Η ουσία της υπόθεσης δεν έχει να κάνει με τη δημοσιογραφία. Κακώς η συζήτηση περιστρέφεται γύρω από διάφορες περιπτώσεις υπαρκτών δημοσιογράφων που αρθρογραφούν με ψευδώνυμο. Θα ήταν πολύ πιο διαφωτιστικό να εστιάσουμε στις πρακτικές των εταιρειών δημοσίων σχέσεων, που ειδικεύονται στην καλλιέργεια εντυπώσεων. 

Είναι δεδομένο ότι οι εταιρείες αυτές παρεμβαίνουν στο δημόσιο διάλογο με άρθρα, αναρτήσεις, ηχητικά, βίντεο, κάθε είδους περιεχόμενο που εξυπηρετεί τον πελάτη τους. Όσο λιγότερο εμφανές είναι ότι πρόκειται για εκστρατεία δημοσίων σχέσεων, τόσο το καλύτερο.

Ας δούμε πώς περιγράφει τις υπηρεσίες της η Hill+Knowlton, μία από τις μεγαλύτερες εταιρείες του κλάδου παγκοσμίως: «Στην H+K, οι ομάδες που χαράζουν στρατηγική περιεχομένου και δημοσίευσης (Content and Publishing Strategy) προσδιορίζουν με ποιους δημιουργούμε περιεχόμενο, ποια μορφή έχει αυτό και πού εμφανίζεται. Βασιζόμαστε στη γνώση της συμπεριφοράς του κοινού και στη βαθιά κατανόηση της κουλτούρας και των τρόπων με τους οποίους το κοινό καταναλώνει περιεχόμενο σήμερα», αναφέρει. «Γνωρίζουμε τα πάντα για την αρθρογραφία, για τα μακροσκελή ή σύντομα δημοσιεύματα, για τα βίντεο, ακόμη και τα ηχητικά». 

Το astroturfing προσποιείται ότι υπάρχει γνήσιο δημόσιο αίσθημα. Αν κρατήσει μυστική την πραγματική του υπόσταση, θα επηρεάσει τις αποφάσεις όπως τις επηρεάζουν οι ενέργειες του πλήθους.

Το παράδειγμα είναι τυχαίο και δεν υπάρχει καμία ένδειξη ότι η εν λόγω εταιρεία είχε οποιαδήποτε σχέση με την καμπάνια που στόχευε τους αναγνώστες του Protagon. Θυμίζει όμως ότι η παραγωγή άρθρων περιλαμβάνεται στην στρατηγική των εταιρειών δημοσίων σχέσεων. Ένας άλλος κολοσσός των δημοσίων σχέσεων, η Edelman, έχει αναλάβει την προώθηση της κυβερνητικής πολιτικής, όπως αποκάλυψαν ρεπορτάζ του Reporters United το 2021 και του Solomon πριν λίγους μήνες. Ρεπορτάζ των Financial Times για τα γλυπτά του Παρθενώνα στις αρχές του 2023 ανέφερε, χωρίς περισσότερες λεπτομέρειες, ότι ο επικεφαλής της Edelman στην Ευρώπη, Ed Williams, είναι σύμβουλος του Κυριάκου Μητσοτάκη. 

Στο βιβλίο του «Προπαγάνδα και παραπληροφόρηση» (εκδόσεις Τόπος), ο Άρης Χατζηστεφάνου θυμίζει ότι η Edelman έχει πιαστεί τουλάχιστον δύο φορές να οργανώνει εκστρατείες διασποράς «φυτευτών» άρθρων και σχολίων με παραπλανητικές υπογραφές στον αμερικανικό τύπο, την πρώτη για λογαριασμό της εταιρείας Microsoft το 1998 και τη δεύτερη για λογαριασμό της εταιρείας Walmart το 2000. Αυτή η πρακτική, που ονομάζεται astroturfing, παραμένει πολύ διαδεδομένη στις ΗΠΑ. (Εδώ μια χιουμοριστική σύνοψη από τον Τζον Ολιβερ για το πώς χρησιμοποιούνται τα τελευταία χρόνια αυτές οι τεχνικές.) 

Ας δούμε τι σκοπό εξυπηρετεί η χρήση πέντε διαφορετικών προφίλ που παριστάνουν πέντε διαφορετικούς αρθρογράφους και οι οποίοι, υποτίθεται ανεξάρτητα ο ένας από τον άλλον, γράφουν το ίδιο πράγμα. «Οι ανεξάρτητες ενέργειες πολλών ξεχωριστών μελών της κοινότητας περιβάλλονται με πολύ μεγαλύτερη αξιοπιστία από ό,τι οι ενέργειες που ενορχηστρώνονται από μία κεντρική πηγή», σημειώνει άρθρο που περιγράφει την τεχνική του astroturfing. Οι εταιρείες δημοσίων σχέσεων φτιάχνουν κλίμα προς όφελος του πελάτη τους με τη βοήθεια ψεύτικων προφίλ, ψεύτικων likes, κατευθυνόμενων αναρτήσεων, παραπλανητικών ιστοσελίδων, ακόμη και ψεύτικων οργανώσεων και δήθεν συλλόγων. 

«Το astroturfing προσποιείται ότι υπάρχει γνήσιο δημόσιο αίσθημα. Αν επιτύχει να κρατήσει μυστική την πραγματική του υπόσταση, θα επηρεάσει τις αποφάσεις με τον ίδιο τρόπο που τις επηρεάζουν οι ενέργειες του πλήθους». (Astroturf είναι το πλαστικό γκαζόν και ο όρος προέκυψε ως αντίστιξη με το πραγματικό grassroots, τη γνήσια πίεση από τα κάτω.)  Το Facebook χαρακτηρίζει τέτοιες πρακτικές ως coordinated inauthentic behaviour (CIB), δηλαδή συντονισμένη μη αυθεντική συμπεριφορά και εκδίδει τακτικές αναφορές για τον αριθμό των δικτύων που εντοπίζει. 

Οι αναγνώστες του Protagon μπορεί να έχουν την αίσθηση ότι δεν επηρεάζονται, ούτε και όταν τα ψεύτικα άρθρα στοχεύουν κατευθείαν στο θυμικό, όπως αυτό που έγραψε η «Ματίνα Δελή» για τον υποτιθέμενο καρκινοπαθή πατέρα της. Όμως ένας ολόκληρος κλάδος, η κοινωνική ψυχολογία, έχει καταδείξει ξανά και ξανά πόσο έντονη επίδραση ασκεί στις αποφάσεις των ατόμων η στάση των υπολοίπων μελών μιας ομάδας. Η αξία χρήσης των προφίλ αυτών είναι μεγαλύτερη σε στιγμές κρίσης, όπως πχ μετά την αποκάλυψη του σκανδάλου των υποκλοπών ή μετά το δυστύχημα στα Τέμπη, όταν επικρατεί μούδιασμα και κάποιοι χρειάζεται να βγουν μπροστά. 

Σε κάθε περίπτωση, το ζήτημα δεν είναι μόνο αν αυτός που υπογράφει εναλλάξ ως Παπαναστασίου, Στασινός, Δελή,  Ευθυμάκης και Καράς επηρέασε ή όχι την κοινή γνώμη υποδυόμενος μία ολόκληρη ομάδα που υπερασπίζεται «εν χορώ» την κυβερνητική πολιτική. Τα ερωτήματα είναι: ποιος έδωσε εντολή να χρησιμοποιηθούν τέτοιου είδους παραπλανητικές επικοινωνιακές τεχνικές; «Φυτεύονται» και αλλού τέτοια άρθρα, εκτός από το Protagon; 

«Οι astroturfers δεν τα βάζουν με αυτούς που κάνουν κάτι που δεν θα έπρεπε, τα βάζουν με αυτούς που το αποκαλύπτουν»

Σάριλ Άτκινσον (δημοσιογράφος του αμερικανικού δικτύου CBS)

Δεν υπάρχουν στοιχεία για εμπλοκή κάποιας εταιρείας δημοσίων σχέσεων (ή lobbying ή πολιτικής επικοινωνίας) στην υπόθεση αυτή. Εξάλλου η μελέτη της πλούσιας ιστορίας του astroturfing δείχνει ότι οι εκστρατείες είναι συνήθως μεγαλύτερης κλίμακας και δεν περιορίζονται σε πεντε ψεύτικα προφίλ, έστω και αν αυτά είναι πολυγραφότατα. Όμως, το ενδεχόμενο να μην έχουν βάλει το χέρι τους επαγγελματίες της πολιτικής επικοινωνίας και να το σκαρφίστηκε όλο αυτό η διευθυντική ομάδα του Protagon δεν αλλάζει κάτι. Η παραπλάνηση του αναγνωστικού κοινού με βάση τις στρατηγικές του astroturfing παραμένει. Το πολύ-πολύ να δώσουμε μερικά εύσημα παραπάνω στους συναδέλφους για την τόσο επιτυχημένη ενσωμάτωση των τεχνικών της βιομηχανίας δημοσίων σχέσεων. 

Η ιστοσελίδα υποχρεώθηκε να παραδεχτεί ότι οι πέντε αρθρογράφοι δεν υπάρχουν αλλά επέμεινε ότι τα άρθρα ήταν δημοσιογραφικό προϊόν και κατηγόρησε την XYZ Contagion ότι με την αποκάλυψη εξυπηρετεί πολιτικές σκοπιμότητες. «Η χρήση ψευδωνύμων στο Protagon.gr εφαρμόζεται τουλάχιστον από το 2016. Είναι αξιοσημείωτο πως κάποιοι όψιμοι “ερευνητές” του Διαδικτύου (ψευδώνυμοι οι ίδιοι!) το ανακάλυψαν τώρα, μέσα στην προεκλογική περίοδο, ίσως επειδή δεν συμφωνούν με τις απόψεις που εκφράζουν οι αρθρογράφοι. Αλλά αυτό το τελευταίο είναι άσκηση πολιτικής. Το Protagon.gr, από την πλευρά του, θα συνεχίσει να ασκεί δημοσιογραφία» ανέφερε η ιστοσελίδα. 

Ζήτημα παραμένει αν η ΕΣΗΕΑ θα παρέμβει στην υπόθεση. Πάντως, μετά την αποκάλυψη η Πανελλήνια Ομοσπονδία Ενώσεων Συντακτών (ΠΟΕΣΥ) εξέδωσε ανακοίνωση, εκφράζοντας «έντονο προβληματισμό» με αφορμή «περιστατικό πιθανής παραπλάνησης των αναγνωστών από την ιστοσελίδα» και επισημαίνοντας την υποχρέωση όλων για τήρηση του Κώδικα Δεοντολογίας.

Το ότι δεν έχει δοθεί άλλη απάντηση, πέρα από την παραπάνω, που επιμένει στην εξαπάτηση και δεν ζητάει συγγνώμη δεν σημαίνει απαραίτητα ότι δεν θα υπάρξει και αντίδραση. Αλλά σε αυτές τις περιπτώσεις η αντίδραση δεν είναι προς την κατεύθυνση της διαφάνειας. «Οι astroturfers», εξήγησε η δημοσιογράφος του αμερικανικού δικτύου CBS Σάριλ Άτκινσον, «δεν τα βάζουν με αυτούς που κάνουν κάτι που δεν θα έπρεπε, τα βάζουν με αυτούς που το αποκαλύπτουν».

Για το ζήτημα των ψεύτικων αρθρογράφων απευθυνθήκαμε για σχόλιο στο Protagon. Ωστόσο, δεν λάβαμε απάντηση.

Το άρθρο Δεν είναι αρθρογραφία, είναι astroturf εμφανίστηκε πρώτα στο R•U.

Τσεκάρω το κινητό μου. Δύο μηνύματα από φίλους, ο ένας μάλιστα με ρωτάει αν θέλω να με φιλοξενήσει απόψε σπίτι του. Και στο καπάκι ειδοποίηση από το 112. 

Κάτι άσχημο πρέπει να ‘χει συμβεί στη μια ώρα που μ’ έχει πάρει ο ύπνος, σκέφτομαι.

Μπαίνω να δω ειδήσεις.

«Οι κάτοικοι αρχίζουν να εκκενώνουν τον Γέρακα», διαβάζω. Το σπίτι μου είναι στον Γέρακα.

Και κάπως έτσι στα ξαφνικά η ζωή μου παίρνει ανάποδη τροπή. Και δεν μπορώ παρά ν’ αρχίσω ν’ αναρωτιέμαι: Μετά την Ηλεία, μετά το Μάτι, μετά τη βόρεια Εύβοια, ήρθε η ώρα να καεί το δικό μου σπίτι; 

Βγαίνω στο μπαλκόνι. Τα μάτια μου μπουκώνουν και μετά βίας διακρίνουν το καμπαναριό από την εκκλησία της γειτονιάς, κάμποσα μέτρα από το διαμέρισμα. Και πίσω από τον τρούλο, στο βάθος, ο ουρανός έχει πυρώσει μέσα στο σκοτάδι.

Η φωτιά είναι όντως κοντά.

Μπαίνω μέσα. Βάζω στα γατιά μου να φάνε και κατεβάζω τα κλουβάκια τους από την ντουλάπα, να τα ’χω κοντά στην πόρτα, έτοιμα να φύγουμε αν -ή μήπως ήδη όποτε;- χρειαστεί.

Για πρώτη φορά σκέφτομαι στα πολύ πρακτικά: Τι πρέπει ή, καλύτερα, τι μπορώ να πάρω μαζί μου άμα καεί το σπίτι; Σίγουρα όσα παίρνω κάθε πρωί για να πάω γραφείο: το κινητό, τα κλειδιά (η ειρωνεία της συνήθειας!), τον υπολογιστή, κάναν φορτιστή, πορτοφόλι, άντε και το διαβατήριο. Και λίγο νερό. Και τα γατιά.

Και με τα υπόλοιπα τι θα γίνει;, σοβαρεύει το μέσα μου. Με τα έπιπλα και τις συσκευές που μ’ έφαγε η αποταμίευση να τα πάρω; Αλλά και με τα πιο μικρά, τα βιβλία, οι φωτογραφίες, οι δίσκοι; Τι θ’ απογίνουν όλα αυτά που φτιάχνουν πλάθουν τη ζωή μου; 

Γρήγορα βρίσκω την προφανή απάντηση. Στάχτη θ’ απογίνουν και θα χαθούν. 

Ξέρω, όλα αυτά οι άνθρωποι τα ξέρουμε. Όμως τα ξέρουμε από μακριά, μέχρι να μπουν στη ζώνη όπου το κακό αποκτά ένα ψήγμα πιθανότητας να γίνει πραγματικότητα και να μας πάρει και να μας σηκώσει.

Βγαίνω έξω, πάω να βρω τη φωτιά πριν με βρει εκείνη. Αυτό με ηρεμεί κάπως, προς το παρόν. 

Μου παίρνει κάνα πεντάλεπτο με τα πόδια να τη φτάσω. 

Κι έτσι, μέσα στη νύχτα, αρχίζω να βλέπω ανθρώπους να παλεύουν, μπας και σώσουν δέντρα και περιουσίες. Πυροσβέστες, εθελοντές, πολίτες. Με μάνικες. Με μπουλντόζες, με κλαδιά. Με μπόλικο στανιό και βλαστήμια.

Ώρες πέρασαν μέχρι να γυρίσω στο σπίτι, μετά το ξημέρωμα. Μέχρι στιγμής -η φωτιά ακόμα καίει την Αττική- είμαι από τους τυχερούς, οι τοίχοι είναι ακόμα στη θέση τους.

Για μένα έχει σημασία ότι δεν κάηκε το βιος μου, όμως για τον κόσμο λίγη σημασία έχει. Κι αυτό γιατί μπορεί εγώ να τη γλίτωσα προς ώρας, όμως κάποιων άλλων ανθρώπων το βιος εξαφανίστηκε. Κι οι ζωές τους καταστράφηκαν. Και το δάσος σακατεύτηκε. 

Με στοιχειώνει η εικόνα ενός ηλικιωμένου ζευγαριού που πέτυχα στον σταθμό του μετρό στην Παλλήνη, πάνω στη Μαραθώνος. Είχαν καθίσει πάνω στα σακ βουαγιάζ τους, μ’ ό,τι είχαν προλάβει να χώσουν τσαλακωμένο μέσα απ’ τις ζωές τους. Κι έκλεγαν με αξιοπρέπεια. Ό,τι τους απέμεινε να κάνουν, αφού το σπίτι τους χάθηκε.

Με στοιχειώνει η εικόνα ενός παππού που προσπαθούσε να τα βάλει με τη φωτιά καθώς αυτή έγλειφε την αυλόπορτά του, την ώρα που η κόρη του του ‘λεγε και του ξανάλεγε να βάλει μυαλό και να φύγει από ‘κει, γιατί δεν ήθελε πολύ οι φλόγες να τον περικυκλώσουν. Κι εκεί που κι αυτοί οι άνθρωποι έκλαιγαν μέσα στην ανείπωτη στεναχώρια και την απελπισία του ρίσκου -να τ’ αφήσουν να το ρημάξει η φωτιά ή να πάνε να το σώσουν με κίνδυνο να τους πάρει κι αυτούς μαζί;-, εμφανίστηκαν δύο υδροφόρες της Πυροσβεστικής και έσωσαν τσιμέντα και ανθρώπους. 

Με στοιχειώνει η εικόνα ενός ανθρώπου που ενώ καιγόταν η επιχείρησή του ολοσχερώς, εκείνος προσπαθούσε να σώσει το φορτηγό του από το σακατεμένο οικόπεδο, δίνοντας οδηγίες στον χειριστή μιας μπουλντόζας για το πώς να ρίξει χώμα στη φωτιά και να τραβήξει το φορτηγό έξω. Μα πού βρίσκεις δύναμη να σώσεις ένα όχημα με σκασμένα λάστιχα όταν μπροστά στα μάτια σου βλέπεις το μαγαζί σου να γίνεται στάχτη;

Το φορτηγό το πρόλαβε η φωτιά, πάει κι αυτό. 

Καθώς γράφω αυτές τις λέξεις, ένα ερώτημα με κυνηγάει. Θα βρουν αυτοί οι άνθρωποι τη δύναμη να ξαναστρώσουν τις ζωές τους; Ή θα τους πάρει από κάτω, περιμένοντας στωικά, έρμαια σωστά, την κεντρική κυβέρνηση και την τοπική αυτοδιοίκηση να τους πουν με ποια κριτήρια και διαδικασία θα πάρουν αποζημίωση, πόση θα είναι αυτή, πότε θα είναι αυτή, αν τελικά είναι αυτή και με ποια προβλεπόμενη καθυστέρηση;

Κι εγώ; Θ’ άντεχα στη θέση τους;

Είναι πολύ νωρίς για να δούμε γιατί η Αττική καίγεται για άλλη μια φορά, έναν χρόνο μετά τις μεγάλες φωτιές στη Βαρυμπόμπη. Το ρεπορτάζ θα δείξει αν το σύστημα απέτυχε στα μέτρα πρόληψης ή στο σύστημα πυρόσβεσης ή και στα δύο, για τα οποία αρμοδιότητες έχουν τόσο η κεντρική κυβέρνηση όσο και η τοπική αυτοδιοίκηση κι άρα πρέπει να μας πουν τι πήγε -πάλι, πάλι- λάθος. 

Μήπως η κυβέρνηση δεν έπρεπε να μονιμοποιήσει 3.266 παπάδες, για να λάβει προληπτικά μέτρα κατά των πυρκαγιών ή να ενισχύσει την Πυροσβεστική; Μήπως οι δήμαρχοι δεν ξεχορτάριασαν; Μήπως και τα δύο;

Κι όταν καταλαγιάσει η φλόγα, μήπως αποτύχουμε και στον τρίτο πυλώνα αντιμετώπισης των πυρκαγιών μετά την πρόληψη και την καταστολή, που είναι η αποκατάσταση των δασών; 

Αυτά θα τα μάθουμε εν καιρώ. Όμως αυτό που σίγουρα ξέρουμε είναι ότι, εφόσον δεν θεωρούμε συμπαντικό αναπόφευκτο και κακό της μοίρας μας τις πυρκαγιές που κατέστρεψαν δάση και περιουσίες το 2007, το 2018, το 2021 και, καθώς φαίνεται, και φέτος, κάπου υπάρχει μια ευθύνη που δεν λειτουργεί το σύστημα και κόποι χρόνων και οικοσυστήματα αιώνων παραδόθηκαν ξανά στις φλόγες. 

Το άρθρο Έφυγα από το σπίτι μου. Κι ήξερα ότι μπορεί να γυρίσω και να το βρω στάχτες. εμφανίστηκε πρώτα στο R•U.

Συζητώντας, στις αρχές του 2014, με τον τότε Αμερικανό πρέσβη στο Κίεβο Τζέφρι Πάιατ ποιους πολιτικούς προορίζουν για την εξουσία στο Κίεβο όταν οι διαδηλωτές στην πλατεία Μαϊντάν ανατρέψουν τον φιλορώσο πρόεδρο Γιανουκόβιτς -σε μια συνομιλία που υπεκλάπη πιθανότατα από Ρώσους- και αδιαφορώντας για τις ευρωπαϊκές θέσεις, η τότε υφυπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Βικτόρια Νούλαντ είχε αναφωνήσει «F..k the EU!», δηλαδή, ευγενικά, «στο διάολο η Ευρωπαϊκή Ένωση». Είναι απίστευτο το πόσο πιστά ακολούθησε η ΕΕ αυτό το φύλλο πορείας. Μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, βαριές δηλώσεις όπως «Η Ευρώπη ξύπνησε», «η γεωπολιτική Ευρώπη γεννιέται» αποσιωπούν το γεγονός ότι η Ευρώπη έχει στείλει θεμελιώδεις αξίες της σε έναν τόπο από τον οποίο δύσκολα υπάρχει επιστροφή.  

Το λιγότερο που μπορεί να διαπιστώσει κανείς είναι ότι έχουμε εισέλθει σε μια γκρίζα ζώνη ανάμεσα στην ειρήνη και στον πόλεμο, και ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση ως εγγυήτρια της ειρήνης στην ευρωπαϊκή ήπειρο είναι παρελθόν.

Η εγκληματική, παράνομη, βάρβαρη αλλά όχι απροσδόκητη εισβολή του Βλαδιμήρ Πούτιν στην Ουκρανία πράγματι ένωσε τις ευρωπαϊκές χώρες, τις ώθησε να ενεργήσουν με αποφασιστικότητα και αποτελεσματικότητα και είναι ιστορικό το ότι αυτό συνέβη. Αλλά η ενότητα επιτεύχθηκε υπό απόλυτη αμερικανική καθοδήγηση, σαν να βρισκόταν η Ευρώπη στην άλλη όχθη του Ατλαντικού και να μην είχε διακριτά συμφέροντα από τις ΗΠΑ. 

Μαζί με την στρατηγική αυτονομία της Ευρώπης αποχαιρετήσαμε ένα από τα βασικότερα, άρρητα θεμέλια της ευρωπαϊκής ενοποίησης, τη δέσμευση της Γερμανίας ότι θα παραμείνει αποκλειστικά οικονομική, όχι στρατιωτική δύναμη. Μετά από τις δεκάδες εκατομμύρια νεκρούς στις τρομακτικές μάχες Γερμανών και Ρώσων σε δύο παγκοσμίους πολέμους, η αποφυγή ενός νέου πολέμου στις ανατολικές παρυφές της Ευρώπης ήταν κορυφαίος στόχος της γερμανικής και κατ’ επέκταση της ευρωπαϊκής πολιτικής. Κι όμως μέσα σε μία νύχτα η Γερμανία έστειλε όπλα στην εμπόλεμη ζώνη της Ουκρανίας και αύξησε τον αμυντικό της προϋπολογισμό κατά 100 δισεκατομμύρια ευρώ, ανεβάζοντας τις στρατιωτικές της δαπάνες στο 2% του ΑΕΠ. 

Ένα ανοικτό ερώτημα για το μέλλον είναι πόσο αρνητική επίδραση θα έχει ο επανεξοπλισμός της Γερμανίας στις ευαίσθητες ισορροπίες ανάμεσα στο Παρίσι και το Βερολίνο. (Πάντως, το γεγονός ότι η Γερμανία σχεδιάζει να προμηθευτεί αμερικανικά F-35 και όχι γαλλικά Rafale σίγουρα δεν βοηθά τις ισορροπίες αυτές.)

Η Ευρωπαϊκή Ένωση θεωρεί ότι δεν βρίσκεται σε πόλεμο με τη Ρωσία, όμως το πιστεύει η Ρωσία και αυτό δυστυχώς αρκεί. Στις αρχές Μαρτίου, ο Ρώσος υπουργός Εξωτερικών Λαβρόφ υποστήριξε ότι το θέμα «δεν είναι πλέον η Ουκρανία, είναι μια συνολική επίθεση κατά των ρωσικών συμφερόντων, του πολιτισμού, της θρησκείας, της γλώσσας, της ασφάλειας, μια μάχη ζωής ή θανάτου για την ύπαρξη της Ρωσίας στον πολιτικό χάρτη». 

Το λιγότερο που μπορεί να διαπιστώσει κανείς είναι ότι έχουμε εισέλθει σε μια γκρίζα ζώνη ανάμεσα στην ειρήνη και στον πόλεμο, και ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση ως εγγυήτρια της ειρήνης στην ευρωπαϊκή ήπειρο είναι παρελθόν.

Ας εξετάσουμε και τις υπόλοιπες μεταβολές στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ελπίζοντας ότι δεν θα υπάρξει ευρύτερος πόλεμος και έτσι όλα αυτά θα έχουν κάποια σημασία και στο μέλλον. Το ευρώ είναι λιγότερο ελκυστικό ως διεθνές αποθεματικό νόμισμα μετά την πρωτοφανή απόφαση να απαγορευθεί η πρόσβαση της ρωσικής κεντρικής τράπεζας  στις καταθέσεις που διατηρεί σε ευρώ. Αν ποτέ η Ευρώπη φιλοδοξούσε να παίξει ανεξάρτητο διεθνή ρόλο μέσω του νομίσματός της, θα πρέπει μάλλον να το ξεχάσει. Στα θέματα δημοκρατικών αξιών, η απαγόρευση των ρωσικών καναλιών και οι σκληρές οδηγίες που την συνοδεύουν (τιμωρούνται ακόμα και οι λογαριασμοί που αναπαράγουν περιεχόμενο προερχόμενο από ρωσικά ΜΜΕ) θέτει άβολα ερωτήματα για την ελευθερία του τύπου, κάτι που επισημάνθηκε από διεθνείς δημοσιογραφικές ενώσεις. Το ευρύ κοινό αντιλαμβάνεται πολύ εύκολα τη χροιά τέτοιων απαγορεύσεων όταν αυτές επιβάλλονται σε δυτικά μέσα που λειτουργούν στην Κίνα, στη Ρωσία ή στη Βόρεια Κορέα.

Οι Βρυξέλλες απλά ελπίζουν ότι οι Ευρωπαίοι πολίτες θα στείλουν ολόκληρο τον λογαριασμό για την αναμενόμενη εκτίναξη των τιμών των ειδών διατροφής στη Ρωσία.

Η Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία έχει δεχθεί σοβαρό πλήγμα. Ο λιγνίτης επέστρεψε, νεες υποδομές υγροποιημένου φυσικού αερίου που θα κλειδώσουν την εξάρτηση από το αέριο για δεκαετίες λαμβάνουν επείγουσα χρηματοδότηση, νέες εξορύξεις που είχαν εγκαταλειφθεί συζητούνται ξανά. Δεν πρέπει βέβαια να υποτιμούμε την ικανότητα των ενεργειακών σοκ να οδηγούν σε άλματα στην περιβαλλοντική πολιτική, αλλά μέχρι στιγμής, το μόνο άλμα που βλέπουμε είναι προς τα πίσω.

Αντίο στην Ευρώπη της ευημερίας

Αυτό που επίσης απωλέσθη είναι η «Ευρώπη της ευημερίας». Αντί να εμφανιστεί ως σύμμαχος των Ευρωπαίων καταναλωτών, την κρίσιμη ώρα της εκτόξευσης των τιμών της ενέργειας, η Ευρωπαϊκή Ένωση εμφανίζεται ως αντίπαλος, επιμένοντας (ίσως όχι για πολύ ακόμη) στα χρηματιστήρια ενέργειας και στο σύστημα τιμολόγησης που καθορίζει τις τιμές με βάση την ακριβότερη, εν προκειμένω με βάση την τιμή του φυσικού αερίου.

Άνθρωποι που πέρασαν όλη τους τη ζωή καταγγέλλοντας ιμπεριαλιστικούς πολέμους και συμπάσχοντας ειλικρινά με τα θύματα δεν έχουν να αποδείξουν τίποτα σε όσους μόλις ανακάλυψαν τι είναι οι πόλεμοι αυτοί.

Οι διαδοχικοί γύροι εξοντωτικών κυρώσεων στη Ρωσία, σε συνδυασμό με την διακοπή των ουκρανικών εξαγωγών εξαιτίας του πολέμου αποκλείουν την Ευρώπη από τον σιτοβολώνα της, δημιουργώντας τεράστια προβλήματα στην αγορά σιτηρών, λιπασμάτων και σημαντικών πρώτων υλών. Οι Βρυξέλλες δεν εξηγούν ποιες θα είναι οι συνέπειες για την διατροφική ασφάλεια και τους οικογενειακούς προϋπολογισμούς των Ευρωπαίων ούτε λαμβάνουν, μέχρι στιγμής, ουσιαστικά μέτρα για να μετριάσουν το εσωτερικό πλήγμα. Απλά ελπίζουν ότι οι Ευρωπαίοι πολίτες θα στείλουν ολόκληρο τον λογαριασμό για την αναμενόμενη εκτίναξη των τιμών των ειδών διατροφής στη Ρωσία.

Την ίδια ώρα, οι προοπτικές που ανοίγονται για τους αμερικανικούς κολοσσούς του αγροτοδιατροφικού τομέα είναι τόσο λαμπρές όσο και αυτές της αμερικανικής βιομηχανίας ορυκτών καυσίμων και οπλικών συστημάτων.

Πίσω στην Ευρώπη, η υγεία, η παιδεία, η κοινωνική πολιτική και ο πολιτισμός ετοιμάζονται για τα χειρότερα. Η γερμανική κυβέρνηση δεν έχει εξηγήσει ακόμη στους πολίτες της τι θα περικόψει ώστε να διοχετεύσει επιπλέον 100 δισεκατομμύρια ευρώ σε εξοπλισμούς, ούτε η φινλανδική κυβέρνηση έχει εξηγήσει από πού θα προέλθουν τα χρήματα για τα 64 μαχητικά F-35 που μόλις παρήγγειλε, αλλά τα επίπονα μέτρα είναι βέβαια.

Εδώ, παρεμπιπτόντως βρίσκεται η ουσιαστικότερη απάντηση προς όσους υπαινίσσονται ότι η σημερινή ευρωπαϊκή αριστερά βλέπει με καλό μάτι τον Πούτιν, όπως κάποια τμήματά της έβλεπαν κάποτε τη Σοβιετική Ένωση. Η ύπαρξη της ΕΣΣΔ λειτουργούσε ως φόβητρο για τις ευρωπαϊκές ελίτ, που συμφώνησαν σε κοινωνικές παροχές προκειμένου να εξουδετερώσουν την όποια έλξη μπορούσε να ασκήσει στα λαϊκά στρώματα η άλλη πλευρά του παραπετάσματος. Ο ρόλος της Ρωσίας αυτή τη στιγμή είναι ο αντίστροφος. Όχι μόνο δεν αποτελεί κανενός είδους πρότυπο κοινωνικών κατακτήσεων, όχι μόνο ενισχύει πλείστους όσους εκπροσώπους του ακροδεξιού συρφετού, όχι μόνο περιφρονεί όλη την πρόοδο των τελευταίων δεκαετιών στο θέμα των δικαιωμάτων των γυναικών και των ΛΟΑΤΚΙ+,  αλλά με τους πολέμους της δίνει την ευκαιρία στις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις να αναδιατάξουν τις προτεραιότητές τους απομακρυνόμενες ακόμη περισσότερο από τις παραδοσιακές αξίες της αριστεράς.

Εξάλλου, άνθρωποι που πέρασαν όλη τους τη ζωή καταγγέλλοντας ιμπεριαλιστικούς πολέμους και συμπάσχοντας ειλικρινά με τα θύματα δεν έχουν να αποδείξουν τίποτα σε όσους μόλις ανακάλυψαν τι είναι οι πόλεμοι αυτοί.

Ο λόγος που κάποιοι στην αριστερά φωνάζουν ότι πρέπει να μπει φρένο και να μην πέσει άλλο λάδι στη φωτιά είναι ο ίδιος που το φωνάζουν όσοι έχουν μια συνολικότερη αντίληψη για το πόσο λίγο απέχει ο εφιάλτης στην Ουκρανία από τον εφιάλτη σε πανευρωπαϊκή, ή και παγκοσμια κλίμακα.

Ο Κρίστοφερ Τσίβις, πρώην αξιωματούχος των αμερικανικών υπηρεσιών πληροφοριών στην Ευρώπη και νυν διευθυντής του προγράμματος Responsible Statecraft στο ινστιτούτο Carnegie παρουσίασε μια σύνοψη των πολεμικών σεναρίων που «έτρεχαν» όλα αυτά τα χρόνια οι αμερικανικές υπηρεσίες με επίκεντρο μια σύγκρουση στην Ουκρανία. Είναι όλα φρικτά, κάποια σε ασύλληπτο βαθμό.

Το πρώτο βασικό σενάριο οδηγεί σε χρήση πυρηνικών όπλων, είτε περιορισμένη σε 1-2 πυρηνικές εκρήξεις είτε κλιμακούμενη ως την ολοκληρωτική καταστροφή, την εξέλιξη που δεν θα έχει νικητές και ηττημένους («δεν θα υπάρξουν νικητές» ήταν μία από τις προειδοποιήσεις του Πούτιν προς τη Δύση, τότε που ο άρχων του Κρεμλίνου ενημέρωνε ότι θα βρει «στρατιωτικές λύσεις» στην Ουκρανία και πολλοί νόμιζαν ότι μπλοφάρει).

Το δεύτερο βασικό σενάριο για το πώς μπορεί να τελειώσει όλο αυτό, σύμφωνα με τον Τσίβις είναι να επιβληθεί στην Ουκρανία «μια πικρή ήττα που θα είναι εξαιρετικά δύσκολο να χωνέψουν οι ΗΠΑ και η Ευρωπαϊκή Ένωση».

Το να στριμώξει κανείς στη γωνία μια μεγάλη πυρηνική δύναμη, τηλεγραφώντας στην ηγεσία της ότι απειλείται η ίδια της η υπόσταση δεν είναι η πιο έξυπνη στρατηγική από τη σκοπιά της επιβίωσης του ανθρώπινου γένους.

Σε αυτό το σημείο θα ήταν καλό να πάρουμε όλοι μια ανάσα και να επαναλάβουμε ποια ήταν τα δύο βασικά σενάρια στις αμερικανικές προσομοιώσεις πολέμου: Συνεχιζόμενη κλιμάκωση πέρα από το κατώφλι της χρήσης πυρηνικών όπλων ή ήττα για την Ουκρανία, που αναγκάζεται, κατ’ ελάχιστον να αποδεχθεί οδυνηρούς συμβιβασμούς για το καθεστώς εδαφών που τυπικά της ανήκουν, όπως η Κριμαία και το Ντονμπάς.

Το τρίτο σενάριο και η ιεροσυλία

Ο θρίαμβος της ουκρανικής αντίστασης, η συντριβή του ρωσικού στρατού, η ανατροπή του Βλαντίμιρ Πούτιν από εσωτερικούς αντιπάλους δεν υπήρχαν πουθενά στα προπολεμικά σενάρια. Όμως αυτή η προοπτική βρίσκεται σε όλο και περισσότερα χείλη αναλυτών και αξιωματούχων τις τελευταίες εβδομάδες, και η αμφισβήτησή της κινδυνεύει να χαρακτηριστεί ιεροσυλία.

Έχουν άραγε αλλάξει τόσο πολύ τα δεδομένα ώστε να ποντάρουμε τα πάντα σε αυτό το μικρό ενδεχόμενο; Σίγουρα οι ουκρανικές δυνάμεις, πολεμώντας με σθένος για την εθνική ανεξαρτησία και βασιζόμενες στην πολυετή εκπαίδευση και τη συνεχή τροφοδοσία με οπλισμό από τη Μεγάλη Βρετανία, τις ΗΠΑ και την Ευρωπαϊκή Ενωση έχουν αποδειχθεί πολύ αποτελεσματικότερες από αυτό που ανέμενε ο Βλαντίμιρ Πούτιν. Σίγουρα ο ρωσικός στρατός έχει υποστεί πολύ βαρύτερες απώλειες και σίγουρα οι οικονομικές κυρώσεις έχουν προξενήσει σοβαρά προσκόμματα στη χρηματοδότηση του πολέμου.

Το να στριμώξει κανείς στη γωνία μια μεγάλη πυρηνική δύναμη, τηλεγραφώντας στην ηγεσία της ότι απειλείται η ίδια της η υπόσταση δεν είναι η πιο έξυπνη στρατηγική από τη σκοπιά της επιβίωσης του ανθρώπινου γένους.

Αλλά και αυτές οι εξελίξεις δεν αποκλείουν την πιθανή κλιμάκωση. Σύμφωνα με τον Τσίβις, σε περίπτωση νίκης της ουκρανικής αντίστασης, «οι ουκρανικές δυνάμεις θα έχουν πολύ σημαντικό κίνητρο να επιτεθούν στην ρωσική οπισθοφυλακή στη Λευκορωσία ή στην ίδια τη Ρωσία». Είμαστε σίγουροι ότι όλα αυτά τα όπλα με τα οποία ενισχύουμε αφειδώς τις παραστρατιωτικές ομάδες που έχουν ενταχθεί στον ουκρανικό στρατό θα σιγήσουν την κατάλληλη στιγμή; Η μέθη γενικώς και η μέθη της νίκης ειδικώς δεν είναι καλός σύμβουλος.

 Στη μεγάλη βεντάλια σεναρίων που οδηγούν σε επικίνδυνη κλιμάκωση, το κεντρικό είναι μια επίθεση του Πούτιν εναντίον ενισχύσεων που οδεύουν προς την Ουκρανία και βρίσκονται σε κάποια χώρα του ΝΑΤΟ. Αυτή μπορεί να συμβεί και κατά λάθος. Το γεγονός ότι στην Ουκρανία οι ρωσικοί πύραυλοι δεν βρίσκουν πάντα το στόχο τους δίνει ελπίδα στην ουκρανική αντίσταση, αλλά θα μπορούσε και να είναι η μοιραία εξέλιξη που θα σπρώξει την κατάσταση σε μια ανεξέλεγκτη κλιμάκωση. Μακάριοι όσοι πιστεύουν ότι το πολιτικό προσωπικό είναι τόσο ικανό και ότι τα συστήματα λήψης αποφάσεων λειτουργούν τόσο συντονισμένα και τόσο άρτια ώστε να διαχειριστούν πυρηνικά οπλοστασια με την αστραπιαία ταχύτητα που απαιτείται σε καταστάσεις αυξημένου συναγερμού.  

Πόσο επιθυμητός, στ’ αλήθεια, είναι ένας συμβιβασμός;  

Η μόνη διέξοδος από το σπιράλ της κλιμάκωσης και από την φρίκη του συνεχιζόμενου πολέμου θα ήταν ένας συμβιβασμός το ταχύτερο δυνατόν. Πολλοί αμφιβάλλουν ότι ο Πούτιν θα τον αποδεχόταν, υποστηρίζοντας ότι είναι ο «νέος Χίτλερ» και ότι έχει αποφασίσει να πάει μέχρι τέλους. Λιγότερη προσοχή δίδεται στο ερώτημα αν η Δύση και η ουκρανική κυβέρνηση είναι διατεθειμένες να υποστηρίξουν έναν συμβιβασμό. Αν είχαν αυτή την πρόθεση δεν θα το είχαν κάνει εδώ και καιρό; Μήπως τυχόν θα μπορούσε το κουτί της Πανδώρας να είχε παραμείνει κλειστό αν οι ΗΠΑ είχαν προτρέψει τόσα χρόνια το Κίεβο να έρθει σε συμφωνία με τη Μόσχα για το Ντονμπάς και την Κριμαία; Σε αντίθεση με την Ευρωπαϊκή Ενωση, η οποία προσπάθησε, οι ΗΠΑ δεν το έκαναν και έτσι δεν θα μάθουμε ποτέ. Αντίθετα, όταν το 2019 ο νεοεκλεγείς τότε πρόεδρος της Ουκρανίας Βολοντίμηρ Ζελένσκι επιχείρησε να θέσει τα θεμέλια για μια τέτοια συμφωνία, άρχισαν να εμφανίζονται στον αμερικανικό τύπο δημοσιεύματα που ανέφεραν πόσο δυσαρεστημένοι είναι οι Ουκρανοί εθνικιστές και πώς διαμαρτύρονται ενάντια στην προοπτική μιας συμφωνίας, ενώ η απεικόνιση (ακόμη και η φωτογραφική) του αμφιταλαντευόμενου Ζελένσκι δεν είχε καμία σχέση με τις σημερινές αγιογραφίες.

Το πώς φθάσαμε ως εδώ δεν είναι ένα θεωρητικό ζήτημα, αντιθέτως έχει τεράστια σημασία να δούμε με ειλικρίνεια τι συνέβη, αν πρόκειται να εμποδίσουμε την δυναμική της περαιτέρω κλιμάκωσης.  Μεγάλο «αν», γιατί πλέον το χάσμα είναι αβυσσαλέο. Μετά τις 24 Φεβρουαρίου, όσο περισσότερες ουκρανικές πόλεις και χωριά ισοπεδώνει ο ρωσικός στρατός, όσο περισσότεροι Ουκρανοί στρατιώτες δίνουν ηρωικές μάχες, όσο περισσότερες γυναίκες και παιδιά χάνουν τη ζωή τους και βλέπουν το μέλλον τους να καταστρέφεται από τις ρωσικές βόμβες, τόσο θα εξανεμίζεται η παραμικρή διάθεση για συγκερασμό συμφερόντων.

Ακριβώς αυτό είναι το εξαιρετικά επικίνδυνο σημείο των απερίσκεπτων εκκλήσεων για ανατροπή του Πούτιν και για απόλυτη επικράτηση του Κιέβου. Αν η δυτική κοινή γνώμη αποδεχθεί ότι αυτοί είναι οι στόχοι τότε οι πιέσεις, ήδη ισχυρότατες, προς την κατεύθυνση της κλιμάκωσης και της ευθείας συμμετοχής πολυάριθμων χωρών στις εχθροπραξίες, θα γίνουν αφόρητες. Καμία ενδιάμεση λύση δεν θα θεωρείται ικανοποιητική. Οσοι προειδοποιούν για τις συνέπειες, θα λοιδωρούνται.  

Εκεί θα ήταν χρήσιμη μια Ευρωπαϊκή Ένωση που συνειδητοποιεί τους περιορισμούς της γεωγραφίας και τα διδάγματα της ιστορίας και δεν έχει πάρει τ’ άρματα με στόχο την «αλλαγή καθεστώτος» στη Μόσχα. Ομως ο ρόλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε οποιαδήποτε απόπειρα συμβιβασμού δύσκολα θα είναι κάτι παραπάνω από διακοσμητικός. Αν η Ρωσία θελήσει να διαπραγματευθεί, θα στραφεί απευθείας στην Ουάσιγκτον, αν αναζητήσει μεσολαβητές θα απευθυνθεί σε τρίτες χώρες. Η Ευρωπαϊκή Ένωση ως αυτόνομος δρών και ως φορέας των αξιών της δημοκρατίας, της ειρήνης και της ευημερίας έχει θυσιαστεί στο βωμό του γεωπολιτικού ανταγωνισμού ανάμεσα στις ΗΠΑ και τη Ρωσία.  Το πιο εντυπωσιακό είναι ότι όλα αυτά, η επίσημη ρητορική τα αντιλαμβάνεται ως θρίαμβο.

Διευκρίνιση στις 4/4/2022: Για τον επανεξοπλισμό της Γερμανίας θα απαιτηθεί αναθεώρηση του συντάγματος όχι επειδή το σύνταγμα απαγορεύει τον εξοπλισμό της χώρας αλλά επειδή απαγορεύει, στο όνομα των ισοσκελισμένων προϋπολογισμών, το ύψος των δαπανών που απαιτούνται.

Το άρθρο Η βάρβαρη ρωσική εισβολή έστειλε (και) την Ευρώπη σ’ έναν τόπο χωρίς επιστροφή εμφανίστηκε πρώτα στο R•U.

«Θέλω να κερδίσω [σ.τ.μ. τις εκλογές] και έχω ελπίδες ότι μπορούμε να συνεργαστούμε για πολλά χρόνια ακόμα», δήλωσε την 1η Φεβρουαρίου ο Βίκτορ Όρμπαν μετά από συνομιλίες διάρκειας πέντε ωρών με τον Βλάντιμιρ Πούτιν. Ο Ούγγρος πρωθυπουργός, ο οποίος αναμένεται να κερδίσει για τέταρτη διαδοχική φορά τις εκλογές στις 3 Απριλίου, είπε ακόμη ότι είχε ταξιδέψει στη Μόσχα για μια «ειρηνευτική αποστολή». Έφυγε ευχαριστημένος, με ένα δισ. κυβικά μέτρα φυσικού αερίου που του υποσχέθηκε ως μπόνους ο Ρώσος πρόεδρος.

Ένα πρωινό, λίγο περισσότερο από ένα μήνα πριν τις γενικές εκλογές στην Ουγγαρία, ο Όρμπαν ξύπνησε ανακαλύπτοντας ότι πάνω από μια δεκαετία ρωσόφιλης εξωτερικής πολιτικής καταρρέει. Χρειαζόταν μια ξαφνική αλλαγή πολιτικής και έπρεπε να δώσει κάποιες εξηγήσεις στους ψηφοφόρους του. Πολλοί πλέον παραθέτουν ένα απόσπασμα από το «1984» του Όργουελ, λέγοντας ότι «ήμασταν πάντα σε πόλεμο με την Ευρασία». Κάτι που δεν είναι αβάσιμο.

12 συναντήσεις με τον Πούτιν σε 13 χρόνια

Μετά το 2010, ο Βίκτορ Όρμπαν ανακοίνωσε ότι είναι ανοιχτός για διαπραγματεύσεις με την Ανατολή και προσπάθησε να ενισχύσει τους δεσμούς της Ουγγαρίας με τη Ρωσία. Στο τελευταίο του ταξίδι στη Μόσχα, ο Ούγγρος πρωθυπουργός δήλωσε με υπερηφάνεια ότι είχε συναντήσει τον Πούτιν 12 φορές μέσα σε 13 χρόνια. Βαδίζοντας στα χνάρια του, ο υπουργός Εξωτερικών Πίτερ Σίγιαρτο έλαβε πρόσφατα από τον Ρώσο ομόλογό του Σεργκέι Λαβρόφ το βραβείο «Φίλος της Ρωσίας» (την υψηλότερη κρατική διάκριση για τους μη Ρώσους). Οι δύο κυβερνήσεις έχουν διανύσει ένα μακρύ δρόμο, και τον έστρωσαν με χάρες.

Η Rosatom, η κρατική εταιρεία πυρηνικής ενέργειας της Ρωσίας, σχεδιάζει να κατασκευάσει έναν πυρηνικό σταθμό ηλεκτροπαραγωγής στην Ουγγαρία που θα χρηματοδοτείται από ρωσικά δάνεια. Με την υποστήριξη της κυβέρνησης, η Ρωσική Διεθνής Τράπεζα Επενδύσεων μεταφέρθηκε στη Βουδαπέστη. Οι ολιγάρχες υποστηρικτές του Πούτιν και τα μέλη των οικογενειών τους θα μπορούν να αγοράσουν χρυσές βίζες. Η ουγγρική κυβέρνηση παρέδωσε στη Μόσχα και όχι στην Ουάσιγκτον τους Ρώσους εμπόρους όπλων που συνελήφθησαν στη Βουδαπέστη, παρά το ρητό αίτημα των Αμερικανών. Και η λίστα συνεχίζεται.

Ως αντάλλαγμα ήρθε το ρωσικό φυσικό αέριο, και το Φίντες, το κόμμα του Όρμπαν, μπόρεσε έτσι να συνεχίσει την εκστρατεία του για τη μείωση των λογαριασμών κοινής ωφέλειας. Ήταν τόσο σημαντικό γι’ αυτούς, ώστε μετά την εισβολή, την περασμένη εβδομάδα, ο υπουργός Εξωτερικών δήλωσε ότι θα υποστήριζε τυχόν κυρώσεις κατά της Ρωσίας, αλλά χωρίς να τεθούν σε κίνδυνο οι μειώσεις των τιμών του φυσικού αερίου. Το ίδιο μήνυμα περιλαμβανόταν και στην επιστολή του Κυβερνητικού Κέντρου Πληροφοριών προς όλους τους Ούγγρους πολίτες που εγγράφηκαν για εμβολιασμό κατά του Covid-19.

Όταν η πραγματικότητα χτύπησε την πόρτα

Ο Βίκτορ Όρμπαν έχει δηλώσει επανειλημμένα το γεωπολιτικό του πιστεύω: σκέφτεται με βάση το τρίγωνο Βερολίνο-Μόσχα-Κωνσταντινούπολη και έχει ακολουθήσει τα τελευταία χρόνια μια πολιτική ταλαντεύσεων. Έδωσε την πλασματική μάχη του εναντίον των Βρυξελλών με μεγάλη δημιουργικότητα, χωρίς ποτέ να επικρίνει πραγματικά τη Μόσχα, τον στρατηγικό αντίπαλο της Ε.Ε. Η Ουγγαρία του Όρμπαν θεωρούνταν όλο και περισσότερο το προκεχωρημένο φυλάκιο του Πούτιν στην Ε.Ε. και το ΝΑΤΟ· οι δυτικές μυστικές υπηρεσίες δεν εμπιστεύονταν πια τους Ούγγρους και η συγκέντρωση Ρώσων κατασκόπων στην Ουγγαρία αυξανόταν ραγδαία.

Επί χρόνια, τα μέσα ενημέρωσης που αναπαράγουν το αφήγημα της κυβέρνησης μας λένε ότι ο Πούτιν είναι φίλος και δεν υπάρχει κανένα πρόβλημα με τη Ρωσία. Και ξαφνικά, στις 24 Φεβρουαρίου, η πραγματικότητα τους χτύπησε την πόρτα.

Το τι ακριβώς συνέβη στα παρασκήνια είναι άγνωστο, αλλά είναι βέβαιο ότι ο Βίκτορ Όρμπαν, μετά τους αρχικούς του δισταγμούς, συμμορφώθηκε. Επέκτεινε την υποστήριξη της Ουγγαρίας σε όλες τις κυρώσεις κατά της Ρωσίας. Η ψευδαίσθηση ενός πολέμου κατά της Ε.Ε. καταρρίφθηκε από την πραγματικότητα του πολέμου, και ο Όρμπαν δεν είχε άλλη επιλογή από το να προσαρμοστεί. Ωστόσο δήλωσε ότι δεν θεωρεί ορθολογικές τις κυρώσεις –καθώς βλάπτουν και την ουγγρική οικονομία. Αλλά σημείωσε ότι δεν υπάρχει πλέον χώρος για τέτοιου είδους προβληματισμούς.

Μπερδεμένοι ψηφοφόροι

Οι Ούγγροι ψηφοφόροι έχουν μάθει να είναι Ρωσόφιλοι και κατά της ΕΕ. Αυτή η αναστροφή τους δίχασε.

Υπάρχει και το γεγονός ότι οι σχέσεις της ουγγρικής κυβέρνησης με την Ουκρανία έχουν επιδεινωθεί τα τελευταία χρόνια, ειδικά εξαιτίας του ουκρανικού νόμου για τη γλώσσα [νόμος με τον οποίο η ουκρανική γλώσσα επιβλήθηκε ως η μοναδική κρατική γλώσσα και τα δικαιώματα των μειονοτικών γλωσσών όπως τα ρώσικα και τα ουγγρικά υποχώρησαν], ο οποίος επηρεάζει τους Ούγγρους της Υπερκαρπαθίας, στη δυτική Ουκρανία. Στις αρχές Φεβρουαρίου, σε έναν προπαγανδιστικό ιστότοπο εμφανίστηκε ένα άρθρο σχετικό με τον νόμο για τη γλώσσα και τις επιθέσεις κατά της ουγγρικής μειονότητας στην Ουκρανία, με τίτλο «Η υποστήριξη στην Ουκρανία είναι προδοσία». Μετά την έναρξη του πολέμου ο τίτλος άλλαξε σε «Υποστήριξη στην Ουκρανία;».

Η βιασύνη και η ασχετοσύνη είναι προφανείς: ποτέ στο παρελθόν η επίσημη κυβερνητική προπαγάνδα δεν ήταν τόσο ασταθής και χαοτική. Μέρα με τη μέρα γίνονται αντιφατικές δηλώσεις, με τις κυβερνητικές ανακοινώσεις και τα κυβερνητικά ΜΜΕ να είναι εκτός συγχρονισμού. Είναι αλήθεια ότι τα μέσα ενημέρωσης μας λένε περισσότερα για το τι θέλει να επικοινωνήσει η κυβέρνηση στο εκλογικό της σώμα: στην κρατική τηλεόραση και στις φιλοκυβερνητικές σελίδες στο Facebook συνεχίζεται ακόμα η μετάδοση του ρωσικού αφηγήματος, και οι «ειδικοί» της κυβέρνησης υποστηρίζουν μπροστά στις κάμερες με σοβαρό ύφος ότι η Ουκρανία προκάλεσε τον πόλεμο.

Και με τους δύο, και μόνος του

Ο Όρμπαν προσπαθεί να σηματοδοτήσει «επισήμως» ότι, είτε με μεγάλη συναίνεση είτε χωρίς, ακολουθεί τον δικό του δρόμο. Η Ουγγαρία, σε αντίθεση με άλλες χώρες της ΕΕ, δεν στέλνει όπλα στην Ουκρανία, ούτε καν επιτρέπει μεταφορές όπλων. Όλ’ αυτά γίνονται με το σκεπτικό ότι διαφορετικά θα εμπλεκόταν η Ουγγαρία στον πόλεμο. Εν τω μεταξύ, η προεκλογική εκστρατεία βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη και ο υποψήφιος πρωθυπουργός της αντιπολίτευσης Πίτερ Μάρκι-Ζάι σπιλώνεται από την κυβέρνηση με την κατηγορία ότι θέλει να στείλει Ούγγρους στρατιώτες στην Ουκρανία.

Είναι ενδιαφέρον το πόσο σημαντική έχει γίνει ξαφνικά για την ουγγρική κυβέρνηση η ασφάλεια, δεδομένου ότι όταν ξέσπασε ο πόλεμος, αυτή εξακολουθούσε να διαλαλεί ότι οι ουγγρικές αμυντικές δυνάμεις ήταν ικανές να υπερασπιστούν τη χώρα. Με βάση αυτόν τον ισχυρισμό, ο Ούγγρος πρωθυπουργός αρνήθηκε να αναπτύξει περισσότερα στρατεύματα του ΝΑΤΟ στη χώρα, ενώ όλα τα κράτη μέλη του ΝΑΤΟ κοντά στην Ουκρανία υποδέχθηκαν τους στρατιώτες με ανοιχτές αγκάλες. Λίγες μέρες αργότερα, μέχρι και η αποστολή όπλων θεωρούνταν επικίνδυνη, ενώ ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης Ζολτ Σεμγιέν δήλωσε ότι αν εκτοξευόταν ένας πύραυλος από το Μίσκολτς, η πόλη της ανατολικής Ουγγαρίας σύντομα θα ισοπεδωνόταν.

Όλ’ αυτά δείχνουν ότι ο Βίκτορ Όρμπαν έχει πλησιάσει περισσότερο την ΕΕ αλλά συνεχίζει να κάνει χάρες στον Πούτιν, και ως εκ τούτου στη βάση των  ψηφοφόρων του, στους οποίους επαινεί τον Ρώσο αυταρχικό ηγέτη εδώ και μια δεκαετία.

Την Τρίτη εκδηλώθηκε άλλη μια αντιφατική συμπεριφορά. Στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, οι ευρωβουλευτές του κόμματος Φίντες ψήφισαν ότι η ρωσική επενδυτική τράπεζα πρέπει να απομακρυνθεί και ότι οι πυρηνικές συνεργασίες με τη Rosatom πρέπει να σταματήσουν. Αυτό θα σήμαινε το τέλος του έργου του πυρηνικού σταθμού ηλεκτροπαραγωγής Paks 2. Ωστόσο, η κυβέρνηση δεν φαίνεται να έλαβε σοβαρά υπόψη την απόφαση. Την επόμενη μέρα, ο υπουργός του Γραφείου του Πρωθυπουργού Γκέργκελι Γκούλας δήλωσε ότι ο πυρηνικός σταθμός θα κατασκευαστεί και η τράπεζα θα παραμείνει.

Αυτοί δεν είναι κανονικοί πρόσφυγες

Μια ακόμη θεαματική στροφή από την ουγγρική κυβέρνηση, που δεν ενέχει παρόμοιο πολιτικό ρίσκο: το 2015 η κυβέρνηση έχτισε έναν φράχτη, φυλάκισε πρόσφυγες που δραπέτευσαν από τον πόλεμο και διεξήγαγε μια εκστρατεία μίσους εναντίον τους. Τα κρατικά μέσα ενημέρωσης κατακλύζονταν από την απειλή της ισλαμικής τρομοκρατίας, ενώ Χριστιανοί που ξέφυγαν από τρομοκράτες ή από καθεστώτα που τους καταδίωκαν επαναπροωθήθηκαν στη Σερβία.

Το 2022 αντιθέτως, οποιοσδήποτε μπορεί να έρθει από την Ουκρανία χωρίς έγγραφα, ενώ αυτό θα μπορούσε να εγκυμονεί τους ίδιους σημαντικούς κινδύνους για την εθνική ασφάλεια όπως στην περίπτωση κάποιου που έρχεται από τη Συρία χωρίς έγγραφα. Η κυβέρνηση προτρέπει τους πάντες να βοηθήσουν, και καλωσορίζουμε όσους φεύγουν από τον πόλεμο με ανοιχτές αγκάλες.

Η διαφορά μεταξύ των προσφύγων του 2015 και του 2022 είναι προφανής: το χρώμα του δέρματός τους. Είναι αδιαμφισβήτητο ότι η αντίληψη για τους πρόσφυγες από τις δύο κρίσεις εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό απ’ αυτό, ακόμα κι αν η ουγγρική κυβέρνηση τους παρουσιάζει ως γείτονες «παρόμοιου πολιτισμού», οπότε η κατάσταση είναι διαφορετική.

Το 2015, το υποκριτικό ερώτημα τέθηκε συχνά από την πλευρά της κυβέρνησης: Γιατί οι άνθρωποι δεν καταφεύγουν από τις συγκρούσεις στη Μέση Ανατολή σε γειτονικές χώρες; Γνώριζαν πολύ καλά ότι οι περισσότεροι απ’ αυτούς κατέφευγαν στους γείτονές τους, όπως στην περίπτωση της περιοχής του Σαχέλ στη βόρεια Αφρική: μόνο μια μειοψηφία ανθρώπων κατευθύνθηκε προς την Ευρώπη. Εκατοντάδες χιλιάδες Ουκρανοί κάνουν το ίδιο: καταφεύγουν στην Πολωνία, την Ουγγαρία, τη Ρουμανία. Αλλά δεν υπάρχει λόγος να μην συνεχίσουν το ταξίδι τους προς πιο μακρινές χώρες με την ελπίδα μιας καλύτερης ζωής, αν έχουν αναγκαστεί να φύγουν ενώ η πατρίδα τους καταστρέφεται.

Το άρθρο Ανταπόκριση από Βουδαπέστη: Τα δύο πρόσωπα του Όρμπαν εμφανίστηκε πρώτα στο R•U.

Το άρθρο δημοσιεύτηκε πρώτα στο Politicus.

Με αυτά τα λόγια φέρεται να έκλεισε στο προχθεσινό (9.3.22) υπουργικό συμβούλιο ο πρωθυπουργός σοβαρή ενδοκυβερνητική κόντρα που εκδηλώθηκε, ζητώντας από τον υπουργό Δικαιοσύνης Κώστα Τσιάρα να μην επιμείνει στο νομοσχέδιο του υπουργείου για την προστασία των μαρτύρων δημοσίου συμφέροντος (whistleblowers).

Σύμφωνα με τη σχετική εισήγηση, το νομοσχέδιο καταρτίστηκε κατ’ επιταγήν οδηγίας της Ε.Ε. με στόχο την εναρμόνιση του εθνικού δικαίου προς το ενωσιακό. Αποβλέπει στην ενθάρρυνση μαρτύρων δημοσίου συμφέροντος να αποκαλύπτουν μέσω επίσημων διαύλων παραβατικές συμπεριφορές, καθώς και στη δημιουργία ενός αποτελεσματικού πλέγματος προστασίας αυτών των μαρτύρων.

Με το άκουσμα της πρότασης εξεγέρθηκαν οι υπουργοί Μάκης Βορίδης, Άδωνις Γεωργιάδης και Θάνος Πλεύρης, δηλαδή η τριανδρία η προερχόμενη από το ΛΑ.Ο.Σ., αν και σύμφωνα με άλλες πληροφορίες συμπαρατάχθηκε μαζί τους και ο Βασίλης Κικίλιας. Στην τελική φάση της συζήτησης, εναντίον της κατάθεσης του νομοσχεδίου τοποθετήθηκε ενεργά και ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης Παναγιώτης Πικραμένος. Το σκεπτικό της διαμαρτυρίας τους δεν ήταν ουδέτερο, αφορούσε ρητά την υπόθεση Novartis και τους προστατευόμενους μάρτυρες που παρουσίασε η δικαιοσύνη, τους οποίους συχνά στο παρελθόν έχουν αποκαλέσει «κουκουλοφόρους». Διατυπώθηκε μάλιστα στο υπουργικό συμβούλιο η εκτίμηση ότι χάρη στις ρυθμίσεις του νομοσχεδίου θα επεκτεινόταν η προστασία που έχει δοθεί στους συγκεκριμένους μάρτυρες.

Ο υπουργός Δικαιοσύνης επέμεινε ότι πρόκειται για υποχρεωτική εφαρμογή του ενωσιακού δικαίου, προσπάθησε ωστόσο να αποστασιοποιηθεί αναφέροντας ότι δεν πρόκειται για δική του επιλογή, αλλά ότι «πιέζεται από τη Διεθνή Διαφάνεια». Ομολόγησε δηλαδή εμμέσως ότι η ελληνική κυβέρνηση χρειάζεται να δεχτεί πιέσεις τρίτων προκειμένου να εφαρμόσει το ευρωπαϊκό δίκαιο.

Είναι γεγονός ότι το ελληνικό τμήμα της διεθνούς ΜΚΟ «Διεθνής Διαφάνεια» έχει από τον Σεπτέμβριο του 2020 καταθέσει εμπεριστατωμένες προτάσεις για την ποιοτική ενσωμάτωση της οδηγίας για την προστασία των whistleblowers. Στην πορεία, όταν διαπίστωσε ότι οι εργασίες της αρμόδιας νομοπαρασκευαστικής επιτροπής πελαγοδρομούσαν, πήρε την πρωτοβουλία μαζί με το παρατηρητήριο VouliWatch και το Reporters United να συστήσουν την πρωτοβουλία #Μιλήστε, με τη συμμετοχή 19 οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών, μεταξύ των οποίων η Διεθνής Αμνηστία, η Ελληνική Ένωση για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου και ο Οργανισμός Ανοιχτών Τεχνολογιών – ΕΕΛ/ΛΑΚ. Η πρωτοβουλία είχε στείλει επιστολές στον πρωθυπουργό και στον υπουργό Δικαιοσύνης ζητώντας την επιτάχυνση των διαδικασιών ενσωμάτωσης της οδηγίας, στις οποίες δεν δόθηκε απάντηση.

Επίσης, οι ενδιαφερόμενες οργανώσεις  ζήτησαν επανειλημμένα να τους δοθεί η ευκαιρία να εκφράσουν στη νομοπαρασκευαστική επιτροπή τις θέσεις τους για την ενσωμάτωση της οδηγίας στο ελληνικό δίκαιο, αλλά οι σχετικές προτάσεις απορρίφθηκαν.

Γίνεται λοιπόν φανερό ότι το υπουργείο Δικαιοσύνης φρόντισε με επιμέλεια να ενσωματώσει με τον πλέον ανώδυνο τρόπο την ευρωπαϊκή οδηγία, αλλά το γεγονός  αυτό ουδόλως εμπόδισε τουλάχιστον πέντε μέλη της κυβέρνησης να εναντιωθούν ακόμα και στην απολύτως ελεγχόμενη εκδοχή της.

Μπορεί λοιπόν να κέρδισαν μια φτηνή μάχη στο υπουργικό συμβούλιο, ουσιαστικά όμως προέβησαν σε μια συνταρακτική ομολογία:  Ότι η άποψή τους περί μαρτύρων δημόσιου συμφέροντος έρχεται σε πλήρη αντίθεση με την ευρωπαϊκή νομοθεσία.

«Κώστα, άσ’ το αυτό το θέμα να το συζητήσουμε άλλη φορά».

Το άρθρο Μητσοτάκης για whistleblowers: «Κώστα, ασ’ το να το συζητήσουμε άλλη φορά» εμφανίστηκε πρώτα στο R•U.

Από τη μέρα της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία, τίποτα πια δεν είναι ίδιο στην Πολωνία.

Στην Πολωνία, μια χώρα που επιβίωσε για περισσότερα από 40 χρόνια ως κράτος δορυφόρος της Σοβιετικής Ένωσης, οι απόψεις απέναντι στη Ρωσία είναι διχασμένες. Για την ελίτ, η γνώση του ρωσικού πολιτισμού – ο κινηματογράφος, η λογοτεχνία, η μουσική- είναι θεμελιώδης. Ένας μορφωμένος Πολωνός πρέπει να γνωρίζει τη λογοτεχνία του Ντοστογιέφσκι και τις συμφωνίες του σοβιετικού συνθέτη Σοστακόβιτς. Από την άλλη, κυριαρχεί τεράστια δυσαρέσκεια προς τον αυταρχικό ιμπεριαλιστή Πούτιν. Με λίγα λόγια; Ρωσία, ένας σπουδαίος λαός, μια άθλια κυβέρνηση.

Αυτό που επίσης υπάρχει είναι η κληρονομιά της ιστορίας, της ρωσικής καταπίεσης, των Πολωνών που στάλθηκαν στη Σιβηρία, της καταστροφής της διανόησης, της εξαναγκαστικής «ρωσοποίησης». Κι υπάρχει και η κληρονομιά της Μόσχας, η οποία πιστεύει ότι είναι ανώτερη από τους γείτονές της, άρα εκείνοι πρέπει να ζουν ή να πεθαίνουν ανάλογα με την επιθυμία της Ρωσίας. Αυτός είναι κι ο λόγος που για τους Πολωνούς ιδανικοί σύμμαχοι είναι οι ΗΠΑ και το ΝΑΤΟ. Είναι μεγάλοι, είναι ισχυροί, είναι αποτρεπτικοί. Έχοντας αυτούς στο πλευρό του μπορεί κανείς να αισθάνεται πιο ασφαλής όταν αντιμετωπίζει την απρόβλεπτη Ρωσία, παρά όταν βρίσκεται ανάμεσα σε διπλωμάτες από τις Βρυξέλλες.

Η έκπληξη από τη Γερμανία

Όταν ο Πούτιν επιτέθηκε στην Ουκρανία, κάποιοι Πολωνοί έγνεψαν ανακουφισμένοι και είπαν: «Δεν σας τα λέγαμε;». Πέρα απ’ αυτή τη σκανδαλοθηρική διάθεση, η προσοχή του κοινού στράφηκε για πρώτη φορά στην ευρωπαϊκή πολιτική. Αρχικά, υπήρξαν οι διαπραγματεύσεις για την κλιμάκωση των κυρώσεων: Θα αποκλειστεί η Ρωσία από το SWIFT ή όχι; Τι θα γίνει με τον αγωγό αερίου Nord Stream 2; Και αμέσως μετά ήρθε η απροσδόκητη αλλαγή της αμυντικής πολιτικής της Γερμανίας, για εξοπλισμούς 100 δισ. ευρώ με σκοπό την αποτροπή της ρωσικής επιθετικότητας.

Αυτό ήταν κάτι που δεν περίμενε κανείς στη Βαρσοβία. Σίγουρα όχι τα φιλοκυβερνητικά μέσα ενημέρωσης, τα οποία επιτίθενται μέρα νύχτα στο Βερολίνο και τώρα ξαφνικά έχασαν έδαφος μέσα σε μια μέρα, μπροστά στην αποφασιστικότητα της Γερμανίας. Οι αντιγερμανοί πολιτικοί έπρεπε να καταπιούν ταπεινωμένοι αυτή την πικρή αλήθεια. Μετά από μία και πλέον εβδομάδα πολέμου στην Ουκρανία, ακόμη κι ένας δημόσιος ψίθυρος αντιευρωπαϊκού συναισθήματος μπορεί να προκαλέσει χιονοστιβάδα κριτικής, αφού τώρα η Δύση φαίνεται πως ξύπνησε.

Η Πολωνία είναι μια χώρα 38 εκατομμυρίων κατοίκων στα ανατολικά σύνορα της ΕΕ και στην ανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ. Εδώ και επτά χρόνια κυβερνάται από το αντιευρωπαϊκό κόμμα Νόμος και Δικαιοσύνη. Δεν είναι τυχαίο ότι το τοπίο της Πολωνίας τα τελευταία χρόνια περιλαμβάνει κατάφωρη περιφρόνηση των αποφάσεων του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, αντιευρωπαϊκό λαϊκισμό, ενστάλαξη φόβου στην κοινωνία για ανύπαρκτους πρόσφυγες, ξενοφοβία, παραβίαση των δικαιωμάτων των γυναικών και διώξεις της ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητας. Τα δικαστήρια είναι πολιτικοποιημένα και τα ευρωπαϊκά κονδύλια για την αντιμετώπιση της πανδημίας έχουν ανασταλεί λόγω παραβιάσεων των αρχών του κράτους δικαίου. Η πολωνική κυβέρνηση έχει επιτύχει με μαεστρία την αντιγραφή των βημάτων του ούγγρου φίλου της Βίκτορ Όρμπαν, ο οποίος αποτελεί πρότυπο για το πώς να τσακώνεται κανείς με την αντιπαθέστατη ΕΕ.

Υποστηρικτής της ΕΕ σε μια νύχτα

Η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία επέτρεψε στην κυβέρνηση να παίξει ένα χαρτί που δεν είχε εμφανίσει ποτέ μέχρι τώρα στο τραπέζι: το χαρτί ενός φιλοευρωπαϊκού κράτους, ανοιχτού σε συμμαχίες, παρότι στην πραγματικότητα παραμένει ένα καταπιεστικό καθεστώς. Ήδη την πρώτη μέρα του πολέμου, σε μια διαδήλωση έξω από τη ρωσική πρεσβεία στη Βαρσοβία, άκουσα διαμαρτυρίες όταν ένας από τους ομιλητές αναφέρθηκε στη Γερμανία. Αχ, οι Γερμανοί… Κοντόφθαλμοι, χειραγωγούμενοι από τον Πούτιν, εξαρτημένοι από το ρωσικό αέριο (από το οποίο, παρεμπιπτόντως, η Πολωνία εξακολουθεί να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό). Όμως τώρα η γερμανική στροφή 180 μοιρών έχει αποστομώσει τέτοιου είδους επικριτές. Η κοινή γνώμη της Βαρσοβίας πιστεύει ότι μπροστά στον κίνδυνο οι Γερμανοί έδειξαν ότι έχουν την πολυτέλεια να δρουν αποφασιστικά.

Οι καλοί μετανάστες και οι άλλοι

Από το καλοκαίρι του 2021 υπάρχει έντονη αντιπαράθεση στα σύνορα της Πολωνίας με τη Λευκορωσία. Οι Πολωνοί δεν επιτρέπουν την είσοδο σε μετανάστες που έχει φέρει στη Λευκορωσία το καθεστώς Λουκασένκο. Οι άνθρωποι του δικτάτορα τους μαζεύουν από όλα τα μέρη του κόσμου, τη Συρία, το Αφγανιστάν και την Υεμένη και τους σπρώχνουν στα σύνορα με την Πολωνία. Στην πολωνική πλευρά η συνοριακή λωρίδα -πλάτους αρκετών χιλιομέτρων- έχει αποκοπεί από ανθρωπιστική βοήθεια και είναι απροσπέλαστη από δημοσιογράφους. Οι πολωνοί συνοριοφύλακες συλλαμβάνουν τους πρόσφυγες και τους στέλνουν πίσω στη Λευκορωσία, αγνοώντας τις διαμαρτυρίες πολιτών και ανθρωπιστικών οργανώσεων.

Ωστόσο, τη δεύτερη μέρα της ρωσικής επίθεσης, τα πολωνικά σύνορα ξαφνικά άνοιξαν. Ένα κύμα μεταναστών από την Ουκρανία άρχισε να φτάνει στην Πολωνία και χιλιάδες Πολωνοί έτρεξαν να βοηθήσουν, να προσφέρουν ρούχα και τρόφιμα, να μεταφέρουν ουκρανικές οικογένειες στη χώρα. Η Πολωνία, η οποία για πάνω από έξι μήνες έδιωχνε συστηματικά τους μετανάστες που έφταναν από τη Λευκορωσία, ξαφνικά άνοιξε τις πύλες της στους μετανάστες από την Ουκρανία. Μέσα στις πρώτες ημέρες του πολέμου, σχεδόν 600.000 ουκρανοί πολίτες μπήκαν στη χώρα. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις ο αριθμός θα ξεπεράσει τα πέντε εκατομμύρια. Καμία χώρα στην Ευρώπη δεν έχει υποδεχτεί τέτοιο πλήθος μεταναστών σε τόσο σύντομο διάστημα.

Ορισμένοι δυτικοί δημοσιογράφοι παρουσιάζουν την κατάσταση στα σύνορα ως ένα παράδειγμα ρατσισμού, κατηγορώντας τους Πολωνούς ότι προτιμούν την είσοδο των λευκών, χριστιανών Ουκρανών, όχι όμως μεταναστών από τον αραβικό κόσμο ή την Αφρική.

Αυτό αποτελεί μονάχα ένα μέρος της αλήθειας και για να γίνει κατανοητό πρέπει να υπάρχει αντίληψη της γενικότερης κατάστασης. Οι Ουκρανοί βρίσκονται στην Πολωνία εδώ και πολύ καιρό και περισσότεροι από ένα εκατομμύριο απ’ αυτούς συμμετέχουν νόμιμα στην αγορά εργασίας. Τα ΑΤΜ και τα μηχανήματα έκδοσης εισιτηρίων στη Βαρσοβία περιλαμβάνουν την ουκρανική γλώσσα και δεν υπάρχει ούτε ένας άνθρωπος στην Πολωνία που να μην γνωρίζει μια ουκρανική οικογένεια. Συνεπώς, αυτοί οι μετανάστες πολέμου είναι πολύ πιο οικείοι από ό,τι οι  νεοεισερχόμενοι από άλλες χώρες και η ομοιότητα ανάμεσα στις δύο γλώσσες λειτουργεί επίσης βοηθητικά.

Ωστόσο, δεν είναι όλοι οι Πολωνοί φιλικοί προς όσους καταφθάνουν από την Ουκρανία. Μέσα σε μια νύχτα, η Πολωνία έγινε το σκηνικό ενός τεράστιου πολέμου παραπληροφόρησης από τη Ρωσία. Εμπνεόμενοι από τρολ με διασυνδέσεις στη Ρωσία, οι πολωνοί εθνικιστές έχουν αρχίσει να συμπεριφέρονται επιθετικά απέναντι στους νεοφερμένους με διαφορετικό χρώμα δέρματος. Έχει η κυβέρνηση κάποιου είδους έλεγχο επί των εθνικιστών και των δεσμών τους με τη Ρωσία; Κανείς δεν γνωρίζει την απάντηση σε αυτό το ερώτημα.

Ατμόσφαιρα που θυμίζει πόλεμο

Την ίδια στιγμή, στην Πολωνία ο μεγάλος διωγμός του ρωσικού στοιχείου συνεχίζεται. Ρώσοι συνθέτες όπως ο Σοστακόβιτς και ο Τσαϊκόφσκι διαγράφηκαν από το πρόγραμμα ενός φεστιβάλ της Εθνικής Φιλαρμονικής στη Βαρσοβία. Το τοπικό μπαλέτο ανακοινώνει με υπερηφάνεια ότι δεν υπάρχουν Ρώσοι πολίτες στο πρόγραμμά του. Νέοι άνδρες κατατάσσονται σε μια λεγεώνα ξένων για να πολεμήσουν στην Ουκρανία. Φαντάζομαι ότι η κατάσταση μοιάζει με το τέλος του καλοκαιριού του 1939, από πολλές απόψεις. Η ατμόσφαιρα θυμίζει ήδη πόλεμο.

Τι άλλο έχει αλλάξει στην Πολωνία; Η στάση απέναντι στην Ουγγαρία και την ακροδεξιά. Μέχρι τώρα, ο Βίκτορ Όρμπαν παρουσιαζόταν ως φίλος της κυβέρνησης, ως πολιτικός σύμμαχος στον αγώνα κατά της ΕΕ. Πλέον, αυτή η συμμαχία έχει γίνει άβολη, μετά τη δήλωσή του Όρμπαν ότι δεν θα επιτρέψει την αποστολή όπλων στην Ουκρανία μέσω Ουγγαρίας και μετά τις πληροφορίες ότι όλες οι χώρες της ΕΕ που ήταν μέρος του σοβιετικού μπλοκ θα στείλουν στρατιωτική βοήθεια στο Κίεβο, με εκκωφαντική εξαίρεση την Ουγγαρία. Η φιλία με τον Όρμπαν δεν μπορεί πλέον να εξηγηθεί με προπαγανδιστικά τρικ από τα  κυβερνητικά μέσα ενημέρωσης. Το ίδιο ισχύει και για τη γαλλίδα Λεπέν και τον ιταλό Σαλβίνι. Οι σύμμαχοι του Πούτιν αντιμετωπίζονται με εχθρότητα στην Πολωνία.

Κι έπειτα είναι και το θέμα του κορονοϊού. Είναι σαν να μην υπάρχει. Η πανδημία εξαφανίστηκε ως δια μαγείας. Έχει σχεδόν πάψει να υφίσταται στα μέσα μαζικής ενημέρωσης και στο ραντάρ της κοινωνίας. Εξακολουθούμε να μεταδίδουμε τον ιό, εξακολουθούμε να φοράμε μάσκες και να κάνουμε τεστ, αλλά κανένας δεν ενδιαφέρεται πια για την πανδημία. Πόσα κρούσματα υπάρχουν; Πόσοι άνθρωποι πεθαίνουν; Το θέμα έχει περάσει στο περιθώριο εξαιτίας της μεγαλύτερης και πιο επικίνδυνης απειλής που αναδύθηκε τις τελευταίες ημέρες: του γείτονα από την Ανατολή. Του Πούτιν, ενός παρανοϊκού αυτοκράτορα με το δάχτυλο στο κουμπί των πυρηνικών.

Το άρθρο Ανταπόκριση από Βαρσοβία: Η εβδομάδα που άλλαξε τα πάντα στην Πολωνία εμφανίστηκε πρώτα στο R•U.

Ο πόλεμος στην Ουκρανία είναι εγκληματικός και ο αυτουργός του, το ισχυρό Κρεμλίνο της Μόσχας, είναι ένας αδίστακτος εγωπαθής. Όμως, σύμφωνα με την πικρή διαλεκτική της στρατιωτικής ισχύος, ο Βλαντίμιρ Πούτιν είναι επίσης αυτός που μέσα σε λίγες μέρες κατάφερε να ενώσει τον κόσμο της Ευρώπης όπως δεν το κατάφεραν ποτέ οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις.

Αυτό δεν το μαρτυρούν μόνο οι ουκρανικές σημαίες που κυματίζουν από εκατομμύρια διαδηλωτές σε πολλές ευρωπαϊκές πόλεις. Οι ίδιες οι κυβερνήσεις τους επιδεικνύουν αυτή την πραγματικότητα. Είτε πρόκειται για τις κυρώσεις, οι οποίες βλάπτουν εξίσου την ίδια τους την οικονομία, είτε για βοήθεια σε πρόσφυγες και αποστολές όπλων προς τον αγωνιζόμενο ουκρανικό στρατό, ξαφνικά οι ηγέτες της ΕΕ παίρνουν αποτελεσματικές αποφάσεις. Είναι σαν να μην υπήρξε ποτέ ο κατα τα άλλα κουραστικός και συχνά περιττός ανταγωνισμός για υποτιθέμενα εθνικά συμφέροντα μεταξύ των 27 κρατών της ΕΕ. Ακόμα και ο αιώνιος ταραξίας Βίκτορ Όρμπαν της Ουγγαρίας έχει υποκύψει στην πίεση της κατάστασης.

Η τραγωδία του πολέμου έρχεται χέρι χέρι με μια μεγαλοπρεπή ευκαιρία. Επειδή η στήριξη από τις ΗΠΑ θα μπορούσε να τελειώσει με τις επόμενες εκλογές (και την ενδεχόμενη  νίκη του Τραμπ και τους πουτινικούς υποστηρικτές του), αυτό που πριν ήταν στην καλύτερη περίπτωση ένα φιλόδοξο πρότζεκτ, τώρα μοιάζει επιτακτικό. Η ΕΕ ως οικονομική δύναμη πρέπει εξ ανάγκης να χειραφετηθεί και στρατιωτικά. Η αμυντική ένωση -το παλιό και απελπισμένο όνειρο των ιδρυτών της Ευρωπαϊκής Κοινότητας- ξαφνικά φαίνεται εφικτό. Ωστόσο, κάτι τέτοιο θα πετύχει μόνο αν οι κυβερνήσεις της Ευρώπης εγκαταλείψουν την προηγούμενη εθνικά στενόμυαλη λογική τους και εφαρμόσουν μια θεμελιώδη μεταρρύθμιση του Συντάγματος της ΕΕ.

Η αναγκαιότητα του εγχειρήματος αποδεικνύεται από την ανακοίνωση του γερμανού Καγκελάριου Σολτς ότι η Bundeswehr (γερμανικές Ένοπλες Δυνάμεις) θα αναβαθμιστεί ριζικά. Μια οικονομικά ισχυρή Γερμανία που θα αποκτούσε και στρατιωτική υπεροχή φέρνει κακές αναμνήσεις από το παρελθόν και πολλές ευρωπαϊκές χώρες ούτε μπορούν, αλλά ούτε θέλουν να δεχτούν μια τέτοια εξέλιξη. Εάν όμως τα γερμανικά δισεκατομμύρια επενδυθούν όχι σε έναν γερμανικό, αλλά σε έναν ενοποιημένο ευρωπαϊκό στρατό, τότε θα ήταν σίγουρα πιο ευπρόσδεκτα από τους εταίρους της ΕΕ. Ένας κοινός ευρωπαϊκός στρατός, παρ’ όλα αυτά, απαιτεί μια κεντρική εξουσία ικανή να παίρνει αποφάσεις. Δεν πρέπει εντολές σε στρατηγούς να παγώνουν την κρίσιμη στιγμή εξαιτίας της δυνατότητας μεμονωμένων κυβερνήσεων να ασκούν βέτο. Για να επιτευχθεί ασφάλεια και κοινή εξωτερική πολιτική, τα μέλη της ΕΕ πρέπει να εγκαταλείψουν την αρχή της ομοφωνίας. Θα ήταν ακόμα καλύτερο αν καθιέρωναν κάποιο είδος κεντρικής κυβέρνησης.

Ωστόσο, αποφάσεις που λαμβάνονται κατ’ αυτόν τον τρόπο και αφορούν τη χρήση όπλων, την προστασία των συνόρων και, τελικά, την επιλογή ανάμεσα στον πόλεμο και την ειρήνη, απαιτούν τον έλεγχο ενός εκλεγμένου κοινοβουλίου. Εξουσία χωρίς έλεγχο οδηγεί σε κατάχρηση εξουσίας. Η λογοδοσία και η διαμόρφωση ελεγκτικών μηχανισμών είναι απαραίτητα στο πλαίσιο της στρατιωτικής ενοποίησης της ΕΕ. Διαφορετικά, οι ευρωπαϊκές αξίες στις οποίες τόσο συχνά γίνονται επικλήσεις θα εκφυλιστούν σε απλή φλυαρία. Το ρίσκο της δημοκρατίας έχει αποκαλυφθεί ήδη από τα 450 εκατομμύρια ευρώ που διατέθηκαν σε πολεμική υποστήριξη για την Ουκρανία. Η λεγόμενη, σε οργουελική γλώσσα, «ειρηνευτική διευκόλυνση» που εξυπηρετεί τον σκοπό αυτό εγκρίθηκε μόνο από τις κυβερνήσεις της ΕΕ. Δεν υπήρξε κανένας κοινοβουλευτικός έλεγχος.

Εάν αποφασίσουμε ότι πρέπει να κινηθούμε προς μια αμυντική ένωση, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο θα πρέπει να μετατραπεί σε θεσμό πραγματικής εκπροσώπησης των Ευρωπαίων πολιτών, με όλα τα παρεπόμενα δικαιώματα ελέγχου και λογοδοσίας. Αυτό θα μπορούσε να γίνει εφικτό μόνο αν τα μέλη του εκλέγονται από όλη την ΕΕ μέσω διακρατικών λιστών. Μέχρι στιγμής, είναι απλώς μια συνέλευση εθνικών κομματικών αντιπροσωπειών που είναι υπόχρεες μόνο στις εκλογικές τους περιφέρειες και στους αρχηγούς των κομμάτων τους, αντί να προτάσσουν το ευρωπαϊκό κοινό καλό.

Όλα αυτά μπορεί να ακούγονται εκ πρώτης ουτοπικό. Όμως ποτέ στο παρελθόν οι δεν συνέτρεχαν στο πεδίο τόσες πολλές προϋποθέσεις για τη ρεαλιστική υλοποίησή τους. Αν δεν υπάρξουν αντίστοιχες μεταρρυθμίσεις, η Ευρώπη θα παραμείνει εξαρτημένη και ευάλωτη σε εκβιασμούς.

Το άρθρο Ο πόλεμος στην Ουκρανία επιβάλλει την πολιτική ενοποίηση της Ευρώπης εμφανίστηκε πρώτα στο R•U.

Μετά τη δημοσίευση του ρεπορτάζ, η Ανταποδοτική απέστειλε εξώδικο εναντίον μου και εναντίον του inside story με το οποίο ζητούσε την απόσυρση του άρθρου. Το άρθρο δεν αποσύρθηκε και λίγο αργότερα η εταιρεία άσκησε αγωγή σε βάρος τόσο του μέσου ενημέρωσης όσο και σε εμένα προσωπικά.

Για τις παραπάνω εξελίξεις και το γεγονός της αγωγής έχω ήδη γράψει σε άλλο ρεπορτάζ που έκανα στο Reporters United, τον Δεκέμβριο του 2020, όταν αποκαλύψαμε έγγραφο της Διοίκησης που ζητούσε να μην ανανεωθεί η άδεια της εταιρείας, αφού εκείνη απέτυχε σχεδόν καθολικά στους στόχους ανακύκλωσης συσκευασιών. Δημοσιοποιήσαμε το γεγονός της αγωγής για λόγους διαφάνειας, ώστε οι αναγνώστες να γνωρίζουν ότι η εταιρεία για την οποία συνεχίζω να κάνω ρεπορτάζ έχει κινηθεί εναντίον μου.

Η Ανταποδοτική είναι η εταιρεία που διαχειρίζεται τα Σπιτάκια Ανταποδοτικής Ανακύκλωσης, στα οποία πετάμε συσκευασίες για την ανακύκλωσή τους. Είναι ένα από τα δύο βασικά Συλλογικά Συστήματα Εναλλακτικής Διαχείρισης (ΣΣΕΔ) για την ανακύκλωση συσκευασιών, με το έτερο να είναι ο μπλε κάδος, τον οποίο διαχειρίζεται η Ελληνική Εταιρεία Αξιοποίησης Ανακύκλωσης (ΕΕΑΑ).

Η εταιρεία έχει κινηθεί δικαστικά και εξωδικαστικά και κατά άλλων μέσων ενημέρωσης, αλλά και υπαλλήλων του Ελληνικού Οργανισμού Ανακύκλωσης (ΕΟΑΝ), του φορέα του υπουργείου Περιβάλλοντος που είναι υπεύθυνος για την εφαρμογή πολιτικής ανακύκλωσης και τον έλεγχο των εταιρειών ανακύκλωσης στην Ελλάδα.

Ενδεικτικά, τον Ιανουάριο του 2021 η Ανταποδοτική και ο πληρεξούσιος δικηγόρος της Αλέξης Κούγιας έστειλαν εξώδικο κατά του Reporters United μετά από ερωτήσεις του μέσου προς την εταιρεία στο πλαίσιο ρεπορτάζ, ενώ η εταιρεία μήνυσε και τον τότε Διευθύνοντα Σύμβουλο Ιωάννη Σιδέρη, την Αναπληρώτρια Προϊσταμένη Διεύθυνσης Εναλλακτικής Διαχείρισης Αργυρώ Ρεμούνδου, καθώς και τις υπαλλήλους του ΕΟΑΝ Φανή Κοτζιά και Ελένη Κουρούδη για απόπειρα κακουργηματικής απάτης και εγκληματική οργάνωση / συμμορία.

Η τακτική της αποστολής εξωδίκων προς δημοσιογράφους πριν καν τη δημοσίευση των ρεπορτάζ τους (όπως συνέβη με την περίπτωσή μας) θεωρείται διεθνώς (ακόμα και από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή) πως εντάσσεται στις Στρατηγικές Αγωγές κατά της Συμμετοχής του Κοινού, τις λεγόμενες SLAPP, σκοπός των οποίων είναι να φιμώσουν όσους ασκούν κριτική (μέλη της κοινωνίας των πολιτών και οργανισμούς, μέσα ενημέρωσης και δημοσιογράφους) μέσω της ηθικής και οικονομικής εξουθένωσής τους.

Καθώς η απόφαση επί της αγωγής εκκρεμεί, θέλω να σεβαστώ τη δικαστική διαδικασία και δεν θα αναφερθώ στην ουσία της υπόθεσης. Θέλω όμως να πω ότι στηρίζω την αξιοπιστία και την αλήθεια όλων των ρεπορτάζ που έχω κάνει για την Ανταποδοτική, είτε η εταιρεία αποφάσισε να κινηθεί δικαστικά ή εξωδικαστικά εναντίον τους, είτε όχι. Γι’ αυτό το λόγο, το μόνο που θέλω να κάνω εδώ είναι να παραθέσω όλα τα ρεπορτάζ που έχω γράψει για την Ανταποδοτική Ανακύκλωση, αφού η δημοσιογραφία απαντάει στις αγωγές χωρίς φόβο και με το μόνο όπλο που έχει: το ρεπορτάζ. Κατά τα άλλα, θα συνεχίσουμε να κάνουμε τη δουλειά μας, όσα εξώδικα και αγωγές κι αν δεχτούμε.

Τα ρεπορτάζ

• Η προβληματική λειτουργία της Ανταποδοτικής Ανακύκλωσης (inside story, 12.2.2020)
• Το έγγραφο της Διοίκησης που εκθέτει την Ανταποδοτική Ανακύκλωση, την εταιρεία με τους ισχυρούς φίλους (Reporters United, 29.12.2020)
• Έγγραφο: Το πλήρες Εισηγητικό Σημείωμα του ΕΟΑΝ για την Ανταποδοτική Ανακύκλωση (Reporters United, 13.1.2021)
• Εξώδικο της Ανταποδοτικής προς το Reporters United για ερωτήσεις που στείλαμε στην εταιρεία – πριν καν δημοσιεύσουμε! (Reporters United, 14.1.2021)
• Έγγραφο: Νομική γνωμοδότηση προς τον ΕΟΑΝ για τα εξώδικα της Ανταποδοτικής και τα δημοσιεύματα των Παραπολιτικών (Reporters United, 25.1.2021)
• «Η ανακύκλωση νοσεί»: Επιστολή περιβαλλοντικών οργανώσεων προς την κυβέρνηση για την Ανταποδοτική Ανακύκλωση (Reporters United, 10.2.2021)
• Κόντρα σε Διοίκηση και οικολογικές οργανώσεις η κυβέρνηση ανανεώνει την άδεια της Ανταποδοτικής (Reporters United, 19.2.2021)

Το άρθρο Στις αγωγές απαντάμε με ρεπορτάζ εμφανίστηκε πρώτα στο R•U.

Σωστά καταλαβαίνω ότι εννοείτε νοσηλεία για οποιοδήποτε νόσημα και όχι μόνο για Covid-19;
Ακριβώς!

Μπορούμε να πούμε ότι η διεθνής επιστημονική κοινότητα έχει επιτέλους συγκεντρώσει τα αναγκαία δεδομένα ώστε να αποκωδικοποιήσει τα χαρακτηριστικά της μετάλλαξης Ο και τις διαφορές της, σε σχέση με τις προηγούμενες επικρατήσασες μεταλλάξεις, ιδίως με την Δ;
Όχι, απέχουμε ακόμη από αυτό, παρότι πρώτα δεδομένα και αρχικές ενδείξεις ήδη συγκεντρώνονται, και μάλιστα με μεγάλη ταχύτητα. Ως εκ τούτου, ό,τι πούμε έχει έναν βαθμό αβεβαιότητας και φέρει τη σφραγίδα της ημέρας που κάνουμε τη συζήτηση: 20 Δεκεμβρίου 2021. Αύριο μπορεί κάποια πράγματα να είναι διαφορετικά. Παρά τις αβεβαιότητες, όμως, εκτιμήσεις πρέπει να γίνονται και αποφάσεις να λαμβάνονται –  πολλές φορές αυτό είναι εγγενές στοιχείο της δημόσιας υγείας.

Ποια ακριβώς είναι τα χαρακτηριστικά της μετάλλαξης Ο;
Το πρώτο που γνωρίζουμε είναι ότι η παραλλαγή Ο έχει μεγάλη μεταδοτικότητα και εξαπλώνεται πολύ γρήγορα. Μια πρώτη ανάλυση από τη Βρετανία δείχνει ότι εκεί ο αριθμός διαγνωσμένων κρουσμάτων covid-19 με Ο διπλασιάζεται κάθε δύο ημέρες!  Άλλη ένδειξη: πρόσφατα περιγράφηκε επιδημία από το στέλεχος Ο μετά από εορταστική εκδήλωση στη Νορβηγία, όπου μολύνθηκε πάνω από το 50% όσων συμμετείχαν. Πρόκειται επίσης για πρωτοφανή διασπορά.

Το δεύτερο είναι ότι πληθαίνουν οι ενδείξεις πως το Ο ξεφεύγει σε αρκετό βαθμό από την ανοσία που αποκτήθηκε από προηγούμενα στελέχη του ιού – μέσω αρρώστιας ή εμβολιασμού. Έτσι, τα πρώτα δεδομένα της Βρετανίας δείχνουν ότι η προστασία από μόλυνση με το Ο την οποία παρέχουν δύο δόσεις εμβολιασμού είναι της τάξης του 0–20%. Και εδώ είναι το κρίσιμο: σε αντιδιαστολή με αυτό, η προστασία που δίνουν τρεις δόσεις εμβολιασμού φτάνει σε σημαντικά επίπεδα και είναι της τάξης του 55–80%. Γι’ αυτό τώρα γίνεται –και πρέπει να γίνει από όλους μας– ένας πραγματικός ΑΓΩΝΑΣ ΔΡΟΜΟΥ, ώστε στο μικρό διάστημα που απομένει μέχρι να κυριαρχήσει το Ο στη χώρα μας ΝΑ ΕΜΒΟΛΙΑΣΤΟΥΝ ΜΕ 3Η ΔΟΣΗ όσο γίνεται περισσότεροι συμπολίτες μας, παράλληλα βέβαια με τον εμβολισμό με 1η και 2η δόση όσων δεν έχουν εμβολιαστεί. Αναβολές δεν έχουν θέση, ο χρόνος μετράει!

Πρέπει να διευκρινίσω ότι όταν λέω «προστασία από μόλυνση» εννοώ προστασία από το να κολλήσω τον ιό, να εμφανίσω συμπτώματα ήπια ή σοβαρά, ή ακόμη και να μείνω ασυμπτωματικός, αλλά με δυνατότητα να μεταδώσω. Άλλο θέμα είναι η προστασία από σοβαρή νόσο, δηλαδή να χρειαστώ νοσοκομείο ή διασωλήνωση. Γι’ αυτό το τελευταίο δεν έχουμε επαρκή στοιχεία ακόμη, αλλά αν κρίνουμε από άλλα στελέχη, αναμένεται ότι η προστασία θα είναι αισθητά υψηλότερη από αυτό που δείχνουν τα παραπάνω ποσοστά.

Θεωρείτε βέβαιη την επικράτηση της Ο στη χώρα μας;
Νομίζω ότι πρέπει να προχωρήσουμε με αυτή την παραδοχή.

Σε ποιον χρονικό ορίζοντα την τοποθετείτε;
Δεν είναι εύκολο να πει κανείς. Μερικές εβδομάδες ίσως.

Τι φοβόμαστε περισσότερο;
Την εκθετική αύξηση των κρουσμάτων και την αντοχή του συστήματος υγείας. Μια κρίσιμη παράμετρος, για την οποία δεν έχουμε ακόμη καλές εκτιμήσεις, είναι η αναλογία σοβαρής νόσου ανάμεσα σε όσους μολύνονται με το στέλεχος Ο, παρότι οι πρώτες ενδείξεις λένε ότι η εξέλιξη της νόσου είναι αρκετά ηπιότερη από ό,τι με τις προηγούμενες παραλλαγές του ιού. Πόσο, όμως, δεν είναι ακόμη σαφές. Παρόλα αυτά, αν ο συνολικός αριθμός όσων μολυνθούν είναι πολύ μεγάλος, ακόμη κι αν η αναλογία αυτών που θα χρειαστούν νοσοκομείο ή διασωλήνωση είναι μικρότερη, ενδέχεται ο απόλυτος αριθμός τους να καταβάλει το –ήδη καταπονημένο και με εξαντλημένο προσωπικό– σύστημα υγείας.

Θα ήθελα να μου πείτε ένα μέτρο –το πιο καθοριστικό ενόψει της επέλασης της παραλλαγής Ο– που θα ‘πρεπε να παρθεί επειγόντως και να τηρηθεί ευλαβικά.
Το πιο αποτελεσματικό μέτρο είναι ο καθολικός εμβολιασμός με 3η δόση, κυρίως των ατόμων μεγαλύτερης ηλικίας· αυτό όμως χρειάζεται κάποιο χρόνο. Το πιο επείγον μέτρο είναι, κατά τη γνώμη μου, Η ΔΡΑΣΤΙΚΗ ΜΕΙΩΣΗ ΤΟΥ ΣΥΓΧΡΩΤΙΣΜΟΥ, ιδιαίτερα μάλιστα ενόψει των εορταστικών ημερών. Αυτό, βεβαίως, πρέπει να αφορά όλον τον κόσμο, τόσο ανεμβολίαστους όσο και εμβολιασμένους, επειδή κι αυτοί μετέχουν στην αλυσίδα μετάδοσης. Νομίζω ότι είναι εκτός λογικής η συνέχιση της δυνατότητας να γίνονται μεγάλες συναθροίσεις και να λειτουργούν διάφοροι χώροι με πληρότητα 100% (π.χ. χώροι διασκέδασης, μέσα μαζικής μεταφοράς κ.ά.) ή η έλλειψη κατεύθυνσης για αξιοποίηση στο έπακρο των δυνατοτήτων τηλεργασίας. Δεν είμαι υπέρμαχος του καθολικού λοκντάουν (παρότι ενδέχεται να απαιτηθεί κάποια στιγμή), αλλά μέτρα περιορισμού του συγχρωτισμού σήμερα –τώρα για την ακρίβεια– είναι ο καλύτερος τρόπος να αποφύγουμε γενικό λοκντάουν αύριο.

Η διενέργεια πολλών τεστ (self-test, rapid test) είναι ένα επιπλέον σημαντικό μέτρο, το οποίο μπορεί γρήγορα να ανιχνεύσει μεταδοτικά άτομα χωρίς συμπτώματα και να οδηγήσει στην απομόνωσή τους. Ωστόσο, δεν νομίζω ότι μπορεί να είναι το κύριο στοιχείο της πολιτικής περιορισμού της διασποράς του ιού στην παρούσα φάση.

Πώς σχολιάζετε την άποψη ότι έχουμε περάσει σε φάση πανδημίας των ανεμβολίαστων;
Δυστυχώς, από το φθινόπωρο περίπου εκπέμπεται το μήνυμα ότι η πανδημία είναι πανδημία των ανεμβολίαστων, δημιουργώντας τεχνητούς διαχωρισμούς. Η θέση αυτή είναι ανακριβής, ακόμη και στη φάση της κυριαρχίας του στελέχους Δ. Γνωρίζουμε (γνωρίζαμε και στην αρχή του φθινοπώρου) ότι τα διαθέσιμα εμβόλια προστατεύουν πολύ αποτελεσματικά (90% και άνω) από σοβαρή νόσο που οφείλεται στην παραλλαγή Δ, αλλά λιγότερο αποτελεσματικά από τη μόλυνση, δηλαδή να κολλήσω, να αρρωστήσω ίσως ελαφρά και να μεταδώσω. Οι εμβολιασμένοι, λοιπόν, έχουν ρόλο στην αλυσίδα της μετάδοσης και του στελέχους Δ, αν και μικρότερο από τους ανεμβολίαστους, αλλά συνολικά σημαντικό, καθώς αποτελούν περίπου τα δύο τρίτα του πληθυσμού. Τώρα, με την επικείμενη ευρεία κυκλοφορία του Ο, αυτό ισχύει στο πολλαπλάσιο.

Νομίζω ότι πρέπει να εγκαταλειφθεί άμεσα η εμμονή στη ρητορεία περί πανδημίας των ανεμβολίαστων, γιατί δημιουργεί ψευδές αίσθημα ασφάλειας στους εμβολιασμένους και υπονομεύει τις συστάσεις για λήψη μέτρων προφύλαξης και αποφυγής συγχρωτισμού από όλους, ανεμβολίαστους και εμβολιασμένους.

Ζούμε σε μια περίεργη συνθήκη: Οι επιδημιολογικοί δείκτες της χώρας συγκαταλέγονται την τελευταία περίοδο στους χειρότερους της ΕΕ. Την ίδια ώρα, χώρες με πολύ πιο ευοίωνο επιδημιολογικό προφίλ παίρνουν επειγόντως δραστικά μέτρα, ενώ στην Ελλάδα οι αρχές επιμένουν σε ήπιους περιορισμούς. Πρόκειται για αμεριμνησία; Έχουμε προσχωρήσει ως χώρα στη λογική να οδηγηθούμε σε ανοσία της αγέλης;
Τα τωρινά κρούσματα στη χώρα μας οφείλονται κυρίως στο στέλεχος Δ, όμως αυτό που οδηγεί άλλες χώρες στα επείγοντα και σοβαρά μέτρα είναι η ανησυχία για την ταχεία εξάπλωση του στελέχους Ο. Όπως είπα πριν, νομίζω ότι πρέπει ΑΜΕΣΑ να ληφθούν ΔΡΑΣΤΙΚΑ μέτρα περιορισμού του συγχρωτισμού με αίσθηση ειδικής κατάστασης – όχι “business as usual”. Η ταχεία λήψη μέτρων έχει κρίσιμη σημασία (όπως εξάλλου έδειξε η αποτελεσματική αποτροπή μεγάλου πρώτου κύματος στη χώρα μας στις αρχές του 2020), γιατί όταν έχει προχωρήσει η εκθετική αύξηση των κρουσμάτων είναι πια αργά και το τσουνάμι δεν μπορεί να συγκρατηθεί. Μου κάνει εντύπωση ότι όσοι σκέφτονται τις οικονομικές συνέπειες τέτοιων μέτρων δεν βλέπουν ότι οι οικονομικές επιπτώσεις μιας ανεξέλεγκτης διασποράς του Ο μπορεί να είναι  πολύ μεγαλύτερες.

Σε τι ελπίζουμε με την επέλευση του Ο – αν ελπίζουμε;
Μια ελπίδα δίνει η τυχόν επιβεβαίωση του ευνοϊκού σεναρίου ότι το στέλεχος Ο προκαλεί πολύ ήπια νόσο και, καθώς έχει μεγάλη μεταδοτικότητα, ενδέχεται να εκτοπίσει τα άλλα στελέχη, οδηγώντας στην ενδημική κυκλοφορία του και την εμφάνιση ενός κύματος μιας ακόμη λοίμωξης του αναπνευστικού κάθε χειμώνα – για την οποία, μάλιστα, υπάρχει εμβόλιο. Εδώ όμως χρειάζεται ΜΕΓΑΛΗ ΠΡΟΣΟΧΗ. Πρώτον, δεν είμαστε ακόμη εκεί (και ίσως να μη φτάσουμε ποτέ), γιατί παραμένει άγνωστη η παράμετρος της συχνότητας που έχει η σοβαρή αρρώστια από το στέλεχος Ο, και θα χρειαστούν μερικές εβδομάδες για να αποσαφηνιστεί το ζήτημα αξιόπιστα. Δεύτερον, ακόμη κι αν ισχύσει αυτό, θα περάσουμε πρώτα από μια δύσκολη φάση στην οποία ενδέχεται να αρρωστήσουν πολλοί άνθρωποι σχεδόν ταυτόχρονα, με τις καταλυτικές συνέπειες που αυτό μπορεί να έχει στην υγεία πολλών ανθρώπων, στο σύστημα υγείας, στην κοινωνική και οικονομική ζωή. Τρίτον, όλα τα σενάρια μπορεί να ανατραπούν με την εμφάνιση μιας άλλης, απροσδιόριστης σήμερα, παραλλαγής με τελείως διαφορετικά χαρακτηριστικά. Ούτως ή άλλως, θα ήταν μεγάλη αφροσύνη να θεωρήσουμε σήμερα ότι οδεύουμε προς μια τέτοια εξέλιξη, αφήνοντας την κρίση μας να επηρεαστεί από την επιθυμία για το πιο ευνοϊκό σενάριο.

Πάνω απ’ όλα ελπίζουμε ότι το σύστημα υγείας δεν θα καταβληθεί από το επόμενο κύμα στο οποίο θα κυριαρχεί το στέλεχος Ο. Και αυτό απαιτεί ΔΡΑΣΤΙΚΗ ΕΝΙΣΧΥΣΗ ΤΟΥ ΕΣΥ. Τώρα. Απαιτεί, ακόμη, συγκεκριμένα σχέδια για επέκταση των δυνατοτήτων ιατρονοσηλευτικής φροντίδας σε έκτακτες συνθήκες, όχι μόνο με την πλήρη εμπλοκή του ιδιωτικού τομέα και των στρατιωτικών νοσοκομείων, αλλά ακόμη και με την ανάπτυξη νοσοκομείων εκστρατείας αν χρειαστεί.

Είμαστε έτοιμοι ως χώρα να αντιμετωπίσουμε ένα τέτοιο κύμα με κυρίαρχο το στέλεχος Ο;
Συζητήσαμε προηγουμένως ορισμένα κρίσιμα μέτρα. Τα πράγματα απαιτούν μεγάλο βαθμό ετοιμασίας. Νομίζω ότι σε όλες τις φάσεις της πανδημίας υπήρξε η αντίληψη ότι η πανδημία αποτελεί παρένθεση και δεν χρειάζονται σημαντικά μέτρα υποδομής, πλάνη που δεν πρέπει να κυριαρχήσει και πάλι. Χάθηκε, δυστυχώς, πολύτιμος χρόνος χωρίς ουσιαστική επένδυση στο ΕΣΥ και το προσωπικό του – με εξαίρεση τη σημαντική αύξηση των κλινών των μονάδων εντατικής θεραπείας, παρά την ασάφεια που υπάρχει γύρω από τον αριθμό των πραγματικά λειτουργικών κλινών και τα συνεχιζόμενα προβλήματα επάρκειας, γεωγραφικής κατανομής και στελέχωσής τους. Και βέβαια υπάρχει το θέμα της εμβολιαστικής κάλυψης, όπως συζητήσαμε.

Ζητήματα που έχουν σχέση με τις ΜΕΘ τίθενται και στη γνωστή πια μελέτη Λύτρα-Τσιόδρα. Εσείς προσωπικά την είχατε διαβάσει όταν κοινοποιήθηκε αρμοδίως από τους συντάκτες της; Η Επιτροπή Εμπειρογνωμόνων την είχε λάβει;
Όχι, η μελέτη δεν κοινοποιήθηκε στην Επιτροπή. Τη διάβασα όταν δημοσιεύθηκε.

Θα ήθελα να μας κάνετε μια συνοπτική αξιολόγηση της μελέτης.
Νομίζω ότι είναι μια πολύ καλή μελέτη. Διερευνά ένα σημαντικό θέμα και παρέχει χρήσιμα στοιχεία, χρησιμοποιώντας δόκιμη και αξιόπιστη μεθοδολογία. Μελετά την επίδραση ορισμένων παραγόντων στη θνητότητα των διασωληνωμένων ασθενών Covid-19 κατά τη διάρκεια του δεύτερου και τρίτου κύματος στην Ελλάδα, λαμβάνοντας παράλληλα υπόψη την επίδραση άλλων παραγόντων και σταθμίζοντας τα ευρήματα γι’ αυτούς.

Αλήθεια, πέρα από το θέμα με τις ΜΕΘ, που πήρε ιδιαίτερες διαστάσεις λόγω της αστοχίας του κ. Μητσοτάκη στη Βουλή, ποιο είναι κατά τη γνώμη σας το πιο σημαντικό καμπανάκι που χτυπάνε οι συντάκτες αυτής της μελέτης;
Η μελέτη δείχνει ότι η επιβίωση των διασωληνωμένων ασθενών επηρεάζεται αρνητικά από α) την πίεση του συστήματος υγείας (όπως εκφράζεται από τον συνολικό αριθμό των διασωληνωμένων ασθενών στη χώρα), β) τη νοσηλεία εκτός ΜΕΘ (σε σύγκριση με τη νοσηλεία σε ΜΕΘ) και γ) τη νοσηλεία σε νοσοκομεία της Θεσσαλονίκης και της περιφέρειας (σε σύγκριση με τα νοσοκομεία της Αθήνας).

Με μια έννοια, τα τρία κύρια ευρήματα της μελέτης δεν προκαλούν έκπληξη, οι καταστάσεις είναι λίγο-πολύ γνωστές. Όλοι έχουμε ακούσει, π.χ., τις αφηγήσεις και την αγωνία γιατρών και νοσηλευτών από όλη τη χώρα, μεταξύ αυτών και από νοσοκομεία της περιφέρειας (υπήρξε, μάλιστα, περίπτωση γιατρού που σχεδόν λιποθύμησε ον-κάμερα από την εξάντληση της εφημερίας). Μαθαίνουμε για τον αγώνα ανεύρεσης κλίνης ΜΕΘ, την εξουθένωση του προσωπικού που υπερβαίνει τον εαυτό του. Όλ’ αυτά είναι εικόνες παράλληλες με την εικόνα που –με τη γλώσσα των αριθμών– προκύπτει από τη μελέτη. Σημαίνει αυτό ότι η μελέτη δεν λέει κάτι καινούριο; Κάθε άλλο! Η συσχέτιση των συγκεκριμένων παραγόντων με μεγαλύτερη θνητότητα διασωληνωμένων ασθενών covid-19, στις συνθήκες της Ελλάδας, είναι πλέον τεκμηριωμένη γνώση και όχι απλώς προσωπικές εντυπώσεις. Η διαφορά είναι μεγάλη, και η συμβολή της μελέτης σε αυτό αδιαμφισβήτητη. Επιπλέον, το βάρος της επίδρασης των διαφόρων παραγόντων εκφράζεται με ποσοτικούς όρους και έτσι τα ευρήματα προσφέρονται περισσότερο για τον σχεδιασμό μέτρων βελτίωσης.

Όλα τα ευρήματα είναι σημαντικά και δείχνουν στην ανάγκη ενίσχυσης του συστήματος υγείας. Νομίζω όμως ότι ειδική σημασία έχει η υπόδειξη των ανισοτήτων μεταξύ νοσοκομείων της Αθήνας και νοσοκομείων άλλων περιοχών της χώρας. Το φαινόμενο έχει σύνθετη αιτιολογία και μακροχρόνιες ρίζες, και η αντιμετώπισή του πρέπει να αποτελέσει αντικείμενο συγκεκριμένων και ρητά διατυπωμένων πολιτικών υγείας κατά την επόμενη περίοδο.

Πώς αξιολογείτε την εξέλιξη της δημόσιας συζήτησης πάνω σ’ αυτό το κρίσιμο ζήτημα;
Όσον αφορά τη δημόσια συζήτηση που έγινε, τα πράγματα θα ήταν πολύ πιο απλά αν υπήρχε συστηματική δημοσιοποίηση παρόμοιων στοιχείων από τον ΕΟΔΥ κατά τη διάρκεια της πανδημίας και αν τα πρωτογενή δεδομένα ήταν προσβάσιμα σε όλη την επιστημονική κοινότητα, ώστε να αναλύονται και να έχουμε πιο καλή και πιο έγκαιρη εικόνα των πραγμάτων. Η υιοθέτηση πολιτικής ανοιχτών δεδομένων από τον ΕΟΔΥ και τους άλλους φορείς που συλλέγουν στοιχεία είναι καίριας σημασίας, τόσο στον καιρό της πανδημίας όσο και μετά.

Έχουν γίνει κάποιες συζητήσεις στην Επιτροπή Εμπειρογνωμόνων πάνω στη μελέτη αυτή;
Όχι. Εξάλλου, η Επιτροπή δεν έχει συνεδριάσει από τη δημοσίευση της μελέτης (13/12/2021) μέχρι σήμερα (20/12/2021).

Συμμερίζεστε την κριτική που έχει ασκηθεί τις τελευταίες μέρες από κάποιους επιστήμονες για διάφορες πλευρές της μεθοδολογίας της μελέτης;
Για να πω την αλήθεια, δεν έχει πέσει στην αντίληψή μου κάποια επιστημονική κριτική, λιγότερο ή περισσότερο συστηματική. Μόνο γενικόλογα «σχόλια φθοράς», κατά τη γνώμη μου χωρίς έρεισμα. Κατά τα άλλα, όλες οι μελέτες έχουν περιορισμούς, και οι περιορισμοί της συγκεκριμένης μελέτης αναφέρονται από τους συγγραφείς στο επιστημονικό άρθρο, όπως συνηθίζεται. Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν οι όποιοι περιορισμοί αναμένεται να μεταβάλουν τη γενική εικόνα και τα συμπεράσματα. Δεν έχω δει να έχει κανείς ισχυριστεί κάτι τέτοιο, αντίθετα μάλιστα θεωρήθηκε από ορισμένους ότι η μελέτη «δεν λέει κάτι καινούριο».

Πώς θα χαρακτηρίζατε τη θέση του πρωθυπουργού στη Βουλή ότι δεν υπάρχουν στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι η θνητότητα στους διασωληνωμένους εκτός ΜΕΘ είναι μεγαλύτερη από τη θνητότητα των  διασωληνωμένων σε περιβάλλον ΜΕΘ;
Η θέση αυτή είναι αχαρακτήριστη. Παραβιάζει καθιερωμένες επιστημονικές γνώσεις και προσβάλλει την κοινή λογική – αν ήταν έτσι, δεν θα χρειάζονταν ΜΕΘ. Λυπάμαι πολύ, γιατί η ακρίβεια του επίσημου λόγου έχει μεγάλη σημασία για τη διεισδυτικότητα και την αξιοπιστία των μηνυμάτων υγείας που στοχεύουν στην αντιμετώπιση της πανδημίας, περιλαμβανομένης και της προτροπής για εμβολιασμό.

Δυστυχώς, παρακολουθούμε την επικράτηση ενός διθυραμβικού λόγου («τι καλά που έγιναν όλα!»), ο οποίος εμποδίζει την αναγνώριση των προβλημάτων και την επικέντρωση στην αναζήτηση λύσεων, ενώ πολώνει τη δημόσια συζήτηση και θέτει εμπόδια στην πραγματοποίηση συνεννοήσεων και ευρύτερων συναινέσεων.

Εκτιμάτε ότι η μελέτη καλύπτει αυτή την υποτιθέμενη «έλλειψη στοιχείων»;
Μισό λεπτό. Ας μην ξεφύγουμε! Έλλειψη στοιχείων για την αξία των ΜΕΘ ούτε υπάρχει ούτε υπήρχε. Η συγκεκριμένη μελέτη προφανώς επιβεβαιώνει τη σημασία των ΜΕΘ για την επιβίωση των διασωληνωμένων ασθενών.

Πιστεύετε ότι ο πρωθυπουργός γνώριζε το περιεχόμενο και τα συμπεράσματά της;
Δεν μπορώ να ξέρω. Μού είναι δύσκολο να δεχθώ ότι γνώριζε πως υπάρχει ειδική και συγκεκριμένη μελέτη για το θέμα (η οποία, μάλιστα, είχε σταλεί για δημοσίευση σε διεθνές επιστημονικό περιοδικό και εκ των πραγμάτων θα γινόταν σύντομα ευρέως γνωστή).

Αλήθεια, τι ακριβώς συμβαίνει με τις κλίνες ΜΕΘ; Υποτίθεται, βάσει αλλεπάλληλων κυβερνητικών διαβεβαιώσεων, ότι έχουν φτάσει τουλάχιστον στις 1.300, (τις προάλλες ακούσαμε τον αριθμό 1480!), ωστόσο είναι φανερό ότι δεν μπορούν να καλύψουν ούτε 600 διασωληνωμένους, ενώ ήδη από τους 400 αρχίζουν σοβαρές παρενέργειες. Το χάσμα είναι τεράστιο!
Έχετε δίκιο. Υπάρχει ένα σύννεφο ασάφειας για τις ανεπτυγμένες ΜΕΘ. Το θέμα είναι καίριο. Χρειάζεται διαφάνεια και τακτικές εκθέσεις με τον ακριβή αριθμό κλινών που λειτουργούν κατά περιφέρεια και νοσοκομείο, τον αριθμό των μελών του προσωπικού κατά ειδικότητα, τον αριθμό των ασθενών κατά κατηγορία, τη θνητότητα κατά περιφέρεια και νοσοκομείο κ.λπ. Η ανάγκη για  λογοδοσία αποτελεί θεμελιώδη αρχή της διαχείρισης κρίσεων δημόσιας υγείας. Ο διθυραμβικός λόγος βρίσκεται στον αντίποδα.

Πιστεύετε ότι έχουν θέση οι επικλήσεις για παρέμβαση εισαγγελέα;
Όχι, δεν πιστεύω ότι το γενικό θέμα που τίθεται αφορά τον εισαγγελέα – εκτός βέβαια αν σε κάποιες ειδικές περιπτώσεις υπάρχουν ενδείξεις για παράβαση καθήκοντος. Η αυξημένη θνητότητα όταν το σύστημα υγείας πιέζεται, όταν οι διασωληνωμένοι ασθενείς παραμένουν εκτός ΜΕΘ ή όταν νοσηλεύονται σε νοσοκομεία εκτός Αθήνας είναι ζητήματα συστημικά, έχουν πολυπαραγοντική αιτιολογία και ιστορικό βάθος. Τέτοια ζητήματα δεν λύνονται σε μια νύχτα. Προφανώς τίθενται και ζητήματα ασκούμενης πολιτικής, όμως γι’ αυτά ενδεδειγμένη είναι η πολιτική κριτική, όχι η δικαστική διαμάχη. Δυστυχώς, στη χώρα μας υπάρχει παρελθόν με την παραπομπή στον εισαγγελέα αυτών που βρέθηκε να διαχειρίζονται μια κρίση, ενώ το πρόβλημα αφορά χρόνιες συστημικές παθογένειες.

Συμμερίζεστε την άποψη ότι η ύπαρξη και το περιεχόμενο της μελέτης έχει «εργαλειοποιηθεί» για αντιπολιτευτικούς σκοπούς; Πώς βλέπετε τον τρόπο με τον οποίο ασκείται αυτές τις μέρες ο πολιτικός διάλογος γύρω από τα θέματα της πανδημίας;
Νομίζω ότι τείνει να χαθεί το μέτρο των απαιτήσεων της περιόδου που διανύουμε. Σύμφωνα με όλες τις εκτιμήσεις, η εμφάνιση του στελέχους Ο μάς θέτει μπροστά στο ενδεχόμενο ενός μεγάλου, ίσως πρωτόγνωρου, κύματος Covid-19. Απαιτούνται μέτρα και επιλογές που θα συγκεντρώνουν τη στήριξη όλης της κοινωνίας. Αντί για κινήσεις προς την κατεύθυνση αυτή, έχουμε την επικράτηση του υπερβολικού λόγου, άλλοτε διθυραμβικού και άλλοτε καταγγελτικού, την εμμονή σε άστοχες επιλογές, τις διχαστικές θέσεις, την πολωτική ρητορεία, τις εκατέρωθεν προσβολές. Δεν είναι καιρός για τέτοια. Είναι κρίσιμο να υπάρξει συνεννόηση του πολιτικού συστήματος, σε συντονισμό με φορείς της κοινωνίας. Για να γίνει αυτό χρειάζεται συστηματική πολιτική επιδίωξη. Αποτελεί αξίωμα στην επιστήμη της δημόσιας υγείας ότι οι ευρείες συναινέσεις είναι απαραίτητο συστατικό για την επιτυχημένη αντιμετώπιση μεγάλων επιδημιών και μεγάλων κρίσεων υγείας.

Θα ήθελα να ρωτήσω πολλά ακόμα, αλλά θα περιοριστώ σε μια τελευταία ερώτηση κάπως αντιφατικά… ρομαντική. Τι έχετε να μας ευχηθείτε για τον καινούριο χρόνο – από επιδημιολογική σκοπιά;
Από επιδημιολογική σκοπιά, μάλλον τίποτα – δεν είμαι σίγουρος ότι είναι σκόπιμο να συζητάμε «επιδημιολογικά» με βάση τις επιθυμίες μας. Αλλά γενικότερα θα ευχόμουν να κυριαρχήσει ο ιδιαίτερος και κινητοποιός εκείνος συνδυασμός ορθού λόγου και μέριμνας για τον συνάνθρωπο που χρειάζεται για να βγούμε από τις δυσκολίες και να δούμε το αύριο με μεγαλύτερη ηρεμία και αίσθηση προοπτικής.

Το άρθρο Συνέντευξη με τον καθηγητή Τάκη Παναγιωτόπουλο: «Η πανδημία δεν αποτελεί παρένθεση» εμφανίστηκε πρώτα στο R•U.

ΧΚ: Δηλαδή ομολογείς! Έβαλες μεσολαβητή για να σε βοηθήσει να μιλήσεις με το παιδί που τελούσε υπό κράτηση!
ΣΜ: Ναι, εφόσον το θέτεις έτσι, το ομολογώ.

ΧΚ: Και δεν σου πέρασε καν απ’ το μυαλό ότι μπορεί η ζωγραφιά αυτή να αποτελούσε σήμα για επίδοξους τρομοκράτες στη Γαλλία; Να εμπεριείχε κωδικοποιημένο μήνυμα του ISIS;
ΣΜ: Ομολογώ πως δεν μου πέρασε κάτι τέτοιο απ’ το μυαλό. Αλλά…

ΧΚ: Να που προβαίνεις και σε δεύτερη ομολογία! Μα, δεν έχεις υπόψη σου ότι η ΕΥΠ μοχθεί με πολύ μεγάλη επάρκεια, όπως έχουμε αντιληφθεί πολλές φορές στο παρελθόν σε ό,τι αφορά τις απειλές για την εθνική ασφάλεια, τις απειλές για την ασφάλεια των πολιτών, για τον ομαλό κοινωνικό βίο;
ΣΜ: Βεβαίως, αυτά τα θεωρώ δεδομένα. Αλλά η πρώτη αυθόρμητη σκέψη μου όταν διαβάζοντας το ρεπορτάζ του Δημήτρη Τερζή στην Εφημερίδα των Συντακτών το περασμένο Σάββατο αναγνώρισα στον εαυτό μου στον δημοσιογράφο ο οποίος, σύμφωνα με εσωτερικό έγγραφο της Εθνικής Υπηρεσίας Πληροφοριών (ΕΥΠ), βρισκόταν υπό παρακολούθηση ήταν: Τι ακριβώς κίνδυνο αποτελεί για την εθνική μας ασφάλεια ένα 12χρονο παιδί;

ΧΚ: Τολμάς να κάνεις τέτοιες αυθόρμητες σκέψεις για ένα θέμα που αφορά την εθνική μας ασφάλεια; Ένας δημοσιογράφος του επιπέδου σου, που συνεργάζεται -μεταξύ άλλων- με το Γαλλικό Πρακτορείο Ειδήσεων, δεν έχει υπόψη του απειλές που πλέον έχουν πιο «υβριδικά χαρακτηριστικά» σε σχέση με το παρελθόν;
ΣΜ: Ομολογώ ότι κάτι τέτοιο μου είχε εντελώς διαφύγει. Πρέπει όμως να σου πω…

ΧΚ: Χαίρομαι που ομολογείς και πάλι. Αλλά αυτό δεν είναι το μόνο που σου έχει διαφύγει. Παρέβλεψες επίσης ότι θα ήταν καλό -και αυτό ακολουθείται κατά κόρον σε όλα τα ευρωπαϊκά κράτη- η ΕΥΠ, η δουλειά της και ο ρόλος της να μένει έξω από τη δημόσια πολιτική αντιπαράθεση. Αλλά εσύ, όχι μόνο έχεις κάνει τα ολισθήματα που ομολόγησες πιο πάνω, αλλά τόλμησες να βγεις δημόσια με αναίδεια και να υπερηφανευτείς ότι «Είμαι ο δημοσιογράφος που παρακολουθεί η ΕΥΠ».
ΣΜ: Λες, δηλαδή, πως παρότι έμαθα ότι με έχουν θέσει υπό παρακολούθηση έπρεπε να αφήσω τους ανθρώπους να συνεχίσουν να κάνουν απερίσπαστοι τη δουλειά τους;

ΧΚ: Άκου, τις ερωτήσεις εδώ τις κάνω εγώ. Και επί τη ευκαιρία, πώς το ξέρεις ότι σε παρακολουθούν ακόμα; Το διασταύρωσες αυτό μήπως;
ΣΜ: Κοίτα, ίσως είναι λογικό να συνεχίσουν να με παρακολουθούν. Ακόμα κι αν όλα είναι έτσι όπως τα λες, η πικρή αλήθεια είναι πως απ’ τη μεριά μου θα συνεχίσω να κάνω τη δουλειά μου. Το ομολογώ.

Το άρθρο Ο Σταύρος Μαλιχούδης ομολογεί εμφανίστηκε πρώτα στο R•U.