τα γραφεία του πρώην ΟΠΑΠ στη λεωφόρο Αθηνών, αλλά και το γήπεδο της ΑΕΚ που πλέον ονομάζεται Allwyn Arena.

Αυτό που κρύβεται όμως πίσω από την μετονομασία των πάλαι ποτέ πρακτορείων του ΟΠΑΠ είναι η υπερσυγκέντρωση της αγοράς των τυχερών παιχνιδιών, επίγειου και διαδικτυακού σ’ έναν παίκτη: την Allwyn. Η εταιρεία του Τσέχου Κάρελ Κόμαρεκ ξεκίνησε να επενδύει στον ΟΠΑΠ ήδη από το 2015 μέσω της KKGC, η οποία σήμερα ελέγχει την Allwyn με ποσοστό 78%.

Ας δούμε πώς η τσέχικη εταιρεία κατάφερε με διαδοχικές εξαγορές να συγκεντρώσει ποσοστό της εγχώριας αγοράς του τζόγου που ξεπερνά το 70%. 

– Η Allwyn κατέχει πλέον το 100% του ΟΠΑΠ, ο οποίος μετονομάστηκε σε Allwyn. Πέρα από τα πρακτορεία και τα καταστήματα Play, στην Allwyn πάνε τα διαδικτυακά σάιτ του PameStoixima και Οpaponline. 

– Πριν τη συγχώνευση, ο ΟΠΑΠ τον Ιούλιο του 2025 απέκτησε το 100% της Stoiximan – ιδρυτής και μέτοχος της οποίας υπήρξε ο επιχειρηματίας Δημήτρης Μάρης, σήμερα πρόεδρος του ομίλου μέσων ενημέρωσης 24Media (News247, Sport24, κλπ) και χρηματοδότης του Ινστιτούτου για την Κοινωνική Αλλαγή Eteron. Η Stoiximan υπολογίζεται ότι κατέχει μερίδιο που ξεπερνά το 50% της εγχώριας διαδικτυακής αγοράς τυχερών παιχνιδιών.

Με βάση στοιχεία του ΟΠΑΠ για το 2024, περίπου το 81% των ακαθάριστων εσόδων (GGR) της συνολικής αγοράς τυχερών παιχνιδιών στην Ελλάδα αποδίδονται σ’ αυτόν. Σ’ αυτό συνυπολογίζεται και η αποκλειστική άδεια λειτουργίας 24.000 VLTs (ή κοινώς φρουτάκια), σε 350 καταστήματα OPAP Play (ή κοινώς καζίνα γειτονιάς) και σε 2.300 πρακτορεία ΟΠΑΠ. 

– Η Allwyn το 2025 προχώρησε σε συμφωνία για την εξαγορά του 51% των μετοχών της Novibet, η οποία υπολογίζεται πως κατέχει ποσοστό κοντά στο 20% της διαδικτυακής αγοράς καζίνων. Ωστόσο, η Allwyn αποσύρθηκε από την εξαγορά, ενώ αυτή εξεταζόταν από την Επιτροπή Ανταγωνισμού. 

Θέσαμε ερωτήματα σε Allwyn (πρώην ΟΠΑΠ) και Stoiximan σχετικά με την υπερσυγκέντρωση της αγοράς. 

Η Allwyn μας απάντησε πως «η διαδικτυακή αγορά τελεί σε καθεστώς πλήρους ανταγωνισμού» και πως «η νομιμότητα των αποκλειστικών δικαιωμάτων μας, καθώς και ζητήματα που άπτονται κρατικών ενισχύσεων και θεμάτων ανταγωνισμού, έχουν ήδη κριθεί εδώ και χρόνια από το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το Συμβούλιο της Επικρατείας και τα αρμόδια όργανα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής».

Η Stoiximan δεν απάντησε στα ερωτήματά μας.

Η καζινοποίηση της χώρας 

Φρουτάκια σε κάθε γειτονιά, δύο μεγάλα καζίνο (Μαρούσι και Ελληνικό) στον αστικό ιστό της Αθήνας, νέες άδειες σε επίγεια και διαδικτυακά καζίνα. Τη μαγιά για τη διόγκωση του τζόγου στην Ελλάδα την έβαλαν την τελευταία δεκαετία τόσο ο ΣΥΡΙΖΑ, όσο και η Νέα Δημοκρατία αποδεικνύοντας τη διακομματική συναίνεση τουλάχιστον όσον αφορά τη βιομηχανία των τυχερών παιχνιδιών.

«Όταν η κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ ήταν στην εξουσία, είχαμε τη μεγαλύτερη καζινοποίηση που υπήρξε ποτέ στην ιστορία της Ελλάδας», αναφέρει ο Αντώνης Στεργιώτης, ο οποίος διετέλεσε πρόεδρος της ρυθμιστικής αρχής για τον τζόγο, της Επιτροπής Εποπτείας και Ελέγχου Παιγνίων (ΕΕΕΠ), από τον Ιούνιο του 2015 μέχρι τον Ιούνιο του 2016. 

Η σύντομη θητεία του έχει σημείο αναφοράς τη διαμάχη του με τον ΟΠΑΠ γιατί προσπάθησε να βάλει χρονικά, οικονομικά και χωρικά όρια στον τρόπο που θα λειτουργούσαν τα καζίνα γειτονιάς OPAP Play. Η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ απέπεμψε τον Αντώνη Στεργιώτη μετά τη λήξη της μονοετούς θητείας του και αναίρεσε όλους τους περιορισμούς που είχε θέσει. 

Ο ΣΥΡΙΖΑ δεν σταμάτησε όμως εκεί. Την περίοδο της διακυβέρνησής του εγκρίθηκε η λειτουργία δύο μεγάλων καζίνων στον αστικό ιστό της πόλης, αφού: 

• Nομοθετήθηκε η προκήρυξη διαγωνισμού για το καζίνο στο Ελληνικό, η οποία όμως είχε ξεκινήσει επί ΝΔ και Αντώνη Σαμαρά. (Αργότερα η εταιρεία Lamda, συμφερόντων Λάτση, ανέθεσε έναντι ανταλλαγμάτων το καζίνο του Ελληνικού στην κοινοπραξία Hard Rock – ΤΕΡΝΑ, συμφερόντων Περιστέρη.) 
• Νομοθετήθηκε η μετεγκατάσταση του καζίνου της Πάρνηθας (συμφερόντων Θανάση Λασκαρίδη και Σωκράτη Κόκκαλη) στο Μαρούσι.
• Δια νόμου δόθηκαν νέες άδειες καζίνων στη Σαντορίνη, την Κρήτη και τη Μύκονο. 

Η κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας συνέχισε επάξια το έργο της καζινοποίησης. Αρχικά, ούτε δύο μήνες μετά την ανάληψη των καθηκόντων της το 2019, εξέδωσε ΚΥΑ (Κοινή Υπουργική Απόφαση) για την υλοποίηση του διαγωνισμού για το καζίνο του Ελληνικού. 

Επίσης, η κυβέρνηση Μητσοτάκη φρόντισε να προσαρμόσει τον νόμο του ΣΥΡΙΖΑ για να γίνει εφικτή η μεταφορά του καζίνου της Πάρνηθας στο Μαρούσι, καθώς οι προηγούμενες διατάξεις είχαν κριθεί αντισυνταγματικές από το ΣτΕ. Παρά τις νέες προσφυγές κατοίκων και όμορων δήμων, το ΣτΕ τις απέρριψε και οι εργασίες έχουν ήδη ξεκινήσει στο κτήμα Δηλαβέρη.

Παράλληλα, η Νέα Δημοκρατία προχώρησε στη ρύθμιση της διαδικτυακής αγοράς τυχερών παιγνίων με το καθεστώς των αδειών οι οποίες έφτασαν τις 20, ισχυριζόμενη πως έτσι θα περιοριστεί ο παράνομος τζόγος. Το αποτέλεσμα ήταν η ταυτόχρονη επέκταση νόμιμων και παράνομων διαδικτυακών καζίνων και οι συνεχείς ευνοϊκές ρυθμίσεις υπέρ των αδειοδοτημένων εταιρειών με σκοπό να γίνουν πιο ελκυστικές. 

Όπως γράψαμε σε προηγούμενο ρεπορτάζ, χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η αύξηση από την κυβέρνηση Μητσοτάκη το 2022 στο όριο του πονταρίσματος στα διαδικτυακά φρουτάκια από τα δύο στα είκοσι ευρώ, το οποίο συνοδεύτηκε από τη μείωση του χρόνου αναμονής ανάμεσα στα πονταρίσματα από τα τρία στα δύο δευτερόλεπτα. Δεν ξέρουμε αν οι ρυθμίσεις αυτές έκαναν τα ονλάιν φρουτάκια πιο ελκυστικά, σίγουρα τα έκαναν περισσότερο εθιστικά. 

«Υπεύθυνο παιχνίδι»  

Ως ελεύθερο εμπόρευμα, ο τζόγος δεν μπορούσε να παρουσιάζεται ως επιβλαβής. Την πρακτική και πολιτικο-ιδεολογική απάντηση έδωσε το αφήγημα του «υπεύθυνου παιχνιδιού», καλλιεργώντας την ιδέα ότι τα τυχερά παιχνίδια είναι έμφυτα, είναι διασκέδαση, ενώ οι αρνητικές συνέπειες αφορούν μια μειοψηφία για την οποία υπάρχουν δομές βοήθειας. Οι επίδοξοι παίκτες ενημερώνονται για τους κινδύνους του παιχνιδιού, ενώ αν κανείς τους παραβιάσει, είναι δική του ευθύνη. 

To «υπεύθυνο παιχνίδι» είναι ένας μύθος, όχι μόνο γιατί είναι υποκριτικό να επικαλείσαι αποκλειστικά την ατομική ευθύνη όταν πρόκειται για εν δυνάμει επιβλαβή προϊόντα αλλά και γιατί διεθνείς έρευνες δείχνουν πως το μεγαλύτερο μέρος του τζίρου των εταιρειών, προέρχεται από ένα δυσανάλογα μικρό ποσοστό παικτών. Στη Βρετανία η οργάνωση Gambling with Lives (Τζογάροντας με τις Ζωές) υπολόγισε ότι το 86% των εσόδων του ονλάιν τζόγου προέρχεται από το 5% των παικτών. 

Προτού, λοιπόν, μιλήσουμε για ανεύθυνους παίκτες, ας εξετάσουμε αν οι ίδιοι οι κανόνες είναι υπεύθυνοι.

Ανεύθυνοι κανόνες

Ποιοι τελικά είναι αυτοί οι κανόνες που έχει θέσει το ελληνικό κράτος για να προστατέψει το κοινωνικό σύνολο από τον τζόγο; Τους μελετήσαμε έναν προς έναν και διαπιστώσαμε ότι είναι στην καλύτερη περίπτωση άστοχοι, στη χειρότερη ανεπαρκείς. 

Τέτοιοι μηχανισμοί είναι:

1. Τα ατομικά όρια, χρονικά και χρηματικά.
2. Η δυνατότητα αυτοαποκλεισμού.
3. Η γραμμή βοήθειας 1114.

1/ Όριο ημερήσιας χασούρας: 1.000.000 ευρώ!

Τον Φεβρουάριο του 2024, σε συνέδριο του ΑΝΤ1 για τις «υπεύθυνες συμπεριφορές», o Θάνος Μαρίνος, γενικός διευθυντής της στοιχηματικής εταιρείας Betsson, είχε αναφέρει: «Η πλατφόρμα σου πρέπει να δίνει στο χρήστη όταν ανοίγει τον λογαριασμό, τη δυνατότητα να θέσει τρία όρια: Πόσο χρόνο θέλω να δαπανώ το μήνα στην πλατφόρμα της Betsson, πόσα χρήματα δυνητικά θέλω να χάσω και τι είδους συνεδρίες θέλω να έχω». 

Επιβεβαιώνουμε. Πήγαμε να κάνουμε εγγραφή στη Betsson και δηλώσαμε ότι θέλουμε να τζογάρουμε το πολύ 24 ώρες την ημέρα, με ημερήσιο όριο καταθέσεων το 1.000.000 ευρώ και ημερήσιο όριο χασούρας επίσης 1.000.000 ευρώ – μπορούσαμε και παραπάνω. Δοκιμάσαμε και σε άλλα μεγάλα ονλάιν καζίνα όπως το Pamestoixima (της Allwyn) ή αυτά της Novibet και της Stoiximan. Οι επιλογές ήταν οι ίδιες, μπορείς να ορίσεις αν θα φας όλη τη μέρα σου στον τζόγο και πόσα θα χάσεις, ακόμη κι αν είναι μια περιουσία.

2/ Αυτοαποκλεισμός; Πάρε δέκα σπινς!

«Αν πάρεις δάνειο από την Alpha Bank και δεν το αποπληρώσεις, σε μαυρίζει όλο το τραπεζικό σύστημα», μας λέει ο Στέφανος που ολοκλήρωσε το πρόγραμμα απεξάρτησης από τον τζόγο του 18 ΑΝΩ το 2024. «Έτσι θα έπρεπε να σε μαυρίζει και όλο το στοιχηματικό σύστημα. Αλλά αν αποκλειστείς από μια εταιρεία, έχεις άλλες 17 για να παίξεις». Από τότε, οι αδειοδοτημένες εταιρείες έχουν φτάσει τις 20. 

Η ΕΕΕΠ, η κρατική ρυθμιστική αρχή για τα τυχερά παιχνίδια, θέσπισε μέσα στο 2024 το Μητρώο Αποκλεισμένων Παικτών, ώστε, αν ένας παίκτης αποκλειστεί από μια εταιρεία, αυτόματα να αποκλείεται συνολικά απ’ όλες. 

Ωστόσο, όπως διαβάζουμε στο σάιτ της ΕΕΕΠ, «μέχρι την επίσημη ενεργοποίηση του Ενιαίου Μητρώου Αποκλεισμένων, δεν είναι δυνατή η εγγραφή Παικτών στο Μητρώο, καθώς ούτε και η αυτόματη και καθολική εφαρμογή του αποκλεισμού τους από το σύνολο των Κατόχων Άδειας». Ρωτήσαμε την ΕΕΕΠ για την ενεργοποίηση του Μητρώου, ωστόσο δεν λάβαμε απάντηση.

Και βέβαια, υπάρχουν πάντα τα πρακτορεία του ΟΠΑΠ / Allwyn όπου δεν εφαρμόζεται το μέτρο του αυτοαποκλεισμού. «Εδώ εξαρτάται από τη θέληση και τη δύναμη του καθενός», μας είπε γελώντας ο υπάλληλος ενός πρακτορείου.

Η περιφρόνηση της Allwyn και της Stoiximan στην προσπάθεια του παίκτη να ξεφύγει

Ο Αριστείδης, που ολοκλήρωσε μέσα στο 2024 το πρόγραμμα απεξάρτησης από τον τζόγο του ΚΕΘΕΑ ΑΛΦΑ, μας είπε πως δεν σεβάστηκαν όλες οι εταιρείες τον αποκλεισμό του. Βάσει νόμου, απαγορεύεται η αποστολή εμπορικού υλικού σε αποκλεισμένους παίκτες. 

Μας δείχνει στο κινητό του ένα μήνυμα από τα Opap Play: «Oktoberfest σε όλα τα καταστήματα Play! 400.000 σε περιμένουν μέσα από κληρώσεις πόντων και πολλά events έως 31/10». 

Επιτόπου τηλεφωνεί στη γραμμή εξυπηρέτησης του ΟΠΑΠ και τους εξηγεί ότι έχει ζητήσει επανειλημμένα να τον αποκλείσουν από οποιοδήποτε προωθητικό υλικό και ότι βρίσκεται σε πρόγραμμα απεξάρτησης. Έξι μέρες αργότερα, η εταιρεία τον ενημερώνει ότι αν θέλει, μπορεί να τζογάρει χρησιμοποιώντας μία ακόμη μέθοδο πληρωμής: «To IRIS Payments ήρθε στο OPAPONLINE.GR!», γράφει το μήνυμα που έλαβε. 

Οι παίκτες που χάνουν πολύ μεγάλα ποσά χαρακτηρίζονται «VIPs» και έχουν ειδική, προσωποποιημένη μεταχείριση από τις εταιρείες, ώστε να είναι πολύ δύσκολο να ξεφύγουν. Ένας τέτοιος παίκτης ζήτησε από τη Stoiximan να μην του επιτραπεί να παίζει για ένα μήνα. Αμέσως μόλις πέρασε ο μήνας, ξεκίνησε να δέχεται μηνύματα από την ίδια εταιρεία με προσφορές για να επανέλθει στο τζογάρισμα με καθεστώς VIP παίκτη. 

Η εταιρεία Stoiximan δεν απάντησε στο ερώτημά μας για την πολιτική της στο ζήτημα του αυτοαποκλεισμού. 

Με άλλα λόγια, βάσει του ρεπορτάζ μας, οι δύο εταιρείες που κυριαρχούν ολιγοπωλιακά στον τζόγο (και οι οποίες ανήκουν αμφότερες στην ίδια μητρική, την Allwyn):

• Η μεν Allwyn δεν σέβεται τους κανόνες αυτοαποκλεισμού. 
• Η δε Stoximan τεντώνει τόσο τα όριά της ώστε με το που λήξει η περίοδος του αυτοαποκλεισμού να προσκαλεί τον παίκτη να ξαναπαίξει με το στάτους VIP.

3/ Γραμμή βοήθειας 1114: Προσωπικό στα δάχτυλα του ενός χεριού 

Στην προσπάθεια να παρέχει υποστήριξη σε όποιον βιώνει δυσκολίες λόγω τζόγου, το κράτος δημιούργησε το 2011 τη γραμμή 1114, η οποία ανήκε μέχρι το 2024 στο ΚΕΘΕΑ.

Πριν την κατάργηση του ΚΕΘΕΑ και τη συγχώνευσή του στον ΕΟΠΑΕ (Εθνικός Οργανισμός Πρόληψης και Αντιμετώπισης Εξαρτήσεων), η γραμμή στελεχωνόταν από τέσσερις (!) εργαζόμενες. Ο σύλλογος εργαζομένων του ΚΕΘΕΑ είχε καταγγείλει καθυστερήσεις πληρωμών και ανανέωσης συμβάσεων, με αποτέλεσμα τον Φεβρουάριο του 2023 να μείνει εκτός λειτουργίας η γραμμή για επτά ημέρες. Βάσει νόμου οι διαφημίσεις τζόγου οφείλουν να παραπέμπουν σε τηλεφωνική γραμμή απεξάρτησης.

Τον Φεβρουάριο του 2025 ο ΕΟΠΑΕ είχε ματαιώσει την προκήρυξη για την ανανέωση της σύμβασης των εργαζομένων και από το ρεπορτάζ μας προκύπτει ότι η γραμμή λειτουργούσε προσωρινά με προσωπικό του ΟΚΑΝΑ. 

Σήμερα, όπως μας ενημέρωσε ο ΕΟΠΑΕ, η γραμμή λειτουργεί απρόσκοπτα, με την προσθήκη ενός ακόμη εργαζόμενου, δηλαδή πέντε (!) στο σύνολο και με το ίδιο ακριβώς ωράριο. Έχουν την κατάλληλη κατάρτιση για ζητήματα απεξάρτησης από τον τζόγο όσοι στελεχώνουν τη γραμμή; «Είναι όλοι επιστήμονες εκπαιδευμένοι, εξειδικευμένοι και καθόλα έμπειροι στο πεδίο των εξαρτήσεων».

Την περασμένη Πέμπτη και Παρασκευή, εν μέσω Μουντιάλ και βομβαρδισμού του κοινού από διαφημίσεις τζόγου, η γραμμή δεν λειτουργούσε. «Πήρα πέντε τηλέφωνα μέσα σε δύο μέρες και η γραμμή έκλεινε», μας λέει ο Γιώργος Παλαιός από την οργάνωση για την καταπολέμηση της βλάβης από τον τζόγο Not a Game. «Όταν έπιασα γραμμή τη Δευτέρα [29 Ιουνίου] και ρώτησα, μου είπαν ότι είχαν τεχνικό πρόβλημα». 

«Είμαστε η μόνη εταιρεία τυχερών παιχνιδιών στην Ελλάδα που τη στηρίζει, χρηματοδοτώντας το κόστος λειτουργίας της από το 2011», μας λέει η Allwyn. Όμως, απαντώντας στο ίδιο ερώτημα ο ΕΟΠΑΕ μας ενημέρωσε πως απ’ όταν έγινε η συγχώνευση του ΚΕΘΕΑ, η χρηματοδότηση της γραμμής «καλύπτεται από τον τακτικό προϋπολογισμό του ΕΟΠΑΕ», ενώ εκκρεμεί η υπογραφή του μνημονίου συνεργασίας με την Allwyn. 

Το βασικό είναι πως η μοναδική γραμμή υποστήριξης που υπάρχει στη χώρα για τον τζόγο δεν είναι 24ωρη, όπως είναι η εξυπηρέτηση πελατών όλων των εταιρειών τζόγου, αλλά λειτουργεί μόνο καθημερινές 9:00-21:00. 

ΟΠΑΠ / Allwyn: Προσελκύει επενδυτές με κράχτη τη μεγάλη χασούρα των Ελλήνων

Σε σχέση με το ΑΕΠ της χώρας, οι παίκτες στην Ελλάδα χάνουν περισσότερα απ’ όλους στην Ευρώπη. Οι μόνοι που βρίσκονται σε χειρότερη θέση είναι οι κάτοικοι της Κύπρου, η κυβέρνηση της οποίας έχει συνειδητά επιλέξει να μετατρέψει το νησί σε τόπο μαζικής εγκατάστασης εταιρειών τζόγου. Έχει ενδιαφέρον ότι τα σχετικά στοιχεία αντλούνται από έκθεση του ΟΠΑΠ (νυν Allwyn) το 2024 προς το επενδυτικό κοινό – με άλλα λόγια ο ίδιος ο ΟΠΑΠ προσπαθεί να πείσει το διεθνές επενδυτικό κοινό ότι αξίζει η επένδυση στην εταιρεία αφού οι Έλληνες χάνουν τόσα πολλά!

Το άρθρο Η καζινοποίηση μιας χώρας: «Εθίσου Ελεύθερα» εμφανίστηκε πρώτα στο R•U.

Η μυρωδιά καμένου ελαστικού ανάμεικτη με πεύκο έχει κατακλύσει προκαταβολικά τα ρουθούνια κάθε φιλάθλου των τεσσάρων τροχών. Σήμερα πέφτει η εναρκτήρια σημαία του φετινού Ράλλυ Ακρόπολις, σηματοδοτώντας την έναρξη του αγώνα δεκάδων πληρωμάτων απ’ όλον τον κόσμο μπροστά στα μάτια χιλιάδων θεατ(ρι)ών. 

Το 2021 ο τότε υφυπουργός Αθλητισμού Λευτέρης Αυγενάκης επανέφερε το «Ράλλυ των Θεών» στο παγκόσμιο πρωτάθλημα WRC μετά από οκτώ χρόνια απουσίας. «Το Ράλλυ Ακρόπολις είναι εθνικό προϊόν», δήλωνε. Εθνικό προϊόν όμως δεν είναι μόνο ο αθλητισμός, αλλά ακόμα περισσότερο ο φυσικός πλούτος της χώρας, τον οποίο η κυβέρνηση φαίνεται πως βάζει σε δεύτερη μοίρα.

Τρεις από τις 13 διαδρομές του Ράλλυ (Μαίναλο, Κεφαλάρι και Λουτράκι, στην Πελοπόννησο) πραγματοποιούνται εντός προστατευόμενων περιοχών Natura 2000, μέσα σε ζώνες όπου απαγορεύεται ρητά ο μηχανοκίνητος αθλητισμός. 

Δεν πρόκειται για μυστικό. Αρκεί κανείς να τοποθετήσει στον χάρτη τις δημοσιευμένες διαδρομές του Ράλλυ πάνω από τις Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες (ΕΠΜ) των περιοχών Natura 2000, αναρτημένες στην ιστοσελίδα του υπουργείου Περιβάλλοντος (ΥΠΕΝ), διαδικασία την οποία αποτυπώσαμε στους χάρτες που δημοσιεύουμε παρακάτω. 

Ζώνες προστασίας: Παραβιάστηκαν μόλις εγκρίθηκαν

Στις 12 Μαΐου 2026 το υπουργείο Περιβάλλοντος ενέκρινε την Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη (ΕΠΜ) 10Β για το μεγαλύτερο τμήμα της Πελοποννήσου. Είναι η 16η ΕΠΜ που εγκρίνεται, ενώ για τις υπόλοιπες επτά η δημόσια διαβούλευση έχει κλείσει και αναμένεται η έγκρισή τους (με ή χωρίς τροποποιήσεις) από μέρα σε μέρα.

Μετά από πολλά χρόνια καθυστερήσεων και μια καταδίκη από το Δικαστήριο της ΕΕ, το έργο των ΕΠΜ ήρθε επιτέλους να ζωνοποιήσει τις περιοχές Natura 2000 ανάλογα με τον βαθμό προστασίας τους, ορίζοντας τις επιτρεπόμενες χρήσεις γης ανά κατηγορία ζώνης.

Οι πιο αυστηρές ζώνες είναι η Ζώνη Απόλυτης Προστασίας της Φύσης (ΖΑΠΦ) και η αμέσως επόμενη Ζώνη Προστασίας Φύσης (ΖΠΦ). Στις δύο αυτές ζώνες επιτρέπονται ελάχιστες χρήσεις, που στόχο έχουν μόνο την προστασία του περιβάλλοντος και τις απολύτως απαραίτητες υπόλοιπες ανθρωπογενείς δραστηριότητες (ο μηχανοκίνητος αθλητισμός δεν είναι μέσα σε αυτές). Ακολουθούν η Ζώνη Διαχείρισης Οικοτόπων και Ειδών (ΖΔΟΕ) και η Ζώνη Βιώσιμης Διαχείρισης Φυσικών Πόρων (ΖΒΔΦΠ), όπου επιτρέπονται ελεγχόμενες οικονομικές και αθλητικές δραστηριότητες που δεν βλάπτουν το περιβάλλον. 

Οι επιτρεπόμενες χρήσεις γης ανά ζώνη ορίζονται μεν από το Προεδρικό Διάταγμα 59/2018, αλλά οι επιστήμονες μπορούν, αν το κρίνουν αναγκαίο, να επεκτείνουν την απαγόρευση μιας χρήσης σε περιοχές που αρχικά δεν προβλέπονταν από τον νόμο, εξειδικεύοντάς τον μέσω των ΕΠΜ ανά περιοχή Natura. Έτσι, η ΕΠΜ της Πελοποννήσου απαγορεύει ρητά τον μηχανοκίνητο αθλητισμό όχι μόνο στις πρώτες δύο ζώνες (ΖΑΠΦ και ΖΠΦ), αλλά και στις ΖΔΟΕ.

Για να γίνουν οι ΕΠΜ νόμος του κράτους πρέπει να εκδοθούν Προεδρικά Διατάγματα, διαδικασία που θα αργήσει. Στο μεταξύ, τυπικά οι Natura παραμένουν απροστάτευτες, παρατείνοντας τη μη εκπλήρωση των ενωσιακών υποχρεώσεων της Ελλάδας. Ουσιαστικά, όμως, οι ΕΠΜ αποτελούν οδηγό στις αδειοδοτικές διαδικασίες και αποτελούν πυξίδα για την προστασία των περιοχών. Έτσι, τουλάχιστον δηλώνει το ίδιο το υπουργείο Περιβάλλοντος:

«Η έγκριση Ειδικών Περιβαλλοντικών Μελετών αποτελεί μία στρατηγική επιλογή της Κυβέρνησης του Κυριάκου Μητσοτάκη, που κατοχυρώνει την ισορροπία ανάμεσα στην προστασία του φυσικού περιβάλλοντος και ενός βιώσιμου αναπτυξιακού μέλλοντος για τη χώρα», λέει η τελευταία παράγραφος της ανακοίνωσης έγκρισης της 10Β.

Ενάμιση μήνα μετά η ίδια κυβέρνηση, μέσω του υπουργείου Αθλητισμού, καταπάτησε περιοχές για τις οποίες είχε μόλις εγκρίνει κανόνες προστασίας.

Με μία εγκύκλιο και τρεις παραγράφους

Η ευθύνη βαραίνει την ίδια την κυβέρνηση. Η Motorsport Greece (φορέας του υπουργείου Αθλητισμού) και η OMAE (Ομοσπονδία Μηχανοκίνητου Αθλητισμού Ελλάδος) δήλωσαν στο Reporters United ότι έχουν εξασφαλιστεί οι αναγκαίες διοικητικές εγκρίσεις. Ειδικά για την ΕΠΜ 10Β, η Motorsport πρόσθεσε ότι «η έγκρισή της δεν ταυτίζεται με την έκδοση του τελικού Προεδρικού Διατάγματος. […] Η ΕΠΜ δεν αποτελεί την τελική κανονιστική πράξη […] και δεν μπορεί να ερμηνευθεί ως άμεση και αναδρομική απαγόρευση μιας ήδη προγραμματισμένης και αδειοδοτημένης προσωρινής αθλητικής δραστηριότητας». 

(Διαβάστε τις πλήρεις απαντήσεις της Motorsport Greece εδώ και της ΟΜΑΕ εδώ.)

Το επιχείρημα ότι οι ΕΠΜ δεν μετρούν εφόσον δεν είναι κατοχυρωμένες με Προεδρικά Διατάγματα δεν φαίνεται να είναι αρκετό για το υπουργείο Περιβάλλοντος. Για να διευθετήσει την κατάσταση και να κλείσει το μάτι στις αρμόδιες υπηρεσίες ώστε να γνωμοδοτήσουν θετικά, το υπουργείο έχει εκδώσει από τις 18 Ιουνίου ειδική εγκύκλιο της τελευταίας στιγμής, η οποία ουσιαστικά φωτογραφίζει τη διοργάνωση του Ράλλυ. Η εγκύκλιος χαρακτηρίζει τον αγώνα ως «υφιστάμενη δραστηριότητα» χρησιμοποιώντας συγκεκριμένα το παράδειγμα του «αγώνα μηχανοκίνητου αθλητισμού» και αναγράφει ότι «οι “υφιστάμενες” δραστηριότητες πριν από την έγκριση της ΕΠΜ παραμένουν σε ισχύ», αλλά και οι δραστηριότητες που έχουν απλώς «ανακοινωθεί σε διεθνείς οργανισμούς» (!) από θεσμικά όργανα.

Υφιστάμενη δραστηριότητα θα μπορούσε ίσως να χαρακτηριστεί μια μόνιμη εγκατάσταση (για παράδειγμα, ένα γήπεδο μπάσκετ), αλλά όχι μια διαδρομή που μπορεί να μετακινηθεί. Στο Μαίναλο μάλιστα η διαδρομή θα γίνει φέτος για πρώτη φορά, αν και ήταν γνωστό ότι εκεί βρίσκεται υπό επεξεργασία  ΕΠΜ. Πάντως, οι περιβαλλοντικές μελέτες δεν προβλέπουν τέτοιες εξαιρέσεις και δεν δύνανται να καταργηθούν με μία εγκύκλιο και τρεις παραγράφους.

Το επιχείρημα περί «υφιστάμενης χρήσης» επικαλείται και η διοργάνωση του Ράλλυ μέσω του υπεύθυνου Περιβαλλοντικής Βιωσιμότητας Γιώργου Καζαντζόπουλου, ο οποίος δήλωσε στο Reporters United: «Η οργανωτική επιτροπή έχει ζητήσει και λάβει άδεια για τη διεξαγωγή των συγκεκριμένων ειδικών διαδρομών στην Πελοπόννησο πριν εγκριθεί η Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη».

Αντιθέτως, το υπουργείο Περιβάλλοντος και ο ΟΦΥΠΕΚΑ δεν απάντησαν στα δημοσιογραφικά μας ερωτήματα.

«Οι φορείς έχουν γνωμοδοτήσει θετικά για τη διεξαγωγή του αγώνα υπό όρους. Περιμένουμε τις επόμενες μέρες την οριστική απάντηση των φορέων για το ποια μέτρα πρέπει να ληφθούν ώστε η επιβάρυνση των περιοχών να είναι η μικρότερη δυνατή», κατέληξε ο κ. Καζαντζόπουλος.

Το συμπέρασμα είναι ότι η εγκύκλιος δεν κρίθηκε αρκετή και για να παρακαμφθεί το πρόβλημα θα χρειαστούν ειδικά μέτρα με σκοπό την άμβλυνση των συνεπειών από την παρέκκλιση της περιβαλλοντικής μελέτης. 

Το πώς τέτοια μέτρα είναι δυνατόν να παρθούν δύο μόλις ημέρες πριν την έναρξη των αγώνων παραμένει ακατανόητο. Παρόλα αυτά, ζητήσαμε από τον κ. Καζαντζόπουλο, μόλις κοινοποιηθούν αυτά στους διοργανωτές, να τα θέσει υπόψη μας. Μέχρι την ώρα που δημοσιεύεται το ρεπορτάζ, απάντηση δεν έχουμε λάβει.   

Ράλλυ μέσα στις απαγορευμένες περιοχές

Στην Πελοπόννησο τρεις από τις επτά διαδρομές του Ράλλυ Ακρόπολις καταπατούν προστατευόμενες περιοχές Natura 2000 εντός των οποίων απαγορεύεται ρητά ο μηχανοκίνητος αθλητισμός, σύμφωνα με την ΕΠΜ 10Β.

Η νέα διαδρομή των 14,78 χιλιομέτρων του Μαινάλου, η οποία θα πραγματοποιηθεί δύο φορές μέσα στην ίδια μέρα (το Σάββατο, 27 Ιουνίου), περνάει ολόκληρη μέσα από τη Ζώνη Προστασίας Φύσης Όρους Μαινάλου (ΖΠΦ-8), τη μεγαλύτερη του συγκεκριμένου βουνού, και τη Βόρεια Ζώνη Διατήρησης Οικοτόπων και Ειδών (ΖΔΟΕ-10). Σύμφωνα με τον ευρωπαϊκό οδηγό του δικτύου Natura 2000, το Μαίναλο φιλοξενεί ελατοδάση και δάση μαύρης πεύκης, τα πιο πυκνά και καλύτερα εκπροσωπούμενα σε ολόκληρη την Πελοπόννησο.  

Στο όρος Κυλλήνη της Κορινθίας (γνωστό και ως Ζήρεια) η διαδρομή της 27ης Ιουνίου «περνά μέσα από τμήματα με έλατα, σε ένα πραγματικά εντυπωσιακό φυσικό περιβάλλον, με αποκορύφωμα ένα οροπέδιο όπου συγκεντρώνεται πλήθος θεατών», γράφει η σελίδα του Ράλλυ. Ξεχνάει όμως να αναφέρει ότι το ελατόδασος που θα καταπατήσουν 16 χιλιόμετρα αγωνιστικής διαδρομής και εκατοντάδες κόσμου βρίσκεται στην καρδιά δύο Ζωνών Προστασίας Φύσης (ΖΠΦ 19 και  ΖΠΦ 10) και μίας Ζώνης Διατήρησης Ειδών και Οικοτόπων (ΖΔΟΕ 14). Η συγκεκριμένη Natura φιλοξενεί πάνω από 17 είδη πουλιών, όπως ο σπάνιος Μαυροπετρίτης και ο Χρυσαετός. 

Τέλος, η διαδρομή Λουτράκι θα ξεκινήσει την Κυριακή 28 Ιουνίου από το χωριό Πίσια και θα διασχίσει 14,4 χιλιόμετρα εντός τριών διαφορετικών Ζωνών Προστασίας Φύσης των Γερανείων Ορέων (ΖΠΦ-03,04 και 05), για να καταλήξει στην περιοχή Δροσοπηγή, λίγο έξω από το Λουτράκι. Τα Γεράνεια Όρη φιλοξενούν δάση και πλήθος ενδημικών φυτών, ενώ η σημασία της προστασίας τους αυξάνεται εξαιτίας της εγγύτητάς τους με τη βιομηχανική περιοχή της Δυτικής Αττικής.

Συνολικά, το 20% όλων των διαδρομών του Ράλλυ (45 χιλιόμετρα περίπου) θα πραγματοποιηθεί εντός απαγορευμένων περιοχών. Η καταπόνηση της φύσης θα είναι σημαντική, εάν συνυπολογιστούν όλες οι δραστηριότητες προετοιμασίας, η πρόσβαση των θεατ(ρι)ών, τα απορρίμματα που θα παραχθούν και οι ρύποι που θα εκπέμψουν τα αγωνιστικά αυτοκίνητα. Επιβάρυνση από την οποία οι ΕΠΜ θέλουν να προστατέψουν τις προστατευόμενες περιοχές!

Περιβαλλοντική ευαισθησία μόνο για διαφήμιση

Την ίδια στιγμή που καταπατά πολύτιμη φύση, το Ράλλυ Ακρόπολις διατυμπανίζει την περιβαλλοντική του ευαισθησία προβάλλοντας παντού την  περιβαλλοντική διαπίστευση τριών αστέρων που έλαβε το 2024, την ανώτερη που απονέμει η Παγκόσμια Ομοσπονδία Μηχανοκίνητου Αθλητισμού (FIA). Η πιστοποίηση έχει ισχύ για δύο χρόνια και φέτος η διοργάνωση θα προσπαθήσει να την ανανεώσει μέσω επιτόπιου ελέγχου από τη FIA. 

Εκπρόσωπος της FIΑ δήλωσε στο Reporters United ότι «έχει ενημερωθεί από την Motorsport Greece ότι η διαδρομή του Ράλλυ Ακρόπολις έχει εξεταστεί και εγκριθεί μέσω των ισχυουσών περιβαλλοντικών και διοικητικών διαδικασιών», καθώς και ότι «ο διοργανωτής εφαρμόζει μέτρα που αποσκοπούν στην ελαχιστοποίηση των διαταραχών και στην προστασία […] των περιοχών του δικτύου Natura 2000».

(Διαβάστε τις πλήρεις απαντήσεις της FIA εδώ.)

Πρώτα τα πατάμε, μετά τα προστατεύουμε

Είναι χρήσιμο να αναφέρουμε ότι, πέρα από τις τρεις διαδρομές σε ήδη απαγορευμένες περιοχές, υπάρχουν άλλες δύο στη Στερεά Ελλάδα (Παρνασσός και Βωξίτες) που θα πραγματοποιηθούν την Παρασκευή 26 Ιουνίου και πατούν περιοχές τις οποίες η προς έγκριση Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη 6Β κατατάσσει σε ζώνες όπου ο μηχανοκίνητος αθλητισμός απαγορεύεται. 

Πρόκειται για τη διαδρομή Παρνασσός, η οποία διασχίζει τη Natura 2000 στο ομώνυμο βουνό, και για τη διαδρομή Βωξίτες, η οποία διασχίζει τη Natura της Γκιώνας και τη Natura του Γαλαξειδίου καταλήγοντας στον Κορινθιακό Κόλπο δίπλα στην Ιτέα. Οι συγκεκριμένες περιοχές διακρίνονται για την πλούσια χλωρίδα και πανίδα τους και φιλοξενούν απειλούμενα ζώα όπως ο λύκος. Γι’ αυτό οι επιστήμονες που συνέταξαν την ΕΠΜ κατατάσσουν τις περιοχές απ’ όπου περνάει το Ράλλυ σε Ζώνες Απόλυτης Προστασίας Φύσης και Ζώνες Προστασίας Φύσης.

Οι περιοχές αυτές τυπικά δεν είναι ακόμα απαγορευμένες για τέτοιες χρήσεις, αλλά από μία διοργάνωση που υπερηφανεύεται για την οικολογική της υπευθυνότητα θα περίμενε κανείς μεγαλύτερη ευαισθησία σε περιοχές που με επιστημονικά κριτήρια ενδεχομένως να απειλούνται. Αν εγκριθεί η μελέτη που έχει περάσει από διαβούλευση, στις συγκεκριμένες περιοχές όχι πίστα ράλλυ δεν θα επιτρέπεται, αλλά ούτε ποδηλατόδρομος. 

Το άρθρο Το Ράλλυ Ακρόπολις μαρσάρει σε 45 χιλιόμετρα απαγορευμένων περιοχών Natura εμφανίστηκε πρώτα στο R•U.

Στο θαλάσσιο τόξο της Ελληνικής Τάφρου συναντώνται μερικά από τα πιο ιδιαίτερα και ευαίσθητα είδη πανίδας του παγκόσμιου οικοσυστήματος: Φάλαινες φυσητήρες, ζιφιοί και πολλά διαφορετικά είδη δελφινιών, θαλάσσια θηλαστικά όλα στην οικογένεια των κητωδών, κολυμπούν στα αχαρτογράφητα νερά. «Είναι εξαιρετικά σημαντικό να διατηρήσουμε αυτή την ιδιαίτερη περιοχή του πλανήτη με τα χαρισματικά και εμβληματικά ζώα που την κατοικούν, ζωντανή. Ως είδος δεν μπορούμε να επιβιώσουμε διαφορετικά», θα μας πει ο Αλέξανδρος Φραντζής, επιστημονικός υπεύθυνος του Ινστιτούτου Κητολογικών Ερευνών Πέλαγος, ο οποίος είναι αφοσιωμένος στη μελέτη των κητωδών εδώ και δεκαετίες.

Η ανησυχία του δεν είναι τυχαία, καθώς τα σπάνια είδη που συναντώνται στην περιοχή της Ελληνικής Τάφρου, ενός υποθαλάσσιου γεωμορφολογικού σχηματισμού που εκτείνεται από το Ιόνιο Πέλαγος μέχρι τα μικρασιατικά παράλια, πλούσιου σε χλωρίδα και πανίδα, βρίσκονται αντιμέτωπα με μια παγκόσμια απειλή: τις εξορύξεις υδρογονανθράκων.

Κι εδώ ξεκινάει το παράδοξο: Από τη μία πλευρά, η χώρα έχει καθιερώσει ένα πλέγμα θεσμών προστασίας του περιβάλλοντος, και ειδικότερα της θαλάσσιας ζωής, με αποκορύφωμα την πρόσφατη έγκριση των Θαλάσσιων Πάρκων σε Ιόνιο και Αιγαίο. Κι από την άλλη, σε πείσμα των κυβερνητικών διακηρύξεων περί πράσινης μετάβασης και αποδέσμευσης από τα ορυκτά καύσιμα, το ελληνικό κράτος παραχωρεί όλο και περισσότερα οικόπεδα των ελληνικών θαλασσών σε παγκόσμιους και εγχώριους ενεργειακούς κολοσσούς όπως η Chevron, η ExxonMobil, η Energean και η HelleniQ Energy (πρώην ΕΛΠΕ), για έρευνες και εξορύξεις υδρογονανθράκων.

Είναι δυνατόν να συνυπάρξουν αυτές οι δύο επιδιώξεις; Το σίγουρο είναι ότι σύμφωνα με τους κρατικούς σχεδιασμούς όχι μόνο συνυπάρχουν, αλλά τα οικόπεδα που προορίζονται για εξορύξεις πατάνε συστηματικά πάνω σε προστατευόμενες περιοχές. Η έρευνα του Reporters United, σε συνέχεια της διασυνοριακής έρευνας Fueling Ecocide υπό τον συντονισμό του διεθνούς δικτύου EIC (European Investigative Collaborations), τεκμηριώνει αυτή την «αφύσικη» συνύπαρξη δύο αλληλοαναιρούμενων πολιτικών, καθώς και τα αποτελέσματά της. 

Περιηγηθείτε στα αποτελέσματα της έρευνας στον πρώτο διαδραστικό χάρτη με όλα τα δεδομένα και στην ξεχωριστή σελίδα που δημιουργήσαμε εδώ.

Επιπλέον, για να γίνει πιο προσιτό ένα θέμα με αρκετούς επιστημονικούς και τεχνικούς όρους, συντάξαμε ένα σύντομο γλωσσάρι όπου αναλύονται οι βασικές έννοιες που θα συναντήσετε στο ρεπορτάζ. Μπορείτε να ανατρέξετε εδώ. 

Η ανατομία μιας «οικοκτονίας»

Η απόκτηση των δεδομένων δεν ήταν απλή υπόθεση. Η Ελληνική Διαχειριστική Εταιρεία Υδρογονανθράκων και Ενεργειακών Πόρων (ΕΔΕΥΕΠ), ο αρμόδιος φορέας διαχείρισης των οικοπέδων εξόρυξης υδρογονανθράκων, δεν ανταποκρίθηκε στα επανειλημμένα αιτήματά μας για παραχώρηση των γεωχωρικών τους αρχείων, παρά τη δημοσιογραφική μας ιδιότητα. Είναι αδιανόητο το γεγονός ότι στοιχεία που αφορούν έναν κρίσιμο τομέα οικονομικού, εθνικού και επιστημονικού ενδιαφέροντος αντιμετωπίζονται από το κράτος περίπου ως μυστικά, αντί να διατίθενται με προθυμία σε ερευνητές, δημοσιογράφους, ακτιβιστές και σε κάθε άλλον ενδιαφερόμενο. Γι’ αυτό και χρειάστηκε με υπολογιστικές μεθόδους να τα αποσπάσουμε από την ιστοσελίδα της. Τα δεδομένα που εξασφαλίσαμε τα απελευθερώνουμε στο κοινό και τα διαθέτουμε ανοιχτά και δημόσια προς όλους και όλες. 

Δείτε την απάντηση της ΕΔΕΥΕΠ εδώ, όπως και τον χάρτη που μας απέστειλε, κατόπιν επανειλημμένων αιτημάτων, εδώ. 

[Εν τω μεταξύ, μπορείτε να διαβάσετε αναλυτικά για τη μεθοδολογία που ακολουθήσαμε στο πλαίσιο της έρευνάς μας εδώ.]

Τοποθετήσαμε σε έναν χάρτη αφενός τα οικόπεδα εξόρυξης στην Ελλάδα, όπως αυτά αποτυπώνονταν στα γεωχωρικά αρχεία της ΕΔΕΥΕΠ που εξασφαλίσαμε, και αφετέρου το σύνολο των οικοτόπων υψηλής προτεραιότητας, όπως αυτοί αναγνωρίζονται από εθνικούς, ευρωπαϊκούς και διεθνείς φορείς. Από τα δεδομένα προκύπτει ότι από τα περίπου 111.921 τετραγωνικά χιλιόμετρα που έχουν παραχωρηθεί για έρευνα και εκμετάλλευση υδρογονανθράκων μέσω 18 οικοπέδων, το 20% πατά πάνω σε περιοχές υψηλής φυσικής σημασίας και τις επηρεάζει. Συνολικά, 111 ξεχωριστές σημαντικές φυσικές περιοχές επηρεάζονται από 16 οικόπεδα. 

Οι περισσότερες περιοχές που επηρεάζονται, θεωρητικά προστατεύονται από τη νομοθεσία. Πρόκειται για 50 περιοχές Natura 2000, 48 Καταφύγια Άγριας Ζωής, έξι Εθνικά Πάρκα, τρεις Υγρότοπους Ramsar παγκόσμιας σημασίας και ένα Αισθητικό Δάσος. Αν και πολλές σε αριθμό, οι περιοχές αυτές δεν καταλαμβάνουν μεγάλη έκταση και επικαλύπτονται κυρίως από «ανοιχτά» οικόπεδα, δηλαδή οικόπεδα που ήταν μισθωμένα σε εταιρείες στο παρελθόν αλλά δεν είναι πλέον, αν και παραμένουν προς διάθεση από το ελληνικό Δημόσιο.

Αντίθετα, οι μεγαλύτερες σε έκταση επικαλύψεις, που ανέρχονται στο 75% της συνολικής επηρεαζόμενης έκτασης (όσο ολόκληρη η Πελοπόννησος), αφορούν περιοχές ΙΜΜΑ, δηλαδή περιοχές σημαντικές για τα θαλάσσια θηλαστικά (Important Marine Mammal Areas), καθορισμένες από την IUCN (Διεθνή Ένωση Προστασίας της Φύσης). Από τις 7 ΙΜΜΑ της Ελλάδας, από εξορύξεις επηρεάζονται τρεις, με την ΙΜΜΑ της Ελληνικής Τάφρου να βρίσκεται στο επίκεντρο. Τις τρεις αυτές ΙΜΜΑ επικαλύπτουν 12 θαλάσσια οικόπεδα.

Πετρελαϊκές, ο μεγάλος κερδισμένος

Από την εκμετάλλευση των προστατευόμενων και μη φυσικών περιοχών της Ελλάδας, ωφελούνται οι ελληνικές πετρελαϊκές HelleniQ Energy και Energean, οι αμερικανικές Chevron και ExxonMobil και παλαιότερα η ισπανική Repsol.

Η HelleniQ Energy (πρώην ΕΛΠΕ), με βασικούς μετόχους το ελληνικό Δημόσιο και την οικογένεια Λάτση, έχει αναπτύξει διαχρονικά δραστηριότητες σε φυσικές περιοχές έκτασης 19.082 τ.χλμ, πατώντας πάνω σε ΙΜΜΑ, Natura 2000, Εθνικά Πάρκα και Καταφύγια Άγριας Ζωής. Το μεγαλύτερο τμήμα των επικαλύψεων αφορά θαλάσσια οικόπεδα τα οποία η HelleniQ Energy συνεκμεταλλεύεται με τις μεγάλες αμερικανικές πετρελαϊκές ExxonMobil και Chevron. 

Τον Φεβρουάριο του 2026, η Ελλάδα υπέγραψε σύμβαση με την κοινοπραξία HelleniQ Energy – Chevron, παραχωρώντας τους τέσσερα νέα θαλάσσια οικόπεδα (Νότια της Κρήτης Ι & ΙΙ, Νότια της Πελοποννήσου και Α2). Τα συγχαρητήριά του για τη συμφωνία εξέφρασε ο πρώην πρέσβης των ΗΠΑ στην Ελλάδα Τζέφρι Πάιατ: «Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό, δεδομένου του καθοριστικού ρόλου της Chevron στο Ισραήλ, την Αίγυπτο και την Κύπρο, και αποδεικνύει πώς η διαδικασία “3+1” [το ένα είναι η Ελλάδα] προσφέρει ουσιαστική συμβολή στη σταθερότητα της περιοχής». 

Την περίοδο 2016-2022, ο κ. Πάιατ, από τη θέση του ως πρέσβη φρόντιζε συστηματικά το ενεργειακό πεδίο να παραμείνει στο επίκεντρο της στρατηγικής σχέσης Ελλάδας – ΗΠΑ. Σήμερα, έχει μεταπηδήσει στον τομέα της βιομηχανίας ως ανώτερο στέλεχος του τμήματος Ενέργειας και Κρίσιμων Ορυκτών της McLarty Associates, μιας αμερικανικής συμβουλευτικής, και εξυπηρετεί άμεσα τα συμφέροντα της Chevron στην Ελλάδα: «Συνεργάζομαι πολύ στενά με τη Chevron τώρα, από τότε που αποχώρησα από την κυβέρνηση. Έχω συνεχή επικοινωνία με τον διευθύνοντα σύμβουλο της Chevron», δήλωσε κατά τη διάρκεια του φετινού Οικονομικού Φόρουμ των Δελφών.

Αντίστοιχα, η ελληνική εταιρεία Energean PLC, των Μαθιού Ρήγα και Στάθη Τοπούζογλου, στην οποία πλέον μέτοχοι είναι κάποια από τα μεγαλύτερα αμερικανικά επενδυτικά funds όπως η Third Point, λειτουργεί σήμερα πάνω σε 450 τ.χλμ φυσικών περιοχών. Στο παρελθόν είχε δραστηριότητα σε πολύ πιο εκτεταμένη έκταση, τμήμα της οποίας συνεκμεταλλευόταν με την ισπανική Repsol.

Απευθύναμε ερωτήματα σχετικά με τα αποτελέσματα της έρευνάς μας σε όλες τις εταιρείες. 

Η HelleniQ Energy χαρακτήρισε τα ευρήματα της έρευνάς μας ως «ισχυρισμούς περί “επικαλύψεων”», συμπληρώνοντας ότι η εταιρεία «δραστηριοποιείται με πλήρη συμμόρφωση προς όλες τις προβλεπόμενες περιβαλλοντικές απαιτήσεις». 

Η Chevron απάντησε ότι προτεραιότητα της εταιρείας είναι «η προστασία του προσωπικού μας, των κοινοτήτων, του περιβάλλοντος και των περιουσιακών μας στοιχείων». 

Κι η Energean ότι το περιβαλλοντικό αποτύπωμα των οικοπέδων του Πρίνου και της Ηπείρου είναι «εξαιρετικό». Παρέθεσε μάλιστα συγκεκριμένες επιστημονικές μελέτες για τον Πρίνο, αλλά όχι για την Ήπειρο. 

ExxonMobil και Repsol δεν απάντησαν.

Διαβάστε τις πλήρεις απαντήσεις της Helleniq Energy, της Chevron και της Energean.

Είναι εντυπωσιακό το πώς κανένα από τα αρμόδια θεσμικά όργανα (υπουργείο Περιβάλλοντος, Οργανισμός Φυσικού Περιβάλλοντος και Κλιματικής Αλλαγής – ΟΦΥΠΕΚΑ και ΕΔΕΥΕΠ) δεν απάντησε σε οποιαδήποτε από τις ερωτήσεις μας.

Μόμπι Ντικ εναντίον γεωτρύπανων

Παρότι υψίστης σημασίας για τα κητώδη, καθώς εκεί ζουν, τρέφονται και αναπαράγονται, οι περιοχές ΙΜΜΑ στην Ελλάδα δεν τελούν υπό θεσμική προστασία. Το 1996 η Ελλάδα υπέγραψε τη συνθήκη ACCOBAMS, διακρατική συμφωνία για την προστασία των περιοχών ΙΜΜΑ. Η συνθήκη, όμως, δεν είναι νομικά δεσμευτική. 

Σύμφωνα με την IUCN, «οι εξαιρετικά παρεμβατικές δραστηριότητες εξόρυξης -ιδίως η εξερεύνηση υδρογονανθράκων στην ανοικτή θάλασσα, οι σεισμικές έρευνες, οι γεωτρήσεις και η εντατική βιομηχανική εκμετάλλευση – θεωρούνται γενικά ασυμβίβαστες με τους στόχους διατήρησης των IMMA, εκτός εάν αυστηρές περιβαλλοντικές διασφαλίσεις αποδείξουν ότι οι επιπτώσεις είναι αμελητέες».

Η IUCN σημειώνει ότι οι επιπτώσεις στα κητώδη είναι μεγάλες. Τα ηχοβολιστικά που χρησιμοποιούνται στις σεισμικές έρευνες προκαλούν ακουστικές βλάβες και διαταράσσουν την επικοινωνία, τη διατροφή, την πλοήγηση και το ζευγάρωμα των ζώων. Επιπλέον, τα ενδιαιτήματα κατακερματίζονται και τα κητώδη επί της ουσίας εκδιώκονται από το ίδιο τους το σπίτι. 

Αυτό το παραδέχονται και οι ίδιες οι εταιρείες. Στην περιβαλλοντική έκθεση του 2021 της HelleniQ Energy για το Μπλοκ 10 στο Ιόνιο, που πατάει σχεδόν ολόκληρο πάνω σε ΙΜΜΑ, αναφέρεται ότι «εφαρμόζεται η τεχνική “soft-start” (η σταδιακή αύξηση της έντασης των ηχοβολιστικών), ώστε να δοθεί χρόνος στο θαλάσσιο θηλαστικό να φύγει μακριά από την ακουστική πηγή και εκτός της ζώνης αποκλεισμού (δηλαδή του οικοπέδου)». 

Μέχρι και η ίδια η HelleniQ Energy στις περιβαλλοντικές εκθέσεις της για το οικόπεδο 10 (έτη 2022-2025) αναγνωρίζει την παρουσία κητωδών στο σημείο.

Στους παρακάτω χάρτες χαρτογραφείται στην περιοχή εξορύξεων (αριστερά) η παρουσία και διαδρομή φαλαινών φυσητήρων και (δεξιά) των ζιφιών. Η έκθεση του 2025 μάλιστα γράφει ότι «παρατηρήθηκαν 20 φάλαινες φυσητήρες στην ευρύτερη περιοχή του οικοπέδου, εξαιρετικά υψηλό νούμερο, δεδομένου ότι ολόκληρος ο πληθυσμός τους στην Ελλάδα υπολογίζεται σε 180 με 280». 

Ρωτήσαμε την IUCN αν το ελληνικό κράτος μπορεί να προστατεύσει νομικά τις περιοχές ΙΜΜΑ. Μας απάντησαν κατηγορηματικά ναι, προσθέτοντας ότι «η Γραμματεία των IMMA εκφράζει τη βαθιά ανησυχία της για το γεγονός ότι πραγματοποιούνται δραστηριότητες εξερεύνησης και εξόρυξης εντός των IMMA και αμφισβητεί κατά πόσον η ελληνική κυβέρνηση έλαβε υπόψη της την ύπαρξη των IMMA πριν την έκδοση αδειών εντός των ορίων τους».

Διαβάστε ολόκληρη την απάντηση της IUCN εδώ.

Μπλοκ 10 : Μια τρύπα στο νερό

Η πρώτη ουσιαστική απόπειρα θεσμικής προστασίας των κητωδών στην Ελλάδα ξεκίνησε πριν από έναν χρόνο, μόλις τον Ιούλιο του 2025, όταν ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης  ανακοίνωσε αυτοπροσώπως στη Διάσκεψη του ΟΗΕ για τους Ωκεανούς τη δημιουργία δύο νέων θαλάσσιων πάρκων σε Ιόνιο και Αιγαίο.

Η μελέτη για το Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο του Ιονίου εγκρίθηκε τον Δεκέμβριο του 2025 και τώρα αναμένεται η θεσμοθέτησή του μέσω προεδρικού διατάγματος. Το Πάρκο ουσιαστικά θεσμοθετεί ένα τμήμα της ΙΜΜΑ Ελληνικής Τάφρου και ενοποιεί τον θαλάσσιο χώρο μεταξύ διαφόρων άλλων προστατευόμενων περιοχών. 

Κι ενώ είναι ένα σημαντικό πρώτο βήμα, η ουσιαστική προστασία κινδυνεύει κυριολεκτικά να αποτελέσει μια «τρύπα στο νερό», καθώς στον ενιαίο θαλάσσιο χώρο του Πάρκου Ιονίου το υπουργείο «ξέχασε» να συμπεριλάβει το Μπλοκ 10, το οικόπεδο εξορύξεων στο οποίο μέχρι πρότινος δραστηριοποιείτο αποκλειστικά η HelleniQ Upstream, θυγατρική της HelleniQ Energy, και το οποίο πατά σχεδόν όλο πάνω σε ΙΜΜΑ. 

Το μόνο σίγουρο είναι ότι οι δραστηριότητες στην περιοχή όχι μόνο θα συνεχιστούν, αλλά μάλλον θα εντατικοποιηθούν, καθώς στην κοινοπραξία αναμένεται να εισέλθει στο πολύ άμεσο μέλλον και η Chevron, με ποσοστό 70%, αναλαμβάνοντας ρόλο εντολοδόχου.  

Ρωτήσαμε το υπουργείο Περιβάλλοντος και τον ΟΦΥΠΕΚΑ για ποιο λόγο εξαιρέθηκε το Μπλοκ 10 από το θαλάσσιο πάρκο, εφόσον δεν υπάρχουν επιστημονικά κριτήρια που να το διακρίνουν από την υπόλοιπη θαλάσσια περιοχή. Μέχρι τη δημοσίευση του ρεπορτάζ δεν είχαν δώσει απαντήσεις.

Κατάκολο: Η αναστολή των εξορύξεων υπό αίρεση

Ακόμα όμως και για ό,τι βρίσκεται εντός Πάρκου, η διακοπή των δραστηριοτήτων εξόρυξης δεν είναι δεδομένη, με χαρακτηριστική περίπτωση το οικόπεδο του Κατακόλου. Στο συγκεκριμένο σημείο, για αρκετά χρόνια, η ελληνική Energean πραγματοποιούσε σεισμικές έρευνες προκειμένου να διαπιστώσει κατά πόσον υπάρχουν ενεργά κοιτάσματα υδρογονανθράκων. Το έργο ήταν πια έτοιμο να περάσει σε φάση ανάπτυξης της εμπορικής του παραγωγής. Όμως, η πορεία του διακόπηκε απότομα όταν με απόφαση του ΥΠΕΝ, το οικόπεδο ενσωματώθηκε ολόκληρο στα όρια του νεοσυσταθέντος Πάρκου. 

Η απόφαση αυτή σήμαινε επί της ουσίας την αναστολή κάθε προοπτικής συνέχισης του έργου, μοναδική εξαίρεση στο ιστορικό των αναμετρήσεων μεταξύ εξορύξεων και θαλάσσιας προστασίας. Η συγκεκριμένη εξέλιξη δεν τους βρήκε όλους χαρούμενους. Σε πρόσφατη δημόσια τοποθέτησή του, ο επικεφαλής επικοινωνίας της Energean κ. Σωτήρης Χιωτάκης άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο επιστροφής της εταιρείας. «Το θέμα είναι αν υπάρξει ξανά η πολιτική επιλογή και μας ανάψει το πράσινο φως ώστε να μπορέσουμε να προχωρήσουμε», δήλωσε στην ενημερωτική ραδιοφωνική εκπομπή «On Air», της ORT FM. 

Απαντώντας σε ερωτήσεις του Reporters United, ο κ. Χιωτάκης δήλωσε ότι «στην Energean έχει χορηγηθεί από τις αρμόδιες αρχές Άδεια Εκμετάλλευσης με ισχύ ώς το 2041, στη βάση της σχετικής νομοθεσίας. Ωστόσο, δεν έχει εκδοθεί η Απόφαση Έγκρισης Περιβαλλοντικών Όρων, η οποία είναι προαπαιτούμενο για τη διενέργεια γεώτρησης». 

Ρωτήσαμε το υπουργείο αν οι δραστηριότητες στο Κατάκολο προβλέπεται να συνεχιστούν, αλλά απάντηση δεν πήραμε.

Οι πετρελαϊκές ελέγχουν τον εαυτό τους

Η διαφάνεια στις δραστηριότητες των εταιρειών είναι σχεδόν ανύπαρκτη εξαιτίας μεροληπτικών ρυθμίσεων που ορίζουν οι συμβάσεις παραχώρησης των οικοπέδων. «Η λειτουργία των συμβάσεων χαρακτηρίζεται από ακραία μυστικότητα», λέει στο Reporters United o Γιώργος Χασιώτης, νομικός σύμβουλος της WWF Ελλάς. 

Διαβάστε ολόκληρη την τοποθέτηση της WWF Ελλάς εδώ. 

Οι εταιρείες δεν είναι υποχρεωμένες να δημοσιοποιούν στοιχεία αναφορικά με τις εργασίες ή τις οικονομικές ροές. Χαρακτηριστικό το πρόσφατο παράδειγμα της HelleniQ Energy, η οποία για την αποχώρησή της από το οικόπεδο Δυτικά της Κρήτης αρκέστηκε σε μια μικρή σημείωση στα αποτελέσματα του πρώτου τριμήνου του 2026 που παρουσίασε στα αγγλικά, ενώ η πληροφορία έλειπε από την αντίστοιχη ανακοίνωση στα ελληνικά. Τελικά, μόνο όταν το ερώτημα άρχισε να τίθεται στον δημόσιο διάλογο, η εταιρεία προχώρησε σε ενημέρωση προς τις αρχές για την επιστροφή του οικοπέδου, ενώ μέχρι και σήμερα δεν έχει τοποθετηθεί επισήμως για τους λόγους που οδήγησαν σε αυτήν.

Ούτε και περιβαλλοντικά στοιχεία, όπως το Περιβαλλοντικό Σχέδιο Δράσης, τις υποχρεώνει το κράτος να δημοσιοποιούν. Δεν υπάρχει υποχρέωση πλήρους περιβαλλοντικής αδειοδότησης, όπως συνιστά η ACCOBAMS, παρά μόνο κάποια περιβαλλοντικά παρατηρητήρια των ίδιων των εταιρειών. Την ίδια στιγμή, οι αρμόδιες αρχές δεν έχουν τη δυνατότητα αιφνιδιαστικών επιθεωρήσεων. 

Η πιο τρανταχτή αντίφαση είναι ότι οι ίδιες εταιρείες που εκμεταλλεύονται τις φυσικές περιοχές χωρίς να λογοδοτούν είναι υπεύθυνες και για την προστασία τους. Χαρακτηριστικό το παράδειγμα της ExxonMobil, η οποία στο πλαίσιο των σεισμικών ερευνών που διενεργούσε το 2023 στα οικόπεδα Νότια και Νοτιοδυτικά της Κρήτης είχε αναθέσει τον περιβαλλοντικό έλεγχο για τα κητώδη όχι σε ανεξάρτητο και διακριτό φορέα, όπως προβλέπει η σχετική ΚΥΑ, αλλά σε ομάδα που αποτελούνταν αποκλειστικά από στελέχη και θυγατρικές της εταιρείας, όπως αποκάλυπτε τότε σχετικό ρεπορτάζ της ΕφΣυν. 

Έτσι, τα όποια στοιχεία έχουμε για την κατάσταση του θαλάσσιου χώρου και των φυσικών περιοχών εξαρτώνται από την εκάστοτε εταιρεία. Το παραδέχεται και το ελληνικό κράτος:  Η Ελλάδα όφειλε να καταθέσει έκθεση για τον δεύτερο κύκλο εφαρμογής της ευρωπαϊκής Οδηγίας-Πλαίσιο για τη Θαλάσσια Στρατηγική (2018-2023), αλλά δεν το έκανε. Το υπουργείο Περιβάλλοντος παραδέχτηκε ευθέως ότι είναι ανίκανο να εκπληρώσει την ευρωπαϊκή του υποχρέωση, γιατί οι εταιρείες δεν του δίνουν τα στοιχεία! «Τα δεδομένα της πρώτης κατηγορίας κατέχουν οι εταιρείες που διενήργησαν τις έρευνες για υδρογονάνθρακες στα Ελληνικά θαλάσσια οικόπεδα και δεν είναι ακόμη διαθέσιμα», γράφει η ελληνική έκθεση. 

Η προστασία της Ελληνικής Τάφρου θα άλλαζε τον χάρτη

Κατά τα άλλα, είναι σαφές ότι το ελληνικό κράτος προτεραιοποιεί τις εξορύξεις με κάθε κόστος και προστατεύει μόνο ό,τι περισσεύει. 

Σύμφωνα με την επιστημονική κοινότητα, η ουσιαστική προστασία προϋποθέτει πρώτα να μάθουμε τι ζει στα οικοσυστήματα του πυθμένα, ή αλλιώς «βενθικά», τα οποία παραμένουν ακόμα αχαρτογράφητα. Μέχρι και σήμερα, στις περιοχές που έχουν παραχωρηθεί για εκμετάλλευση δεν γνωρίζουμε τι επηρεάζεται και πώς, όπως επισημαίνει στο Reporters United η ερευνήτρια του ΕΛΚΕΘΕ (Ελληνικού Κέντρου Θαλάσσιων Ερευνών) Μαρία Σαλωμίδη. «Σε όλες αυτές τις περιοχές δεν έχει προηγηθεί η απαραίτητη χαρτογράφηση του πυθμένα. Η θάλασσα του Ιονίου περιλαμβάνει σημαντικά βενθικά οικοσυστήματα της Μεσογείου, των οποίων δεν γνωρίζουμε τις ακριβείς θέσεις και εκτάσεις. Πώς θα μπορέσουμε να εγγυηθούμε την καλή τους κατάσταση, παρά τις όποιες επερχόμενες δραστηριότητες;» 

Το 2024, οκτώ περιβαλλοντικές οργανώσεις συμπεριλαμβανομένων της WWF, του ΠΕΛΑΓΟΣ και της Greenpeace είχαν απευθύνει επιστολή προς τον πρωθυπουργό, με κοινό αίτημα τη δημιουργία θαλάσσιας προστατευόμενης περιοχής της Ελληνικής Τάφρου, καλώντας την Ελλάδα να συμμορφωθεί με τις διεθνείς δεσμεύσεις της. 

«Μια τέτοια ενέργεια θα μπορούσε να καταστήσει τη χώρα πραγματικά πρωτοπόρα στην προστασία της θαλάσσιας βιοποικιλότητας και την πορεία επίτευξης της κλιματικής ουδετερότητας», επισημαίνει η Βενετία Γιγή, μέλος της «Πρωτοβουλίας Κρήτης ενάντια στις εξορύξεις υδρογονανθράκων». 

Παράλληλα, η θεσμική προστασία της Ελληνικής Τάφρου, τμήμα της οποίας αποτελεί τη μεγαλύτερη περιοχή ΙΜΜΑ της Ελλάδας, θα μπορούσε να οδηγήσει σε μια ουσιαστική ανακοπή των εξορυκτικών δραστηριοτήτων στο Αιγαίο, όπως συνέβη στη Γαλλία, τη Δανία, τη Νέα Ζηλανδία και την Ισπανία, όπου μεταξύ 2017 και 2024 απαγορεύθηκαν σχεδόν όλες οι εξορυκτικές δραστηριότητες στον θαλάσσιο χώρο. 

Εν τω μεταξύ, το μέλλον για τα θαλάσσια θηλαστικά της χώρας προμηνύεται δυσοίωνο. Τον Απρίλιο του 2026, ηγέτες από ολόκληρο τον κόσμο έδωσαν το παρών στην «Πρώτη διεθνή Σύνοδο για τη Μετάβαση από τα Ορυκτά Καύσιμα», που έλαβε χώρα στη Σάντα Μάρτα της Κολομβίας. Συνολικά συμμετείχαν κυβερνήσεις από σχεδόν 60 χώρες. Η Ελλάδα, ωστόσο, ήταν απούσα. 

Το άρθρο Φαντασιώνονται πετρέλαιο και απειλούν τον θαλάσσιο πλούτο εμφανίστηκε πρώτα στο R•U.

«Το παιδί άρχισε να έχει ψυχολογικά προβλήματα, να κλείνεται στον εαυτό του. Διάβαζε και, όταν καταλάβαινε ότι μπέρδευε το “θ” με το “δ”, έβαζε τα κλάματα. Ένιωθε μειονεκτικά απέναντι στο αδέρφι της». 

Ένας γονέας περιγράφει στο Reporters United τη στιγμή που, όπως λέει, το μικρότερο παιδί του άρχισε να αλλάζει. Όλα είχαν ξεκινήσει λίγους μήνες νωρίτερα, το 2023, όταν ο ίδιος και η σύζυγός του απευθύνθηκαν για να εγγράψουν τα δύο παιδιά τους στο Δημοτικό Σχολείο του Αρσακείου Εκάλης.

Τα παιδιά φοιτούσαν μέχρι τότε σε άλλο σχολείο και η εισαγωγή τους στο Αρσάκειο προϋπέθετε μια διαδικασία «παιδαγωγικής συνέντευξης», έναντι 50 ευρώ. «Δεν μας είχαν εξηγήσει ότι ουσιαστικά θα γράψουν εξετάσεις», σημειώνει ο πατέρας, ο οποίος θέλησε για λόγους προστασίας των παιδιών του να διατηρήσει την ανωνυμία του.

Το μεγαλύτερο παιδί της οικογένειας έγινε δεκτό – με την επισήμανση ότι «χρειάζεται πολλή δουλειά». Το μικρότερο απορρίφθηκε. Σύμφωνα με τη μαρτυρία του πατέρα, η υπεύθυνη της διαδικασίας τούς ανέφερε ότι το παιδί ψευδίζει και ότι το σχολείο δεν θα μπορούσε να το υποστηρίξει μέσα στην τάξη. «Μας είπε ότι δεν μπορούν να το έχουν να μπερδεύει τους φθόγγους και να το κοροϊδεύουν τα άλλα παιδιά. Σοκαριστήκαμε».

«[Σήμερα] Είναι πολύ ευτυχισμένα [στο δημόσιο σχολείο]».

Πατέρας των δύο παιδιών

Παρότι οι γονείς ζήτησαν να ενημερωθούν γραπτώς για τους λόγους απόρριψης του παιδιού (που εξετάστηκε χωριστά από τα άλλα γιατί λόγω ασθένειας είχε χάσει τη σειρά του), το σχολείο ουδέποτε τους έστειλε επίσημη απάντηση, σημειώνουν. Ούτε τους κοινοποίησε την (έναντι αντιτίμου) αξιολόγηση που είχε πραγματοποιηθεί, παρά το σχετικό αίτημα της οικογένειας, η οποία τη ζητούσε για να επιληφθεί του προβλήματος. Δεν τους είχε δοθεί ούτε η αξιολόγηση του μεγαλύτερου παιδιού τους, την οποία επίσης είχαν ζητήσει.  

Παρά τις αμφιβολίες που είχαν ήδη δημιουργηθεί για τη στάση του σχολείου, και ενθυμούμενοι σχετική παραίνεση της υπεύθυνης, οι γονείς αποφάσισαν να ξαναδοκιμάσουν την επόμενη χρονιά, καθώς ήθελαν τα δύο αδέρφια να φοιτούν μαζί. 

Στο μεταξύ, το παιδί που δεν είχε γίνει δεκτό είχε διαγνωστεί με δυσλεξία από το Κέντρο Διεπιστημονικής Αξιολόγησης, Συμβουλευτικής και Υποστήριξης (ΚΕΔΑΣΥ). Η οικογένεια προσκόμισε τη διάγνωση στο σχολείο. Ωστόσο, σύμφωνα με τη μαρτυρία του πατέρα, σε τηλεφωνική επικοινωνία («πάντοτε στο τηλέφωνο με καλούσαν, δεν επικοινωνούσαν ποτέ γραπτώς») τους ζητήθηκε από το σχολείο να περάσει εκ νέου από «παιδαγωγική συνέντευξη». «Κάθεται μια ώρα, δίνει διαγώνισμα. Την επόμενη μέρα με πήραν τηλέφωνο για να μου πουν ότι πάλι δεν μπορούν να το εγγράψουν, επειδή έχει πολλές ελλείψεις και δυσλεξία. Εκεί τσακώθηκα».

Ο Συνήγορος του Πολίτη για τα Δικαιώματα του Παιδιού (Συνήγορος του Παιδιού) ανταποκρίθηκε στην καταγγελία που κατέθεσε η οικογένεια την 1η Ιουλίου 2024. Με έγγραφό του (εδώ, με διαγραμμένα τα προσωπικά στοιχεία) προς την Αυτοτελή Διεύθυνση Ιδιωτικής Εκπαίδευσης του υπουργείου Παιδείας, με ημερομηνία 22 Νοεμβρίου 2024 και την ένδειξη «Εμπιστευτικό – Προσωπικά Δεδομένα Ανηλίκου», γνωστοποίησε αναλυτικά την υπόθεση, επισημαίνοντας ότι οι μαθητές με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες ή και αναπηρία, για τους οποίους υπάρχει απόφαση του ΚΕΔΑΣΥ για ένταξη σε γενικό σχολείο, φοιτούν σε ιδιωτικά σχολεία «με τους ίδιους όρους, προϋποθέσεις και προσαρμογές που ισχύουν για τα δημόσια». Σημείωσε δε ότι, παρά τη διάγνωση της δυσλεξίας η οποία και στη νομοθεσία θεμελιώνει προφορικό τρόπο παιδαγωγικής αξιολόγησης, η αξιολόγηση του συγκεκριμένου παιδιού ήταν γραπτή και χωρίς καμία «εύλογη προσαρμογή».

Η ανεξάρτητη αρχή συμπέρανε ότι, «όπως προκύπτει από τα αναφερόμενα», το συγκεκριμένο παιδί δεν έγινε δεκτό «λόγω των ειδικών μαθησιακών δυσκολιών», επισημαίνοντας ότι τυχόν άρνηση εγγραφής ή φοίτησης τέτοιων μαθητ(ρι)ών ή πρακτική διάκρισής τους παραβιάζει τόσο τη νομοθεσία για τη λειτουργία των ιδιωτικών σχολείων όσο και το ευρύτερο νομοθετικό πλαίσιο προστασίας των δικαιωμάτων του παιδιού και των ατόμων με αναπηρία, καθώς και την αρχή της ίσης μεταχείρισης.

Τέλος, ο Συνήγορος του Πολίτη κάλεσε τη συγκεκριμένη υπηρεσία του υπουργείου να ασκήσει την εποπτική της αρμοδιότητα: να διερευνήσει την υπόθεση, δηλαδή για ποια νόμιμη αιτία δεν έγινε δεκτή η εγγραφή του παιδιού, επανελέγχοντας τον εσωτερικό κανονισμό του σχολείου, καθώς και να εξετάσει συνολικά τις πρακτικές του ως προς τις εγγραφές και τα προβλεπόμενα μέτρα υποστήριξης των μαθητ(ρι)ών με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες ή και αναπηρίες. Παράλληλα, ζήτησε να ενημερωθεί για τα συμπεράσματα της έρευνας.

Σήμερα, η οικογένεια έχει επιλέξει το δημόσιο σχολείο και για τα δύο παιδιά της. «Είναι πολύ ευτυχισμένα», λέει ο πατέρας. Όμως η εμπειρία που προηγήθηκε τους επηρέασε βαθιά. «Μας χάλασε την οικογένεια, την ψυχολογία. Φιλτράρουν τα παιδιά για να δείχνουν αποτελέσματα. Ρατσισμός, σκέτος ρατσισμός».

Διαρροή εμπιστευτικού εγγράφου

Ιδιαίτερο προβληματισμό προκαλεί ο τρόπος με τον οποίο το υπουργείο Παιδείας διαχειρίστηκε την καταγγελία. Σύμφωνα με νεότερη εμπιστευτική επιστολή του Συνηγόρου του Πολίτη, με ημερομηνία 17 Ιουλίου 2025 (εδώ, με διαγραμμένα τα προσωπικά στοιχεία), αντί να προχωρήσει σε αυτόνομη διερεύνηση της υπόθεσης, το υπουργείο διαβίβασε στο ίδιο το ιδιωτικό σχολείο το χαρακτηρισμένο ως «εμπιστευτικό» έγγραφο. Σε ερώτησή μας γιατί το υπουργειο έστειλε την εμπιστευτική αναφορά της αρχής στο Αρσάκειο, η Αυτοτελής Διεύθυνση Ιδιωτικής Εκπαίδευσης απέφυγε να απαντήσει. 

Στη συνέχεια, η απάντηση της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας, του ιστορικού εκπαιδευτικού οργανισμού στον οποίο ανήκουν τα Αρσάκεια-Τοσίτσεια Σχολεία, απλώς προωθήθηκε από το υπουργείο στον Συνήγορο του Πολίτη, χωρίς το ίδιο να τοποθετηθεί θετικά ή αρνητικά, ενώ η ανεξάρτητη αρχή τού είχε ζητήσει να διερευνήσει την υπόθεση.

«Κανονικά δεν θα έπρεπε να πάει διά αυτής της οδού», λέει στο Reporters United η Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη για τα Δικαιώματα του Παιδιού Ισαβέλλα Μονιούδη-Πικρού. Συμπληρώνει ότι ο Συνήγορος δεν έχει άλλη περίπτωση τέτοιας «ιδιότυπης αντιμετώπισης». Η Αυτοτελής Διεύθυνση Ιδιωτικής Εκπαίδευσης παραδέχτηκε ότι «η απλή διαβίβαση των απαντητικών υπομνημάτων των Ιδιωτικών σχολείων στους καταγγέλλοντες και την υπηρεσία μας σαφώς και δεν συνιστά ορθή πρακτική χειρισμού των υποθέσεων», αποδίδοντας ωστόσο την ευθύνη στους αρμόδιους Διευθυντές Εκπαίδευσης (εδώ, ολόκληρη η απάντηση του υπουργείου).

Σε 15σέλιδη απάντηση στην αρμόδια υπηρεσία του υπουργείου, με ημερομηνία 27 Ιανουαρίου 2025, υπογεγραμμένη από τον πρόεδρό της και καθηγητή Γεώργιο Μπαμπινιώτη, η Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία απορρίπτει την καταγγελία ως αβάσιμη και αμφισβητεί τη διαδικασία και τα συμπεράσματα του Συνηγόρου του Πολίτη, αφενός επισημαίνοντας ότι παράνομες πράξεις ή παραλείψεις της αρχής μπορούν υπό προϋποθέσεις να θεμελιώσουν ευθύνη του ελληνικού Δημοσίου, αφετέρου δηλώνοντας απειλητικά ότι επιφυλάσσεται παντός δικαιώματός της.

Η Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία αναφέρεται σε «παντελή έλλειψη ελέγχου της βασιμότητας της κρίσιμης αναφοράς» από τον Συνήγορο του Πολίτη, ενώ υποστηρίζει μεταξύ άλλων ότι η έρευνα της αρχής «προδήλως δεν είναι ούτε ενδελεχής, ούτε εξαντλητική, ούτε σύμφωνη με την αρχή της επιμέλειας» και «ούτε με την αρχή της αμεροληψίας», καθώς και ότι δεν δόθηκε στο σχολείο επαρκής δυνατότητα να εκθέσει τις θέσεις του ή να προσκομίσει στοιχεία πριν τη διατύπωση συμπερασμάτων. 

Η Εταιρεία απορρίπτει τον ισχυρισμό ότι το παιδί δεν έγινε δεκτό λόγω δυσλεξίας ή επειδή το σχολείο αδυνατούσε να το στηρίξει και αναφέρει ότι στα Αρσάκεια φοιτούσαν εκείνη την περίοδο 441 μαθητές με γνωματεύσεις για μαθησιακές δυσκολίες ή ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες. Υποστηρίζει ότι ο πραγματικός λόγος μη εγγραφής ήταν πως το παιδί «υπολειπόταν αισθητά» του μέσου γλωσσικού, μαθησιακού και γνωσιακού επιπέδου της τάξης «σε τέτοιον βαθμό ώστε δεν θα μπορούσε να ενταχθεί ομαλά σε κάποιο από τα τμήματα», έλλειμμα που ωστόσο δεν συνδεόταν αιτιωδώς με τη δυσλεξία του, όπως αναφέρει. 

Παράλληλα, διευκρινίζει ότι η συγκεκριμένη διαδικασία δεν περιλαμβάνει γραπτή αξιολόγηση, αλλά προφορική παιδαγωγική συνέντευξη στο πλαίσιο της οποίας «επιδεικνύονται προς επίλυση μία ή περισσότερες εξαιρετικά απλές γραπτές ασκήσεις». Σημειώνει επίσης ότι λόγω περιορισμένου αριθμού θέσεων η επιλογή μαθητ(ρι)ών, ειδικά στις μη εισαγωγικές τάξεις γίνεται και με ακαδημαϊκά κριτήρια υπό την «αυτονόητη προϋπόθεση» ότι «δεν αποκλείεται μαθητής εξαιτίας (αιτιώδης σύνδεσμος) [sic] των ειδικών εκπαιδευτικών του αναγκών». (Ολόκληρη η απάντηση του κ. Μπαμπινιώτη εδώ.)

Μεταξύ των ερωτημάτων που έθεσε ο Συνήγορος του Πολίτη στο υπουργείο και την Αυτοτελή Διεύθυνση Ιδιωτικής Εκπαίδευσης στην επιστολή της 17ης Ιουλίου 2025 ήταν αν συμφωνεί με τις αναφορές του σχολείου ότι ο πραγματικός λόγος μη έγγραφης του παιδιού συνδέεται με μαθησιακό-γνωστικό έλλειμμα και ότι η διαδικασία επιλογής μαθητ(ρι)ών ενίοτε εμπεριέχει και κριτήρια μαθησιακού-γνωσιακού υποβάθρου. Σε προγενέστερο πόρισμα του Συνηγόρου (βλέπε παρακάτω) για το ζήτημα της απόρριψης μαθητών με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες από ιδιωτικά σχολεία (στο οποίο το Αρσάκειο δεν ήταν μεταξύ των σχολείων που αναφέρονταν) σημειωνόταν ότι κατά τη νομοθεσία «οι μαθητές εγγράφονται κατά τη σειρά αποδοχής από το σχολείο της αίτησης εγγραφής τους και δεν επιλέγονται».

Η οικογένεια που προσέφυγε στον Συνήγορο του Πολίτη για την υπόθεση του Αρσακείου ανέφερε στο Reporters United ότι γνωρίζει παιδιά με δυσλεξία τα οποία φοιτούν κανονικά στο συγκεκριμένο σχολείο — στοιχείο που, όπως λέει, εντείνει τα ερωτήματα ως προς τους λόγους για τους οποίους το δικό της παιδί φέρεται να αντιμετωπίστηκε διαφορετικά.

Η Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία δεν απάντησε στα ερωτήματα που της απευθύναμε για την υπόθεση, χαρακτηρίζοντας προσχηματική την αποστολή τους και σημειώνοντας ότι από αυτά προκύπτει ότι υπολαμβάνουμε «ως αληθή και δεδομένα πραγματικά περιστατικά τα οποία ουδέποτε συνέβησαν» και τονίζει ότι η απάντησή της μας «αποστέλλεται με ρητή και αυτονόητη επιφύλαξη παντός δικαιώματος της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας» (εδώ, ολόκληρη η απάντηση).

Συνήγορος: «Συστημικό» πρόβλημα

Η καταγγελία για το Αρσάκειο ήταν μία μόνο από αυτές που έχει λάβει ο Συνήγορος του Πολίτη για τα ιδιωτικά σχολεία. 

Λίγους μήνες νωρίτερα, στις 26 Ιουλίου 2023, η αρχή είχε αποστείλει πόρισμα στο υπουργείο Παιδείας μετά τη διερεύνηση παρόμοιων αναφορών από γονείς παιδιών με αναπηρίες ή χρόνιες παθήσεις, όπως διαβήτης και επιληψία, ή ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες, με το ζήτημα να περιγράφεται ως «συστημικό». 

«Είναι αυτό που εμείς είχαμε χαρακτηρίσει ως εκπαιδευτική ευγονική».

Γιώργος Χριστόπουλος, πρόεδρος ΟΙΕΛΕ

Η αρχή σημείωνε ότι ιδιωτικά σχολεία «με διάφορους έμμεσους τρόπους δεν αποδέχονται ή αποπέμπουν» τέτοια παιδιά, «παρά την αντίθετη ρητή πρόβλεψη στη νομοθεσία». Τυχόν άρνηση φοίτησης με τους ίδιους όρους «επισύρει πειθαρχικό παράπτωμα για το ιδιωτικό σχολείο», ενώ πειθαρχικό παράπτωμα θεωρείται και η «μη εγγραφή ή η απομάκρυνση μαθητή λόγω χαμηλής επίδοσης», με τις κυρώσεις να ποικίλλουν από πρόστιμο έως προσωρινή ή οριστική άρση της άδειας λειτουργίας. 

Μία από τις πρακτικές που ακολουθούνται, σημείωνε ο Συνήγορος, είναι ότι «ως προϋπόθεση της αίτησης εγγραφής το παιδί αξιολογείται από εκπρόσωπο του ιδιωτικού σχολείου, χωρίς γνωστοποίηση στους γονείς των διαγνωστικών εργαλείων και χωρίς νομικά εχέγγυα σε σχέση με τη διαδικασία, η οποία καθαυτή ενδέχεται να παραβιάζει δικαιώματα του παιδιού, παρότι η αξιολόγηση των ε.ε.α [σ.σ.: μαθητών με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες] εκ του νόμου γίνεται από τα ΚΕΔΑΣΥ και για τους μαθητές ιδιωτικών σχολείων».

«Είναι αυτό που εμείς είχαμε χαρακτηρίσει ως εκπαιδευτική ευγονική», δήλωσε στο Reporters United ο Γιώργος Χριστόπουλος, πρόεδρος της Ομοσπονδίας Ιδιωτικών Εκπαιδευτικών Λειτουργών Ελλάδας (ΟΙΕΛΕ), η οποία στις 19 Μαΐου εξέδωσε ανακοίνωση καταγγέλλοντας το φαινόμενο. 

«Θεωρούμε ότι τα ιδιωτικά σχολεία έχουν μπει σε μια διαδικασία να προσελκύσουν πελάτες όχι με την ποιότητα του εκπαιδευτικού τους έργου, αλλά καθαρά με μετρήσιμα αποτελέσματα. Και για τον λόγο αυτό γίνονται ακρότητες και βαρύτατες παρανομίες», πρόσθεσε ο κ. Χριστόπουλος. «Επιβάλλεται σε όλο τον πολιτισμένο κόσμο να εγγράφεις τα παιδιά ισότιμα», όμως «κάποιοι βρίσκουν παραθυράκια στη νομοθεσία. Συνήθως, απ’ ό,τι μας λένε γονείς που καταγγέλλουν, υποστηρίζουν ότι τα παιδιά έχουν χάσει τη σειρά προτεραιότητας ή ότι υπάρχει αυξημένο ενδιαφέρον – αλλά στη δεύτερη περίπτωση κανονικά πρέπει να γίνεται κλήρωση, όχι ξεδιάλεγμα με διαγνωστικά τεστ». 

Αναφορές, σημειώνεται στο πόρισμα του Συνηγόρου του Πολίτη, είχαν κατατεθεί για τα ιδιωτικά σχολεία Σύγχρονη Παιδεία και Σχολή Μωραΐτη, καθώς και για δύο ξένα σχολεία: τη Γερμανική και την Ιταλική Σχολή.

Στην περίπτωση της Σύγχρονης Παιδείας, οι γονείς ενός παιδιού στο φάσμα του αυτισμού είχαν προσφύγει στη δικαιοσύνη προκειμένου να κρατήσουν το παιδί τους στο συγκεκριμένο σχολείο όπου φοιτούσε, αφού το τελευταίο χαρακτήριζε ανέφικτη την παρουσία του στις γυμνασιακές τάξεις. 

Τελικά, το δικαστήριο «αποφάσισε ότι με τη γνωμάτευση που είχε [σ.σ.: το παιδί] θα έπρεπε να φοιτήσει σε ειδικό σχολείο», δήλωσε στο Reporters United ο διευθυντής του σχολείου και πρόεδρος του Συνδέσμου Ιδιωτικών Σχολείων Χαράλαμπος Κυραϊλίδης. «Επειδή ωστόσο είχε περάσει η χρονιά, συνέχισε τη φοίτησή του. Και μάλιστα, κατόπιν συνεννόησης με τους γονείς του, θα φοιτά σε εμάς μέχρι να τελειώσει το Γυμνάσιο». 

Ταυτόχρονα, θεωρεί «λίγο καθοδηγούμενο» τον θόρυβο που δημιουργήθηκε στην υπόθεση. «Είμαστε ένα συμπεριληπτικό σχολείο στο οποίο έχουμε πάντα μαθητές με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες, όχι μόνο στην τάξη, αλλά και στη θεατρική ομάδα». Πάντως, και στη Σύγχρονη Παιδεία οι μαθητές δίνουν τεστ για να εγγραφούν, τόσο στις εισαγωγικές όσο και στις μη εισαγωγικές τάξεις.

Στη Σχολή Μωραΐτη οι υποψήφιοι μαθητές συναντώνται με εκπαιδευτικούς και ειδικούς ψυχολόγους και διευθυντές του σχολείου, όχι με στόχο τον αποκλεισμό, αλλά τη διακρίβωση αναγκών στήριξης, και σε ορισμένες περιπτώσεις «μπορεί να κριθεί ότι ένα διαφορετικό περιβάλλον, ενδεχομένως ένα μικρότερο σχολείο ή ένα σχολείο με διαφορετικές ακαδημαϊκές απαιτήσεις και λιγότερες εναλλαγές εκπαιδευτικών, θα εξυπηρετούσε καλύτερα τις ανάγκες» κάποιων εξ αυτών, είπε στο Reporters United ο διευθυντής της Σχολής Μωραΐτη Αντώνης Καρτάλης (εδώ ολόκληρη η απάντηση). Ο κ. Καρτάλης, πάντως, σε άλλη συνέντευξή του τόνιζε ότι «πλέον στόχος είναι το σχολείο να μπορεί να προσαρμόζεται στο κάθε παιδί, όχι το παιδί στο σχολείο».

Ο διευθυντής του σχολείου δεν μας γνωστοποίησε σε ποιο περιστατικό αναφερόταν το πόρισμα του Συνηγόρου, επικαλούμενος τον Γενικό Κανονισμό για την Προστασία των Δεδομένων (GDPR). Διαβεβαίωσε ότι στη Σχολή Μωραΐτη έχουν φοιτήσει και φοιτούν μαθητές με διαφορετικές ανάγκες υποστήριξης, όπως με διαταραχή αυτιστικού φάσματος, κινητικές δυσκολίες, χρόνια νοσήματα, κώφωση, τύφλωση.

Η Ιταλική Σχολή μάς απάντησε ότι «η κατάσταση αναφοράς έχει επιλυθεί και διευθετηθεί θετικά, χάρη και στην επωφελή συνεργασία με τις αρμόδιες αρχές», ενώ η Γερμανική Σχολή δεν απάντησε στα ερωτήματά μας.

Το υπουργείο μεταθέτει τις ευθύνες του

Ρωτήσαμε τον Συνήγορο του Πολίτη κατά πόσον ενημερώθηκε για το εάν τελικά το υπουργείο Παιδείας διερεύνησε αυτόνομα την υπόθεση του Αρσακείου ή όχι (είχε ζητήσει στο αρχικό του έγγραφο να ενημερωθεί για τα συμπεράσματα της έρευνας). «Δεν έχουμε τέτοια ενημέρωση», μας απάντησε η κ. Μονιούδη-Πικρού.

Το πόρισμα του Συνηγόρου ήταν ένα σημαντικό βήμα προκειμένου να εισαχθεί αυτό το καίριο ζήτημα στη δημόσια συζήτηση. Θεωρητικά, το υπουργείο ανταποκρίθηκε θετικά. Όπως μας ενημέρωσε η Αυτοτελής Διεύθυνση Ιδιωτικής Εκπαίδευσης, εξέδωσε δύο εγκυκλίους για το θέμα (τις υπ’ αριθμ. 51484/Ν1/20-5-2024 και 153382/N1/25-11-2025). 

«Η απάντηση του υπουργείου [σ.σ.: στις αναφορές που επισημαίνονταν στο πόρισμα] ήταν οι εγκύκλιοι», μας είπε η Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη για τα Δικαιώματα του Παιδιού, διευκρινίζοντας ωστόσο ότι η αρχή δεν έχει λάβει συγκεκριμένη ενημέρωση για το αν διερευνήθηκαν οι υποθέσεις αυτές ούτε αν ασκήθηκαν πειθαρχικές διώξεις ή επιβλήθηκαν κυρώσεις. 

Παράλληλα, η κ. Μονιούδη-Πικρού ανέφερε: «Δεν γνωρίζουμε περίπτωση πειθαρχικής δίωξης σχολείου ή επιβολής κυρώσεων». Από την πλευρά της, η αρμόδια Αυτοτελής Διεύθυνση Ιδιωτικών Σχολείων του υπουργείου απέφυγε να απαντήσει στο Reporters United για το αν τα τελευταία χρόνια έχουν ασκηθεί πειθαρχικές διώξεις ή επιβληθεί κυρώσεις σε ιδιωτικά σχολεία για το θέμα. 

Σε ό,τι αφορά τη διαχείριση των καταγγελιών, η Αυτοτελής Διεύθυνση Ιδιωτικής Εκπαίδευσης «έδειξε» τις Διευθύνσεις Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης «διά των οποίων κατά τον νόμο ασκείται η εποπτεία των ιδιωτικών σχολείων» – παρόλο που αυτή η εποπτεία αποτελεί «επιχειρησιακό στόχο» της αυτοτελούς διεύθυνσης κατά το Π.Δ. 18/2018, όπως σημειώνεται στο έγγραφο της 22ας Νοεμβρίου 2024 του Συνηγόρου του Πολίτη. 

Η κ. Μονιούδη-Πικρού σημείωσε ότι «το 2026 μέχρι τώρα δεν έχουν υποβληθεί αναφορές στον Συνήγορο του Πολίτη σχετικές με απόρριψη αιτημάτων εγγραφής σε ιδιωτικά σχολεία παιδιών με αναπηρία ή ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες». Δεν είναι ωστόσο σαφές αν αυτό οφείλεται σε μεγαλύτερη συμμόρφωση των σχολείων ή στη διστακτικότητα γονέων να προβούν σε καταγγελία επειδή, όπως λένε ειδικοί του χώρου, φοβούνται μήπως τελικά δεν εγγράψουν το παιδί τους. 

Το άρθρο Αρσάκειο: Πρώτα απορρίπτει παιδί με δυσλεξία, μετά απειλεί – με υπογραφή Μπαμπινιώτη εμφανίστηκε πρώτα στο R•U.

Οι παραπάνω αποφάσεις θεωρούνται ιδιαίτερα αυστηρές, ωστόσο έχουν μια λογική εξήγηση. Οι τοπικές και κεντρικές αρχές είχαν αποτύχει να κάνουν τα αυτονόητα. Η Κτηνιατρική Υπηρεσία της Περιφέρειας Βορείου Αιγαίου πραγματοποιούσε ελέγχους από τον Αύγουστο του 2025 για τη νόσο στο νησί, αλλά δεν κατάφερε να την εντοπίσει. Το εργαστήριο αναφοράς που έκανε έλεγχο στο πρώτο κρούσμα ανακοίνωσε πως η προσβολή των πρώτων βοοειδών είχε γίνει δύο μήνες νωρίτερα, στις 15 Ιανουαρίου. Το πρώτο κρούσμα αφθώδους πυρετού στις απέναντι τουρκικές ακτές είχε ανακοινωθεί στις 23 Μαΐου 2025. Παρότι η νόσος χαρακτηρίζεται από πολύ υψηλή μεταδοτικότητα, δεν έγινε τίποτα για την προστασία των κοπαδιών της Λέσβου.

Διαβάστε εδώ το σχετικό ρεπορτάζ μας με τίτλο: «Λέσβος, ο παφλασμός των προβάτων: Ταφές μέσα στο υπόγειο νερό».

Απ’ την άλλη πλευρά το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης, στα μέσα του περασμένου Μαρτίου, βαρυνόταν από την αποτυχία να αντιμετωπίσει την ευλογιά των προβάτων με αποτελεσματικό τρόπο. Μια αποτυχία στη διαχείριση και του αφθώδους πυρετού θα ήταν καταστροφική. Έτσι αποφασίζεται η εφαρμογή καραντίνας στο νησί, χωρίς όμως ποτέ να εκπονηθεί ένα σχέδιο για την αντιμετώπιση της νόσου.

Όλα τα παραπάνω έχουν μια ενιαία βάση, τη δραματικά μεγάλη έλλειψη κτηνιάτρων τόσο στις περιφερειακές υπηρεσίες όσο και στις υπηρεσίες του υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης. Από το 2024 ώς τώρα η χώρα έχει αντιμετωπίσει τρεις επιζωοτίες, την ευλογιά των προβάτων, την πανώλη και τον αφθώδη πυρετό. Παράλληλα, στη λεκάνη της Μεσογείου και σε άλλες γειτονικές χώρες ενδημούν εξίσου σημαντικά νοσήματα, όπως η γρίπη των πτηνών, η οζώδης δερματίτιδα και ο καταρροϊκός πυρετός. Κι όμως, οι κτηνιατρικές υπηρεσίες της χώρας δεν στελεχώθηκαν με προσωπικό. Δεν εκπονήθηκαν σχέδια ενεργητικής υγειονομικής επιτήρησης και δεν εφαρμόστηκαν προγράμματα μόνιμης επιτήρησης των κοπαδιών στις περιοχές υψηλού κινδύνου (βλέπε, μεταξύ άλλων, Λέσβο και Έβρο).

Η εφαρμογή ατομικών μέτρων βιοασφάλειας από τους κτηνοτρόφους αναδεικνύεται από την κυβέρνηση ως η λυδία λίθος για την αντιμετώπιση του αφθώδους πυρετού. Φυσικά μαζί με τις μαζικές θανατώσεις ζώων, που μεταφέρονται και θάβονται όπως-όπως, και στην ουσία όλη αυτή η διαδικασία αντί να σταματά τη διάδοση της νόσου γίνεται αιτία ακόμη μεγαλύτερης εξάπλωσής της. Καθηγητές πανεπιστημίου, γενετιστές, ο Πανελλήνιος Κτηνιατρικός Σύλλογος και σειρά άλλων φορέων τονίζουν πως η διαχείριση του αφθώδους πυρετού στη Λέσβο είναι λανθασμένη και καταστροφική, αλλά οι θανατώσεις ζώων δεν σταματούν. Ο κίνδυνος ολικής εξαφάνισης του προβάτου της φυλής Λέσβου γίνεται μέρα με τη μέρα μεγαλύτερος. Κάτι που, αν συμβεί, θα είναι καταστροφικό για όλη τη χώρα. Η εξέλιξη αυτή θα σημάνει τεράστια κέρδη για τους εμπόρους γενετικά βελτιωμένων φυλών προβάτων.

Σχεδόν 70 ημέρες μετά την εμφάνιση του πρώτου κρούσματος στη Λέσβο είναι φανερό πως εκατοντάδες κτηνοτρόφοι καταστρέφονται οριστικά. Οι περισσότεροι από αυτούς δεν θα μπορέσουν ποτέ να επανασυστήσουν τα κοπάδια τους. Μαζί τους καταστρέφονται και μια σειρά από μικρές τυροκομικές μονάδες και γαλακτοκομικοί συνεταιρισμοί του νησιού.

Μεγάλες τυροκομικές επιχειρήσεις της χώρας αντιμετωπίζουν την κρίση του αφθώδους πυρετού στη Λέσβο ως ευκαιρία προκειμένου να πάρουν υπό τον έλεγχό τους την παραγωγή γάλακτος του νησιού, η οποία φθάνει έως το 7% της πανελλαδικής παραγωγής πρόβειου γάλακτος.

Το άρθρο Το χρονικό μιας καταστροφικής διαχείρισης εμφανίστηκε πρώτα στο R•U.

Ένας ασπρόμαυρος σκύλος κάθεται σε μια γεμάτη ταΐστρα και μας κοιτά. Ποιος ξέρει πόσον καιρό στέκεται εκεί. Λίγο πιο πέρα κυλάει ένα μικρό ρυάκι. Και κάτω από έναν χωμάτινο όγκο, ακριβώς έξω από το μαντρί τους, βρίσκονται θαμμένα τα πρόβατα που θανατώθηκαν λόγω του αφθώδους πυρετού. 

Στηρίξτε την ανεξάρτητη δημοσιογραφία του Reporters United εδώ.

Ταξιδέψαμε στη Λέσβο και μαζί με την τοπική ηλεκτρονική εφημερίδα StoNisi πήγαμε στα σημεία των ταφών, επικοινωνήσαμε με τις αρχές της Περιφέρειας και της Αποκεντρωμένης Διοίκησης Βορείου Αιγαίου και συνομιλήσαμε με κατοίκους και επιστήμονες ώστε να αξιολογήσουμε τον κίνδυνο για τον υδροφόρο ορίζοντα του νησιού ως αποτέλεσμα των ανεξέλεγκτων ταφών. 

Σήμερα δίνουμε στη δημοσιότητα βίντεο και χάρτες που δείχνουν την εγγύτητα των σημείων ταφής με περιοχές όπου υπάρχει νερό, καθώς και την αμέλεια των αρμόδιων αρχών ως προς την προστασία των υδάτινων αποθεμάτων της Λέσβου, σε μια περίοδο κατά την οποία το νησί απειλείται από λειψυδρία. 

Οι αρχές επέλεξαν τη μαζική θανάτωση κοπαδιών, καθώς ούτε ήθελαν ούτε μπορούσαν να οργανώσουν πρόγραμμα εμβολιασμού που θα περιόριζε την εξάπλωση και θα μείωνε την ανάγκη για θανατώσεις. Τους δύο τελευταίους μήνες στο νησί έχουν θανατωθεί περίπου 40.000 ζωντανά, κυρίως πρόβατα. (Ο αφθώδης πυρετός πλήττει επίσης κατσίκια, βοοειδή, γουρούνια και άγρια ζώα.) Ο ιός δεν μεταδίδεται σε ανθρώπους και τα γαλακτοκομικά είναι απολύτως ασφαλή για τον άνθρωπο, αλλά αποτελεί ιό υψηλής μεταδοτικότητας Κατηγορίας Α, που σημαίνει πως, καθώς δεν ενδημεί την Ευρώπη, απαιτείται άμεση εφαρμογή αυστηρών μέτρων ελέγχου και εκρίζωσης. Το Σχέδιο Έκτακτης Ανάγκης που έχει τεθεί σε εφαρμογή από τις 16 Μαρτίου 2026 αναφέρει πως τα ζώα πρέπει είτε να θάβονται στο σημείο θανάτωσης ή σε προκαθορισμένο χώρο που έχει ορίσει η Αποκεντρωμένη Αυτοδιοίκηση, στον οποίο μεταφέρονται με κλειστά οχήματα. 

Μέχρι τις 18 Μαΐου, όταν χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά ο ΧΥΤΑ (Χώρος Υγειονομικής Ταφής Απορριμμάτων) Λέσβου ως χώρος ταφής, τα ζώα θάβονταν στις εκτάσεις των ίδιων των κτηνοτροφικών μονάδων όπου εκτρέφονταν. 

Σύμφωνα με τον οδηγό του Οργανισμού Τροφίμων και Γεωργίας των Ηνωμένων Εθνών, καθώς και με Έλληνες ειδικούς, η ταφή ζώων μπορεί να είναι βλαβερή για τα υπόγεια ύδατα. Η αποσύνθεση μπορεί να προκαλέσει μικροβιολογική και χημική ρύπανση αν βρίσκεται κοντά σε νερό και πρέπει να αποφεύγεται. Πριν τις ταφές, ακόμη κι αν γίνονται με κατεπείγοντα χαρακτήρα, η διεθνής πρακτική προβλέπει συγκεκριμένα βήματα προστασίας του υδροφόρου ορίζοντα και εμπλοκή των υπηρεσιών περιβάλλοντος. Το ρεπορτάζ μας αποκαλύπτει ότι στη Λέσβο καμία περιβαλλοντική υπηρεσία, σε τοπικό ή εθνικό επίπεδο, δεν έχει ερωτηθεί για τη χωροθέτηση των ταφών. Το μόνο που υπάρχει είναι τυπικές βεβαιώσεις ότι όλα είναι καλά για τον υδροφόρο ορίζοντα, τις οποίες υπογράφουν τοπικοί κτηνίατροι. 

Πόσο νερό χρειάζεται για να γεμίσει ένας λάκκος;

Στις 15 Μαΐου 2026 φωτογραφία που δημοσιεύτηκε στο τοπικό -συνεταιριστικό μέσο StoNisi δείχνει ταφή στο χωριό Σκαλοχώρι της Δυτικής Λέσβου. Μια μπουλντόζα ρίχνει νεκρά ζώα μέσα σε μια κόκκινη λίμνη. Οχι δεκάδες, ούτε εκατοντάδες. Στο σημείο θάφτηκαν συνολικά περίπου 4.000 ζώα από τρεις εκτροφές της περιοχής, όπως είπαν οι ιδιοκτήτες τους.

Η φωτογραφία προκάλεσε έντονες αντιδράσεις. Δύο μέρες αργότερα η εφημερίδα Τα Νέα δημοσίευσε την απάντηση του Διευθυντή της Κτηνιατρικής Υπηρεσίας της Περιφέρειας Βορείου Αιγαίου Ευστράτιου Τσομπανέλλη, που υποστήριξε πως το νερό προήλθε από πρόσφατη βροχή. 

Όμως, μια σύντομη αναδρομή στα μετεωρολογικά δεδομένα των ημερών αποδεικνύει πως δεν είχε βρέξει στην περιοχή για τέσσερις συνεχόμενες μέρες.

Έτσι, ο όγκος νερού που εμφανίζεται στο βίντεο, το οποίο φέρνουμε σήμερα για πρώτη φορά στη δημοσιότητα, μπορεί μόνο να αποδοθεί σε ύπαρξη υπογείων υδάτων. Το βίντεο, στο οποίο φαίνεται ο παφλασμός του νερού όταν πέφτουν μέσα τα πρόβατα, τραβήχτηκε στις 7 Μαΐου.

Αυτή δεν ήταν η μοναδική περίπτωση όπου το σημείο ταφής γειτνιάζει με νερό. Το Reporters United και το StoNisi επισκέφθηκαν τρία διαφορετικά σημεία ταφής στην ευρύτερη περιοχή του Μανταμάδου και της Νάπης, στα βόρεια του νησιού. Εκεί απαθανατίσαμε την εγγύτητα των σημείων με ροές νερού. Σε πολλές περιπτώσεις το νερό έρεε ακριβώς δίπλα από το μαντρί όπου είχε γίνει η ταφή, ενώ σε μια άλλη ένας νερόλακκος βρισκόταν μόλις λίγα βήματα μακριά. 

Ποιος έχει την ευθύνη;

Σύμφωνα με τα πρακτικά θανάτωσης, σε κάθε ταφή έχει προηγηθεί βεβαίωση ότι το σημείο ταφής «δεν γειτνιάζει και δεν επικοινωνεί με διερχόμενα υπόγεια ύδατα». Ήταν αδύνατο να βρούμε αν έχουν εκδοθεί τέτοιες βεβαιώσεις και από ποια υπηρεσία.

Νομαρχίες δεν υπάρχουν πια, το 2011 αντικαταστάθηκαν από τις Περιφερειακές Ενότητες, αλλά η διεύθυνση Περιβάλλοντος της Περιφέρειας μάς δήλωσε ότι δεν είχε καμία συμμετοχή στην επιλογή των σημείων ταφής. Δοκιμάσαμε την τύχη μας στη διεύθυνση Αγροτικής Ανάπτυξης της Περιφέρειας, αλλά η προϊσταμένη Δήμητρα Παπαδοπούλου ανέφερε πως η εποπτεία γίνεται από το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης. 

Ρωτήσαμε τον υπουργό Αγροτικής Ανάπτυξης Μαργαρίτη Σχοινά, ο οποίος δεν θέλησε να τοποθετηθεί. Μας παρέπεμψε στην Κτηνιατρική Υπηρεσία του υπουργείου, η οποία μας έστειλε μια γενικόλογη απάντηση που επιστρέφει το μπαλάκι στις τοπικές αρχές. 

«Οι αρμόδιες περιβαλλοντικές και κτηνιατρικές υπηρεσίες εκδίδουν τις αναγκαίες υγειονομικές και περιβαλλοντικές οδηγίες και εισηγούνται τα προβλεπόμενα μέτρα», ανέφερε η απάντηση του υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων. «Τα τοπικά κέντρα ελέγχου νοσήματος και οι τοπικές περιβαλλοντικές και υγειονομικές αρμόδιες αρχές εποπτεύουν την τήρηση των υγειονομικών και περιβαλλοντικών οδηγιών και των μέτρων βιοασφάλειας». 

Ποιες όμως είναι αυτές οι περιβαλλοντικές υπηρεσίες που «εξέδωσαν οδηγίες», που «εισηγήθηκαν μέτρα» και «επόπτευσαν»; Σύμφωνα με το ρεπορτάζ μας δεν υπάρχουν, όλα τα κάνει η Κτηνιατρική Υπηρεσία. Κι η Κτηνιατρική Υπηρεσία δεν έχει απαντήσει ούτε στα γραπτά ούτε στα προφορικά μας ερωτήματα. 

Παράλληλα, στις αρμοδιότητες του Εθνικού Κέντρου Ελέγχου Ασθενειών προβλέπεται η σύνδεση με τις αρμόδιες περιβαλλοντικές αρχές για τον συντονισμό των ενεργειών με σκοπό την κτηνιατρική και περιβαλλοντική ασφάλεια. Ο εποπτεύων τη θανάτωση υποχρεώνεται να συμφωνήσει με την ταφή, η οποία γίνεται «σε χώρο όπου ο κίνδυνος για την υγεία των ζώων, τη δημόσια υγεία και το περιβάλλον είναι ελάχιστος […]», σύμφωνα με το άρθρο 16 του Σχεδίου Έκτακτης Ανάγκης. 

Η βεβαίωση υπογράφεται από τον ιδιοκτήτη της εκμετάλλευσης και τον παρόντα κτηνίατρο. Καθώς οι γεωλόγοι ή περιβαλλοντολόγοι δεν βρίσκονται στο σημείο ταφής ούτε έχουν αξιολογήσει προηγουμένως την καταλληλότητά του, το βάρος της απόφασης πέφτει σε δύο ανθρώπους που δεν οφείλουν να γνωρίζουν τον υπόγειο υδροφόρο ορίζοντα της περιοχής. 

Ρωτήσαμε τον υφυπουργό Αγροτικής Ανάπτυξης Αθανάσιο Καββαδά και τον Περιφερειάρχη Βορείου Αιγαίου Κώστα Μουτζούρη πώς βεβαιώνονται ότι δεν υπάρχει επιβάρυνση στα ύδατα από τις προηγουμένως ανεξέλεγκτες ταφές. Η απάντηση του Περιφερειάρχη αναγνωρίζει τη μη πρόβλεψη («έχουμε πόλεμο, γίνονται και λάθη», είπε ο κ. Μουτζούρης). Ο υφυπουργός δηλώνει πως, εφόσον παρίστανται κτηνίατρος, γεωπόνος και αντιπρόσωπος της τοπικής κοινότητας, αρκεί.

Η διαδικασία της ταφής είναι συγκεκριμένη και στοχεύει στην αδρανοποίηση του ιού με τη χρήση ασβέστη. Ο ασβέστης χρησιμοποιείται για την αύξηση του pH του εδάφους, περιορίζει προσωρινά οσμές και μπορεί να μειώσει μέρος της μικροβιακής δραστηριότητας, δεν αποτελεί όμως μέθοδο προστασίας του περιβάλλοντος, όπως αφήνουν να εννοηθεί οι αρχές.

Ούτε σχεδιασμός ούτε περιβαλλοντική παρακολούθηση

Επισκεφθήκαμε τον προϊστάμενο της διεύθυνσης Περιβάλλοντος και Χωροταξικού Σχεδιασμού της Περιφέρειας Βορείου Αιγαίου Γιώργο Λεμονό, ο οποίος, αντί να χρυσώσει το χάπι, μας είπε ότι «αυτή τη στιγμή συντελείται ένα περιβαλλοντικό έγκλημα στο νησί». «Εμείς κάναμε ερώτημα πριν από ένα μήνα στο υπουργείο Περιβάλλοντος για το πώς θα διαχειριστούμε όλο αυτό. Δεν μας έχουν απαντήσει». 

Το πώς επιλέχθηκαν τα σημεία των ταφών είναι το ένα σκέλος. Το δεύτερο είναι το πώς εν συνεχεία μετριέται αν αυτές έχουν ή δεν έχουν επιπτώσεις – η λεγόμενη περιβαλλοντική παρακολούθηση. Ούτε κι αυτήν όμως μπορεί να την κάνει η διεύθυνση Περιβάλλοντος της Περιφέρειας. 

«Δεν πήραμε δείγματα νερού και ούτε θα πάρουμε. Δεν έχουμε όργανα, δεν έχουμε ανθρώπους, δεν έχουμε τίποτα», μας είπε ο κ. Λεμονός. Η υπόθεση θα έχει συνέχεια μετά την εισαγγελική παραγγελία για τη διερεύνηση μηνύσεων που υποβλήθηκαν σε σχέση με τρία σημεία ταφής και την άφιξη στο νησί, τη Δευτέρα 25 Μαΐου, κλιμακίου από το Σώμα Επιθεώρησης Περιβάλλοντος Βορείου Ελλάδας. 

Κατά σύμπτωση, στη Λέσβο βρίσκεται το αρχαιότερο πανεπιστημιακό Τμήμα Περιβάλλοντος της χώρας – και οι ειδικοί εκεί προειδοποιούν για τις απειλές. Ο καθηγητής Νάσος Στασινάκης, διευθυντής του Εργαστηρίου Ποιότητας Υδάτων και Αέρα στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου, δήλωσε πως η διαχείριση που έγινε δεν έχει ενσωματώσει καμία από τις πρόνοιες της περιβαλλοντικής νομοθεσίας για την ταφή οργανικών αποβλήτων. 

«Όσες ταφές νεκρών ζώων επισκέφτηκα τις τελευταίες ημέρες στην ευρύτερη περιοχή του Μανταμάδου είχαν γίνει με πρόχειρο τρόπο και χωρίς να διασφαλίζεται η προστασία του περιβάλλοντος και της ανθρώπινης υγείας», μας είπε ο κ. Στασινάκης. «Κατά πρώτον, οι χώροι ταφής δεν είχαν μονωθεί, πρακτική που πάγια ακολουθείται όταν θάβονται οργανικά απόβλητα στο έδαφος. Κατά δεύτερον, οι ταφές των ζώων βρίσκονταν σε πολύ μικρές αποστάσεις από πηγές, γεωτρήσεις, χειμάρρους ή και μικρές λίμνες που έχουν διαμορφωθεί στην περιοχή με σκοπό τη συλλογή των νερών της βροχής και το πότισμα των ζώων». 

Όπου νερό και ταφή

Κτηνίατροι που μετέχουν στις ταφές μάς είπαν ότι δεν καταγράφουν το στίγμα τους. Ωστόσο, στο περιφερειακό συμβούλιο της 5ης Μαΐου ο προϊστάμενος της Κτηνιατρικής Υπηρεσίας Ευστράτιος Τσομπανέλλης ανέφερε ότι υπάρχει λίστα με γεωεντοπισμένα σημεία ταφών ώστε να μπορούν να εντοπιστούν και να απολυμανθούν ξανά. Δήλωσε διατεθειμένος να δώσει τη λίστα σε όποιον τη ζητήσει. Του τη ζητήσαμε τηλεφωνικά, δεν μας την έδωσε, μας προέτρεψε να του αποστείλουμε επίσημο αίτημα, το αποστείλαμε, αλλά και πάλι λίστα δεν λάβαμε. 

Γι’ αυτό τον λόγο  προσπαθήσαμε να τη φτιάξουμε εμείς, με τις δικές μας μικρές δυνάμεις, αξιοποιώντας όσα σημεία ταφής μας ήταν διαθέσιμα. Στον χάρτη καταχωρήσαμε τις συντεταγμένες από τα σημεία που επισκεφθήκαμε και τα αντιπαραβάλαμε με τα δεδομένα από το Εθνικό Μητρώο Σημείων Υδροληψίας – από τον επίσημο χάρτη των γεωτρήσεων όλης της χώρας. Από τη χαρτογράφηση εντοπίσαμε δύο σημεία ταφής – το ένα απέχει 100 μέτρα και το άλλο 300 μέτρα από τις κοντινότερες γεωτρήσεις. Οι απόστασεις αυτές αποδεικνύουν τον κίνδυνο στον οποίο βρίσκεται ο υδροφόρος ορίζοντας του νησιού. 

Το ρεπορτάζ παρουσιάζει μια εικόνα απογοητευτική: ελλιπή συντονισμό των αρχών του νησιού, αλλά και του υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης για την αντιμετώπιση της νόσου, ανύπαρκτο σχέδιο προστασίας του περιβάλλοντος και απόκρυψη της αμέλειας των φορέων. Διαβάστε περισσότερα για το χρονικό της καταστροφικής διαχείρισης στο άρθρο του δημοσιογράφου του stonisi.gr, Νίκου Μανάβη στο Reporters United.

Όπως αναφέρει ο κ. Στασινάκης, για να αποτυπωθεί η υφιστάμενη κατάσταση και να διασφαλιστεί η προστασία του περιβάλλοντος, η Περιφέρεια οφείλει να γνωστοποιήσει τα σημεία των ταφών που έχουν πραγματοποιηθεί εκτός ΧΥΤΑ και να τα χαρτογράφησει σε σχέση με τα επιφανειακά και υπόγεια νερά που ενδέχεται να επηρεάζονται.

«Τα σημεία ταφής θα πρέπει να ελέγχονται τακτικά από εξειδικευμένο προσωπικό, ενώ παράλληλα θα πρέπει να πραγματοποιούνται δειγματοληψίες στα τριγύρω νερά για την ανίχνευση παθογόνων μικροοργανισμών και χημικών ρύπων», μας είπε ο καθηγητής, για να προσθέσει: «Συχνή παρακολούθηση θα πρέπει να γίνεται και στις γεωτρήσεις και στον χείμαρρο που βρίσκονται κοντά στον ΧΥΤΑ της Λέσβου, καθώς αποφασίστηκε να χρησιμοποιηθεί ως ο βασικός χώρος ταφής των νεκρών ζώων από εδώ και πέρα».

Σημαντικό είναι να εκσυγχρονιστεί το Σχέδιο Έκτακτης Ανάγκης και να συμπεριλάβει συγκεκριμένα, και όχι γενικόλογα, τις περιβαλλοντικές παραμέτρους. Στη Βρετανία, το σχέδιο προβλέπεται να εκσυχρονίζεται κάθε χρόνο. Το ελληνικό σχέδιο είναι ίδιο από το 2008. Τόσο το παράδειγμα της Λέσβου όσο και της –όχι τόσο μακρινής– ευλογιάς των αιγοπροβάτων στη Μακεδονία αναδεικνύουν πως αξίζει να αποδοθούν με μεγαλύτερη σαφήνεια οι περιβαλλοντικές και υγειονομικές παράμετροι που συνδέονται με τη διαχείριση ζωονόσων και οι πιθανές επιπτώσεις τους στους φυσικούς πόρους και στη δημόσια υγεία. 

Και φυσικά, όπως επισημαίνει πηγή του υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης, πρέπει να σταματήσει το πινγκ-πονγκ των ευθυνών και να υπάρξει πραγματική συνεργασία ανάμεσα στο εθνικό και στο τοπικό συντονιστικό όργανο, γιατί το ζήτημα είναι σοβαρό και δεν αφορά μόνο τη Λέσβο. Όσο τεράστιες θυσίες κι αν έχουν γίνει, όσο κι αν η κτηνοτροφία της Λέσβου έχει γονατίσει, κανείς δεν μπορεί να εγγυηθεί ότι ο αφθώδης πυρετός θα μείνει μόνο στ’ ακριτικό νησί.

Το άρθρο Λέσβος, ο παφλασμός των προβάτων: Ταφές μέσα στο υπόγειο νερό εμφανίστηκε πρώτα στο R•U.

Το λογισμικό UFED δεν λειτουργεί όπως τα λογισμικά υποκλοπής που ξέρουμε από τις υποθέσεις Predator και Pegasus. Δεν παραβιάζουν τα κινητά από απόσταση. Προαπαιτούν τη φυσική κατοχή της συσκευής. Σε περίπτωση δηλαδή που οι αρχές έχουν στην κατοχή τους το κινητό ενός πολίτη, χρησιμοποιούν το λογισμικό της Cellebrite για να παραβιάσουν το κινητό και να αποκτήσουν πρόσβαση στα δεδομένα του κόντρα στη βούληση του κατόχου του κινητού. 

Η Cellebrite πουλάει τα προϊόντα της σε κράτη και κυβερνήσεις όλων των ειδών – από ανελεύθερα καθεστώτα μέχρι φιλελεύθερες δημοκρατίες. 

Στηρίξτε την ανεξάρτητη δημοσιογραφία του Reporters United εδώ.

Το Reporters United αποκαλύπτει ότι η Cellebrite έχει πελάτη της και το ελληνικό κράτος. Από το 2017 ώς σήμερα. Με χρήση -κατ’ ελάχιστον- από την ΕΛΑΣ και την ΑΑΔΕ.

Η χρήση του UFED άλλοτε είναι εύλογη και απαραίτητη για την πάταξη του εγκλήματος, με σεβασμό στο θεσμικό πλαίσιο και τις δικλείδες προστασίας των δικαιωμάτων, και άλλοτε αυθαίρετη και καταχρηστική – παραθέτουμε πλειάδα τέτοιων τρομακτικών παραδειγμάτων σε πολλές αυταρχικές χώρες, από τη χρήση κατά Παλαιστινίων μέχρι την υπηρεσία ICE του Ντόναλντ Τραμπ. 

Και αν ο κάτοχος του κινητού είναι ύποπτος για την τέλεση εγκλήματος, η παραβίασή του φαίνεται εύλογη – και πάλι υπό τον όρο του σεβασμού του νόμου. Αν όμως είναι ακτιβιστής ανθρωπίνων δικαιωμάτων, δικηγόρος, δημοσιογράφος; Το διακύβευμα είναι τεράστιο καθώς επί της ουσίας σκοπός της Cellebrite είναι να παραβιάσει την ασφάλεια του κινητού, να σπάσει την κρυπτογράφησή του.

Σε ποια κατηγορία ανήκει το ελληνικό κράτος; Οι απαντήσεις που μας έδωσαν οι αρχές του εγείρουν σοβαρούς προβληματισμούς για το αν τηρούνται οι στοιχειώδεις θεσμικές εγγυήσεις.

Σύμφωνα με έγγραφα από τη Διαύγεια και στοιχεία από ΦΕΚ:

• Η ΕΛΑΣ κατέχει και συντηρεί δύο συσκευές UFED, που επιτρέπουν την εξαγωγή των δεδομένων ενός κινητού τηλεφώνου μέσα από επιτόπια και φυσική κατάσχεση της συσκευής. 
• Το 2021 και το 2022 η καπνοβιομηχανία Παπαστράτος (θυγατρική της Philip Morris International) δώρισε στην Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων (ΑΑΔΕ) και στο Σώμα Δίωξης Οικονομικού Εγκλήματος (ΣΔΟΕ) συστήματα της Cellebrite: δύο συσκευές UFED και το Pathfinder, ένα σύστημα ανάλυσης δεδομένων της Cellebrite. (Το ΣΔΟΕ υπάγεται πλέον στην ΑΑΔΕ.)

Με φόντο τη χρήση εργαλείων της Cellebrite από τις ελληνικές υπηρεσίες, το ρεπορτάζ αναδεικνύει ότι, αν και το κράτος έχει πληρώσει 120.000 ευρώ για αγορά και συντήρηση των UFED, δεν υπάρχει δημόσια ενημέρωση ως προς τη χρήση τους. Πόσο συχνά χρησιμοποιούνται; Από ποιον; Σε ποιων τα κινητά; Και ποιος νόμος καθιστά νόμιμη τη χρήση τους; 

Το ζήτημα γίνεται επιτακτικό, καθώς, όπως θα δούμε παρακάτω, τα ίδια τεχνολογικά εργαλεία έχουν διεθνώς χρησιμοποιηθεί καταχρηστικά από πολλές κυβερνήσεις, μεταξύ άλλων για την παρακολούθηση δημοσιογράφων και ακτιβιστ(ρι)ών.

Η σχέση του ελληνικού κράτους με τη Cellebrite 

Στις 2 Δεκεμβρίου 2022 η ΑΑΔΕ δημοσίευσε δελτίο Τύπου που αναπαράχθηκε από ελάχιστες ιστοσελίδες και το οποίο γνωστοποίησε ότι η καπνοβιομηχανία Παπαστράτος δώρισε εξοπλισμό στις τελωνειακές υπηρεσίες και το συντονιστικό επιχειρησιακό κέντρο της ανεξάρτητης αρχής. Η δωρεά περιλάμβανε μια συσκευή «έξυπνης μύτης» για την ανίχνευση πτητικών αερίων σε κοντέινερ και φορτηγά, το σύστημα Cellebrite UFED Touch και το Pathfinder.

Έναν χρόνο νωρίτερα (8 Σεπτεμβρίου 2021) η Παπαστράτος είχε δωρίσει το Cellebrite UFED Touch2 (με ετήσια υποστήριξη) στο ΣΔΟΕ. Σκοπός των δωρεών της καπνοβιομηχανίας ήταν η καταπολέμηση του παράνομου εμπορίου καπνού.

Όμως, η σχέση του ελληνικού κράτους με τα προϊόντα της Cellebrite είναι βαθύτερη. 

Στις 7 Δεκεμβρίου 2017 το υπουργείο Εσωτερικών σύναψε σύμβαση με τη SPACE HELLAS Α.Ε. για τη συντήρηση δύο συσκευών UFED Touch Ultimate Ruggedized Edition. Το αρχικό κόστος για την απόκτηση ήταν 17.844 ευρώ χωρίς ΦΠΑ ανά συσκευή (43.896,24 το συνολικό κόστος με ΦΠΑ), ενώ για τη συντήρηση ήταν 368 ευρώ. 

«Κάθε ερευνητική πράξη διενεργείται υπό δικαστική εποπτεία και διέπεται από τις αρχές της νομιμότητας, της αναγκαιότητας και της αναλογικότητας, όπως αυτές απορρέουν τόσο από το εθνικό δίκαιο όσο και από το ενωσιακό κεκτημένο»

ΕΛΑΣ προς το Reporters United

Λίγες μέρες αργότερα (28 Δεκεμβρίου 2017) θα ακολουθήσει με την ίδια εταιρεία δεύτερη σύμβαση, με την οποία το κόστος συντήρησης δύο ίδιων συσκευών αναπροσαρμόζεται στα 4.800 ευρώ χωρίς ΦΠΑ. Πανομοιότυπες συμβάσεις (για τη συντήρηση δύο τέτοιων συσκευών έναντι 4.800 ευρώ) θα επαναληφθούν από το υπουργείο Προστασίας του Πολίτη στις 19 Δεκεμβρίου 2018, τις 24 Δεκεμβρίου 2019, τις 18 Δεκεμβρίου 2020 και τις 12 Δεκεμβρίου 2021.

Το 2022 θα αλλάξει ο προμηθευτής του υπουργείου Προστασίας του Πολίτη για τη συντήρηση δύο συσκευών UFED, την οποία θα αναλάβει η ΓΡΙΒΑΣ Α.Ε.Ε.

Η πρώτη σύμβαση με τον καινούριο προμηθευτή (5 Δεκεμβρίου 2022) ανέρχεται σε 21.360 ευρώ χωρίς ΦΠΑ. Το κόστος συντήρησης δύο ίδιων συσκευών υπερτετραπλασιάζεται μέσα σε ένα χρόνο. Η δεύτερη σύμβαση έρχεται στις 21 Νοεμβρίου 2023 έναντι 18.600 ευρώ και η τρίτη στις 15 Δεκεμβρίου 2024 έναντι 21.200 ευρώ. (Η ΓΡΙΒΑΣ Α.Ε.Ε. δεν ανταποκρίθηκε σε ερώτημά μας σχετικά με τις διαφορές στα κόστη συντήρησης των συσκευών που παρατηρούνται στις συμβάσεις.)

Από τις προκηρύξεις για τις τρεις αυτές συμβάσεις προκύπτει ότι μία συσκευή UFED έχει χρησιμοποιηθεί από τη Διεύθυνση Δίωξης Ηλεκτρονικού Εγκλήματος και μία από την Υποδιεύθυνση Δίωξης Ηλεκτρονικού Εγκλήματος Βορείου Ελλάδος.

Είναι νόμιμο να μας παίρνουν τα δεδομένα από τα κινητά;

Η χρήση UFED από τις ελληνικές αρχές θέτει ένα κομβικό ερώτημα: είναι νόμιμη; Και αν ναι, ποια νομοθεσία -και με ποιους όρους και περιορισμούς- επιτρέπει την κατάσχεση των κινητών μας και την υποκλοπή των δεδομένων τους; 

Σε αυτό το πλαίσιο θέσαμε τα ευρήματά μας στη διάθεση της Homo Digitalis, οργάνωσης για την υπεράσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην ψηφιακή εποχή. (Το πλήρες σημείωμα που ετοίμασε η Homo Digitalis για την υπόθεση είναι διαθέσιμο εδώ.)

Σύμφωνα με την ίδια, τους κανόνες για την προστασία των πολιτών από την επεξεργασία των προσωπικών τους δεδομένων κατά την κατάσχεση συσκευών θεσπίζει η οδηγία 2016/680 (Law Enforcement Directive – LED), την οποία ενσωματώνει στο ελληνικό Δίκαιο ο ν. 4624/2019.

«Ανακύπτει σοβαρό ζήτημα ως προς το κατά πόσον το άρθρο 265 του Κώδικα Ποινικής Δικονομίας παρέχει επαρκές και προβλέψιμο νομοθετικό πλαίσιο για την πρόσβαση των διωκτικών αρχών σε δεδομένα κινητών τηλεφώνων»

Λευτέρης Χελιουδάκης (Homo Digitalis) στο Reporters United

Σύμφωνα με τις σχετικές διατάξεις, τα κράτη μέλη οφείλουν να προβλέπουν ότι τα προσωπικά δεδομένα των πολιτών συλλέγονται για «καθορισμένους» και «ρητούς» σκοπούς, είναι κατάλληλα, συναφή και όχι υπερβολικά σε σχέση με τους σκοπούς αυτούς, καθώς και ότι υποβάλλονται σε επεξεργασία κατά τρόπο που να εγγυάται τη δέουσα ασφάλεια των προσωπικών δεδομένων, μεταξύ άλλων την προστασία από μη εγκεκριμένη ή παράνομη επεξεργασία. 

Ακόμη, σύμφωνα με την αρχή της λογοδοσίας, ο υπεύθυνος επεξεργασίας των δεδομένων θα πρέπει να είναι σε θέση να αποδείξει ότι συμμορφώνεται με τις εγγυήσεις του νόμου, καθώς και να ενημερώνει τους πολίτες για τους σκοπούς της επεξεργασίας των δεδομένων τους και για το δικαίωμα υποβολής καταγγελίας σε εποπτική αρχή.

Ερμηνεύοντας την οδηγία 2016/680, το Δικαστήριο της ΕΕ (ΔΕΕ) έχει κρίνει ότι τα κράτη οφείλουν να σέβονται την αρχή της «ελαχιστοποίησης των δεδομένων», δηλαδή της κτήσης των λιγότερων κατά το δυνατόν δεδομένων που χρειάζεται ο νόμιμος σκοπός των κρατικών αρχών.

«Το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με τις αποφάσεις του στις υποθέσεις C-548/21 και C-118/22, έχει υιοθετήσει ιδιαιτέρως αυστηρή προσέγγιση ως προς την πρόσβαση των διωκτικών αρχών σε δεδομένα κινητών τηλεφώνων, υποχρεώνοντας τα κράτη μέλη να τηρούν την αρχή της “ελαχιστοποίησης των δεδομένων” ως ειδικότερη έκφανση της αρχής της αναλογικότητας», είπε στο Reporters United ο Εκτελεστικός Διευθυντής της Homo Digitalis Λευτέρης Χελιουδάκης.

«Ειδικότερα, το ΔΕΕ έχει καταστήσει σαφές ότι, προκειμένου να κριθεί ως αναλογικός ο περιορισμός του δικαιώματος προστασίας προσωπικών δεδομένων μέσω πρόσβασης σε κινητό τηλέφωνο, η εθνική νομοθεσία οφείλει να προβαίνει σε στάθμιση παραμέτρων όπως η φύση και ο ενδεχομένως ευαίσθητος χαρακτήρας των δεδομένων, η βαρύτητα του επιδιωκόμενου σκοπού γενικού συμφέροντος, η σχέση του κατόχου της συσκευής με το εξεταζόμενο ποινικό αδίκημα, καθώς και η αποδεικτική σημασία των επίμαχων δεδομένων για τη διακρίβωση των πραγματικών περιστατικών του εγκλήματος», πρόσθεσε ο κ. Χελιουδάκης.

ΕΛΑΣ, ΑΑΔΕ: Επιβεβαιώνουν την προμήθεια, δεν εξηγούν τη νομιμότητα  της χρήσης

Στο πλαίσιο του ρεπορτάζ απευθυνθήκαμε στις ελληνικές αρχές που έχουν προμηθευτεί εργαλεία της Cellebrite (ΕΛΑΣ, ΑΑΔΕ). Τα ερωτήματά μας είχαν δύο βασικούς στόχους. 

Πρώτον, να υπάρξει περισσότερη διαφάνεια ως προς το ποιες συσκευές της ισραηλινής εταιρείας χρησιμοποιούν οι εκάστοτε υπηρεσίες ασφαλείας και σε βάρος ποιων υποκειμένων (πολιτών, μεταναστ(ρι)ών, αιτούντων και αιτουσών άσυλο). 

Δεύτερον, να υπάρξει επαρκέστερη ενημέρωση ως προς το νομοθετικό πλαίσιο και τις δικλείδες ασφαλείας που καθιστούν νόμιμη τη χρήση του συγκεκριμένου εξοπλισμού και δη του UFED, με φόντο τις παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων εξαιτίας της κατάχρησής τους σε άλλες χώρες. 

«Οι ενέργειες κατάσχεσης ψηφιακών συσκευών, καθώς και η διενέργεια ψηφιακών ερευνών και εγκληματολογικής ανάλυσης επί αυτών, από Υπηρεσίες της Ελληνικής Αστυνομίας, πραγματοποιούνται αποκλειστικά στο πλαίσιο προκαταρκτικής εξέτασης, προανάκρισης ή κύριας ανάκρισης και κατόπιν των προβλεπόμενων εισαγγελικών ή δικαστικών παραγγελιών, σύμφωνα με τις διατάξεις του Κώδικα Ποινικής Δικονομίας και της ειδικής νομοθεσίας που διέπει την άρση του απορρήτου και τη διερεύνηση σοβαρών μορφών εγκληματικότητας», δήλωσε η ΕΛΑΣ στο Reporters United. 

Και πρόσθεσε: «Κάθε ερευνητική πράξη διενεργείται υπό δικαστική εποπτεία και διέπεται από τις αρχές της νομιμότητας, της αναγκαιότητας και της αναλογικότητας, όπως αυτές απορρέουν τόσο από το εθνικό δίκαιο όσο και από το ενωσιακό κεκτημένο και τη σχετική νομολογία των ευρωπαϊκών δικαστηρίων». (Πλήρης απάντηση της ΕΛΑΣ εδώ.)

Στη δική της απάντηση η ΑΑΔΕ μάς έδωσε πληροφορίες για τις δωρεές εξοπλισμού της Cellebrite προς τις υπηρεσίες της, όμως δεν μας ενημέρωσε για τη νομική βάση που καθιστά νόμιμη τη χρήση τους. 

Η Παπαστράτος δεν απάντησε στα ερωτήματά μας για τις δωρεές της.

«Υπό το πρίσμα της νομολογίας του ΔΕΕ στις Υποθέσεις C-548/21 και C-118/22 ανακύπτει σοβαρό ζήτημα ως προς το κατά πόσον το άρθρο 265 του Κώδικα Ποινικής Δικονομίας παρέχει επαρκές και προβλέψιμο νομοθετικό πλαίσιο για την πρόσβαση των διωκτικών αρχών σε δεδομένα κινητών τηλεφώνων», αναφέρει ωστόσο από την πλευρά του ο κ. Χελιουδάκης της Homo Digitalis. 

Και εξηγεί: «Ειδικότερα, αυτή η διάταξη δεν φαίνεται να είναι σε συμμόρφωση με τη νομολογία του ΔΕΕ, καθώς δεν καθορίζει με την απαιτούμενη ακρίβεια τις κατηγορίες αδικημάτων που δικαιολογούν την πρόσβαση σε τέτοιες συσκευές. Επίσης, δεν προβλέπει ειδικές εγγυήσεις για την τήρηση της αρχής της αναλογικότητας, της ελαχιστοποίησης των δεδομένων και της προστασίας του ατόμου αναφορικά με πιθανή πρόσβαση από τις διωκτικές αρχές σε ευαίσθητα προσωπικά δεδομένα που, ενώ περιέχονται στη συσκευή, δεν συνδέονται αποδεικτικά με το διερευνώμενο αδίκημα. Παράλληλα, γεννάται προβληματισμός ως προς το εάν προβλέπεται επαρκής προηγούμενος δικαστικός έλεγχος, όπως απαιτεί το ΔΕΕ, ώστε να αποτρέπεται ο κίνδυνος ανεξέλεγκτης ή δυσανάλογης πρόσβασης στα δεδομένα των πολιτών».

Ερωτήματα απευθύναμε και προς τη Cellebrite, ζητώντας της να μας ενημερώσει αφενός για το ποιο νομικό πλαίσιο καθιστά νόμιμη τη χρήση του UFED και άλλων προϊόντων της στην Ελλάδα, αφετέρου για το αν και πώς διασφάλισε τη νόμιμη χρήση τους από τις ελληνικές αρχές. Η ισραηλινή εταιρεία δεν ανταποκρίθηκε στο αίτημά μας.

Ποια είναι η Cellebrite

Η Cellebrite ιδρύθηκε το 1999 και με έδρα το Ισραήλ παράγει εργαλεία υποκλοπής δεδομένων από ηλεκτρονικές συσκευές. Οι δεσμοί της με το στρατιωτικό σύμπλεγμα του Ισραήλ είναι στενοί. 

Εν μέσω του γενοκτονικού πολέμου της στη Γάζα, το Ισραήλ έχει χρησιμοποιήσει εργαλεία της Cellebrite για να συλλέξει δεδομένα από κινητά χιλιάδων Παλαιστινίων κρατουμένων. Τα εργαλεία της Cellebrite χρησιμοποιεί και η υπηρεσία ICE του προέδρου Τραμπ.

Το 2022 ο τότε διευθύνων σύμβουλός της Γιόσι Καρμίλ δήλωσε στο ισραηλινό μέσο ενημέρωσης Globes σχετικά με το προσωπικό της εταιρείας: «Οι περισσότεροι προέρχονται από τη μονάδα 8200 ή ανάλογες μονάδες». Πρόκειται φυσικά για τη διαβόητη ειδική μονάδα των IDF που είναι υπεύθυνη για τη στρατιωτική παρακολούθηση, από την οποία προέρχονται στελέχη  των κορυφαίων ισραηλινών εταιρειών spyware, μεταξύ άλλων οι ιδρυτές της NSO, που έφτιαξε το λογισμικό Pegasus, αλλά και προσωπικό της Intellexa, της εταιρείας που με έδρα την Ελλάδα εξήγαγε το παράνομο λογισμικό Predator.  

Η ναυαρχίδα της Cellebrite είναι το UFED, μια φορητή συσκευή που συνδέεται μέσω καλωδίου με smartphones και μπορεί να τα ξεκλειδώνει, εκμεταλλευόμενη τρύπες στο λογισμικό τους, και να εξάγει όλα τα δεδομένα τους: επαφές, μηνύματα, φωτογραφίες, ιστορικό GPS και περιήγησης, λογαριασμούς κοινωνικών δικτύων, μέχρι και διαγραμμένα αρχεία ή μηνύματα συνομιλιών. Το UFED μπορεί να χρησιμοποιηθεί μέχρι και σε 3.000 μοντέλα κινητών. 

Άλλα προϊόντα της Cellebrite, συμπληρωματικά του UFED, είναι το Physical Analyzer, με το οποίο οι χειριστές αναζητούν και οπτικοποιούν δεδομένα που εξάγονται από κινητά, καθώς και το Pathfinder, το οποίο επιτρέπει συσχέτιση και ανάλυση δεδομένων από πολλές συσκευές και πηγές.

Παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων σε όλον τον κόσμο

Η Cellebrite, που έχει για πελάτες αστυνομικά τμήματα σε όλες τις πολιτείες των ΗΠΑ και 25 χώρες της ΕΕ, παρουσιάζει την τεχνολογία της ως κομβική στη μάχη κατά του οργανωμένου εγκλήματος, της τρομοκρατίας και της εκμετάλλευσης ανηλίκων, αναφέροντας πως «σώζει ζωές» και είναι «σχεδιασμένη για νόμιμες χρήσεις».

Το πρόβλημα ωστόσο εντοπίζεται στην ελλιπή επίβλεψη αυτής της τεχνολογίας, με συνέπεια η χρήση της να καταλήγει συχνά σε κατάχρηση.

Τον Δεκέμβριο του 2024 η Διεθνής Αμνηστία αποκάλυψε πως η αστυνομία της Σερβίας είχε χρησιμοποιήσει εργαλεία της Cellebrite για να παραβιάσει τηλέφωνα δημοσιογράφων και ακτιβιστ(ρι)ών, με αποτέλεσμα η Cellebrite να αναστείλει τις πωλήσεις της σε «κάποιους πελάτες της» στη Σερβία.

Τον Ιανουάριο του 2026 το εργαστήριο Citizen Lab του Πανεπιστημίου του Τορόντο αποκάλυψε ότι εργαλεία της Cellebrite χρησιμοποιήθηκαν κατά ακτιβιστ(ρι)ών στην Ιορδανία, σε διαδηλώσεις υπέρ της Παλαιστίνης. Όπως αποκάλυψαν δικαστικά έγγραφα της χώρας, οι εξαγωγές δεδομένων πραγματοποιήθηκαν ακόμα κι όταν δεν υπήρχε ανάγκη, για παράδειγμα όταν οι αρχές χρειάζονταν απλώς να επιβεβαιώσουν την ύπαρξη ενός λογαριασμού στα κοινωνικά δίκτυα.

Οι περιπτώσεις παραβίασης ανθρωπίνων δικαιωμάτων από κρατικές αρχές δεν σταματούν εδώ. Στη Μιανμάρ συσκευές UFED χρησιμοποιήθηκαν για την εξαγωγή δεδομένων από τα κινητά δύο δημοσιογράφων του Reuters, οι οποίοι είχαν φυλακιστεί για την κάλυψη των εγκλημάτων κατά της μειονότητας των Ροχίνγκια. Στο Χονγκ Κονγκ χρησιμοποιήθηκαν κατά διαδηλωτ(ρι)ών το 2020 και στη Ρωσία σε τουλάχιστον 26.000 περιπτώσεις – προτού η Cellebrite αναστείλει και εκεί τις πωλήσεις της. 

Στο Μπανγκλαντές το UFED χρησιμοποιούνταν από το Rapid Action Battalion, μια παρακρατική ομάδα με εμπλοκή σε δολοφονίες και εξαφανίσεις. Στις Φιλιππίνες η Cellebrite πούλησε προϊόντα της στο καθεστώς του Ροντρίγκο Ντουτέρτε. Στο Μπαχρέιν οι αρχές χρησιμοποιούσαν ήδη από το 2013 τα UFED για να στοχοποιήσουν ακτιβιστές, μεταξύ των οποίων δύο (Mohammed al-Singace και Naji Fateel) που βασανίστηκαν, ενώ τα δεδομένα τους εξάγονταν μέσω αυτών των συσκευών για να χρησιμοποιηθούν εναντίον τους στο δικαστήριο. Στην Ονδούρα οι αρχές χρησιμοποίησαν τεχνολογία της Cellebrite σε τουλάχιστον 4.000 περιπτώσεις, μεταξύ άλλων και κατά περιβαλλοντικών ακτιβιστ(ρι)ών. 

Ακόμα και στο Ηνωμένο Βασίλειο οι υπηρεσίες της Βόρειας Ιρλανδίας χρησιμοποίησαν το 2018 εργαλεία της Cellebrite για να παραβιάσουν το τηλέφωνο του δημοσιογράφου Μπάρι Μακάφρι (Barry McCaffrey).

Πεδίο δοκιμών η Παλαιστίνη

Όπως ισχύει εν γένει για εταιρείες του ισραηλινού στρατιωτικο-βιομηχανικού συμπλέγματος, εξοπλισμός της Cellebrite έχει χρησιμοποιηθεί από τις υπηρεσίες του Ισραήλ κατά τη διάρκεια των επιχειρήσεων σε βάρος των Παλαιστινίων στη Γάζα. 

Από το 2016 η Cellebrite έχει λάβει περί τα 7,5 εκατ. ευρώ σε συμβόλαια με υπηρεσίες για το ισραηλινό κράτος. Κατά τη διάρκεια του γενοκτονικού πολέμου στη Γάζα, από τον Οκτώβριο του 2023, οι ισραηλινές αρχές έχουν χρησιμοποιήσει εργαλεία της Cellebrite για να συλλέξουν δεδομένα από τηλέφωνα χιλιάδων Παλαιστινίων κρατουμένων, ενώ το αμερικανικό Πεντάγωνο έχει χρηματοδοτήσει τη Cellebrite για την ανάπτυξη τεχνολογίας με σκοπό τη χαρτογράφηση των τούνελ στη Γάζα.

Αυτά τα περιστατικά είναι εν γνώσει της Cellebrite, όμως δεν φαίνεται να της προκαλούν ιδιαίτερο προβληματισμό. Η ίδια πάντως έχει παραδεχθεί στην Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς των ΗΠΑ (SEC) το 2021 ότι τα προϊόντα της «ίσως χρησιμοποιηθούν από πελάτες με τρόπους που είναι ή μπορεί να θεωρηθούν μη συμβατοί με τα ανθρώπινα δικαιώματα». 

Όπως έχει υποστηρίξει πρώην υπάλληλος της Cellebrite στην ισραηλινή εφημερίδα Haaretz, η εταιρεία «δεν κάνει τίποτα για να αποτρέψει την κατάχρηση των προϊόντων της από πελάτες. Πουλάει εν γνώσει της προϊόντα και υπηρεσίες σε χρήστες με ύποπτη φήμη, οι οποίοι προέρχονται από αυταρχικά καθεστώτα».

Η Cellebrite δεν απάντησε στα ερωτήματά μας ούτε για τις παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων με χρήση των προϊόντων της ούτε για την πολιτική που εφαρμόζει με σκοπό την αποτροπή αυτών των παραβιάσεων.

Ένα συνέδριο στην Αθήνα και μια κρίση-ευκαιρία

Η Cellebrite δεν προωθεί προϊόντα μόνο σε παραδοσιακούς τομείς καταπολέμησης του εγκλήματος, αλλά και σε νέες πρόσφορες περιοχές δράσης. Μια τέτοια προέκυψε με την αύξηση των μεταναστευτικών ροών στο δεύτερο μισό της προηγούμενης δεκαετίας.

Την περίοδο 2010-2024 η υπηρεσία μετανάστευσης των ΗΠΑ (η διαβόητη πλέον ICE) υπέγραψε με την ισραηλινή εταιρεία συμβόλαια άνω των 48 εκατ. δολαρίων. 

Τον περασμένο Σεπτέμβριο, μετά την εκλογή Τραμπ και την αναβάθμιση της ICE, η υπηρεσία σύναψε το μεγαλύτερο συμβόλαιο της ιστορίας της με τη Cellebrite, αξίας 11 εκατ. δολαρίων.

Το 2019, στο διεθνές συνέδριο για την επιτήρηση των συνόρων World Border Security Congress, στην Καζαμπλάνκα του Μαρόκου, στέλεχος της Cellebrite πρότεινε σε παρουσίασή του τη χρήση εργαλείων της εταιρείας σε πρόσφυγες και αιτούσες άσυλο. Όπως εξήγησε, το 77% των μεταναστ(ρι)ών δεν έχει έγγραφα, αλλά το 43% έχει smartphones. Συνεπώς, τα δεδομένα των κινητών τους θα μπορούσαν να χαρτογραφήσουν την ταυτότητά τους, το ιστορικό των μετακινήσεών τους, αλλά και τους λόγους για τους οποίους θέλουν να ζητήσουν άσυλο. 

Όταν ρωτήθηκε σχετικά με τη νομιμότητα μιας τέτοιας χρήσης, το στέλεχος της Cellebrite πρότεινε να δημιουργηθούν νέοι νόμοι που θα αναγκάζουν τους πρόσφυγες να παραδίδουν τις συσκευές τους, καθώς έτσι κι αλλιώς συνήθως υπάρχει «συναίνεση» εκ μέρους τους. Το κατά πόσο μπορεί να υπάρξει συναίνεση υπό την απειλή της απέλασης είναι κάτι που εύκολα μπορούν να κρίνουν οι αναγνώστ(ρι)ες.

Δύο χρόνια αργότερα, τον Οκτώβριο του 2021, το ίδιο συνέδριο διοργανώνεται στην Αθήνα υπό την αιγίδα του υπουργείου Μετανάστευσης. Κεντρικός ομιλητής είναι ο τότε υπουργός Νότης Μηταράκης, ενώ στους συμμετέχοντες βρίσκονται εκπρόσωποι υπηρεσιών ασφαλείας απ’ όλον τον κόσμο.

Η Cellebrite δεν απουσιάζει και οι παρευρισκόμενοι μπορούν να επισκεφτούν το περίπτερό της στο κέντρο της έκθεσης, ενώ ακόμα και τα κορδόνια που κρατούν τις διαπιστεύσεις γύρω απ’ το λαιμό κάθε συμμετέχοντος είναι μια ευγενική χορηγία της Cellebrite. 

Τη δεύτερη μέρα του συνεδρίου ο εμπορικός αντιπρόεδρος της εταιρείας εξήγησε πώς οι αλληλεπιδράσεις μεταξύ μεταναστ(ρι)ών και αρχών καταστολής στα σύνορα μπορούν να μετατραπούν σε ευκαιρίες για συλλογή πληροφοριών. 

Τρεις μήνες μετά το συνέδριο το υπουργείο Ναυτιλίας (επί Γιάννη Πλακιωτάκη) προκηρύσσει διαγωνισμό για την αναβάθμιση του computer room του αρχηγείου του Λιμενικού, αξίας 730.000 ευρώ. Το καινούριο computer room θα μπορεί να πραγματοποιεί «εισαγωγή αρχείων» και από «UFED». Η προκήρυξη προκάλεσε εύλογα ερωτήματα, τα οποία  επικεντρώθηκαν στη συλλογή δεδομένων από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, όπως ανέδειξε έρευνα του inside story. Ακολούθησε αίτημα οργανώσεων της Κοινωνίας των Πολιτών προς την Αρχή Προστασίας Δεδομένων (ΑΠΔ) για γνωμοδότηση, που πυροδότησε την έναρξη σχετικής έρευνας από την ανεξάρτητη αρχή.

Ρωτήσαμε τη Cellebrite αν -και πώς- διασφάλισε τη νόμιμη χρήση των προϊόντων της από τις ελληνικές αρχές. Η ισραηλινή εταιρεία δεν ανταποκρίθηκε στο αίτημά μας. Αναπάντητα άφησε τα ερωτήματά μας και η καπνοβιομηχανία Παπαστράτος. 

Παρά την παραπάνω πρόβλεψη, το Λιμενικό μάς επεσήμανε ότι ούτε διαθέτει ούτε χρησιμοποιεί συσκευές UFED ή άλλα συστήματα της Cellebrite ούτε κάνει χρήση δεδομένων που έχουν εξαχθεί από τέτοια συστήματα (η πλήρης απάντησή του εδώ). 

Από την πλευρά του, το υπουργείο Μετανάστευσης δεν μας έδωσε πληροφορίες για το αν οι ελληνικές αρχές χρησιμοποιούν UFED ή άλλα εργαλεία της Cellebrite για την εξαγωγή δεδομένων από τα κινητά προσφύγων στα σύνορα.

Ίσως τη στάση της σιωπής να προκρίνει και η Cellebrite, η οποία επίσης δεν ανταποκρίθηκε στα ερωτήματά μας. Άλλωστε, το 2023 η ιστοσελίδα TechCrunch απέκτησε πρόσβαση σε βίντεο, στο οποίο ένας υπάλληλος της Cellebrite εμφανίζεται να εκπαιδεύει αξιωματικούς αρχών επιβολής του νόμου. Σύμφωνα με το σχετικό ρεπορτάζ, ο υπάλληλος λέει πως «στην τελική, εσείς εξάγετε τα δεδομένα, αυτά τα δεδομένα χρησιμοποιούνται για να διαλευκανθεί το έγκλημα, το πώς μπήκατε μέσα (σ.σ.: στη συσκευή) ας το κρατήσουμε όσο πιο κρυφό γίνεται». 

Στην Ελλάδα όμως, με την εμπειρία του σκανδάλου των υποκλοπών, δεν υπάρχει η πολυτέλεια να χρησιμοποιούνται πανίσχυρα εργαλεία εξαγωγής δεδομένων, από πολλαπλές κρατικές υπηρεσίες, χωρίς διαφάνεια και λογοδοσία.

Το άρθρο Με χρήση του ισραηλινού λογισμικού UFED (και αμφίβολη νομιμότητα): ΕΛΑΣ και ΑΑΔΕ παραβιάζουν κινητά πολιτών εμφανίστηκε πρώτα στο R•U.

Ακολουθήστε μας στο Spotify και στο Apple Podcasts .

Η τελευταία μας έρευνα για τους στρίμερ τζόγου, σε συνεργασία με το Investigate Europe, στάθηκε αφορμή για ένα πολύ ενδιαφέρον πόντκαστ μ’ έναν απ’ τους πιο γνωστούς στρίμερ στην Ελλάδα: τον Στέλιο Μπουγιούκα, γνωστό και ως Δάσκαλο Μακαβέλι.

Οι στρίμερ παίζουν συνήθως με εικονικά λεφτά, αλλά οι βλάβες που προκαλούνται, ακόμα και στους ίδιους, είναι πραγματικές. «Ο τζόγος από τη μία μου δίνει να φάω και από την άλλη με σκοτώνει σιγά σιγά»,  παραδέχτηκε στη συζήτησή μας ο Δάσκαλος. «Εγώ παίζω από 10 χρονών. Είμαι σαν ένας μπάρμαν που είναι αλκοολικός». 

Στηρίξτε την ανεξάρτητη δημοσιογραφία του Reporters United εδώ.

Το λάιβ τζογάρισμα είναι ένας πολύ αποτελεσματικός τρόπος για την προσέλκυση πελατών, καθώς οι στρίμερ χτίζουν μια εικονική σχέση οικειότητας με το κοινό τους, κάνουν πλάκα μαζί τους, σχολιάζουν την επικαιρότητα και μιλάνε για τα πάντα. Εκτός από ένα πολύ βασικό πράγμα: ένα μεγάλο ποσοστό από τη χασούρα των παικτών πάει στην τσέπη τους. Ένας Ευρωπαίος στρίμερ που προωθεί μη αδειοδοτημένα καζίνα μάς αποκάλυψε ακριβώς τι κερδίζει: 100 ευρώ για κάθε παίκτη που στέλνει στο καζίνο, αλλά και ποσοστό 40% από τη χασούρα του. 

Έχοντας ως έδρα την Κύπρο, ο πρώην youtuber Αλέξανδρος Κοντοπίδης και η ομάδα των Slotshub στριμάρoυν καθημερινά, παίζοντας φρουτάκια και προωθώντας μη αδειοδοτημένα στην Ελλάδα καζίνα. Μη αδειοδοτημένα καζίνα (δηλαδή καζίνα στα οποία μπορούν ελεύθερα να παίξουν ανήλικοι, άνθρωποι που έχουν αυτοαποκλειστεί από τις νόμιμες εταιρείες λόγω εθισμού κτλ) προωθεί κι ο γνωστός τράπερ Σνικ. Κανείς από τους δύο δεν μας απάντησε για το αν βγάζουν χρήματα από τα χαμένα της διαδικτυακής «παρέας» τους. 

Ωστόσο, είτε πρόκειται για παράνομα είτε για νόμιμα διαδικτυακά καζίνα, η συνταγή παραμένει η ίδια. Υψηλόβαθμο στέλεχος της ελληνικής νόμιμης αγοράς τυχερών παιχνιδιών μάς εξήγησε πως η πληρωμή των συνεργατών (affiliates) από τη χασούρα των παικτών αποτελεί τον βασικό κορμό της συμφωνίας και πως το ποσοστό αυτό κυμαίνεται από 30-35% έως 40-45%, όταν συνυπολογίζονται και οι σταθερές αμοιβές (flat fees) που προβλέπονται στις συμφωνίες. Ο Δάσκαλος μας επιβεβαίωσε την πρακτική αυτή, αλλά μας είπε πως το μερίδιο που τελικά καταλήγει στον ίδιο δεν ξεπερνά το 20%, καθώς παίρνει ποσοστά από τα χαμένα και ο δικός του συνεργάτης. 

Πέρα από το στρίμινγκ, το μάρκετινγκ τζόγου έχει καταφέρει να μπει στην καθημερινότητά μας σε τέτοιο βαθμό, που τα λογότυπα των στοιχηματικών στολίζουν ως χορηγοί εκπομπές και δράσεις άσχετες με τη δραστηριότητά τους. «Ποιος κάνει το μεγαλύτερο κακό;», αναρωτήθηκε ο Δάσκαλος. Αυτό δεν μπορούμε να το μετρήσουμε, αλλά όλα είναι μέρος του ίδιου οικοσυστήματος με στόχο να κανονικοποιήσουν τα τυχερά παιχνίδια.

Μέσα σ’ αυτόν τον καταιγισμό το Reporters United κάνει το αυτονόητο. Το δημοσιογραφικό μας περιεχόμενο δεν σερβίρεται με εμβόλιμες διαφημίσεις τζόγου ούτε έχει χορηγούς στοιχηματικές ούτε προβάλλει υποτιθέμενες δράσεις «εταιρικής ευθύνης» των εταιρειών τζόγου.

Μπορείτε να διαβάσετε την έρευνά μας εδώ και να ακούσετε τη συζήτησή μας με τον στρίμερ Δάσκαλο Μακαβέλι εδώ. Μπορείτε, επίσης, να στηρίξετε το Reporters United εδώ. Κι ας μην προσφέρουμε bonus εγγραφής, ούτε free spins!

Η έρευνά μας για τη βιομηχανία του τζόγου συνεχίζεται.

Το άρθρο Πόντκαστ για τον τζόγο: Ο Δάσκαλος Μακαβέλι για τη σχέση στρίμερ – στοιχηματικών εμφανίστηκε πρώτα στο R•U.