Δεδομένα: Δάφνη Καράβολα, Χρήστος Γιοράν
Διαδραστική εφαρμογή χάρτη: Χρήστος Γιοράν, Spoovio
Editing: Χριστόφορος Κάσδαγλης

Στο θαλάσσιο τόξο της Ελληνικής Τάφρου συναντώνται μερικά από τα πιο ιδιαίτερα και ευαίσθητα είδη πανίδας του παγκόσμιου οικοσυστήματος: Φάλαινες φυσητήρες, ζιφιοί και πολλά διαφορετικά είδη δελφινιών, θαλάσσια θηλαστικά όλα στην οικογένεια των κητωδών, κολυμπούν στα αχαρτογράφητα νερά. «Είναι εξαιρετικά σημαντικό να διατηρήσουμε αυτή την ιδιαίτερη περιοχή του πλανήτη με τα χαρισματικά και εμβληματικά ζώα που την κατοικούν, ζωντανή. Ως είδος δεν μπορούμε να επιβιώσουμε διαφορετικά», θα μας πει ο Αλέξανδρος Φραντζής, επιστημονικός υπεύθυνος του Ινστιτούτου Κητολογικών Ερευνών Πέλαγος, ο οποίος είναι αφοσιωμένος στη μελέτη των κητωδών εδώ και δεκαετίες.

Η ανησυχία του δεν είναι τυχαία, καθώς τα σπάνια είδη που συναντώνται στην περιοχή της Ελληνικής Τάφρου, ενός υποθαλάσσιου γεωμορφολογικού σχηματισμού που εκτείνεται από το Ιόνιο Πέλαγος μέχρι τα μικρασιατικά παράλια, πλούσιου σε χλωρίδα και πανίδα, βρίσκονται αντιμέτωπα με μια παγκόσμια απειλή: τις εξορύξεις υδρογονανθράκων.

Κι εδώ ξεκινάει το παράδοξο: Από τη μία πλευρά, η χώρα έχει καθιερώσει ένα πλέγμα θεσμών προστασίας του περιβάλλοντος, και ειδικότερα της θαλάσσιας ζωής, με αποκορύφωμα την πρόσφατη έγκριση των Θαλάσσιων Πάρκων σε Ιόνιο και Αιγαίο. Κι από την άλλη, σε πείσμα των κυβερνητικών διακηρύξεων περί πράσινης μετάβασης και αποδέσμευσης από τα ορυκτά καύσιμα, το ελληνικό κράτος παραχωρεί όλο και περισσότερα οικόπεδα των ελληνικών θαλασσών σε παγκόσμιους και εγχώριους ενεργειακούς κολοσσούς όπως η Chevron, η ExxonMobil, η Energean και η HelleniQ Energy (πρώην ΕΛΠΕ), για έρευνες και εξορύξεις υδρογονανθράκων.

Είναι δυνατόν να συνυπάρξουν αυτές οι δύο επιδιώξεις; Το σίγουρο είναι ότι σύμφωνα με τους κρατικούς σχεδιασμούς όχι μόνο συνυπάρχουν, αλλά τα οικόπεδα που προορίζονται για εξορύξεις πατάνε συστηματικά πάνω σε προστατευόμενες περιοχές. Η έρευνα του Reporters United, σε συνέχεια της διασυνοριακής έρευνας Fueling Ecocide υπό τον συντονισμό του διεθνούς δικτύου EIC (European Investigative Collaborations), τεκμηριώνει αυτή την «αφύσικη» συνύπαρξη δύο αλληλοαναιρούμενων πολιτικών, καθώς και τα αποτελέσματά της. 

Περιηγηθείτε στα αποτελέσματα της έρευνας στον πρώτο διαδραστικό χάρτη με όλα τα δεδομένα και στην ξεχωριστή σελίδα που δημιουργήσαμε εδώ.

Επιπλέον, για να γίνει πιο προσιτό ένα θέμα με αρκετούς επιστημονικούς και τεχνικούς όρους, συντάξαμε ένα σύντομο γλωσσάρι όπου αναλύονται οι βασικές έννοιες που θα συναντήσετε στο ρεπορτάζ. Μπορείτε να ανατρέξετε εδώ. 

Η ανατομία μιας «οικοκτονίας»

Η απόκτηση των δεδομένων δεν ήταν απλή υπόθεση. Η Ελληνική Διαχειριστική Εταιρεία Υδρογονανθράκων και Ενεργειακών Πόρων (ΕΔΕΥΕΠ), ο αρμόδιος φορέας διαχείρισης των οικοπέδων εξόρυξης υδρογονανθράκων, δεν ανταποκρίθηκε στα επανειλημμένα αιτήματά μας για παραχώρηση των γεωχωρικών τους αρχείων, παρά τη δημοσιογραφική μας ιδιότητα. Είναι αδιανόητο το γεγονός ότι στοιχεία που αφορούν έναν κρίσιμο τομέα οικονομικού, εθνικού και επιστημονικού ενδιαφέροντος αντιμετωπίζονται από το κράτος περίπου ως μυστικά, αντί να διατίθενται με προθυμία σε ερευνητές, δημοσιογράφους, ακτιβιστές και σε κάθε άλλον ενδιαφερόμενο. Γι’ αυτό και χρειάστηκε με υπολογιστικές μεθόδους να τα αποσπάσουμε από την ιστοσελίδα της. Τα δεδομένα που εξασφαλίσαμε τα απελευθερώνουμε στο κοινό και τα διαθέτουμε ανοιχτά και δημόσια προς όλους και όλες. 

Δείτε την απάντηση της ΕΔΕΥΕΠ εδώ, όπως και τον χάρτη που μας απέστειλε, κατόπιν επανειλημμένων αιτημάτων, εδώ. 

[Εν τω μεταξύ, μπορείτε να διαβάσετε αναλυτικά για τη μεθοδολογία που ακολουθήσαμε στο πλαίσιο της έρευνάς μας εδώ.]

Τοποθετήσαμε σε έναν χάρτη αφενός τα οικόπεδα εξόρυξης στην Ελλάδα, όπως αυτά αποτυπώνονταν στα γεωχωρικά αρχεία της ΕΔΕΥΕΠ που εξασφαλίσαμε, και αφετέρου το σύνολο των οικοτόπων υψηλής προτεραιότητας, όπως αυτοί αναγνωρίζονται από εθνικούς, ευρωπαϊκούς και διεθνείς φορείς. Από τα δεδομένα προκύπτει ότι από τα περίπου 111.921 τετραγωνικά χιλιόμετρα που έχουν παραχωρηθεί για έρευνα και εκμετάλλευση υδρογονανθράκων μέσω 18 οικοπέδων, το 20% πατά πάνω σε περιοχές υψηλής φυσικής σημασίας και τις επηρεάζει. Συνολικά, 111 ξεχωριστές σημαντικές φυσικές περιοχές επηρεάζονται από 16 οικόπεδα. 

Οι περισσότερες περιοχές που επηρεάζονται, θεωρητικά προστατεύονται από τη νομοθεσία. Πρόκειται για 50 περιοχές Natura 2000, 48 Καταφύγια Άγριας Ζωής, έξι Εθνικά Πάρκα, τρεις Υγρότοπους Ramsar παγκόσμιας σημασίας και ένα Αισθητικό Δάσος. Αν και πολλές σε αριθμό, οι περιοχές αυτές δεν καταλαμβάνουν μεγάλη έκταση και επικαλύπτονται κυρίως από «ανοιχτά» οικόπεδα, δηλαδή οικόπεδα που ήταν μισθωμένα σε εταιρείες στο παρελθόν αλλά δεν είναι πλέον, αν και παραμένουν προς διάθεση από το ελληνικό Δημόσιο.

Αντίθετα, οι μεγαλύτερες σε έκταση επικαλύψεις, που ανέρχονται στο 75% της συνολικής επηρεαζόμενης έκτασης (όσο ολόκληρη η Πελοπόννησος), αφορούν περιοχές ΙΜΜΑ, δηλαδή περιοχές σημαντικές για τα θαλάσσια θηλαστικά (Important Marine Mammal Areas), καθορισμένες από την IUCN (Διεθνή Ένωση Προστασίας της Φύσης). Από τις 7 ΙΜΜΑ της Ελλάδας, από εξορύξεις επηρεάζονται τρεις, με την ΙΜΜΑ της Ελληνικής Τάφρου να βρίσκεται στο επίκεντρο. Τις τρεις αυτές ΙΜΜΑ επικαλύπτουν 12 θαλάσσια οικόπεδα.

Πετρελαϊκές, ο μεγάλος κερδισμένος

Από την εκμετάλλευση των προστατευόμενων και μη φυσικών περιοχών της Ελλάδας, ωφελούνται οι ελληνικές πετρελαϊκές HelleniQ Energy και Energean, οι αμερικανικές Chevron και ExxonMobil και παλαιότερα η ισπανική Repsol.

Η HelleniQ Energy (πρώην ΕΛΠΕ), με βασικούς μετόχους το ελληνικό Δημόσιο και την οικογένεια Λάτση, έχει αναπτύξει διαχρονικά δραστηριότητες σε φυσικές περιοχές έκτασης 19.082 τ.χλμ, πατώντας πάνω σε ΙΜΜΑ, Natura 2000, Εθνικά Πάρκα και Καταφύγια Άγριας Ζωής. Το μεγαλύτερο τμήμα των επικαλύψεων αφορά θαλάσσια οικόπεδα τα οποία η HelleniQ Energy συνεκμεταλλεύεται με τις μεγάλες αμερικανικές πετρελαϊκές ExxonMobil και Chevron. 

Τον Φεβρουάριο του 2026, η Ελλάδα υπέγραψε σύμβαση με την κοινοπραξία HelleniQ Energy – Chevron, παραχωρώντας τους τέσσερα νέα θαλάσσια οικόπεδα (Νότια της Κρήτης Ι & ΙΙ, Νότια της Πελοποννήσου και Α2). Τα συγχαρητήριά του για τη συμφωνία εξέφρασε ο πρώην πρέσβης των ΗΠΑ στην Ελλάδα Τζέφρι Πάιατ: «Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό, δεδομένου του καθοριστικού ρόλου της Chevron στο Ισραήλ, την Αίγυπτο και την Κύπρο, και αποδεικνύει πώς η διαδικασία “3+1” [το ένα είναι η Ελλάδα] προσφέρει ουσιαστική συμβολή στη σταθερότητα της περιοχής». 

Την περίοδο 2016-2022, ο κ. Πάιατ, από τη θέση του ως πρέσβη φρόντιζε συστηματικά το ενεργειακό πεδίο να παραμείνει στο επίκεντρο της στρατηγικής σχέσης Ελλάδας – ΗΠΑ. Σήμερα, έχει μεταπηδήσει στον τομέα της βιομηχανίας ως ανώτερο στέλεχος του τμήματος Ενέργειας και Κρίσιμων Ορυκτών της McLarty Associates, μιας αμερικανικής συμβουλευτικής, και εξυπηρετεί άμεσα τα συμφέροντα της Chevron στην Ελλάδα: «Συνεργάζομαι πολύ στενά με τη Chevron τώρα, από τότε που αποχώρησα από την κυβέρνηση. Έχω συνεχή επικοινωνία με τον διευθύνοντα σύμβουλο της Chevron», δήλωσε κατά τη διάρκεια του φετινού Οικονομικού Φόρουμ των Δελφών.

Αντίστοιχα, η ελληνική εταιρεία Energean PLC, των Μαθιού Ρήγα και Στάθη Τοπούζογλου, στην οποία πλέον μέτοχοι είναι κάποια από τα μεγαλύτερα αμερικανικά επενδυτικά funds όπως η Third Point, λειτουργεί σήμερα πάνω σε 450 τ.χλμ φυσικών περιοχών. Στο παρελθόν είχε δραστηριότητα σε πολύ πιο εκτεταμένη έκταση, τμήμα της οποίας συνεκμεταλλευόταν με την ισπανική Repsol.

Απευθύναμε ερωτήματα σχετικά με τα αποτελέσματα της έρευνάς μας σε όλες τις εταιρείες. 

Η HelleniQ Energy χαρακτήρισε τα ευρήματα της έρευνάς μας ως «ισχυρισμούς περί “επικαλύψεων”», συμπληρώνοντας ότι η εταιρεία «δραστηριοποιείται με πλήρη συμμόρφωση προς όλες τις προβλεπόμενες περιβαλλοντικές απαιτήσεις». 

Η Chevron απάντησε ότι προτεραιότητα της εταιρείας είναι «η προστασία του προσωπικού μας, των κοινοτήτων, του περιβάλλοντος και των περιουσιακών μας στοιχείων». 

Κι η Energean ότι το περιβαλλοντικό αποτύπωμα των οικοπέδων του Πρίνου και της Ηπείρου είναι «εξαιρετικό». Παρέθεσε μάλιστα συγκεκριμένες επιστημονικές μελέτες για τον Πρίνο, αλλά όχι για την Ήπειρο. 

ExxonMobil και Repsol δεν απάντησαν.

Διαβάστε τις πλήρεις απαντήσεις της Helleniq Energy, της Chevron και της Energean.

Είναι εντυπωσιακό το πώς κανένα από τα αρμόδια θεσμικά όργανα (υπουργείο Περιβάλλοντος, Οργανισμός Φυσικού Περιβάλλοντος και Κλιματικής Αλλαγής – ΟΦΥΠΕΚΑ και ΕΔΕΥΕΠ) δεν απάντησε σε οποιαδήποτε από τις ερωτήσεις μας.

Μόμπι Ντικ εναντίον γεωτρύπανων

Παρότι υψίστης σημασίας για τα κητώδη, καθώς εκεί ζουν, τρέφονται και αναπαράγονται, οι περιοχές ΙΜΜΑ στην Ελλάδα δεν τελούν υπό θεσμική προστασία. Το 1996 η Ελλάδα υπέγραψε τη συνθήκη ACCOBAMS, διακρατική συμφωνία για την προστασία των περιοχών ΙΜΜΑ. Η συνθήκη, όμως, δεν είναι νομικά δεσμευτική. 

Σύμφωνα με την IUCN, «οι εξαιρετικά παρεμβατικές δραστηριότητες εξόρυξης -ιδίως η εξερεύνηση υδρογονανθράκων στην ανοικτή θάλασσα, οι σεισμικές έρευνες, οι γεωτρήσεις και η εντατική βιομηχανική εκμετάλλευση – θεωρούνται γενικά ασυμβίβαστες με τους στόχους διατήρησης των IMMA, εκτός εάν αυστηρές περιβαλλοντικές διασφαλίσεις αποδείξουν ότι οι επιπτώσεις είναι αμελητέες».

Η IUCN σημειώνει ότι οι επιπτώσεις στα κητώδη είναι μεγάλες. Τα ηχοβολιστικά που χρησιμοποιούνται στις σεισμικές έρευνες προκαλούν ακουστικές βλάβες και διαταράσσουν την επικοινωνία, τη διατροφή, την πλοήγηση και το ζευγάρωμα των ζώων. Επιπλέον, τα ενδιαιτήματα κατακερματίζονται και τα κητώδη επί της ουσίας εκδιώκονται από το ίδιο τους το σπίτι. 

Αυτό το παραδέχονται και οι ίδιες οι εταιρείες. Στην περιβαλλοντική έκθεση του 2021 της HelleniQ Energy για το Μπλοκ 10 στο Ιόνιο, που πατάει σχεδόν ολόκληρο πάνω σε ΙΜΜΑ, αναφέρεται ότι «εφαρμόζεται η τεχνική “soft-start” (η σταδιακή αύξηση της έντασης των ηχοβολιστικών), ώστε να δοθεί χρόνος στο θαλάσσιο θηλαστικό να φύγει μακριά από την ακουστική πηγή και εκτός της ζώνης αποκλεισμού (δηλαδή του οικοπέδου)». 

Μέχρι και η ίδια η HelleniQ Energy στις περιβαλλοντικές εκθέσεις της για το οικόπεδο 10 (έτη 2022-2025) αναγνωρίζει την παρουσία κητωδών στο σημείο.

Στους παρακάτω χάρτες χαρτογραφείται στην περιοχή εξορύξεων (αριστερά) η παρουσία και διαδρομή φαλαινών φυσητήρων και (δεξιά) των ζιφιών. Η έκθεση του 2025 μάλιστα γράφει ότι «παρατηρήθηκαν 20 φάλαινες φυσητήρες στην ευρύτερη περιοχή του οικοπέδου, εξαιρετικά υψηλό νούμερο, δεδομένου ότι ολόκληρος ο πληθυσμός τους στην Ελλάδα υπολογίζεται σε 180 με 280». 

Ρωτήσαμε την IUCN αν το ελληνικό κράτος μπορεί να προστατεύσει νομικά τις περιοχές ΙΜΜΑ. Μας απάντησαν κατηγορηματικά ναι, προσθέτοντας ότι «η Γραμματεία των IMMA εκφράζει τη βαθιά ανησυχία της για το γεγονός ότι πραγματοποιούνται δραστηριότητες εξερεύνησης και εξόρυξης εντός των IMMA και αμφισβητεί κατά πόσον η ελληνική κυβέρνηση έλαβε υπόψη της την ύπαρξη των IMMA πριν την έκδοση αδειών εντός των ορίων τους».

Διαβάστε ολόκληρη την απάντηση της IUCN εδώ.

Μπλοκ 10 : Μια τρύπα στο νερό

Η πρώτη ουσιαστική απόπειρα θεσμικής προστασίας των κητωδών στην Ελλάδα ξεκίνησε πριν από έναν χρόνο, μόλις τον Ιούλιο του 2025, όταν ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης  ανακοίνωσε αυτοπροσώπως στη Διάσκεψη του ΟΗΕ για τους Ωκεανούς τη δημιουργία δύο νέων θαλάσσιων πάρκων σε Ιόνιο και Αιγαίο.

Η μελέτη για το Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο του Ιονίου εγκρίθηκε τον Δεκέμβριο του 2025 και τώρα αναμένεται η θεσμοθέτησή του μέσω προεδρικού διατάγματος. Το Πάρκο ουσιαστικά θεσμοθετεί ένα τμήμα της ΙΜΜΑ Ελληνικής Τάφρου και ενοποιεί τον θαλάσσιο χώρο μεταξύ διαφόρων άλλων προστατευόμενων περιοχών. 

Κι ενώ είναι ένα σημαντικό πρώτο βήμα, η ουσιαστική προστασία κινδυνεύει κυριολεκτικά να αποτελέσει μια «τρύπα στο νερό», καθώς στον ενιαίο θαλάσσιο χώρο του Πάρκου Ιονίου το υπουργείο «ξέχασε» να συμπεριλάβει το Μπλοκ 10, το οικόπεδο εξορύξεων στο οποίο μέχρι πρότινος δραστηριοποιείτο αποκλειστικά η HelleniQ Upstream, θυγατρική της HelleniQ Energy, και το οποίο πατά σχεδόν όλο πάνω σε ΙΜΜΑ. 

Το μόνο σίγουρο είναι ότι οι δραστηριότητες στην περιοχή όχι μόνο θα συνεχιστούν, αλλά μάλλον θα εντατικοποιηθούν, καθώς στην κοινοπραξία αναμένεται να εισέλθει στο πολύ άμεσο μέλλον και η Chevron, με ποσοστό 70%, αναλαμβάνοντας ρόλο εντολοδόχου.  

Ρωτήσαμε το υπουργείο Περιβάλλοντος και τον ΟΦΥΠΕΚΑ για ποιο λόγο εξαιρέθηκε το Μπλοκ 10 από το θαλάσσιο πάρκο, εφόσον δεν υπάρχουν επιστημονικά κριτήρια που να το διακρίνουν από την υπόλοιπη θαλάσσια περιοχή. Μέχρι τη δημοσίευση του ρεπορτάζ δεν είχαν δώσει απαντήσεις.

Κατάκολο: Η αναστολή των εξορύξεων υπό αίρεση

Ακόμα όμως και για ό,τι βρίσκεται εντός Πάρκου, η διακοπή των δραστηριοτήτων εξόρυξης δεν είναι δεδομένη, με χαρακτηριστική περίπτωση το οικόπεδο του Κατακόλου. Στο συγκεκριμένο σημείο, για αρκετά χρόνια, η ελληνική Energean πραγματοποιούσε σεισμικές έρευνες προκειμένου να διαπιστώσει κατά πόσον υπάρχουν ενεργά κοιτάσματα υδρογονανθράκων. Το έργο ήταν πια έτοιμο να περάσει σε φάση ανάπτυξης της εμπορικής του παραγωγής. Όμως, η πορεία του διακόπηκε απότομα όταν με απόφαση του ΥΠΕΝ, το οικόπεδο ενσωματώθηκε ολόκληρο στα όρια του νεοσυσταθέντος Πάρκου. 

Η απόφαση αυτή σήμαινε επί της ουσίας την αναστολή κάθε προοπτικής συνέχισης του έργου, μοναδική εξαίρεση στο ιστορικό των αναμετρήσεων μεταξύ εξορύξεων και θαλάσσιας προστασίας. Η συγκεκριμένη εξέλιξη δεν τους βρήκε όλους χαρούμενους. Σε πρόσφατη δημόσια τοποθέτησή του, ο επικεφαλής επικοινωνίας της Energean κ. Σωτήρης Χιωτάκης άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο επιστροφής της εταιρείας. «Το θέμα είναι αν υπάρξει ξανά η πολιτική επιλογή και μας ανάψει το πράσινο φως ώστε να μπορέσουμε να προχωρήσουμε», δήλωσε στην ενημερωτική ραδιοφωνική εκπομπή «On Air», της ORT FM. 

Απαντώντας σε ερωτήσεις του Reporters United, ο κ. Χιωτάκης δήλωσε ότι «στην Energean έχει χορηγηθεί από τις αρμόδιες αρχές Άδεια Εκμετάλλευσης με ισχύ ώς το 2041, στη βάση της σχετικής νομοθεσίας. Ωστόσο, δεν έχει εκδοθεί η Απόφαση Έγκρισης Περιβαλλοντικών Όρων, η οποία είναι προαπαιτούμενο για τη διενέργεια γεώτρησης». 

Ρωτήσαμε το υπουργείο αν οι δραστηριότητες στο Κατάκολο προβλέπεται να συνεχιστούν, αλλά απάντηση δεν πήραμε.

Οι πετρελαϊκές ελέγχουν τον εαυτό τους

Η διαφάνεια στις δραστηριότητες των εταιρειών είναι σχεδόν ανύπαρκτη εξαιτίας μεροληπτικών ρυθμίσεων που ορίζουν οι συμβάσεις παραχώρησης των οικοπέδων. «Η λειτουργία των συμβάσεων χαρακτηρίζεται από ακραία μυστικότητα», λέει στο Reporters United o Γιώργος Χασιώτης, νομικός σύμβουλος της WWF Ελλάς. 

Διαβάστε ολόκληρη την τοποθέτηση της WWF Ελλάς εδώ. 

Οι εταιρείες δεν είναι υποχρεωμένες να δημοσιοποιούν στοιχεία αναφορικά με τις εργασίες ή τις οικονομικές ροές. Χαρακτηριστικό το πρόσφατο παράδειγμα της HelleniQ Energy, η οποία για την αποχώρησή της από το οικόπεδο Δυτικά της Κρήτης αρκέστηκε σε μια μικρή σημείωση στα αποτελέσματα του πρώτου τριμήνου του 2026 που παρουσίασε στα αγγλικά, ενώ η πληροφορία έλειπε από την αντίστοιχη ανακοίνωση στα ελληνικά. Τελικά, μόνο όταν το ερώτημα άρχισε να τίθεται στον δημόσιο διάλογο, η εταιρεία προχώρησε σε ενημέρωση προς τις αρχές για την επιστροφή του οικοπέδου, ενώ μέχρι και σήμερα δεν έχει τοποθετηθεί επισήμως για τους λόγους που οδήγησαν σε αυτήν.

Ούτε και περιβαλλοντικά στοιχεία, όπως το Περιβαλλοντικό Σχέδιο Δράσης, τις υποχρεώνει το κράτος να δημοσιοποιούν. Δεν υπάρχει υποχρέωση πλήρους περιβαλλοντικής αδειοδότησης, όπως συνιστά η ACCOBAMS, παρά μόνο κάποια περιβαλλοντικά παρατηρητήρια των ίδιων των εταιρειών. Την ίδια στιγμή, οι αρμόδιες αρχές δεν έχουν τη δυνατότητα αιφνιδιαστικών επιθεωρήσεων. 

Η πιο τρανταχτή αντίφαση είναι ότι οι ίδιες εταιρείες που εκμεταλλεύονται τις φυσικές περιοχές χωρίς να λογοδοτούν είναι υπεύθυνες και για την προστασία τους. Χαρακτηριστικό το παράδειγμα της ExxonMobil, η οποία στο πλαίσιο των σεισμικών ερευνών που διενεργούσε το 2023 στα οικόπεδα Νότια και Νοτιοδυτικά της Κρήτης είχε αναθέσει τον περιβαλλοντικό έλεγχο για τα κητώδη όχι σε ανεξάρτητο και διακριτό φορέα, όπως προβλέπει η σχετική ΚΥΑ, αλλά σε ομάδα που αποτελούνταν αποκλειστικά από στελέχη και θυγατρικές της εταιρείας, όπως αποκάλυπτε τότε σχετικό ρεπορτάζ της ΕφΣυν. 

Έτσι, τα όποια στοιχεία έχουμε για την κατάσταση του θαλάσσιου χώρου και των φυσικών περιοχών εξαρτώνται από την εκάστοτε εταιρεία. Το παραδέχεται και το ελληνικό κράτος:  Η Ελλάδα όφειλε να καταθέσει έκθεση για τον δεύτερο κύκλο εφαρμογής της ευρωπαϊκής Οδηγίας-Πλαίσιο για τη Θαλάσσια Στρατηγική (2018-2023), αλλά δεν το έκανε. Το υπουργείο Περιβάλλοντος παραδέχτηκε ευθέως ότι είναι ανίκανο να εκπληρώσει την ευρωπαϊκή του υποχρέωση, γιατί οι εταιρείες δεν του δίνουν τα στοιχεία! «Τα δεδομένα της πρώτης κατηγορίας κατέχουν οι εταιρείες που διενήργησαν τις έρευνες για υδρογονάνθρακες στα Ελληνικά θαλάσσια οικόπεδα και δεν είναι ακόμη διαθέσιμα», γράφει η ελληνική έκθεση. 

Η προστασία της Ελληνικής Τάφρου θα άλλαζε τον χάρτη

Κατά τα άλλα, είναι σαφές ότι το ελληνικό κράτος προτεραιοποιεί τις εξορύξεις με κάθε κόστος και προστατεύει μόνο ό,τι περισσεύει. 

Σύμφωνα με την επιστημονική κοινότητα, η ουσιαστική προστασία προϋποθέτει πρώτα να μάθουμε τι ζει στα οικοσυστήματα του πυθμένα, ή αλλιώς «βενθικά», τα οποία παραμένουν ακόμα αχαρτογράφητα. Μέχρι και σήμερα, στις περιοχές που έχουν παραχωρηθεί για εκμετάλλευση δεν γνωρίζουμε τι επηρεάζεται και πώς, όπως επισημαίνει στο Reporters United η ερευνήτρια του ΕΛΚΕΘΕ (Ελληνικού Κέντρου Θαλάσσιων Ερευνών) Μαρία Σαλωμίδη. «Σε όλες αυτές τις περιοχές δεν έχει προηγηθεί η απαραίτητη χαρτογράφηση του πυθμένα. Η θάλασσα του Ιονίου περιλαμβάνει σημαντικά βενθικά οικοσυστήματα της Μεσογείου, των οποίων δεν γνωρίζουμε τις ακριβείς θέσεις και εκτάσεις. Πώς θα μπορέσουμε να εγγυηθούμε την καλή τους κατάσταση, παρά τις όποιες επερχόμενες δραστηριότητες;» 

Το 2024, οκτώ περιβαλλοντικές οργανώσεις συμπεριλαμβανομένων της WWF, του ΠΕΛΑΓΟΣ και της Greenpeace είχαν απευθύνει επιστολή προς τον πρωθυπουργό, με κοινό αίτημα τη δημιουργία θαλάσσιας προστατευόμενης περιοχής της Ελληνικής Τάφρου, καλώντας την Ελλάδα να συμμορφωθεί με τις διεθνείς δεσμεύσεις της. 

«Μια τέτοια ενέργεια θα μπορούσε να καταστήσει τη χώρα πραγματικά πρωτοπόρα στην προστασία της θαλάσσιας βιοποικιλότητας και την πορεία επίτευξης της κλιματικής ουδετερότητας», επισημαίνει η Βενετία Γιγή, μέλος της «Πρωτοβουλίας Κρήτης ενάντια στις εξορύξεις υδρογονανθράκων». 

Παράλληλα, η θεσμική προστασία της Ελληνικής Τάφρου, τμήμα της οποίας αποτελεί τη μεγαλύτερη περιοχή ΙΜΜΑ της Ελλάδας, θα μπορούσε να οδηγήσει σε μια ουσιαστική ανακοπή των εξορυκτικών δραστηριοτήτων στο Αιγαίο, όπως συνέβη στη Γαλλία, τη Δανία, τη Νέα Ζηλανδία και την Ισπανία, όπου μεταξύ 2017 και 2024 απαγορεύθηκαν σχεδόν όλες οι εξορυκτικές δραστηριότητες στον θαλάσσιο χώρο. 

Εν τω μεταξύ, το μέλλον για τα θαλάσσια θηλαστικά της χώρας προμηνύεται δυσοίωνο. Τον Απρίλιο του 2026, ηγέτες από ολόκληρο τον κόσμο έδωσαν το παρών στην «Πρώτη διεθνή Σύνοδο για τη Μετάβαση από τα Ορυκτά Καύσιμα», που έλαβε χώρα στη Σάντα Μάρτα της Κολομβίας. Συνολικά συμμετείχαν κυβερνήσεις από σχεδόν 60 χώρες. Η Ελλάδα, ωστόσο, ήταν απούσα.