Editing: Χριστόφορος Κάσδαγλης 

Η μυρωδιά καμένου ελαστικού ανάμεικτη με πεύκο έχει κατακλύσει προκαταβολικά τα ρουθούνια κάθε φιλάθλου των τεσσάρων τροχών. Σήμερα πέφτει η εναρκτήρια σημαία του φετινού Ράλλυ Ακρόπολις, σηματοδοτώντας την έναρξη του αγώνα δεκάδων πληρωμάτων απ’ όλον τον κόσμο μπροστά στα μάτια χιλιάδων θεατ(ρι)ών. 

Το 2021 ο τότε υφυπουργός Αθλητισμού Λευτέρης Αυγενάκης επανέφερε το «Ράλλυ των Θεών» στο παγκόσμιο πρωτάθλημα WRC μετά από οκτώ χρόνια απουσίας. «Το Ράλλυ Ακρόπολις είναι εθνικό προϊόν», δήλωνε. Εθνικό προϊόν όμως δεν είναι μόνο ο αθλητισμός, αλλά ακόμα περισσότερο ο φυσικός πλούτος της χώρας, τον οποίο η κυβέρνηση φαίνεται πως βάζει σε δεύτερη μοίρα.

Τρεις από τις 13 διαδρομές του Ράλλυ (Μαίναλο, Κεφαλάρι και Λουτράκι, στην Πελοπόννησο) πραγματοποιούνται εντός προστατευόμενων περιοχών Natura 2000, μέσα σε ζώνες όπου απαγορεύεται ρητά ο μηχανοκίνητος αθλητισμός. 

Δεν πρόκειται για μυστικό. Αρκεί κανείς να τοποθετήσει στον χάρτη τις δημοσιευμένες διαδρομές του Ράλλυ πάνω από τις Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες (ΕΠΜ) των περιοχών Natura 2000, αναρτημένες στην ιστοσελίδα του υπουργείου Περιβάλλοντος (ΥΠΕΝ), διαδικασία την οποία αποτυπώσαμε στους χάρτες που δημοσιεύουμε παρακάτω. 

Ζώνες προστασίας: Παραβιάστηκαν μόλις εγκρίθηκαν

Στις 12 Μαΐου 2026 το υπουργείο Περιβάλλοντος ενέκρινε την Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη (ΕΠΜ) 10Β για το μεγαλύτερο τμήμα της Πελοποννήσου. Είναι η 16η ΕΠΜ που εγκρίνεται, ενώ για τις υπόλοιπες επτά η δημόσια διαβούλευση έχει κλείσει και αναμένεται η έγκρισή τους (με ή χωρίς τροποποιήσεις) από μέρα σε μέρα.

Μετά από πολλά χρόνια καθυστερήσεων και μια καταδίκη από το Δικαστήριο της ΕΕ, το έργο των ΕΠΜ ήρθε επιτέλους να ζωνοποιήσει τις περιοχές Natura 2000 ανάλογα με τον βαθμό προστασίας τους, ορίζοντας τις επιτρεπόμενες χρήσεις γης ανά κατηγορία ζώνης.

Οι πιο αυστηρές ζώνες είναι η Ζώνη Απόλυτης Προστασίας της Φύσης (ΖΑΠΦ) και η αμέσως επόμενη Ζώνη Προστασίας Φύσης (ΖΠΦ). Στις δύο αυτές ζώνες επιτρέπονται ελάχιστες χρήσεις, που στόχο έχουν μόνο την προστασία του περιβάλλοντος και τις απολύτως απαραίτητες υπόλοιπες ανθρωπογενείς δραστηριότητες (ο μηχανοκίνητος αθλητισμός δεν είναι μέσα σε αυτές). Ακολουθούν η Ζώνη Διαχείρισης Οικοτόπων και Ειδών (ΖΔΟΕ) και η Ζώνη Βιώσιμης Διαχείρισης Φυσικών Πόρων (ΖΒΔΦΠ), όπου επιτρέπονται ελεγχόμενες οικονομικές και αθλητικές δραστηριότητες που δεν βλάπτουν το περιβάλλον. 

Οι επιτρεπόμενες χρήσεις γης ανά ζώνη ορίζονται μεν από το Προεδρικό Διάταγμα 59/2018, αλλά οι επιστήμονες μπορούν, αν το κρίνουν αναγκαίο, να επεκτείνουν την απαγόρευση μιας χρήσης σε περιοχές που αρχικά δεν προβλέπονταν από τον νόμο, εξειδικεύοντάς τον μέσω των ΕΠΜ ανά περιοχή Natura. Έτσι, η ΕΠΜ της Πελοποννήσου απαγορεύει ρητά τον μηχανοκίνητο αθλητισμό όχι μόνο στις πρώτες δύο ζώνες (ΖΑΠΦ και ΖΠΦ), αλλά και στις ΖΔΟΕ.

Για να γίνουν οι ΕΠΜ νόμος του κράτους πρέπει να εκδοθούν Προεδρικά Διατάγματα, διαδικασία που θα αργήσει. Στο μεταξύ, τυπικά οι Natura παραμένουν απροστάτευτες, παρατείνοντας τη μη εκπλήρωση των ενωσιακών υποχρεώσεων της Ελλάδας. Ουσιαστικά, όμως, οι ΕΠΜ αποτελούν οδηγό στις αδειοδοτικές διαδικασίες και αποτελούν πυξίδα για την προστασία των περιοχών. Έτσι, τουλάχιστον δηλώνει το ίδιο το υπουργείο Περιβάλλοντος:

«Η έγκριση Ειδικών Περιβαλλοντικών Μελετών αποτελεί μία στρατηγική επιλογή της Κυβέρνησης του Κυριάκου Μητσοτάκη, που κατοχυρώνει την ισορροπία ανάμεσα στην προστασία του φυσικού περιβάλλοντος και ενός βιώσιμου αναπτυξιακού μέλλοντος για τη χώρα», λέει η τελευταία παράγραφος της ανακοίνωσης έγκρισης της 10Β.

Ενάμιση μήνα μετά η ίδια κυβέρνηση, μέσω του υπουργείου Αθλητισμού, καταπάτησε περιοχές για τις οποίες είχε μόλις εγκρίνει κανόνες προστασίας.

Με μία εγκύκλιο και τρεις παραγράφους

Η ευθύνη βαραίνει την ίδια την κυβέρνηση. Η Motorsport Greece (φορέας του υπουργείου Αθλητισμού) και η OMAE (Ομοσπονδία Μηχανοκίνητου Αθλητισμού Ελλάδος) δήλωσαν στο Reporters United ότι έχουν εξασφαλιστεί οι αναγκαίες διοικητικές εγκρίσεις. Ειδικά για την ΕΠΜ 10Β, η Motorsport πρόσθεσε ότι «η έγκρισή της δεν ταυτίζεται με την έκδοση του τελικού Προεδρικού Διατάγματος. […] Η ΕΠΜ δεν αποτελεί την τελική κανονιστική πράξη […] και δεν μπορεί να ερμηνευθεί ως άμεση και αναδρομική απαγόρευση μιας ήδη προγραμματισμένης και αδειοδοτημένης προσωρινής αθλητικής δραστηριότητας». 

(Διαβάστε τις πλήρεις απαντήσεις της Motorsport Greece εδώ και της ΟΜΑΕ εδώ.)

Το επιχείρημα ότι οι ΕΠΜ δεν μετρούν εφόσον δεν είναι κατοχυρωμένες με Προεδρικά Διατάγματα δεν φαίνεται να είναι αρκετό για το υπουργείο Περιβάλλοντος. Για να διευθετήσει την κατάσταση και να κλείσει το μάτι στις αρμόδιες υπηρεσίες ώστε να γνωμοδοτήσουν θετικά, το υπουργείο έχει εκδώσει από τις 18 Ιουνίου ειδική εγκύκλιο της τελευταίας στιγμής, η οποία ουσιαστικά φωτογραφίζει τη διοργάνωση του Ράλλυ. Η εγκύκλιος χαρακτηρίζει τον αγώνα ως «υφιστάμενη δραστηριότητα» χρησιμοποιώντας συγκεκριμένα το παράδειγμα του «αγώνα μηχανοκίνητου αθλητισμού» και αναγράφει ότι «οι “υφιστάμενες” δραστηριότητες πριν από την έγκριση της ΕΠΜ παραμένουν σε ισχύ», αλλά και οι δραστηριότητες που έχουν απλώς «ανακοινωθεί σε διεθνείς οργανισμούς» (!) από θεσμικά όργανα.

Υφιστάμενη δραστηριότητα θα μπορούσε ίσως να χαρακτηριστεί μια μόνιμη εγκατάσταση (για παράδειγμα, ένα γήπεδο μπάσκετ), αλλά όχι μια διαδρομή που μπορεί να μετακινηθεί. Στο Μαίναλο μάλιστα η διαδρομή θα γίνει φέτος για πρώτη φορά, αν και ήταν γνωστό ότι εκεί βρίσκεται υπό επεξεργασία  ΕΠΜ. Πάντως, οι περιβαλλοντικές μελέτες δεν προβλέπουν τέτοιες εξαιρέσεις και δεν δύνανται να καταργηθούν με μία εγκύκλιο και τρεις παραγράφους.

Το επιχείρημα περί «υφιστάμενης χρήσης» επικαλείται και η διοργάνωση του Ράλλυ μέσω του υπεύθυνου Περιβαλλοντικής Βιωσιμότητας Γιώργου Καζαντζόπουλου, ο οποίος δήλωσε στο Reporters United: «Η οργανωτική επιτροπή έχει ζητήσει και λάβει άδεια για τη διεξαγωγή των συγκεκριμένων ειδικών διαδρομών στην Πελοπόννησο πριν εγκριθεί η Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη».

Αντιθέτως, το υπουργείο Περιβάλλοντος και ο ΟΦΥΠΕΚΑ δεν απάντησαν στα δημοσιογραφικά μας ερωτήματα.

«Οι φορείς έχουν γνωμοδοτήσει θετικά για τη διεξαγωγή του αγώνα υπό όρους. Περιμένουμε τις επόμενες μέρες την οριστική απάντηση των φορέων για το ποια μέτρα πρέπει να ληφθούν ώστε η επιβάρυνση των περιοχών να είναι η μικρότερη δυνατή», κατέληξε ο κ. Καζαντζόπουλος.

Το συμπέρασμα είναι ότι η εγκύκλιος δεν κρίθηκε αρκετή και για να παρακαμφθεί το πρόβλημα θα χρειαστούν ειδικά μέτρα με σκοπό την άμβλυνση των συνεπειών από την παρέκκλιση της περιβαλλοντικής μελέτης. 

Το πώς τέτοια μέτρα είναι δυνατόν να παρθούν δύο μόλις ημέρες πριν την έναρξη των αγώνων παραμένει ακατανόητο. Παρόλα αυτά, ζητήσαμε από τον κ. Καζαντζόπουλο, μόλις κοινοποιηθούν αυτά στους διοργανωτές, να τα θέσει υπόψη μας. Μέχρι την ώρα που δημοσιεύεται το ρεπορτάζ, απάντηση δεν έχουμε λάβει.   

Ράλλυ μέσα στις απαγορευμένες περιοχές

Στην Πελοπόννησο τρεις από τις επτά διαδρομές του Ράλλυ Ακρόπολις καταπατούν προστατευόμενες περιοχές Natura 2000 εντός των οποίων απαγορεύεται ρητά ο μηχανοκίνητος αθλητισμός, σύμφωνα με την ΕΠΜ 10Β.

Η νέα διαδρομή των 14,78 χιλιομέτρων του Μαινάλου, η οποία θα πραγματοποιηθεί δύο φορές μέσα στην ίδια μέρα (το Σάββατο, 27 Ιουνίου), περνάει ολόκληρη μέσα από τη Ζώνη Προστασίας Φύσης Όρους Μαινάλου (ΖΠΦ-8), τη μεγαλύτερη του συγκεκριμένου βουνού, και τη Βόρεια Ζώνη Διατήρησης Οικοτόπων και Ειδών (ΖΔΟΕ-10). Σύμφωνα με τον ευρωπαϊκό οδηγό του δικτύου Natura 2000, το Μαίναλο φιλοξενεί ελατοδάση και δάση μαύρης πεύκης, τα πιο πυκνά και καλύτερα εκπροσωπούμενα σε ολόκληρη την Πελοπόννησο.  

Στο όρος Κυλλήνη της Κορινθίας (γνωστό και ως Ζήρεια) η διαδρομή της 27ης Ιουνίου «περνά μέσα από τμήματα με έλατα, σε ένα πραγματικά εντυπωσιακό φυσικό περιβάλλον, με αποκορύφωμα ένα οροπέδιο όπου συγκεντρώνεται πλήθος θεατών», γράφει η σελίδα του Ράλλυ. Ξεχνάει όμως να αναφέρει ότι το ελατόδασος που θα καταπατήσουν 16 χιλιόμετρα αγωνιστικής διαδρομής και εκατοντάδες κόσμου βρίσκεται στην καρδιά δύο Ζωνών Προστασίας Φύσης (ΖΠΦ 19 και  ΖΠΦ 10) και μίας Ζώνης Διατήρησης Ειδών και Οικοτόπων (ΖΔΟΕ 14). Η συγκεκριμένη Natura φιλοξενεί πάνω από 17 είδη πουλιών, όπως ο σπάνιος Μαυροπετρίτης και ο Χρυσαετός. 

Τέλος, η διαδρομή Λουτράκι θα ξεκινήσει την Κυριακή 28 Ιουνίου από το χωριό Πίσια και θα διασχίσει 14,4 χιλιόμετρα εντός τριών διαφορετικών Ζωνών Προστασίας Φύσης των Γερανείων Ορέων (ΖΠΦ-03,04 και 05), για να καταλήξει στην περιοχή Δροσοπηγή, λίγο έξω από το Λουτράκι. Τα Γεράνεια Όρη φιλοξενούν δάση και πλήθος ενδημικών φυτών, ενώ η σημασία της προστασίας τους αυξάνεται εξαιτίας της εγγύτητάς τους με τη βιομηχανική περιοχή της Δυτικής Αττικής.

Συνολικά, το 20% όλων των διαδρομών του Ράλλυ (45 χιλιόμετρα περίπου) θα πραγματοποιηθεί εντός απαγορευμένων περιοχών. Η καταπόνηση της φύσης θα είναι σημαντική, εάν συνυπολογιστούν όλες οι δραστηριότητες προετοιμασίας, η πρόσβαση των θεατ(ρι)ών, τα απορρίμματα που θα παραχθούν και οι ρύποι που θα εκπέμψουν τα αγωνιστικά αυτοκίνητα. Επιβάρυνση από την οποία οι ΕΠΜ θέλουν να προστατέψουν τις προστατευόμενες περιοχές!

Περιβαλλοντική ευαισθησία μόνο για διαφήμιση

Την ίδια στιγμή που καταπατά πολύτιμη φύση, το Ράλλυ Ακρόπολις διατυμπανίζει την περιβαλλοντική του ευαισθησία προβάλλοντας παντού την  περιβαλλοντική διαπίστευση τριών αστέρων που έλαβε το 2024, την ανώτερη που απονέμει η Παγκόσμια Ομοσπονδία Μηχανοκίνητου Αθλητισμού (FIA). Η πιστοποίηση έχει ισχύ για δύο χρόνια και φέτος η διοργάνωση θα προσπαθήσει να την ανανεώσει μέσω επιτόπιου ελέγχου από τη FIA. 

Εκπρόσωπος της FIΑ δήλωσε στο Reporters United ότι «έχει ενημερωθεί από την Motorsport Greece ότι η διαδρομή του Ράλλυ Ακρόπολις έχει εξεταστεί και εγκριθεί μέσω των ισχυουσών περιβαλλοντικών και διοικητικών διαδικασιών», καθώς και ότι «ο διοργανωτής εφαρμόζει μέτρα που αποσκοπούν στην ελαχιστοποίηση των διαταραχών και στην προστασία […] των περιοχών του δικτύου Natura 2000».

(Διαβάστε τις πλήρεις απαντήσεις της FIA εδώ.)

Πρώτα τα πατάμε, μετά τα προστατεύουμε

Είναι χρήσιμο να αναφέρουμε ότι, πέρα από τις τρεις διαδρομές σε ήδη απαγορευμένες περιοχές, υπάρχουν άλλες δύο στη Στερεά Ελλάδα (Παρνασσός και Βωξίτες) που θα πραγματοποιηθούν την Παρασκευή 26 Ιουνίου και πατούν περιοχές τις οποίες η προς έγκριση Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη 6Β κατατάσσει σε ζώνες όπου ο μηχανοκίνητος αθλητισμός απαγορεύεται. 

Πρόκειται για τη διαδρομή Παρνασσός, η οποία διασχίζει τη Natura 2000 στο ομώνυμο βουνό, και για τη διαδρομή Βωξίτες, η οποία διασχίζει τη Natura της Γκιώνας και τη Natura του Γαλαξειδίου καταλήγοντας στον Κορινθιακό Κόλπο δίπλα στην Ιτέα. Οι συγκεκριμένες περιοχές διακρίνονται για την πλούσια χλωρίδα και πανίδα τους και φιλοξενούν απειλούμενα ζώα όπως ο λύκος. Γι’ αυτό οι επιστήμονες που συνέταξαν την ΕΠΜ κατατάσσουν τις περιοχές απ’ όπου περνάει το Ράλλυ σε Ζώνες Απόλυτης Προστασίας Φύσης και Ζώνες Προστασίας Φύσης.

Οι περιοχές αυτές τυπικά δεν είναι ακόμα απαγορευμένες για τέτοιες χρήσεις, αλλά από μία διοργάνωση που υπερηφανεύεται για την οικολογική της υπευθυνότητα θα περίμενε κανείς μεγαλύτερη ευαισθησία σε περιοχές που με επιστημονικά κριτήρια ενδεχομένως να απειλούνται. Αν εγκριθεί η μελέτη που έχει περάσει από διαβούλευση, στις συγκεκριμένες περιοχές όχι πίστα ράλλυ δεν θα επιτρέπεται, αλλά ούτε ποδηλατόδρομος.