Στην έρευνα Rearming Europe (Επανεξοπλίζοντας την Ευρώπη), υπό τον συντονισμό του Investigate Europe, συμμετέχουν τα μέσα Il Fatto Quotidiano (Ιταλία), Partizán (Ουγγαρία), Público (Ισπανία), ARTE (Γαλλία-Γερμανία), RTP (Πορτογαλία) και Reporters United (Ελλάδα).

Παρακολουθώντας την εκτίναξη των κερδών της ευρωπαϊκής πολεμικής βιομηχανίας, θα υπέθετε κανείς ότι ο πακτωλός χρημάτων που σκορπούν οι Ευρωπαίοι φορολογούμενοι για όπλα θα δώσει στην Ευρώπη τις δικές της αυτόνομες αμυντικές δυνατότητες. Κι όμως, σε πολλούς καίριους τομείς η εξάρτηση από τις ΗΠΑ όχι μόνο παραμένει, αλλά αυξάνεται.  Επιπλέον, προστίθεται και η νέα εξάρτηση από το Ισραήλ. 

Η έρευνα του Reporters United και του Investigate Europe εξέτασε τις τεράστιες ευρωπαϊκές αμυντικές δαπάνες και κατέληξε ότι πρόκειται για μια μαύρη τρύπα. Οι προβλεπόμενες δαπάνες 1,2 τρισ. ευρώ ώς το 2030 όχι μόνο αφαιρούν κονδύλια από καίριους τομείς όπως η παιδεία και η υγεία, αποσταθεροποιώντας πολιτικά την Ευρώπη, αλλά δεν πετυχαίνουν καν τον στενό στόχο που έχουν θέσει.

Τα βασικά συμπεράσματα της έρευνας:

• Τεράστιες δαπάνες γίνονται χωρίς δημοκρατικό έλεγχο.
• Οι ευρωπαϊκές βιομηχανίες όπλων αυξάνουν τα κέρδη τους και την παραγωγή τους, αλλά αυτό δεν οδηγεί στο να επικρατήσουν ευρωπαϊκές εναλλακτικές λύσεις στην προμήθεια εξοπλιστικών.
• Πολύ σημαντικό ποσοστό των ευρωπαϊκών αμυντικών δαπανών (από 30% έως 60%, ανάλογα με τον τρόπο υπολογισμού ανά έτος) οδεύουν προς αμερικανικές πολεμικές βιομηχανίες και εταιρείες υψηλής τεχνολογίας.
• Από το 2022, οκτώ στις 10 προμήθειες συστημάτων αεράμυνας στην Ευρώπη ανατέθηκαν σε αμερικανικές και ισραηλινές εταιρείες.
• Οι πωλήσεις αμερικανικών όπλων στην Ευρώπη μέσω του προγράμματος Foreign Military Sales έχουν εξαπλασιαστεί, φτάνοντας την περίοδο 2017-2025, κατά μέσο όρο, τα 40,7 δισ. δολάρια ετησίως, αντί του μέσου όρου των 6 δισ. δολαρίων ετησίως τα προηγούμενα εννέα χρόνια. 
• Οι ΗΠΑ διαθέτουν μια σειρά από εργαλεία με τα οποία μπορούν να αχρηστεύσουν ανά πάσα στιγμή το αμερικανικής προέλευσης οπλοστάσιο.
• Η Ευρώπη εισήγαγε το 2025 σχεδόν τρεις φορές περισσότερα ισραηλινά όπλα σε σχέση με το 2020. Οι χώρες με τις μεγαλύτερες προμήθειες είναι η Γερμανία, η Ελλάδα, η Φινλανδία, η Σερβία, η Ρουμανία, η Τσεχία και η Σλοβακία. 
• Η πραγματική εξάρτηση είναι μεγαλύτερη και κρύβεται σε συμπαραγωγές και προμήθειες από θυγατρικές ισραηλινών εταιρειών στην Ευρώπη, όπως η Intracom Defense στην Ελλάδα.
• Συμφέρει τις αμερικανικές και τις ισραηλινές βιομηχανίες να εμπεδωθεί στην Ευρώπη η αίσθηση του κατεπείγοντος.

Η Μαρί-Άγκνες Στρακ-Τσίμερμαν (Marie-Agnes Strack-Zimmermann) είναι Γερμανίδα ευρωβουλεύτρια των Φιλελευθέρων και ένθερμη υπέρμαχος του επανεξοπλισμού της Ευρώπης. Τη συναντάμε στο ευρωκοινοβούλιο και τη ρωτάμε αν η εκτίναξη των αμυντικών δαπανών πετυχαίνει τον αντίθετο από τον δεδηλωμένο στόχο της. Αν δηλαδή, αντί να προσφέρει σταθερότητα και ασφάλεια, κλονίζει σε τέτοιο βαθμό τις κοινωνίες μας ώστε να φέρει στην εξουσία ακροδεξιά κόμματα. 

Η Στρακ-Τσίμερμαν υποστηρίζει ότι ο επανεξοπλισμός είναι επιθυμητός από τους Ευρωπαίους πολίτες. «Αν δεν έχεις ασφάλεια, δεν έχει σημασία τίποτ’ άλλο», λέει η ίδια. 

Το πόσα όπλα διαθέτει κανείς δεν ταυτίζεται με το πόσο ασφαλής είναι, αλλά δεν μπαίνουμε σ’ αυτή τη συζήτηση. Αποφασίζουμε να ερευνήσουμε τι είδους ασφάλεια προσφέρουν τα οπλικά συστήματα που έχει αγοράσει η Ευρώπη ώς τώρα.  

Εστιάζουμε στην αεράμυνα, γιατί βλέπουμε ότι εκεί κρίνονται οι σύγχρονοι πόλεμοι. Κοιτάζουμε τις 10 μεγαλύτερες συμφωνίες που υπογράφηκαν για συστήματα αεράμυνας στην Ευρώπη μετά το 2022: οι οκτώ αφορούν συστήματα είτε αμερικανικά είτε ισραηλινά. Ανάμεσά τους και η Ασπίδα του Αχιλλέα, το ισραηλινό σύστημα που παρήγγειλε τον περασμένο Αύγουστο η κυβέρνηση Μητσοτάκη έναντι 3 δισ. ευρώ. Αυτή είναι η ευρωπαϊκή αμυντική χειραφέτηση;

Η τεχνολογία αυξάνει την εξάρτηση

Την ώρα που οι δηλώσεις περί ευρωπαϊκής αυτονομίας δίνουν και παίρνουν, οι πωλήσεις αμερικανικών όπλων στην Ευρώπη μέσω του προγράμματος Foreign Military Sales έχουν εξαπλασιαστεί, φτάνοντας την περίοδο 2017-2025, κατά μέσο όρο, τα 40,7 δισ. δολάρια ετησίως, αντί του μέσου όρου των 6 δισ. δολαρίων ετησίως τα προηγούμενα εννέα χρόνια. 

«Θα διασφαλίσουμε το πλεονέκτημα της δικής μας αμυντικής βιομηχανίας».

Στρατηγική Εθνικής Άμυνας, υπουργείο Άμυνας ΗΠΑ, Νοέμβριος 2025

Ήταν γνωστό ότι οι όροι των συμβολαίων ανάμεσα στην κυβέρνηση των ΗΠΑ, που αγοράζει πολεμικό υλικό από αμερικανικές επιχειρήσεις, και στις ξένες κυβερνήσεις, στις οποίες τα μεταπωλεί, ήταν καταχρηστικοί. Την περασμένη εβδομάδα ήρθε κι η επιβεβαίωση. Σύμφωνα με τη γερμανική εφημερίδα Die Zeit, που κατόρθωσε να αποκτήσει πρόσβαση σε ένα τέτοιο συμβόλαιο, η κυβέρνηση των ΗΠΑ έχει δικαίωμα να αλλάξει μονομερώς τους όρους χωρίς κάποια ποινή, η Γερμανία προπληρώνει, δεν υπάρχει κάποια δέσμευση για έγκαιρη παράδοση του οπλισμού, καμία δυνατότητα διαπραγμάτευσης των όρων, ενώ οποιαδήποτε αύξηση του κόστους προκύψει, θα βαρύνει τον αγοραστή. (Μοιάζει εξαιρετικά περίεργο, έως απίθανο, να επιβάλλουν οι ΗΠΑ τους όρους αυτούς μόνο στη Γερμανία.)

Παρόλα αυτά, τα καρνέ παραγγελιών των αμερικανικών εταιρειών ξεχειλίζουν. Η εξάρτηση προεκτείνεται στο μέλλον, με τις ευρωπαϊκές χώρες να έχουν παραγγείλει πάνω από 400 αεροσκάφη F-35, τα οποία είναι επί της ουσίας ιπτάμενοι υπολογιστές που λειτουργούν μόνο με μόνιμη αμερικανική συνδρομή. 

Οι συζητήσεις για το αν υπάρχει kill switch, δηλαδή διακόπτης που μπορεί να θέσει τα αεροσκάφη εκτός λειτουργίας, είναι μόνο μία παράμετρος, εφόσον υπάρχει πληθώρα τρόπων με τους οποίους οι κατασκευαστές μπορούν να καθηλώνουν τα αεροσκάφη: οι συνεχείς ενημερώσεις του λογισμικού, η πρόσβαση στη βάση δεδομένων των αντιπάλων ραντάρ, η διαθεσιμότητα ανταλλακτικών και συντήρησης. 

Συνολικά, όπως έδειξε κι η ελληνική διαμάχη για τον πηγαίο κώδικα των ισραηλινών αντιπυραυλικών συστημάτων (που φυσικά δεν θα είναι διαθέσιμος στους αγοραστές, παρά τους ισχυρισμούς της ελληνικής κυβέρνησης), όσο πιο υψηλής τεχνολογίας είναι το προϊόν, τόσο μεγαλύτερες οι δυνατότητες του κατασκευαστή να το ελέγχει μετά την απομάκρυνση εκ του ταμείου.

«Φυσικά υπάρχει ο κίνδυνος ο κάτοχος της τεχνολογίας να κλείσει τον διακόπτη», λέει ο Πίτερ Βέζεμαν (Pieter Wezeman), ερευνητής του Διεθνούς Ινστιτούτου Ερευνών για την Ειρήνη (SIPRI), με έδρα τη Στοκχόλμη. «Αλλά αν δεν έχεις δική σου τεχνολογία, παίρνεις το ρίσκο». 

Όποιος βιάζεται, εξαρτάται 

Ένα σημαντικό εργαλείο που εδραιώνει την κυριαρχία των αμερικανικών εταιρειών και παράλληλα βοηθάει την αλματώδη διείσδυση των ισραηλινών είναι η αίσθηση του κατεπείγοντος – η απαίτηση της αμερικανικής κυβέρνησης για αύξηση των ευρωπαϊκών αμυντικών δαπανών εδώ και τώρα. Το πώς θα γίνει αυτό περιγράφεται στην αμερικανική Στρατηγική Εθνικής Άμυνας του Νοεμβρίου του 2025, με την οποία η κυβέρνηση Τραμπ περιέγραψε πώς θα ξημερώσει «μια νέα χρυσή εποχή για την Αμερική». Σύμφωνα με το έγγραφο, ο επανεξοπλισμός της Ευρώπης πρέπει να πραγματοποιηθεί εντός των ορίων της παγκόσμιας αμυντικής στρατηγικής των ΗΠΑ και «θα διασφαλίσει το πλεονέκτημα της δικής μας [αμερικανικής] αμυντικής βιομηχανίας».

Η Ευρώπη συνεχίζει να υπακούει, κάποιες φορές με κωμικό τρόπο (βλέπε τον Γενικό Γραμματέα του ΝΑΤΟ να αποκαλεί τον Τραμπ «μπαμπάκα»), και δεν βάζει όλες τις δυνάμεις της στη δημιουργία ευρωπαϊκών εναλλακτικών γιατί, σύμφωνα με τον Πίτερ Βέζεμαν, η απόφαση για στενή διασύνδεση με την Αμερική «αποτελεί στρατηγική επιλογή». Αντιθέτως, η Ευρώπη «δεν χρειάζεται το Ισραήλ καθεαυτό, χρειάζεται συγκεκριμένη στρατιωτική τεχνολογία και τη χρειάζεται τώρα».

Το Ισραήλ, η Ισπανία και η Φινλανδία

Οι εξαγωγές οπλικών συστημάτων από το Ισραήλ «δημιουργούν παρόμοιες εξαρτήσεις για την Ευρώπη όπως αυτές των αμερικανικών όπλων», λέει ο ιδρυτής του Κέντρου Στρατηγικών Μελετών της Χάγης Ρομπ ντε Βάικ (Rob de Wijk). «Απλώς δεν τις έχουμε μελετήσει ακόμα». 

Με βάση τα επίσημα στοιχεία του υπουργείου Άμυνας του Ισραήλ, οι εξαγωγές ισραηλινών οπλικών συστημάτων στην Ευρώπη ανήλθαν το 2025 στα 6 δισ. ευρώ, ελαφρά μειωμένες σε σχέση με το 2024, που ήταν 7,3 δισ. ευρώ, αλλά δραματικά αυξημένες σε σχέση με τα 2,3 δισ. ευρώ του 2020. Την πενταετία 2020-2025, το ποσοστό του Ισραήλ στις εισαγωγές όπλων της Ευρώπης διπλασιάστηκε φτάνοντας το 7,7% επί του συνόλου των εισαγωγών. Το νούμερο δεν είναι μεγάλο, αλλά το γεγονός ότι οι εισαγωγές αφορούν καίριους τομείς (αεράμυνα, επικοινωνίες, συλλογή στρατιωτικών πληροφοριών) δημιουργεί σημαντικές εξαρτήσεις.

Σε κάποιες χώρες, όπως την Ισπανία, η κυβέρνηση απαγόρευσε με διάταγμα τις εισαγωγές από το Ισραήλ, διαμαρτυρόμενη για τον πόλεμο και τη γενοκτονία στη Γάζα (κάποια συμβόλαια ωστόσο συνεχίζουν να ισχύουν). Σε άλλες, όπως τη Δανία, τα συμβόλαια δεν έγιναν ποτέ. Η Δανία είναι μέχρι στιγμής η μόνη ευρωπαϊκή χώρα που αποφάσισε να μην αγοράσει ούτε τα ισραηλινά ούτε τα αμερικανικά συστήματα αεράμυνας και προτίμησε το γαλλοϊταλικό SAMP-T.

Μια από τις χώρες που επέλεξαν ισραηλινά συστήματα υπό το κράτος του φόβου που προξένησε ο πόλεμος στην Ουκρανία ήταν η Φινλανδία, η οποία αγόρασε συστήματα αξίας 1 δισ. ευρώ. «Υπήρξαν αρκετά μεγάλες πολιτικές αντιδράσεις», λέει ο ερευνητής του Ινστιτούτου ΤΑPRI, με έδρα το Τάμπερε, Κάρι Παασόνεν (Kari Paasonen).

Προκειμένου να αποφύγει την αντίδραση της κοινής γνώμης, η κυβέρνηση της Φινλανδίας παρέτεινε μυστικά την αμυντική συνεργασία με το Ισραήλ για 10 χρόνια. Παραδοσιακά οι αντιδράσεις προέρχονταν από τα αριστερά του πολιτικού φάσματος, «αλλά αυτό έχει αλλάξει, είχαμε δηλώσεις και από το συντηρητικό κόμμα ότι η Φινλανδία πρέπει να σταματήσει να αγοράζει όπλα από το Ισραήλ», δηλώνει ο Φινλανδός ερευνητής. 

Η εξάρτηση δεν φαίνεται από το τι αγοράζει μια χώρα σε μια δεδομένη χρονιά, αλλά από το τι διαθέτει ήδη στο οπλοστάσιό της. Άρα, οι φινλανδικές δημοσκοπήσεις που βρίσκουν λίγο πάνω από το 50% του πληθυσμού να θέλει να σταματήσει τις αγορές όπλων από το Ισραήλ έρχονται μάλλον καθυστερημένα.

Αντιστοίχως, σύμφωνα με τον Πίτερ Βέζεμαν, για την Ιταλία, που έχει αγοράσει και λειτουργεί ισραηλινά κατασκοπευτικά αεροσκάφη υψηλής τεχνολογίας, η απόφαση να αποστασιοποιηθεί θα είχε πολύ μεγαλύτερο κόστος. Έτσι η ιταλική κυβέρνηση αρκείται σε συμβολικές ενέργειες, όπως η μη ανανέωση του μνημονίου αμυντικής συνεργασίας με το Ισραήλ από την Ιταλίδα πρωθυπουργό Τζόρτζια Μελόνι. (Στην Ιταλία ακυρώθηκε και η συμφωνία για προμήθεια ισραηλινής κατασκευής συστήματος anti-drone από το αεροδρόμιο της Ρώμης, αλλά αυτό έγινε με δικαστική απόφαση.)

Η Γερμανία έχει αγοράσει ισραηλινά συστήματα διπλάσιας αξίας από τα ελληνικά, ενώ η ισραηλινή Rafael θα παράγει οχήματα και εξαρτήματα για τον ισραηλινό «θόλο» στο εργοστάσιο της Volkswagen στο Όσναμπρικ, το οποίο μόλις αγοράστηκε από ισραηλινό επενδυτικό σχήμα. 

Οι ανησυχίες για τη σύνδεση προμήθειας οπλικών συστημάτων και πολιτικής επιρροής του Ισραήλ απασχολούν τη δημόσια συζήτηση και στη Φινλανδία. Σύμφωνα με τον κ. Παασόνεν, υπάρχουν ερωτήματα για το αν «η εξάρτηση περιορίζει το πόσο μπορεί η Φινλανδία να επικρίνει το Ισραήλ».

Δειλές προσπάθειες

Παρόλα αυτά, η Ευρώπη κάνει κάποιες προσπάθειες να στηρίξει τη δική της βιομηχανία. Στα χρηματοδοτικά πακέτα για την αμυντική βιομηχανία υπάρχουν πλέον διάφοροι όροι για ελάχιστη συμμετοχή ευρωπαϊκών εταιρειών. Οι πιέσεις της αμερικανικής κυβέρνησης προκειμένου να αποδυναμωθούν οι δικλείδες αυτές είναι ισχυρές, προϋπήρχαν της κυβέρνησης Τραμπ και όλα δείχνουν ότι θα συνεχιστούν και μετά απ’ αυτήν.

Ταυτόχρονα, τόσο οι αμερικανικές όσο και οι ισραηλινές εταιρείες προσαρμόζονται στη νέα εποχή, ιδρύοντας θυγατρικές και συμμετέχοντας σε κοινοπραξίες στην Ευρώπη. «Αν πληρούμε όλους τους όρους για να θεωρηθούμε ευρωπαϊκή εταιρεία, τότε είμαστε ευρωπαϊκή εταιρεία», μας λέει στέλεχος αμερικανικού κολοσσού από τη βιομηχανία όπλων, ο οποίος είναι τόσο ευρωπαϊκός όσο και το Γκραν Κάνυον. 

Έτσι, χρήματα που στόχευαν στη στρατηγική αυτονομία της Ευρώπης ενισχύουν τελικά ισραηλινές εταιρείες, όπως την πρώην ελληνική Intracom Defense, η οποία είναι πλέον 100% θυγατρική της ισραηλινής βιομηχανίας Israel Aerospace Industries (ΙΑΙ). Όπως έχουν αποκαλύψει το Reporters United και το Investigate Europe, μέσω της θυγατρικής αυτής η κρατική ισραηλινή εταιρεία λαμβάνει κονδύλια του Ευρωπαϊκού Ταμείου Άμυνας (EDF). 

Αντιστοίχως, στην Ελλάδα η κρατική ισραηλινή Rafael θα λάβει κονδύλια από το ευρωπαϊκό χρηματοδοτικό πρόγραμμα SAFE, μέσα από τις προμήθειες των αντιαρματικών Eurospike που κατασκευάζει σε συνεργασία με τις γερμανικές Diehl Defense και Rheinmetall.

Το αντεπιχείρημα είναι γνωστό: Η μεταφορά γραμμών παραγωγής σε ευρωπαϊκό έδαφος είναι ίσως μια ευκαιρία να αποκτήσει η Ευρώπη τεχνογνωσία και εκπαιδευμένο προσωπικό. «Κάποιες χώρες έτσι έστησαν τη δική τους αυτόνομη πολεμική βιομηχανία. Παράδειγμα η Κίνα, που κατασκεύαζε στο έδαφός της ρωσικά όπλα», λέει ο κ. Βέζεμαν. 

Όμως, αμερικανικές συμπαραγωγές υπάρχουν σε ευρωπαϊκό έδαφος εδώ και δεκαετίες, χωρίς να έχουν οδηγήσει σε καμία ευρωπαϊκή αυτονόμηση. 

Ο επανεξοπλισμός της Ευρώπης αποφασίστηκε και προχωράει χωρίς δημοκρατική συζήτηση. Οι δαπάνες για την άμυνα είναι πολύ περισσότερες από αυτές που θα απαιτούνταν αν επρόκειτο μόνο για την άμυνα της Ουκρανίας. Ερήμην των πολιτών της η Ευρώπη ετοιμάζεται για πόλεμο. «Ήταν συνειδητή απόφαση για να αποκλείσουν τη δημοκρατική συζήτηση και τη διαφάνεια», μας λέει ο Βέλγος ευρωβουλευτής της Αριστεράς Μαρκ Μποτέγκα (Marc Botenga). «Δεν είναι διαφανές πόσα χρήματα δίνονται πού και για ποιο σκοπό. Όλα γίνονται πίσω από κλειστές πόρτες, ανάμεσα στις κυβερνήσεις και τις βιομηχανίες όπλων».

Το άρθρο Ευρωπαϊκή άμυνα: Το πιο σύντομο αμερικάνικο ανέκδοτο εμφανίστηκε πρώτα στο R•U.

Η έρευνα για τη συνεργασία των ευρωπαϊκών πανεπιστημίων με το Ισραήλ έγινε υπό τον συντονισμό του Investigate Europe και του Reporters United, με τη συμμετοχή διεθνών μέσων ενημέρωσης από την Ιταλία (Il Fatto Quotidiano), τη Γαλλία ( Le Monde), την Ισπανία (Publico), την Ολλανδία (Follow the Money), και το Βέλγιο (EUobserver, Knack, και Le Vif).

Τον Μάιο του 2024, εκατοντάδες φοιτητές κατασκήνωσαν στην Πανεπιστημιούπολη της Μαδρίτης απαιτώντας από τις διοικήσεις των πανεπιστημίων να διακόψουν κάθε σχέση με το Ισραήλ. Η κινητοποίηση εξαπλώθηκε σε δεκάδες πανεπιστήμια. Μέσα σε λίγες μέρες το αίτημα έφτασε στις αίθουσες των πρυτάνεων της χώρας, οι οποίοι ανακοίνωσαν την επανεξέταση συνεργασιών με ισραηλινά ιδρύματα. Αυτή ήταν η αφετηρία ενός ακαδημαϊκού μποϊκοτάζ, που έφτασε μέχρι την Ολλανδία, το Βέλγιο και την Ιταλία.

Την ίδια περίοδο στην Αθήνα, ένα σύνθημα με το ίδιο αίτημα, γραμμένο με σπρέι στον τοίχο του Πολυτεχνείου, θα φτάσει ώς την ελληνική δικαιοσύνη και θα οδηγήσει έναν φοιτητή, μήνες μετά, σε ποινή φυλάκισης 14 μηνών.

Το σύνθημα καλούσε για «Παύση κάθε συνεργασίας του ΕΜΠ με την Intracom Defense», την ελληνική εταιρεία εξοπλισμών που από το 2023 ανήκει εξ ολοκλήρου στη μεγαλύτερη κρατική πολεμική βιομηχανία του Ισραήλ, την Israel Aerospace Industries. 

Πρόκειται για εταιρεία που, όπως έχει αποκαλύψει έρευνα του Reporters United και του Investigate Europe, αυτοδιαφημίζει τον «κομβικό ρόλο» της στις στρατιωτικές επιχειρήσεις στη Γάζα. Η σημερινή έρευνα αποτελεί το 21ο ρεπορτάζ μας για τη συνεργασία της Ελλάδας με το Ισραήλ εν μέσω γενοκτονίας. Για να συνεχίσουμε, στήριξέ μας εδώ με μια μηνιαία συνδρομή, όσο μικρή κι αν είναι. 

Όπως προκύπτει σήμερα από την έρευνά μας, η Intracom Defense, με την οποία το ΕΜΠ, το ΕΚΠΑ και το Πανεπιστήμιο Πατρών συνεργάζονται σε αμυντικά προγράμματα του Ευρωπαϊκού Ταμείου Άμυνας, δεν είναι η μόνη εταιρεία που σχετίζεται με την ισραηλινή κυβέρνηση και παράλληλα λαμβάνει ευρωπαϊκή χρηματοδότηση για έρευνες μέσω διεθνών κοινοπραξιών με ελληνικά πανεπιστήμια. Κι αυτό, ενώ διεθνείς θεσμοί –όπως το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης, το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο και ο ΟΗΕ– κατηγορούν το Ισραήλ για γενοκτονία, εγκλήματα πολέμου και εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας.

Τα βασικά ευρήματα της έρευνας

Η έρευνα του Reporters United και του Investigate Europe ανέλυσε δεδομένα του Horizon Europe, του μεγαλύτερου ερευνητικού προγράμματος της ΕΕ, συνδέσεις ισραηλινών οντοτήτων με τον ισραηλινό στρατό, εκθέσεις και δημοσιεύσεις της ισραηλινής ένωσης πρυτάνεων και πρακτικά του ισραηλινού κοινοβουλίου, και αποκαλύπτει ότι:

• Ενώ στην Ευρώπη αρκετά πανεπιστήμια επανεξετάζουν τη συνεργασία τους με ισραηλινούς εταίρους, στην Ελλάδα οκτώ πανεπιστήμια (ΑΠΘ, ΕΜΠ, ΕΚΠΑ, Πανεπιστήμιο Κρήτης, Πολυτεχνείο Κρήτης, Ελληνικό Μεσογειακό Πανεπιστήμιο, Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής και Πανεπιστήμιο Πατρών) συνέχισαν τη συμμετοχή τους σε κοινοπραξίες με τρία ισραηλινά υπουργεία που έχουν κατηγορηθεί για παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, και με δύο από τις μεγαλύτερες κρατικές εταιρείες εξοπλισμών, προμηθεύτριες του ισραηλινού στρατού.
  
  
• Τρία από τα ερευνητικά έργα των ελληνικών πανεπιστημίων με τους ισραηλινούς εταίρους (UnserSec, HERA, HERWINGT) αναπτύσσουν τεχνολογίες που έχουν και στρατιωτικές εφαρμογές. Παρόμοια τεχνολογία με αυτήν που αναπτύσσεται στο HERA φαίνεται να χρησιμοποιείται και από τον ισραηλινό στρατό. 
  
  
• Μέσα στο ισραηλινό κοινοβούλιο η Ελλάδα επικροτείται για τη σιωπή της και κατονομάζεται ανάμεσα στις χώρες που συνέχισαν να συνεργάζονται με ισραηλινά ακαδημαϊκά ιδρύματα.
  
  
• Η ισραηλινή ένωση πρυτάνεων VERA έχει επιστρατεύσει ένα δικηγορικό γραφείο που ειδικεύεται στη «διαχείριση κρίσεων», ώστε να ασκεί πιέσεις για την παραμονή των ισραηλινών ιδρυμάτων σε ευρωπαϊκά έργα, ξοδεύοντας τουλάχιστον 687.000 ευρώ σε νομικές υπηρεσίες.
  
  
• Σύμφωνα με την ανάλυσή μας, επτά ευρωπαϊκά πανεπιστήμια κατάφεραν να διακόψουν συνεργασίες, έστω και σε ένα έργο, με ισραηλινά ιδρύματα και εταιρείες. Ωστόσο, 34 ευρωπαϊκά πανεπιστήμια που είχαν ανακοινώσει ότι θα επανεξετάσουν τις συνεργασίες με το Ισραήλ συμμετέχουν σε 38 νέα έργα Horizon με ισραηλινούς εταίρους που συνδέονται με το κράτος και τον στρατό του Ισραήλ.
  
  
• Αυτή τη στιγμή, ερευνητές από 411 ευρωπαϊκά ιδρύματα συμμετέχουν σε 205 έργα με ισραηλινούς εταίρους που συνδέονται με τον στρατό ή με τεχνολογίες που έχουν και στρατιωτικές εφαρμογές, και σε 12 έργα που περιλαμβάνουν ισραηλινούς κρατικούς φορείς, συμπεριλαμβανομένου του υπουργείου Άμυνας.
  
  
• Στο Horizon Europe το Ισραήλ συμμετέχει σε 793 από τα 19.203 έργα. Στο 80% αυτών εμπλέκονται ισραηλινοί φορείς και ιδρύματα που σχετίζονται άμεσα ή έμμεσα με τον στρατό, το ισραηλινό κράτος ή τεχνολογίες με δυνατότητες στρατιωτικών εφαρμογών.

Η συνεργασία των ευρωπαϊκών ιδρυμάτων με το Ισραήλ

Από τα μέσα Μαΐου 2024 καταγράψαμε συνολικά 65 πανεπιστήμια σε Ισπανία, Ολλανδία, Βέλγιο και Ιταλία, των οποίων οι διοικήσεις είχαν δηλώσει πως θα επανεξετάσουν συνεργασίες με ισραηλινά ακαδημαϊκά ιδρύματα. Οι επιφυλάξεις τους βασίστηκαν σε κριτήρια σχετικά με τον σεβασμό του διεθνούς δικαίου και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων βάσει των δεσμών των συγκεκριμένων ισραηλινών εταίρων με τον στρατό και την οπλοβιομηχανία. 

Η Επιτροπή και οι υπηρεσίες της δεν διενεργούν κανέναν έλεγχο στις δραστηριότητες των δικαιούχων που δεν σχετίζονται με τα έργα και πραγματοποιούνται εκτός αυτών.

Εκπρόσωπος Τύπου Ευρωπαϊκής Επιτροπής προς Reporters United και Investigate Europe

Κατά την έρευνά μας επιχειρήσαμε να τεκμηριώσουμε από ανοιχτές πηγές αυτές τις συνδέσεις, και από τις ανακοινώσεις και τις εκθέσεις των ίδιων των ιδρυμάτων αποκαλύπτεται ένα σταθερό και πολυεπίπεδο δίκτυο συνεργασιών με τον στρατό, το υπουργείο Άμυνας και την οπλοβιομηχανία. 

Κάποια από τα ισραηλινά ιδρύματα περιγράφουν τα προγράμματα που φιλοξενούν ως «γέφυρες μεταξύ ακαδημαϊκής έρευνας, αμυντικών φορέων και βιομηχανίας», «κρίσιμα τρίγωνα» που συνδέουν πανεπιστήμια, τεχνολογικά πάρκα και στρατιωτικές εγκαταστάσεις, και σύσφιξη δεσμών ανάμεσα σε ακαδημαϊκή κοινότητα και βιομηχανία. 

Πολλά ισραηλινά εκπαιδευτικά ιδρύματα φιλοξενούν στρατιωτικο‑ακαδημαϊκά προγράμματα για αξιωματικούς του IDF και συμμετέχουν σε ερευνητικά κέντρα και προγράμματα με στρατιωτικούς φορείς. Παράλληλα, λαμβάνουν χρηματοδότηση από το ισραηλινό υπουργείο Άμυνας και συνεργάζονται με τις τρεις μεγαλύτερες οπλοβιομηχανίες της χώρας, την Elbit Systems, την Israel Aerospace Industries (IAI) και τη Rafael, για την ανάπτυξη τεχνολογιών με άμεσες στρατιωτικές εφαρμογές. 

Μάλιστα, στα ισραηλινά πανεπιστήμια αναπτύσσονται συστήματα όπως ντρόουν, αισθητήρες και κβαντικές τεχνολογίες έως ρομποτικά σμήνη, συστήματα επικοινωνιών και τεχνολογίες εντοπισμού, ενώ κατά τις στρατιωτικές επιχειρήσεις στη Γάζα κάποια ιδρύματα παρείχαν εξοπλισμό ή ανέπτυξαν υλικό για μονάδες στην πρώτη γραμμή. Ρωτήσαμε τα ισραηλινά ιδρύματα για όλες τις παραπάνω συνδέσεις. Δεν τις σχολίασαν.

Αναλύοντας τα ανοιχτά δεδομένα του CORDIS, της επίσημης πλατφόρμας με τα έργα και τους νικητές του Horizon Europe (2021-2027) ανακαλύψαμε ότι ανάμεσα στους ισραηλινούς εταίρους, εκτός από τα ακαδημαϊκά ιδρύματα, λαμβάνουν χρηματοδότηση και κρατικοί φορείς του Ισραήλ (όπως το υπουργείο Άμυνας), κρατικές εταιρείες εξοπλισμών (όπως η Rafael και η IAI), καθώς και εταιρείες που αναπτύσσουν τεχνολογίες που μπορούν να αξιοποιηθούν στον στρατό.

Σύμφωνα με την ανάλυσή μας, αυτή τη στιγμή ερευνητές από 411 ευρωπαϊκά ιδρύματα συμμετέχουν σε 205 έργα με ισραηλινούς εταίρους που συνδέονται με τον στρατό ή με τεχνολογίες που έχουν και στρατιωτικές εφαρμογές, και σε 12 έργα που περιλαμβάνουν ισραηλινούς κρατικούς φορείς, συμπεριλαμβανομένου του υπουργείου Άμυνας.

Ρωτήσαμε την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για τις συνδέσεις των ισραηλινών εταίρων με τον στρατό. Η απάντηση που λάβαμε ήταν απλή και συγκεκριμένη: «Η Επιτροπή και οι υπηρεσίες της δεν διενεργούν κανέναν έλεγχο στις δραστηριότητες των δικαιούχων που δεν σχετίζονται με τα έργα και πραγματοποιούνται εκτός αυτών». (Διαβάστε ολόκληρη την απάντησή της εδώ.)

Από το 2021, το Ισραήλ έχει συμμετάσχει σε 793 από τα 19.203 έργα (περίπου ένα στα 24) εξασφαλίζοντας σχεδόν 900 εκατ. ευρώ ευρωπαϊκής χρηματοδότησης.

Στην Ευρώπη μποϊκοτάζ, στην Ελλάδα υποστήριξη

Στην Ελλάδα, αντιθέτως, οι διοικήσεις των πανεπιστημίων συνέχισαν απτόητες τις συνεργασίες τους ακόμα και με ισραηλινούς κρατικούς φορείς που καταδικάζονται για παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Τον Μάιο του 2025, σε πρακτικά συνεδρίασης του ισραηλινού κοινοβουλίου, η Ελλάδα κατονομάζεται ανάμεσα σε χώρες όπως η Τσεχία, η Κύπρος και η Γερμανία, οι οποίες όχι μόνο συνέχισαν να συνεργάζονται με ισραηλινά ακαδημαϊκά ιδρύματα μέσω διεθνών κοινοπραξιών και παλαιότερων προσωπικών επαφών, αλλά δημιούργησαν και νέες σχέσεις.

Στο Horizon Europe, οκτώ ελληνικά πανεπιστήμια συμμετέχουν σε οκτώ έργα, τρία εκ των οποίων αναπτύσσουν τεχνολογίες με πιθανές στρατιωτικές εφαρμογές, με τρία ισραηλινά υπουργεία και δύο από τις μεγαλύτερες κρατικές εταιρείες εξοπλισμών και προμηθεύτριες του ισραηλινού στρατού:

• Σε κοινοπραξίες με το ισραηλινό υπουργείο Υγείας έχουν συμμετάσχει τα πανεπιστήμια ΑΠΘ, ΕΚΠΑ, Πανεπιστήμιο Κρήτης και Πολυτεχνείο Κρήτης, στα έργα PARC, CVDLINK, ERDERA, και CLIMOS. Σύμφωνα με ισραηλινή οργάνωση ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην ιατρική μονάδα του στρατοπέδου κράτησης Σντε Τεϊμάν, που τελούσε υπό την ευθύνη του ισραηλινού υπουργείου Υγείας, καταγράφηκαν σοβαρές καταγγελίες για παραβιάσεις της ιατρικής δεοντολογίας και των δικαιωμάτων των Παλαιστίνιων κρατουμένων.
  
  
• Σε κοινοπραξία με το ισραηλινό υπουργείο Ενέργειας συμμετέχει το ΕΜΠ στο έργο Water4All. Τον Μάρτιο του 2025, ο υπουργός Ενέργειας Έλι Κοέν είχε διατάξει τη διακοπή της παροχής ηλεκτρικού ρεύματος στη Γάζα. Η Διεθνής Αμνηστία χαρακτήρισε την ενέργεια «σκληρή και παράνομη». Ανάμεσα στους εταίρους του έργου βρίσκεται και η Γενική Γραμματεία Έρευνας και Καινοτομίας της Ελλάδας.
  
  
• Με το ισραηλινό υπουργείο Άμυνας συνεργάζονται το Ελληνικό Μεσογειακό Πανεπιστήμιο και το Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής στο έργο UnderSec, για το οποίο έχει κάνει εκτεταμένη έρευνα η ελληνική δημοσιογραφική ομάδα MIIR και η ΕφΣυν. Τον Νοέμβριο του 2024, το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο εξέδωσε ένταλμα σύλληψης κατά του τότε ισραηλινού υπουργού Άμυνας, Γιοάβ Γκαλάντ για «εγκλήματα πολέμου» και «εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας». Στο ίδιο έργο συμμετέχει και η κρατική Rafael, η τεχνογνωσία της οποίας ενσωματώνεται «σε σχεδόν όλα τα συστήματα του IDF που βρίσκονται σήμερα σε επιχειρησιακή χρήση».
  
  Στο UnderSec, όπως αποκαλύπτει η έρευνα του MIIR, χρησιμοποιείται το στρατιωτικό σύστημα υποβρύχιας επικοινωνίας της Rafael. Το Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής, στην απάντησή του προς το Reporters United, επιβεβαίωσε τη δυνητική στρατιωτική χρήση του UnderSec, παραπέμποντας στην απάντηση που είχε δώσει σε ερώτηση του ΚΚΕ στη Βουλή: Τελικοί χρήστες είναι το Λιμενικό και εν γένει οι υπηρεσίες ελέγχου συνόρων.
  
  
• Με την Israel Aerospace Industries, τη μητρική εταιρεία της Intracom Defense, συνεργάζεται το Πανεπιστήμιο Πατρών στα έργα HERA και HERWINGT. Τα δύο έργα, στα οποία συμμετέχουν επίσης εξοπλιστικοί κολοσσοί όπως οι Airbus, Safran, Thales και Leonardo, αλλά και η κρατική Ελληνική Αεροπορική Βιομηχανία (ΕΑΒ), αναπτύσσουν νέες τεχνολογίες αεροσκαφών.
  
  Μέσω του HERA αναπτύσσονται τεχνολογίες όπου το υδρογόνο χρησιμοποιείται ως καύσιμο σε ηλεκτρικά συστήματα κίνησης αεροσκάφους. Η ίδια βασική τεχνολογική αρχή χρησιμοποιείται ήδη σε ντρόουν του ισραηλινού στρατού και χαρακτηρίζεται από τον δημιουργό τους ως «game-changer», όπως αποκαλύπτει έκθεση της Ειδικής Εισηγήτριας του ΟΗΕ Φραντσέσκα Αλμπανέζε. Στην έκθεσή της η κ. Αλμπανέζε υποστηρίζει πως «είναι αδύνατον να διαχωριστεί η τεχνογνωσία που προσφέρουν οι ισραηλινοί εταίροι σε αυτές τις συνεργασίες από εκείνη που αποκτούν και χρησιμοποιούν σε παραβιάσεις με τις οποίες συνδέονται».

Οι στρατιώτες που χρειαζόμαστε για να δώσουμε αυτή τη μάχη [σ.σ. του μποϊκοτάζ] είναι οι δικηγόροι.

Νέτα Μπαράκ-Κόρεν καθηγήτρια στο Εβραϊκό Πανεπιστήμιο της Ιερουσαλήμ, μέλος της VERA

Η στάση των διοικήσεων των ελληνικών πανεπιστημίων συγκρούεται με το αίσθημα εκατοντάδων πανεπιστημιακών και ερευνητών τους. Τον Ιούνιο του 2025, 1.000 ερευνητές και ερευνήτριες από την Ελλάδα, μαζί με συλλόγους διδασκόντων και διδασκουσών, διοικητικών υπαλλήλων και φοιτητ(ρι)ών, υπέγραψαν κάλεσμα για διακοπή κάθε είδους συνεργασίας των ελληνικών πανεπιστημίων με ερευνητικά ιδρύματα, κρατικούς φορείς, και εταιρείες του Ισραήλ.

Το μόνο πανεπιστήμιο στην Ελλάδα που έχει πάρει θέση στο ακαδημαϊκό μποϊκοτάζ είναι το Πάντειο. Στις 29 Αυγούστου 2025, η Σύγκλητος του Παντείου ανακοίνωσε ομόφωνα την ανάκληση της αιγίδας του πανεπιστημίου στη διοργάνωση του συνεδρίου EUROCRIM 2025, όπου θα συμμετείχε το ισραηλινό ίδρυμα – και μέλος της VERA – Πανεπιστήμιο Αριέλ. 

Στείλαμε ερωτήσεις σε 15 ελληνικά πανεπιστήμια που έχουν συμμετάσχει σε κοινοπραξίες με ισραηλινούς εταίρους συνδεδεμένους με τον στρατό, το κράτος του Ισραήλ ή τεχνολογίες που έχουν και στρατιωτικές εφαρμογές. «Τα έργα στα οποία αναφέρεστε δεν αποτελούν διμερείς πολιτικές συμφωνίες του Πανεπιστημίου Πειραιώς με το Κράτος του Ισραήλ. Πρόκειται για πολυμερή ερευνητικά έργα του Horizon Europe, τα οποία έχουν επιλεγεί και χρηματοδοτούνται από την Ευρωπαϊκή Ένωση […] και υλοποιούνται από διεθνείς κοινοπραξίες», μας είπε ο καθηγητής Δημοσθένης Κυριαζής, πρύτανης του Πανεπιστημίου Πειραιώς (διαβάστε ολόκληρη την απάντηση εδώ).

Ο κ. Κυριαζής δήλωσε ακόμη ότι το πανεπιστήμιο δεν αποτελεί «όργανο χάραξης εξωτερικής πολιτικής, ούτε όργανο αρμόδιο να τοποθετείται επί ζητημάτων διεθνών σχέσεων» και «να αξιολογεί τη συμπεριφορά τρίτων κρατών», κάτι που εμπίπτει στην αρμοδιότητα «των οργάνων της Ελληνικής Πολιτείας και, κατά περίπτωση, των θεσμικών οργάνων της Ευρωπαϊκής Ένωσης».

Πάντως, παρά τις δημόσιες δεσμεύσεις, πολλά από τα ευρωπαϊκά πανεπιστήμια δεν κατάφεραν να υλοποιήσουν αυτά που είχαν υποσχεθεί. 

Σύμφωνα με την ανάλυσή μας, 34 ευρωπαϊκά πανεπιστήμια που είχαν ανακοινώσει ότι θα διακόψουν ή θα επανεξετάσουν τις συνεργασίες με το Ισραήλ έχουν στο μεταξύ συμμετάσχει σε 38 νέα έργα Horizon με ισραηλινούς εταίρους που συνδέονται με το ισραηλινό κράτος και τον στρατό. Όσα κατάφεραν να διακόψουν έστω και μία συνεργασία σε έργο του Horizon, μετριούνται στα δάχτυλα των δύο χεριών. Ένας λόγος είναι ο φόβος των οικονομικών και νομικών συνεπειών. Ένας άλλος φαίνεται να είναι οι πιέσεις που ασκούν τα ισραηλινά ιδρύματα.

Το «όγδοο μέτωπο»: Το ισραηλινό λόμπινγκ ενάντια στο ακαδημαϊκό μποϊκοτάζ

Στην πρώτη γραμμή του κινήματος κατά του διεθνούς ακαδημαϊκού μποϊκοτάζ βρίσκεται μια σύμπραξη ανώτερων στελεχών από τα εννέα μεγαλύτερα πανεπιστήμια και ακαδημαϊκά ινστιτούτα του Ισραήλ: η Ένωση Πρυτάνεων Ισραηλινών Πανεπιστημίων  (VERA). 

Η VERA, με προϋπολογισμό 1,5 εκατ. ευρώ, ο οποίος προέρχεται από τα ίδια τα ισραηλινά πανεπιστήμια που την απαρτίζουν, έχει αναλάβει από το 2024 να αντιμετωπίσει την «στρατηγική απειλή» του ακαδημαϊκού μποϊκοτάζ. Οι στρατηγικές της, από τη συστηματική καταγραφή πανεπιστημιακών ανακοινώσεων μέχρι την επιστράτευση νομικών συμμάχων, περιγράφονται σε πρακτικά συνεδριάσεων, εκθέσεις προόδου και έγγραφα που είδαν το Investigate Europe και το Reporters United.

«Τα πεδία μάχης του “όγδοου μετώπου” του Ισραήλ εκτείνονται από τις αίθουσες και τα προαύλια των πανεπιστημίων έως τις ρυθμιστικές αρχές και τα δικαστήρια που επιβλέπουν την εφαρμογή αυτών των νόμων», έλεγε το 2024 η Νέτα Μπαράκ-Κόρεν, μέλος της VERA και καθηγήτρια στο Εβραϊκό Πανεπιστήμιο της Ιερουσαλήμ. «Οι στρατιώτες που χρειαζόμαστε για να δώσουμε αυτή τη μάχη είναι οι δικηγόροι».

Ο στρατιωτικής έμπνευσης όρος «όγδοο μέτωπο» που χρησιμοποιεί, εννοώντας το πεδίο του ΟΗΕ, των διεθνών οργανισμών και της παγκόσμιας κοινής γνώμης, δείχνει τη σημασία που δίνουν οι ισραηλινοί ιθύνοντες στις διεθνείς ερευνητικές συνεργασίες, εντάσσοντάς τες σε αυτό ακριβώς το πολεμικό πλαίσιο. Για να γίνει ακόμα πιο κατανοητό αυτό, ας αναφέρουμε ότι τα προηγούμενα επτά είναι η Γάζα, ο Λίβανος, το Ιράν, η Δυτική Όχθη, η Υεμένη, το Ιρακ και η Συρία.

Σε αρχείο με τίτλο «VERA State of Affairs», που βρέθηκε καταχωνιασμένο σε ένα ανοιχτό λινκ σε έκθεση της VERA από το 2025, το βελγικό δικηγορικό γραφείο Kesher απαριθμεί τουλάχιστον 20 πανεπιστήμια και ερευνητικά κέντρα σε οκτώ ευρωπαϊκές χώρες με τα οποία έχει ασχοληθεί για λογαριασμό της VERA λόγω περιστατικών μποϊκοτάζ. Τρεις από τις περιπτώσεις που αφορούσαν τον τερματισμό συνεργασίας σε ευρωπαϊκά έργα επισημάνθηκαν ως «επιτυχημένες» χάρη στις ενέργειες της Kesher.

Η Kesher ειδικεύεται στη «διαχείριση κρίσεων» και στην παροχή στρατηγικών συμβουλών για το δίκαιο και τις πολιτικές της ΕΕ. 

Ο παραπάνω κατάλογος περιγράφει λεπτομερώς το είδος των ενεργειών που ανέλαβε το δικηγορικό γραφείο σε κάθε περίπτωση μποϊκοτάζ: από την αποστολή νομικών επιστολών και τη συνεργασία με τοπικά δικηγορικά γραφεία, έως την αποστολή αιτημάτων στήριξης από τις αρμόδιες αρχές. 

Το Investigate Europe και το Reporters United απέκτησαν πρόσβαση σε επιστολή 14 σελίδων που έστειλε η Kesher σε αξιωματούχο της υπηρεσίας έρευνας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ως απάντηση στις προσπάθειες του Πανεπιστημίου της Γάνδης να αποκλείσει το Πανεπιστήμιο του Τελ Αβίβ και το Ινστιτούτο Επιστημών Weizmann από έργο του Horizon. 

Σε έκθεσή της από τον Ιανουάριο του 2025 η Kesher προτείνει να συνεχιστούν στρατηγικές όπως η επιβολή δυσανάλογου κόστους στους φορείς που συμμετέχουν στο μποϊκοτάζ, η διεύρυνση της συνεργασίας της με νομικούς συμβούλους στην Ισπανία και την Ολλανδία και η συνέχεια της επικοινωνίας με τους Επιτρόπους στους τομείς της Καινοτομίας και της Καταπολέμησης της Απάτης. 

Σε απάντησή της σε ερωτήματα του Investigate Europe και του Reporters United, εκπρόσωπος της VERA σχετικά με το ακαδημαϊκό μποϊκοτάζ επέμεινε στο επιχείρημα της διάκρισης: «Ο αποκλεισμός ερευνητικών εταίρων ή το μποϊκοτάρισμα επιστημόνων με βάση την εθνική τους καταγωγή συνιστά άμεση παραβίαση της ακαδημαϊκής ελευθερίας και των ευρωπαϊκών κανόνων κατά των διακρίσεων. Η VERA προσφεύγει σε νομικούς συμβούλους αποκλειστικά για να προστατεύσει τους Ισραηλινούς ερευνητές από τέτοιου είδους παράνομες διακρίσεις και να διασφαλίσει ότι οι επιστημονικές συνεργασίες δεν θα εκτροχιάζονται από πολιτικοποιημένες εκστρατείες». (Διαβάστε ολόκληρη την απάντηση εδώ.)

Σύμφωνα με όσα δήλωσε στο ισραηλινό κοινοβούλιο τον Σεπτέμβριο του 2025, η VERA έχει ξοδέψει μέσα σε δύο χρόνια 800.000 δολάρια, περίπου 687.000 ευρώ, σε νομικές υπηρεσίες για να διατηρήσει την παρουσία του Ισραήλ σε ερευνητικές πρωτοβουλίες. Από τον Ιανουάριο του 2026 στη μάχη κατά του μποϊκοτάζ μπαίνει ευθέως και το ισραηλινό κράτος, και μαζί φέρνει και νέα χρηματοδότηση ύψους 1,7 εκατ. ευρώ για έναν χρόνο. Το Συμβούλιο Ανώτατης Εκπαίδευσης, η επίσημη κρατική αρχή για την ανώτατη εκπαίδευση στο Ισραήλ, πρόκειται να ανοίξει ένα νέο γραφείο για την «καταπολέμηση του ακαδημαϊκού μποϊκοτάζ», με έμφαση στη δυτική Ευρώπη.

Νομικές και οικονομικές συνέπειες

Πόσο εύκολο είναι τελικά για ένα πανεπιστήμιο να αποχωρήσει από ένα έργο που έχει ξεκινήσει;

«Αν δεν τηρήσουμε αυτές τις υποχρεώσεις, αυτό μπορεί όχι μόνο να έχει σοβαρές νομικές και οικονομικές συνέπειες, αλλά και να επηρεάσει τις πιθανότητες λήψης μελλοντικών επιδοτήσεων», μας τόνισε ένας διοικητικός υπάλληλος του ολλανδικού Πανεπιστημίου του Ντελφτ. «Η αποχώρηση ενέχει κινδύνους για τη φήμη όχι μόνο του Ντελφτ (που θα θεωρηθεί αναξιόπιστος εταίρος), αλλά και των μεμονωμένων ερευνητών».

Μέχρι τον Μάιο του 2026, ισραηλινοί φορείς συμμετέχουν σε τουλάχιστον 793 από τα 19.203 εγκεκριμένα έργα του Horizon Europe, (ένα στα 24 έργα). Στο 80% αυτών των έργων συμμετέχουν και ισραηλινοί φορείς που συνδέονται με τον αμυντικό τομέα ή με κρατικούς οργανισμούς.

Τον Μάρτιο του 2026, το Πανεπιστήμιο της Γάνδης έγινε ένα από τα ελάχιστα πανεπιστήμια που κατάφεραν να αποχωρήσουν από ένα έργο, κι αυτό επειδή βρήκαν αντικαταστάτη και έλαβαν την έγκριση της πλειοψηφίας των μελών της κοινοπραξίας. Είναι ένα από τα επτά πανεπιστήμια σε Ολλανδία, Βέλγιο, Ιταλία και Ισπανία που κατάφεραν να διακόψουν συνεργασίες με ισραηλινούς εταίρους σε έργα του Horizon.

«Μια μονομερής αποχώρηση [από όλα τα σχετικά έργα] θα εξέθετε το Πανεπιστήμιο της Γάνδης και θα μπορούσε να έχει οικονομικό κόστος δεκάδων εκατομμυρίων ευρώ», μας απάντησαν από το πανεπιστήμιο. 

«Τελικά το Ισραήλ παίρνει τα χρήματα, το έργο προχωρά, κι εμείς είμαστε αυτοί που βγαίνουμε χαμένοι», δηλώνει η αναπληρώτρια καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο της Σεβίλλης Μαρία Χοσέ Λέρα, μέλος του Πανεπιστημιακού Δικτύου για την Παλαιστίνη. 

Μια άλλη υπόθεση που έχει φτάσει στο Ανώτατο Δικαστήριο της Μαδρίτης είναι η διετής νομική μάχη που δίνει το Πανεπιστήμιο της Γρανάδας με τη φιλοϊσραηλινή οργάνωση ACOM, η οποία προσπαθεί να εμποδίσει το πανεπιστήμιο από το να διακόψει τις σχέσεις με ισραηλινά ιδρύματα. Η ACOM έχει υποβάλει αγωγές εναντίον οκτώ ισπανικών πανεπιστημίων, υποστηρίζοντας ότι η αναστολή των σχέσεων με το Ισραήλ αποτελεί διάκριση.

Το ζήτημα της ακαδημαϊκής ελευθερίας

Εκτός από τις νομικές και οικονομικές συνέπειες, τίθεται και το ζήτημα της ακαδημαϊκής ελευθερίας, που δυσκολεύει τη διακοπή ακαδημαϊκών συνεργασιών σε ευρωπαϊκά έργα με το Ισραήλ.

Σύμφωνα με τον κ. Δημήτρη Χριστόπουλο, καθηγητή Πολιτειολογίας στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, «δεν είναι εύκολο ένα πανεπιστήμιο να πάρει γραμμή κεντρικά, ειδικά όταν πρόκειται για μεγάλα ιδρύματα». Ο κ. Χριστόπουλος προλόγισε και συντόνισε μια -πρωτοφανή για τα ελληνικά δεδομένα- διάλεξη της Ειδικής Εισηγήτριας του ΟΗΕ για τα Κατεχόμενα Παλαιστινιακά Εδάφη Φραντσέσκα Αλμπανέζε, στις 4 Μαΐου 2026, στο Πάντειο.

«Η συμμετοχή σε ένα έργο είναι μια απόφαση που αφορά τον ερευνητή που θέλει να συμμετάσχει. Το πανεπιστήμιο δεν μπορεί να τον εμποδίσει, με τον ίδιο τρόπο που δεν μπορεί να του πει τι θα διδάσκει στο μάθημά του. Μπορεί να πει ότι δεν ενθαρρύνει τις συνεργασίες ερευνητών στο πλαίσιο της προώθησης ανθρωπίνων δικαιωμάτων, και στον βαθμό που αυτές είναι προϊόντα αποφάσεων των συλλογικών του οργάνων μπορεί να τις αποτρέψει, όπως έκανε και το Πάντειο. Αν θέλει ένας ερευνητής να συμμετέχει σε έργο με έναν ισραηλινό εταίρο είναι ελεύθερος να το κάνει, με ό,τι συνέπειες βέβαια συνεπάγεται. Αυτό θεωρείται ακαδημαϊκή ελευθερία. Εγώ ως ερευνητής δεν θα συνεργαζόμουν με ένα πανεπιστήμιο που βρίσκεται στα Κατεχόμενα Παλαιστινιακά Εδάφη. Η κατάκτηση του δημόσιου πανεπιστημίου είναι η ελευθερία, ένα πανεπιστήμιο που θέλει να κάνει μια εκδήλωση για την Παλαιστίνη πρέπει να μπορεί να το κάνει. Κάτι τέτοιο δεν θα μπορούσε να υπάρχει σε ένα ιδιωτικό πανεπιστήμιο».  

Το μέλλον του Ισραήλ στο Horizon 2028 – 2034

Η θέση του Ισραήλ στο επόμενο Horizon δεν είναι δεδομένη. Σύμφωνα με δηλώσεις στο ισραηλινό κοινοβούλιο του Εμμανουέλ Ναχσόν, προέδρου της ομάδας εργασίας της VERA κατά του μποϊκοτάζ, υψηλόβαθμοι αξιωματούχοι της Κομισιόν έχουν δηλώσει στην ένωση ότι «αν η συζήτηση γινόταν σήμερα, δεν θα ήταν καθόλου βέβαιο ότι το Ισραήλ θα γινόταν δεκτό στο πρόγραμμα».

Πράγματι, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στα τέλη του 2025 πρότεινε για πρώτη φορά στο Συμβούλιο της ΕΕ τη μερική αναστολή της Συμφωνίας Σύνδεσης Ευρώπης-Ισραήλ, ώστε να μην επιτρέψει σε ισραηλινές οντότητες να συμμετέχουν στο (και στρατιωτικό πια) πρόγραμμα EIC Accelerator του Horizon. Σύμφωνα με την πρόταση, η οποία δεν έχει λάβει την ειδική πλειοψηφία των κρατών μελών αλλά βρίσκεται ακόμα στο τραπέζι, «το Ισραήλ παραβιάζει τα ανθρώπινα δικαιώματα και το ανθρωπιστικό δίκαιο στη Γάζα», σε αντίθεση με όσα προβλέπει το άρθρο 2 της συμφωνίας. 

Ο λόγος για τον οποίο το Ισραήλ θέλει να παραμείνει στο Horizon δεν αφορά μόνο τα χρήματα, που σύμφωνα με την ανάλυσή μας ξεπερνούν τα 900 εκατ. ευρώ από το 2021. Ο κ. Ναχσόν υποστηρίζει πως η συμμετοχή στο Horizon επιτρέπει στους ερευνητές του Ισραήλ να […] επηρεάζουν την επιστημονική και ακαδημαϊκή ατζέντα της Ευρώπης από μέσα. «Αν δεν είμαστε εκεί, απλώς θα μείνουμε πίσω». 

Το άρθρο Οκτώ ελληνικά πανεπιστήμια πρόθυμοι εταίροι του ισραηλινού κράτους εμφανίστηκε πρώτα στο R•U.

Κατά την παραμονή της στο Ισραήλ η ελληνική αποστολή συνάντησε αξιωματούχους του υπουργείου Εξωτερικών και του υπουργείου Άμυνας, μέλη της Κνεσέτ (του ισραηλινού κοινοβουλίου) που στηρίζει την κυβέρνηση Νετανιάχου, στελέχη του Εθνικού Συμβουλίου Ασφαλείας (νευραλγικής υπηρεσίας που είναι επιφορτισμένη με την εθνική ασφάλεια του ισραηλινού κράτους και υπάγεται στο πρωθυπουργικό γραφείο του κ. Νετανιάχου) και του Ινστιτούτου Μελετών Εθνικής Ασφάλειας (INSS), μιας απ’ τις σημαντικότερες δεξαμενές σκέψης για θέματα εθνικής ασφάλειας στο Ισραήλ.

ELNET, το άγνωστο (μέχρι πρότινος) λόμπι του Ισραήλ

Οι συναντήσεις των βουλευτών της ΝΔ και του αρθρογράφου της Καθημερινής στο Ισραήλ πραγματοποιήθηκαν μετά από πρόσκληση (και πληρωμή εξόδων) εκ μέρους της οργάνωσης ELNET (European Leadership Network). Πρόκειται για το σημαντικότερο ισραηλινό λόμπι στην Ευρώπη που αυτοπαρουσιάζεται ως «ηγετική» οργάνωση για «την ενίσχυση των ευρωϊσραηλινών σχέσεων στη βάση των κοινών δημοκρατικών αξιών» και ως το ευρωπαϊκό αντίστοιχο της Αμερικανοϊσραηλινής Επιτροπής Δημοσίων Υποθέσεων (AIPAC), του πιο επιδραστικού ισραηλινού λόμπι στις ΗΠΑ, το οποίο χρηματοδοτεί με εκατοντάδες εκατομμύρια δολάρια πολιτικούς και από το Ρεμπουμπλικανικό και από το Δημοκρατικό Κόμμα. 

Όμως, όπως είχαμε αποκαλύψει σε ρεπορτάζ μας τον περασμένο Ιανουάριο, ηγετικά στελέχη της ELNET συνδέονται τόσο με την κυβέρνηση Νετανιάχου όσο και με ακροδεξιές οργανώσεις εποίκων στα κατεχόμενα παλαιστινιακά εδάφη.

Από το νέο ρεπορτάζ μας προκύπτει ότι η ELNET είχε καίρια συμβολή στις συναντήσεις των Ελλήνων βουλευτών με τους αξιωματούχους του Ισραήλ, καθώς, πέραν της πρόσκλησης και της πληρωμής εξόδων, συνέταξε το πρόγραμμα της αποστολής και συνέβαλε στην υλοποίησή του, σύμφωνα με όσα είπε στο Reporters United ο ίδιος ο δημοσιογράφος της Καθημερινής που συμμετείχε σ’ αυτό.

Η ελληνική αποστολή συνάντησε και τον Τζάχι Χανέγκμπι (Tzachi Hanegbi). Σύμφωνα με την ανάρτηση της ελληνικής πρεσβείας, πρόκειται για τον διευθύνοντα σύμβουλο της ELNET, κάτι που πάντως δεν προκύπτει από άλλες πηγές ούτε από τον ιστότοπο της ισραηλινής οργάνωσης. Η ELNET δεν απάντησε σε ερώτημά μας για τον ρόλο του στην οργάνωση.

Ο κ. Χανέγκμπι, έχοντας διατελέσει στο παρελθόν εποπτεύων υπουργός της Μοσάντ, της υπηρεσίας πληροφοριών του Ισραήλ για επιχειρήσεις στο εξωτερικό, διατήρησε θεσμικά πρωταγωνιστικό ρόλο κατά τη διάρκεια των πολεμικών επιχειρήσεων του Ισραήλ στη Γάζα, καθώς πριν την εμφάνισή του ως στελέχους της ELNET ήταν -με απόφαση Νετανιάχου- επικεφαλής του Εθνικού Συμβουλίου Ασφαλείας του Ισραήλ από τον Δεκέμβριο του 2022 έως τον Οκτώβριο του 2025. Να σημειώσουμε ότι το Συμβούλιο ήταν μέρος της διαδικασίας λήψης αποφάσεων για τις στρατιωτικές επιχειρήσεις τόσο στα Κατεχόμενα Παλαιστινιακά Εδάφη όσο και στη Γάζα.

Μπορείτε να διαβάσετε  περισσότερα για την ELNET -και για τον ρόλο της ακόμα και σε πώληση ισραηλινών εξοπλιστικών- στη διεθνή έρευνα που συνδημοσιεύσαμε για το ισραηλινό λόμπι τον Ιανουάριο του 2026. Κι εδώ μπορείτε να βρείτε, με ελεύθερη πρόσβαση, όλα τα ρεπορτάζ μας για τη συνεργασία Μητσοτάκη – Νετανιάχου εν μέσω γενοκτονίας στη Γάζα. Για να συνεχίσουμε να ερευνούμε με τεκμηριωμένα ρεπορτάζ τη συνενοχή της ελληνικής κυβέρνησης, του ελληνικού πολιτικού συστήματος, καθώς και των Ελλήνων επιχειρηματιών και εφοπλιστών με το Ισραήλ, χρειαζόμαστε τη στήριξή σας. 

«Σε πλήρη συντονισμό και συνεργασία» με το Τελ Αβίβ

Από τα παραπάνω διαπιστώνουμε ότι -όπως συνέβη σ’ ανάλογο ταξίδι του κοινοβουλευτικού εκπροσώπου της ΝΔ Δημήτρη Καιρίδη στο Ισραήλ τον περασμένο Σεπτέμβριο- βουλευτές της κυβερνητικής παράταξης έλαβαν παροχές σε είδος από ξένη οργάνωση λόμπινγκ (ELNET) που σχετίζεται άμεσα με ξένη κυβέρνηση (Ισραήλ). Η αποστολή τους έλαβε μάλιστα χώρα μετά τη γνωμοδότηση του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης για τη γενοκτονία στη Γάζα (Ιανουάριος του 2024) και μετά το ένταλμα σύλληψης του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου κατά του κ. Νετανιάχου για «εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας» (Νοέμβριος του 2025). 

«Εφόσον τα έξοδα του υφυπουργού καλύφθηκαν από την ELNET, ισχύει το άρθρο 15 παρ. 2 του ν. 4829/2021, που απαγορεύει την αποδοχή φιλοξενίας, η οποία συνδέεται με την άσκηση των καθηκόντων του».

Στέφανος Λουκόπουλος (διευθυντής του Vouliwatch)

Είναι η ELNET οργάνωση λόμπινγκ; Και πώς προκύπτει ότι δρα για λογαριασμό της κυβέρνησης του Ισραήλ; Όπως έχουμε τεκμηριώσει στο σχετικό ρεπορτάζ μας, παρότι η οργάνωση αποφεύγει τον όρο λόμπινγκ, στη Γερμανία έχει καταχωρηθεί στο επίσημο μητρώο ως ομάδα πίεσης με οκτώ λομπίστες και ετήσιες δαπάνες για λόμπινγκ ύψους ενός εκατ. ευρώ (μόνο στη Γερμανία). 

Η ELNET δεν είναι κρατικός φορέας, αλλά ορισμένες δραστηριότητές της χρηματοδοτούνται απ’ την κυβέρνηση του Ισραήλ. Παράλληλα, την περασμένη χρονιά, ο επικεφαλής του γραφείου της ELNET στο Τελ Αβίβ την παρουσίασε ως οργάνωση που βρίσκεται «σε πλήρη συντονισμό και συνεργασία με το υπουργείο Εξωτερικών, το Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας και την Κνεσέτ [ισραηλινή Βουλή]».

Vouliwatch: Ο νόμος απαγορεύει την αποδοχή φιλοξενίας του υφυπουργού

Πολλές δυτικές δημοκρατίες, όπως οι ΗΠΑ, θέτουν αυστηρούς κανόνες στο πολιτικό προσωπικό τους όσον αφορά τις σχέσεις με λομπίστες που δρουν για λογαριασμό ξένων κυβερνήσεων.

Τι ισχύει όμως στην Ελλάδα σχετικά με τις αποστολές υπουργών και βουλευτ(ρι)ών, αλλά και με τις παροχές σε είδος που δέχονται; Το νομικό πλαίσιο διαφοροποιεί ανάμεσα σε μέλη της κυβέρνησης και βουλευτές. Για τον υφυπουργό κ. Καραγκούνη φαίνεται να προκύπτει σοβαρό θέμα ως προς τη νομοθεσία για την αποδοχή φιλοξενίας. 

«Εφόσον τα έξοδα του υφυπουργού καλύφθηκαν από την ELNET, ισχύει το άρθρο 15 παρ. 2 του ν. 4829/2021, που απαγορεύει την αποδοχή φιλοξενίας, η οποία συνδέεται με την άσκηση των καθηκόντων του», εξήγησε στο Reporters United ο διευθυντής του Vouliwatch Στέφανος Λουκόπουλος. 

«Όλα τα ταξίδια μου στο εξωτερικό είναι εγκεκριμένα και δηλωμένα στα θεσμικά όργανα στα οποία συμμετέχω, δηλαδή την Βουλή των Ελλήνων και το Συμβούλιο της Ευρώπης».

Γιώργος Σταμάτης (βουλευτής ΝΔ)

«Κατά τη γνώμη μου, οι εξαιρέσεις του νόμου δεν καλύπτουν τη συγκεκριμένη περίπτωση. Η διπλωματική πρακτική αφορά κράτη και διπλωματικούς μηχανισμούς, όχι ιδιωτικές οργανώσεις λόμπι, ενώ η θεσμική αβροφροσύνη δεν μπορεί να περιλαμβάνει αεροπορικά εισιτήρια και διαμονή στο εξωτερικό. Επιπλέον, από τα διαθέσιμα στοιχεία δεν φαίνεται να πρόκειται για επίσημη κρατική επίσκεψη».

Για το παραπάνω ζήτημα απευθυνθήκαμε προς τον κ. Καραγκούνη, ωστόσο ο υφυπουργός Εργασίας δεν έχει ανταποκριθεί μέχρι αυτή τη στιγμή στο αίτημά μας.

Ως προς τους βουλευτές, συνεχίζει ο κ. Λουκόπουλος, «εφαρμόζεται το άρθρο 4 του Κώδικα Δεοντολογίας. Για παροχές άνω των 200 ευρώ, ο ίδιος ο βουλευτής οφείλει να υποβάλει έγγραφη δήλωση και ειδική αιτιολογία, ενώ η Επιτροπή Δεοντολογίας εξετάζει, σύμφωνα με τις επίσημες διευκρινίσεις της Βουλής για την εφαρμογή του Κώδικα, ποιος προσέφερε την παροχή, με ποιο κίνητρο και υπό ποιες συνθήκες. Η Βουλή πρέπει επομένως να διευκρινίσει αν υποβλήθηκαν οι σχετικές δηλώσεις, αν έγινε καταχώριση στον ειδικό κατάλογο και αν, κατά τη χορήγηση άδειας μετάβασης στο εξωτερικό, γνώριζε ποιος κάλυπτε τα έξοδα. Αν επρόκειτο για επίσημη αποστολή της Βουλής, θα έπρεπε να έχει αποφασιστεί και χρηματοδοτηθεί σύμφωνα με τον Κανονισμό της, διαφορετικά, η κάλυψη των εξόδων από ιδιωτικό φορέα αποτελεί παροχή που έπρεπε να δηλωθεί».

Τι απαντούν οι βουλευτές της ΝΔ

Στο πλαίσιο της δεοντολογίας απευθύναμε ερωτήματα στους τέσσερις βουλευτές της ΝΔ και τους ζητήσαμε να μας δώσουν περισσότερες πληροφορίες για την πληρωμή των εξόδων τους απ’ την ELNET. Στα ερωτήματά μας ανταποκρίθηκαν οι κ.κ. Σταμάτης και Κούβελας, αλλά όχι οι κ.κ. Καραγκούνης και Κεφαλογιάννης.

«Είναι αυτονόητη υποχρέωσή μου να ενημερώνομαι διαρκώς για όσα συμβαίνουν και εκτός συνόρων και ταυτόχρονα επηρεάζουν τη χώρα μας».

Δημήτρης Κούβελας (βουλευτής ΝΔ)

«Είμαι Μέλος της Βουλής των Ελλήνων και της Κοινοβουλευτικής Συνέλευσης του Συμβουλίου της Ευρώπης. Ανταποκρίθηκα θετικά στην πρόσκληση για fact finding επίσκεψη στο Ισραήλ, σε μια κρίσιμη εποχή και περιοχή για την χώρα μας», είπε στο Reporters United ο κ. Σταμάτης. 

Ο ίδιος πρόσθεσε: «Η εν λόγω επίσκεψή μου στο Ισραήλ, όπως άλλωστε και [η] προηγούμενη, αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της διαρκούς προσπάθειάς μου να ενημερώνομαι και να υποστηρίζω τον διακοινοβουλευτικό διάλογο, με απώτερο σκοπό την εξυπηρέτηση των εθνικών συμφερόντων της χώρας μας. Όλα τα ταξίδια μου στο εξωτερικό είναι εγκεκριμένα και δηλωμένα στα θεσμικά όργανα στα οποία συμμετέχω, δηλαδή την Βουλή των Ελλήνων και το Συμβούλιο της Ευρώπης».

«Ως Αντιπρόεδρος της Ειδικής Διαρκούς Επιτροπής Ευρωπαϊκών Υποθέσεων της Βουλής των Ελλήνων και μέλος της Κοινοβουλευτικής Ομάδας Φιλίας Ελλάδος – Ισραήλ, ανταποκρίθηκα στην πρόσκληση για επίσκεψη στο Ισραήλ, σε μια εποχή που η ευρύτερη περιοχή βρίσκεται σε πόλεμο. Είναι αυτονόητη υποχρέωσή μου να ενημερώνομαι διαρκώς για όσα συμβαίνουν και εκτός συνόρων και ταυτόχρονα επηρεάζουν τη χώρα μας», δήλωσε απ’ την πλευρά του ο κ. Κούβελας.

Και κατέληξε: «Οι θέσεις της ελληνικής Κυβέρνησης και του Υπουργείου Εξωτερικών είναι σαφείς και τις ασπάζομαι πλήρως. Η συγκεκριμένη μετάβασή μου στο εξωτερικό έγινε κατόπιν άδειας της Βουλής των Ελλήνων, όπως προβλέπεται».

Στις απαντήσεις τους οι δύο βουλευτές δεν διέψευσαν την πληρωμή εξόδων τους απ’ την ELNET ούτε σχολίασαν τη γενοκτονία της κυβέρνησης Νετανιάχου στη Γάζα.

Η ELNET δεν απάντησε στα ερωτήματά μας. Να σημειώσουμε ότι το Reporters United απευθύνθηκε σε επτά εμπλεκόμενα μέρη του ρεπορτάζ (τους τέσσερις βουλευτές της ΝΔ, την Καθημερινή και τον δημοσιογράφο της, καθώς και την ELNET), όμως κανένα από τα παραπάνω πρόσωπα ή οντότητες δεν απάντησε το κρίσιμο ερώτημα: Ποιος πλήρωσε τα έξοδα της αποστολής στο Ισραήλ.

Το ερώτημα λοιπόν παραμένει: Η Ελλάδα οφείλει, όπως κάθε κράτος, ν’ αναπτύσσει συνεργασίες με γειτονικές χώρες, όμως αλήθεια πόσο ηθικό -και τελικά εθνικά ωφέλιμο- είναι για την ελληνική δημοκρατία να ενισχύει τη συμμαχία της με μια κυβέρνηση που σύμφωνα με κορυφαία διεθνή δικαιοδοτικά όργανα ευθύνεται για εγκλήματα πολέμου;

Θα μπορεί το ελληνικό κράτος να επικαλεστεί με αξιοπιστία το διεθνές δίκαιο στις δικές του εθνικές υποθέσεις και κρίσεις, όταν θα έχει διαχρονικά ταχθεί με κυβερνήσεις που το έχουν κατάφωρα παραβιάσει;

Δημοσιογραφία για το Ισραήλ με έξοδα του λόμπι του Ισραήλ

Για τον Αθανάσιο Κατσικίδη διαπιστώνουμε ότι εγείρεται ένα ζήτημα δεοντολογίας, καθώς ο δημοσιογράφος της Καθημερινής συμμετείχε σε αποστολή που δεν πληρώθηκε απ’ την εργοδότρια εφημερίδα του, αλλά απ’ το ισραηλινό λόμπι, το οποίο αντλεί συμφέρον όχι απ’ την αντικειμενική κάλυψη των γεγονότων, αλλά απ’ την προώθηση των θέσεων του ισραηλινού κράτους. 

H ELNET δεν συνδέεται επισήμως με το ισραηλινό κράτος. Όμως, όπως τεκμηριώσαμε στο ρεπορτάζ μας γι’ αυτή την οργάνωση λόμπι τον περασμένο Ιανουάριο, η σύνδεση με την κυβέρνηση Νετανιάχου είναι στενή και διαρκής. Κι αναδεικνύεται και στην πρόσφατη αποστολή των βουλευτών της ΝΔ και του δημοσιογράφου της Καθημερινής. Πιο αναλυτικά:

• Η διασύνδεση της ELNET με το κράτος του Ισραήλ είναι τόσο βαθιά ώστε να μπορεί να παράσχει πρόσβαση σε αξιωματούχους εθνικής ασφάλειας της χώρας. 
• Η ελληνική πρεσβεία στο Τελ Αβίβ αναφέρεται ξεχωριστά στον ρόλο που έπαιξε για λογαριασμό της ELNET ο πρώην επικεφαλής του Εθνικού Συμβουλίου Ασφαλείας Τζάχι Χανέγκμπι.

Ο κ. Κατσικίδης μάς είπε ότι θα παράξει δημοσιογραφικό περιεχόμενο απ’ το ταξίδι του· πιο συγκεκριμένα, άρθρο και συνεντεύξεις με αξιωματούχους που συμμετείχαν στις συναντήσεις υπό την οργάνωση της ELNET. 

Αυτά δεν είναι τα πρώτα άρθρα του δημοσιογράφου για τη συγκεκριμένη θεματολογία, καθώς καλύπτει συστηματικά για την Καθημερινή θέματα που σχετίζονται με το Ισραήλ. 

Πριν μερικές μέρες, στις 15 Ιουλίου, δημοσιεύτηκε η συνέντευξή του με τον νέο πρέσβη του Ισραήλ στην Αθήνα Νόαμ Κατς. Στις 10 Ιουλίου δημοσιεύτηκε η συνέντευξή του με την υφυπουργό Εξωτερικών του Ισραήλ Σαρέν Χασκέλ. Μία μέρα νωρίτερα, στις 9 Ιουλίου, δημοσιεύτηκε η συνέντευξή του με τον πρώην σύμβουλο εθνικής ασφαλείας του Ισραήλ Γιάκοβ Αμιντρόρ. 

Κοινώς, τρεις συνεντεύξεις από την Καθημερινή και τον κ. Κατσικίδη με υψηλόβαθμους κρατικούς αξιωματούχους του Ισραήλ μέσα σε μία εβδομάδα, τρεις συνεντεύξεις που σχετίζονται άμεσα με το υπουργείο Εξωτερικών και το Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας του Ισραήλ, θεσμούς τους οποίους επισκέφτηκε τον Ιούλιο στο Ισραήλ ο δημοσιογράφος της Καθημερινής χάρη στο λόμπι της ELNET.

Εδώ λοιπόν προκύπτει το ερώτημα: Πόσο αξιόπιστη μπορεί να είναι μια δημοσιογραφία που καλύπτει συστηματικά τα θέματα του Ισραήλ, όταν τα έξοδα μιας αποστολής της στο Ισραήλ καλύπτονται απ’ το ισραηλινό λόμπι που προωθεί τα συμφέροντα του Ισραήλ; Πάντως, κρίνοντας από τη σχετική ιστοσελίδα («Πολιτική Ηθικής») στον ιστότοπο της Καθημερινής, η εφημερίδα δεν έχει συγκεκριμένη πολιτική που να θέτει κανόνες και περιορισμούς στις παροχές τις οποίες οι δημοσιογράφοι της δέχονται από οργανώσεις λόμπι.

Τι απαντά η Καθημερινή στο Reporters United

Στο πλαίσιο της δεοντολογίας ζητήσαμε απ’ τον κ. Κατσικίδη και την Καθημερινή αφενός να μας σχολιάσουν το παραπάνω ζήτημα, αφετέρου να μας δώσουν περισσότερες πληροφορίες για την πληρωμή εξόδων τους απ’ την ELNET.

«Τα μέλη της αποστολής δεν λάβαμε κάποιο μισθό ή χρηματικό αντάλλαγμα», μας απάντησε ο κ. Κατσικίδης, χωρίς να σχολιάζει ή να διαψεύδει ότι τα έξοδα του δημοσιογραφικού ταξιδιού του πληρώθηκαν απ’ το ισραηλινό λόμπι.

Ο ίδιος ανέφερε σχετικά με το ζήτημα της γενοκτονίας και των εγκλημάτων πολέμου στη Γάζα: «Κατά την διάρκεια της αποστολής δεν συναντήσαμε κάποιο πρόσωπο που κατηγορείται από το ΔΠΔ (σ.σ.: Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο) ή έχει καταδικαστεί για εγκλήματα πολέμου, καθώς γνωρίζαμε εκ των προτέρων τους συμμετέχοντες». 

«Το ταξίδι στο οποίο αναφέρεστε έγινε κατόπιν πρόσκλησης και συνεννόησης με την πρεσβεία του Ισραήλ. […] Η Καθημερινή τηρεί πάντα τους κανόνες δεοντολογίας και υπηρετεί την αντικειμενική ενημέρωση».

Κωστής Φαφούτης (αναπληρωτής διευθυντής της Καθημερινής)

Και κατέληξε: «Στα πλαίσια της συμμετοχής, τέθηκαν, μεταξύ άλλων, ερωτήσεις προς τους συμμετέχοντες για την βία προς θρησκευτικές μειονότητες, το ζήτημα των εποίκων, τη δολοφονία χιλιάδων αμάχων στη Γάζα και τα γεγονότα στον Λίβανο. Η οργάνωση που συνέταξε και βοήθησε στην υλοποίηση του προγράμματος δεν εμπίπτει στη λίστα κυρώσεων ή απαγορεύσεων σε εθνικό ή διεθνές επίπεδο». (Όλη η απάντηση του κ. Κατσικίδη εδώ.)

Ο κ. Κωστής Φαφούτης, αναπληρωτής διευθυντής της Καθημερινής, απάντησε στο Reporters United για λογαριασμό της εφημερίδας: «Το ταξίδι στο οποίο αναφέρεστε έγινε κατόπιν πρόσκλησης και συνεννόησης με την πρεσβεία του Ισραήλ, χωρίς τη μεσολάβηση και συνεννόηση κανενός άλλου και χωρίς την ανάληψη κάποιας υποχρέωσης. Η Καθημερινή τηρεί πάντα τους κανόνες δεοντολογίας και υπηρετεί την αντικειμενική ενημέρωση».

Και κατέληξε: «Όσον αφορά την Elnet είναι περιττό να σας αναφέρω ότι η εφημερίδα δεν έχει καμμία σχέση μαζί της ούτε συμμετέχει σε προγράμματά της, όπως και ότι τέτοιες ερωτήσεις αφενός δεν συνάδουν με την τεκμηριωμένη αξιοπιστία της αφετέρου αποπνέουν προκατάληψη».

Σ’ αυτό το σημείο θα θέλαμε να κάνουμε τις εξής επισημάνσεις:

• Πρώτον, η απάντηση του κ. Φαφούτη φέρνει ακόμα πιο κοντά την αποστολή της Καθημερινής στο Ισραήλ με το ισραηλινό κράτος καθώς η εφημερίδα υπογραμμίζει ότι συνεννοήθηκε με την πρεσβεία του Ισραήλ, κατόπιν πρόσκλησης εκ μέρους της και όχι εκ μέρους της ELNET. 
• Δεύτερον, η Καθημερινή λέει ότι δεν υπήρξε ανάληψη υποχρέωσης, αλλά ο δημοσιογράφος της μας είπε ότι θα ακολουθήσουν άρθρα του για την αποστολή.
• Τρίτον, ο αναπληρωτής διευθυντής της Καθημερινής λέει ότι οι ερωτήσεις μας «αποπνέουν προκατάληψη». Όμως, ακριβώς ο σεβασμός και η έλλειψη οποιασδήποτε προκατάληψης εκ μέρους μας προς την Καθημερινή επέβαλαν την απεύθυνσή μας προς την εφημερίδα πριν τη δημοσίευση, όπως απαιτεί και η δεοντολογία, ώστε να δώσουμε τη δυνατότητα στη διεύθυνσή της για απαντήσεις. 

Το άρθρο ΝΔ και Καθημερινή σε αποστολή στο Ισραήλ με έξοδα του ισραηλινού λόμπι εμφανίστηκε πρώτα στο R•U.

Το λογισμικό UFED δεν λειτουργεί όπως τα λογισμικά υποκλοπής που ξέρουμε από τις υποθέσεις Predator και Pegasus. Δεν παραβιάζουν τα κινητά από απόσταση. Προαπαιτούν τη φυσική κατοχή της συσκευής. Σε περίπτωση δηλαδή που οι αρχές έχουν στην κατοχή τους το κινητό ενός πολίτη, χρησιμοποιούν το λογισμικό της Cellebrite για να παραβιάσουν το κινητό και να αποκτήσουν πρόσβαση στα δεδομένα του κόντρα στη βούληση του κατόχου του κινητού. 

Η Cellebrite πουλάει τα προϊόντα της σε κράτη και κυβερνήσεις όλων των ειδών – από ανελεύθερα καθεστώτα μέχρι φιλελεύθερες δημοκρατίες. 

Στηρίξτε την ανεξάρτητη δημοσιογραφία του Reporters United εδώ.

Το Reporters United αποκαλύπτει ότι η Cellebrite έχει πελάτη της και το ελληνικό κράτος. Από το 2017 ώς σήμερα. Με χρήση -κατ’ ελάχιστον- από την ΕΛΑΣ και την ΑΑΔΕ.

Η χρήση του UFED άλλοτε είναι εύλογη και απαραίτητη για την πάταξη του εγκλήματος, με σεβασμό στο θεσμικό πλαίσιο και τις δικλείδες προστασίας των δικαιωμάτων, και άλλοτε αυθαίρετη και καταχρηστική – παραθέτουμε πλειάδα τέτοιων τρομακτικών παραδειγμάτων σε πολλές αυταρχικές χώρες, από τη χρήση κατά Παλαιστινίων μέχρι την υπηρεσία ICE του Ντόναλντ Τραμπ. 

Και αν ο κάτοχος του κινητού είναι ύποπτος για την τέλεση εγκλήματος, η παραβίασή του φαίνεται εύλογη – και πάλι υπό τον όρο του σεβασμού του νόμου. Αν όμως είναι ακτιβιστής ανθρωπίνων δικαιωμάτων, δικηγόρος, δημοσιογράφος; Το διακύβευμα είναι τεράστιο καθώς επί της ουσίας σκοπός της Cellebrite είναι να παραβιάσει την ασφάλεια του κινητού, να σπάσει την κρυπτογράφησή του.

Σε ποια κατηγορία ανήκει το ελληνικό κράτος; Οι απαντήσεις που μας έδωσαν οι αρχές του εγείρουν σοβαρούς προβληματισμούς για το αν τηρούνται οι στοιχειώδεις θεσμικές εγγυήσεις.

Σύμφωνα με έγγραφα από τη Διαύγεια και στοιχεία από ΦΕΚ:

• Η ΕΛΑΣ κατέχει και συντηρεί δύο συσκευές UFED, που επιτρέπουν την εξαγωγή των δεδομένων ενός κινητού τηλεφώνου μέσα από επιτόπια και φυσική κατάσχεση της συσκευής. 
• Το 2021 και το 2022 η καπνοβιομηχανία Παπαστράτος (θυγατρική της Philip Morris International) δώρισε στην Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων (ΑΑΔΕ) και στο Σώμα Δίωξης Οικονομικού Εγκλήματος (ΣΔΟΕ) συστήματα της Cellebrite: δύο συσκευές UFED και το Pathfinder, ένα σύστημα ανάλυσης δεδομένων της Cellebrite. (Το ΣΔΟΕ υπάγεται πλέον στην ΑΑΔΕ.)

Με φόντο τη χρήση εργαλείων της Cellebrite από τις ελληνικές υπηρεσίες, το ρεπορτάζ αναδεικνύει ότι, αν και το κράτος έχει πληρώσει 120.000 ευρώ για αγορά και συντήρηση των UFED, δεν υπάρχει δημόσια ενημέρωση ως προς τη χρήση τους. Πόσο συχνά χρησιμοποιούνται; Από ποιον; Σε ποιων τα κινητά; Και ποιος νόμος καθιστά νόμιμη τη χρήση τους; 

Το ζήτημα γίνεται επιτακτικό, καθώς, όπως θα δούμε παρακάτω, τα ίδια τεχνολογικά εργαλεία έχουν διεθνώς χρησιμοποιηθεί καταχρηστικά από πολλές κυβερνήσεις, μεταξύ άλλων για την παρακολούθηση δημοσιογράφων και ακτιβιστ(ρι)ών.

Η σχέση του ελληνικού κράτους με τη Cellebrite 

Στις 2 Δεκεμβρίου 2022 η ΑΑΔΕ δημοσίευσε δελτίο Τύπου που αναπαράχθηκε από ελάχιστες ιστοσελίδες και το οποίο γνωστοποίησε ότι η καπνοβιομηχανία Παπαστράτος δώρισε εξοπλισμό στις τελωνειακές υπηρεσίες και το συντονιστικό επιχειρησιακό κέντρο της ανεξάρτητης αρχής. Η δωρεά περιλάμβανε μια συσκευή «έξυπνης μύτης» για την ανίχνευση πτητικών αερίων σε κοντέινερ και φορτηγά, το σύστημα Cellebrite UFED Touch και το Pathfinder.

Έναν χρόνο νωρίτερα (8 Σεπτεμβρίου 2021) η Παπαστράτος είχε δωρίσει το Cellebrite UFED Touch2 (με ετήσια υποστήριξη) στο ΣΔΟΕ. Σκοπός των δωρεών της καπνοβιομηχανίας ήταν η καταπολέμηση του παράνομου εμπορίου καπνού.

Όμως, η σχέση του ελληνικού κράτους με τα προϊόντα της Cellebrite είναι βαθύτερη. 

Στις 7 Δεκεμβρίου 2017 το υπουργείο Εσωτερικών σύναψε σύμβαση με τη SPACE HELLAS Α.Ε. για τη συντήρηση δύο συσκευών UFED Touch Ultimate Ruggedized Edition. Το αρχικό κόστος για την απόκτηση ήταν 17.844 ευρώ χωρίς ΦΠΑ ανά συσκευή (43.896,24 το συνολικό κόστος με ΦΠΑ), ενώ για τη συντήρηση ήταν 368 ευρώ. 

«Κάθε ερευνητική πράξη διενεργείται υπό δικαστική εποπτεία και διέπεται από τις αρχές της νομιμότητας, της αναγκαιότητας και της αναλογικότητας, όπως αυτές απορρέουν τόσο από το εθνικό δίκαιο όσο και από το ενωσιακό κεκτημένο»

ΕΛΑΣ προς το Reporters United

Λίγες μέρες αργότερα (28 Δεκεμβρίου 2017) θα ακολουθήσει με την ίδια εταιρεία δεύτερη σύμβαση, με την οποία το κόστος συντήρησης δύο ίδιων συσκευών αναπροσαρμόζεται στα 4.800 ευρώ χωρίς ΦΠΑ. Πανομοιότυπες συμβάσεις (για τη συντήρηση δύο τέτοιων συσκευών έναντι 4.800 ευρώ) θα επαναληφθούν από το υπουργείο Προστασίας του Πολίτη στις 19 Δεκεμβρίου 2018, τις 24 Δεκεμβρίου 2019, τις 18 Δεκεμβρίου 2020 και τις 12 Δεκεμβρίου 2021.

Το 2022 θα αλλάξει ο προμηθευτής του υπουργείου Προστασίας του Πολίτη για τη συντήρηση δύο συσκευών UFED, την οποία θα αναλάβει η ΓΡΙΒΑΣ Α.Ε.Ε.

Η πρώτη σύμβαση με τον καινούριο προμηθευτή (5 Δεκεμβρίου 2022) ανέρχεται σε 21.360 ευρώ χωρίς ΦΠΑ. Το κόστος συντήρησης δύο ίδιων συσκευών υπερτετραπλασιάζεται μέσα σε ένα χρόνο. Η δεύτερη σύμβαση έρχεται στις 21 Νοεμβρίου 2023 έναντι 18.600 ευρώ και η τρίτη στις 15 Δεκεμβρίου 2024 έναντι 21.200 ευρώ. (Η ΓΡΙΒΑΣ Α.Ε.Ε. δεν ανταποκρίθηκε σε ερώτημά μας σχετικά με τις διαφορές στα κόστη συντήρησης των συσκευών που παρατηρούνται στις συμβάσεις.)

Από τις προκηρύξεις για τις τρεις αυτές συμβάσεις προκύπτει ότι μία συσκευή UFED έχει χρησιμοποιηθεί από τη Διεύθυνση Δίωξης Ηλεκτρονικού Εγκλήματος και μία από την Υποδιεύθυνση Δίωξης Ηλεκτρονικού Εγκλήματος Βορείου Ελλάδος.

Είναι νόμιμο να μας παίρνουν τα δεδομένα από τα κινητά;

Η χρήση UFED από τις ελληνικές αρχές θέτει ένα κομβικό ερώτημα: είναι νόμιμη; Και αν ναι, ποια νομοθεσία -και με ποιους όρους και περιορισμούς- επιτρέπει την κατάσχεση των κινητών μας και την υποκλοπή των δεδομένων τους; 

Σε αυτό το πλαίσιο θέσαμε τα ευρήματά μας στη διάθεση της Homo Digitalis, οργάνωσης για την υπεράσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην ψηφιακή εποχή. (Το πλήρες σημείωμα που ετοίμασε η Homo Digitalis για την υπόθεση είναι διαθέσιμο εδώ.)

Σύμφωνα με την ίδια, τους κανόνες για την προστασία των πολιτών από την επεξεργασία των προσωπικών τους δεδομένων κατά την κατάσχεση συσκευών θεσπίζει η οδηγία 2016/680 (Law Enforcement Directive – LED), την οποία ενσωματώνει στο ελληνικό Δίκαιο ο ν. 4624/2019.

«Ανακύπτει σοβαρό ζήτημα ως προς το κατά πόσον το άρθρο 265 του Κώδικα Ποινικής Δικονομίας παρέχει επαρκές και προβλέψιμο νομοθετικό πλαίσιο για την πρόσβαση των διωκτικών αρχών σε δεδομένα κινητών τηλεφώνων»

Λευτέρης Χελιουδάκης (Homo Digitalis) στο Reporters United

Σύμφωνα με τις σχετικές διατάξεις, τα κράτη μέλη οφείλουν να προβλέπουν ότι τα προσωπικά δεδομένα των πολιτών συλλέγονται για «καθορισμένους» και «ρητούς» σκοπούς, είναι κατάλληλα, συναφή και όχι υπερβολικά σε σχέση με τους σκοπούς αυτούς, καθώς και ότι υποβάλλονται σε επεξεργασία κατά τρόπο που να εγγυάται τη δέουσα ασφάλεια των προσωπικών δεδομένων, μεταξύ άλλων την προστασία από μη εγκεκριμένη ή παράνομη επεξεργασία. 

Ακόμη, σύμφωνα με την αρχή της λογοδοσίας, ο υπεύθυνος επεξεργασίας των δεδομένων θα πρέπει να είναι σε θέση να αποδείξει ότι συμμορφώνεται με τις εγγυήσεις του νόμου, καθώς και να ενημερώνει τους πολίτες για τους σκοπούς της επεξεργασίας των δεδομένων τους και για το δικαίωμα υποβολής καταγγελίας σε εποπτική αρχή.

Ερμηνεύοντας την οδηγία 2016/680, το Δικαστήριο της ΕΕ (ΔΕΕ) έχει κρίνει ότι τα κράτη οφείλουν να σέβονται την αρχή της «ελαχιστοποίησης των δεδομένων», δηλαδή της κτήσης των λιγότερων κατά το δυνατόν δεδομένων που χρειάζεται ο νόμιμος σκοπός των κρατικών αρχών.

«Το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με τις αποφάσεις του στις υποθέσεις C-548/21 και C-118/22, έχει υιοθετήσει ιδιαιτέρως αυστηρή προσέγγιση ως προς την πρόσβαση των διωκτικών αρχών σε δεδομένα κινητών τηλεφώνων, υποχρεώνοντας τα κράτη μέλη να τηρούν την αρχή της “ελαχιστοποίησης των δεδομένων” ως ειδικότερη έκφανση της αρχής της αναλογικότητας», είπε στο Reporters United ο Εκτελεστικός Διευθυντής της Homo Digitalis Λευτέρης Χελιουδάκης.

«Ειδικότερα, το ΔΕΕ έχει καταστήσει σαφές ότι, προκειμένου να κριθεί ως αναλογικός ο περιορισμός του δικαιώματος προστασίας προσωπικών δεδομένων μέσω πρόσβασης σε κινητό τηλέφωνο, η εθνική νομοθεσία οφείλει να προβαίνει σε στάθμιση παραμέτρων όπως η φύση και ο ενδεχομένως ευαίσθητος χαρακτήρας των δεδομένων, η βαρύτητα του επιδιωκόμενου σκοπού γενικού συμφέροντος, η σχέση του κατόχου της συσκευής με το εξεταζόμενο ποινικό αδίκημα, καθώς και η αποδεικτική σημασία των επίμαχων δεδομένων για τη διακρίβωση των πραγματικών περιστατικών του εγκλήματος», πρόσθεσε ο κ. Χελιουδάκης.

ΕΛΑΣ, ΑΑΔΕ: Επιβεβαιώνουν την προμήθεια, δεν εξηγούν τη νομιμότητα  της χρήσης

Στο πλαίσιο του ρεπορτάζ απευθυνθήκαμε στις ελληνικές αρχές που έχουν προμηθευτεί εργαλεία της Cellebrite (ΕΛΑΣ, ΑΑΔΕ). Τα ερωτήματά μας είχαν δύο βασικούς στόχους. 

Πρώτον, να υπάρξει περισσότερη διαφάνεια ως προς το ποιες συσκευές της ισραηλινής εταιρείας χρησιμοποιούν οι εκάστοτε υπηρεσίες ασφαλείας και σε βάρος ποιων υποκειμένων (πολιτών, μεταναστ(ρι)ών, αιτούντων και αιτουσών άσυλο). 

Δεύτερον, να υπάρξει επαρκέστερη ενημέρωση ως προς το νομοθετικό πλαίσιο και τις δικλείδες ασφαλείας που καθιστούν νόμιμη τη χρήση του συγκεκριμένου εξοπλισμού και δη του UFED, με φόντο τις παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων εξαιτίας της κατάχρησής τους σε άλλες χώρες. 

«Οι ενέργειες κατάσχεσης ψηφιακών συσκευών, καθώς και η διενέργεια ψηφιακών ερευνών και εγκληματολογικής ανάλυσης επί αυτών, από Υπηρεσίες της Ελληνικής Αστυνομίας, πραγματοποιούνται αποκλειστικά στο πλαίσιο προκαταρκτικής εξέτασης, προανάκρισης ή κύριας ανάκρισης και κατόπιν των προβλεπόμενων εισαγγελικών ή δικαστικών παραγγελιών, σύμφωνα με τις διατάξεις του Κώδικα Ποινικής Δικονομίας και της ειδικής νομοθεσίας που διέπει την άρση του απορρήτου και τη διερεύνηση σοβαρών μορφών εγκληματικότητας», δήλωσε η ΕΛΑΣ στο Reporters United. 

Και πρόσθεσε: «Κάθε ερευνητική πράξη διενεργείται υπό δικαστική εποπτεία και διέπεται από τις αρχές της νομιμότητας, της αναγκαιότητας και της αναλογικότητας, όπως αυτές απορρέουν τόσο από το εθνικό δίκαιο όσο και από το ενωσιακό κεκτημένο και τη σχετική νομολογία των ευρωπαϊκών δικαστηρίων». (Πλήρης απάντηση της ΕΛΑΣ εδώ.)

Στη δική της απάντηση η ΑΑΔΕ μάς έδωσε πληροφορίες για τις δωρεές εξοπλισμού της Cellebrite προς τις υπηρεσίες της, όμως δεν μας ενημέρωσε για τη νομική βάση που καθιστά νόμιμη τη χρήση τους. 

Η Παπαστράτος δεν απάντησε στα ερωτήματά μας για τις δωρεές της.

«Υπό το πρίσμα της νομολογίας του ΔΕΕ στις Υποθέσεις C-548/21 και C-118/22 ανακύπτει σοβαρό ζήτημα ως προς το κατά πόσον το άρθρο 265 του Κώδικα Ποινικής Δικονομίας παρέχει επαρκές και προβλέψιμο νομοθετικό πλαίσιο για την πρόσβαση των διωκτικών αρχών σε δεδομένα κινητών τηλεφώνων», αναφέρει ωστόσο από την πλευρά του ο κ. Χελιουδάκης της Homo Digitalis. 

Και εξηγεί: «Ειδικότερα, αυτή η διάταξη δεν φαίνεται να είναι σε συμμόρφωση με τη νομολογία του ΔΕΕ, καθώς δεν καθορίζει με την απαιτούμενη ακρίβεια τις κατηγορίες αδικημάτων που δικαιολογούν την πρόσβαση σε τέτοιες συσκευές. Επίσης, δεν προβλέπει ειδικές εγγυήσεις για την τήρηση της αρχής της αναλογικότητας, της ελαχιστοποίησης των δεδομένων και της προστασίας του ατόμου αναφορικά με πιθανή πρόσβαση από τις διωκτικές αρχές σε ευαίσθητα προσωπικά δεδομένα που, ενώ περιέχονται στη συσκευή, δεν συνδέονται αποδεικτικά με το διερευνώμενο αδίκημα. Παράλληλα, γεννάται προβληματισμός ως προς το εάν προβλέπεται επαρκής προηγούμενος δικαστικός έλεγχος, όπως απαιτεί το ΔΕΕ, ώστε να αποτρέπεται ο κίνδυνος ανεξέλεγκτης ή δυσανάλογης πρόσβασης στα δεδομένα των πολιτών».

Ερωτήματα απευθύναμε και προς τη Cellebrite, ζητώντας της να μας ενημερώσει αφενός για το ποιο νομικό πλαίσιο καθιστά νόμιμη τη χρήση του UFED και άλλων προϊόντων της στην Ελλάδα, αφετέρου για το αν και πώς διασφάλισε τη νόμιμη χρήση τους από τις ελληνικές αρχές. Η ισραηλινή εταιρεία δεν ανταποκρίθηκε στο αίτημά μας.

Ποια είναι η Cellebrite

Η Cellebrite ιδρύθηκε το 1999 και με έδρα το Ισραήλ παράγει εργαλεία υποκλοπής δεδομένων από ηλεκτρονικές συσκευές. Οι δεσμοί της με το στρατιωτικό σύμπλεγμα του Ισραήλ είναι στενοί. 

Εν μέσω του γενοκτονικού πολέμου της στη Γάζα, το Ισραήλ έχει χρησιμοποιήσει εργαλεία της Cellebrite για να συλλέξει δεδομένα από κινητά χιλιάδων Παλαιστινίων κρατουμένων. Τα εργαλεία της Cellebrite χρησιμοποιεί και η υπηρεσία ICE του προέδρου Τραμπ.

Το 2022 ο τότε διευθύνων σύμβουλός της Γιόσι Καρμίλ δήλωσε στο ισραηλινό μέσο ενημέρωσης Globes σχετικά με το προσωπικό της εταιρείας: «Οι περισσότεροι προέρχονται από τη μονάδα 8200 ή ανάλογες μονάδες». Πρόκειται φυσικά για τη διαβόητη ειδική μονάδα των IDF που είναι υπεύθυνη για τη στρατιωτική παρακολούθηση, από την οποία προέρχονται στελέχη  των κορυφαίων ισραηλινών εταιρειών spyware, μεταξύ άλλων οι ιδρυτές της NSO, που έφτιαξε το λογισμικό Pegasus, αλλά και προσωπικό της Intellexa, της εταιρείας που με έδρα την Ελλάδα εξήγαγε το παράνομο λογισμικό Predator.  

Η ναυαρχίδα της Cellebrite είναι το UFED, μια φορητή συσκευή που συνδέεται μέσω καλωδίου με smartphones και μπορεί να τα ξεκλειδώνει, εκμεταλλευόμενη τρύπες στο λογισμικό τους, και να εξάγει όλα τα δεδομένα τους: επαφές, μηνύματα, φωτογραφίες, ιστορικό GPS και περιήγησης, λογαριασμούς κοινωνικών δικτύων, μέχρι και διαγραμμένα αρχεία ή μηνύματα συνομιλιών. Το UFED μπορεί να χρησιμοποιηθεί μέχρι και σε 3.000 μοντέλα κινητών. 

Άλλα προϊόντα της Cellebrite, συμπληρωματικά του UFED, είναι το Physical Analyzer, με το οποίο οι χειριστές αναζητούν και οπτικοποιούν δεδομένα που εξάγονται από κινητά, καθώς και το Pathfinder, το οποίο επιτρέπει συσχέτιση και ανάλυση δεδομένων από πολλές συσκευές και πηγές.

Παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων σε όλον τον κόσμο

Η Cellebrite, που έχει για πελάτες αστυνομικά τμήματα σε όλες τις πολιτείες των ΗΠΑ και 25 χώρες της ΕΕ, παρουσιάζει την τεχνολογία της ως κομβική στη μάχη κατά του οργανωμένου εγκλήματος, της τρομοκρατίας και της εκμετάλλευσης ανηλίκων, αναφέροντας πως «σώζει ζωές» και είναι «σχεδιασμένη για νόμιμες χρήσεις».

Το πρόβλημα ωστόσο εντοπίζεται στην ελλιπή επίβλεψη αυτής της τεχνολογίας, με συνέπεια η χρήση της να καταλήγει συχνά σε κατάχρηση.

Τον Δεκέμβριο του 2024 η Διεθνής Αμνηστία αποκάλυψε πως η αστυνομία της Σερβίας είχε χρησιμοποιήσει εργαλεία της Cellebrite για να παραβιάσει τηλέφωνα δημοσιογράφων και ακτιβιστ(ρι)ών, με αποτέλεσμα η Cellebrite να αναστείλει τις πωλήσεις της σε «κάποιους πελάτες της» στη Σερβία.

Τον Ιανουάριο του 2026 το εργαστήριο Citizen Lab του Πανεπιστημίου του Τορόντο αποκάλυψε ότι εργαλεία της Cellebrite χρησιμοποιήθηκαν κατά ακτιβιστ(ρι)ών στην Ιορδανία, σε διαδηλώσεις υπέρ της Παλαιστίνης. Όπως αποκάλυψαν δικαστικά έγγραφα της χώρας, οι εξαγωγές δεδομένων πραγματοποιήθηκαν ακόμα κι όταν δεν υπήρχε ανάγκη, για παράδειγμα όταν οι αρχές χρειάζονταν απλώς να επιβεβαιώσουν την ύπαρξη ενός λογαριασμού στα κοινωνικά δίκτυα.

Οι περιπτώσεις παραβίασης ανθρωπίνων δικαιωμάτων από κρατικές αρχές δεν σταματούν εδώ. Στη Μιανμάρ συσκευές UFED χρησιμοποιήθηκαν για την εξαγωγή δεδομένων από τα κινητά δύο δημοσιογράφων του Reuters, οι οποίοι είχαν φυλακιστεί για την κάλυψη των εγκλημάτων κατά της μειονότητας των Ροχίνγκια. Στο Χονγκ Κονγκ χρησιμοποιήθηκαν κατά διαδηλωτ(ρι)ών το 2020 και στη Ρωσία σε τουλάχιστον 26.000 περιπτώσεις – προτού η Cellebrite αναστείλει και εκεί τις πωλήσεις της. 

Στο Μπανγκλαντές το UFED χρησιμοποιούνταν από το Rapid Action Battalion, μια παρακρατική ομάδα με εμπλοκή σε δολοφονίες και εξαφανίσεις. Στις Φιλιππίνες η Cellebrite πούλησε προϊόντα της στο καθεστώς του Ροντρίγκο Ντουτέρτε. Στο Μπαχρέιν οι αρχές χρησιμοποιούσαν ήδη από το 2013 τα UFED για να στοχοποιήσουν ακτιβιστές, μεταξύ των οποίων δύο (Mohammed al-Singace και Naji Fateel) που βασανίστηκαν, ενώ τα δεδομένα τους εξάγονταν μέσω αυτών των συσκευών για να χρησιμοποιηθούν εναντίον τους στο δικαστήριο. Στην Ονδούρα οι αρχές χρησιμοποίησαν τεχνολογία της Cellebrite σε τουλάχιστον 4.000 περιπτώσεις, μεταξύ άλλων και κατά περιβαλλοντικών ακτιβιστ(ρι)ών. 

Ακόμα και στο Ηνωμένο Βασίλειο οι υπηρεσίες της Βόρειας Ιρλανδίας χρησιμοποίησαν το 2018 εργαλεία της Cellebrite για να παραβιάσουν το τηλέφωνο του δημοσιογράφου Μπάρι Μακάφρι (Barry McCaffrey).

Πεδίο δοκιμών η Παλαιστίνη

Όπως ισχύει εν γένει για εταιρείες του ισραηλινού στρατιωτικο-βιομηχανικού συμπλέγματος, εξοπλισμός της Cellebrite έχει χρησιμοποιηθεί από τις υπηρεσίες του Ισραήλ κατά τη διάρκεια των επιχειρήσεων σε βάρος των Παλαιστινίων στη Γάζα. 

Από το 2016 η Cellebrite έχει λάβει περί τα 7,5 εκατ. ευρώ σε συμβόλαια με υπηρεσίες για το ισραηλινό κράτος. Κατά τη διάρκεια του γενοκτονικού πολέμου στη Γάζα, από τον Οκτώβριο του 2023, οι ισραηλινές αρχές έχουν χρησιμοποιήσει εργαλεία της Cellebrite για να συλλέξουν δεδομένα από τηλέφωνα χιλιάδων Παλαιστινίων κρατουμένων, ενώ το αμερικανικό Πεντάγωνο έχει χρηματοδοτήσει τη Cellebrite για την ανάπτυξη τεχνολογίας με σκοπό τη χαρτογράφηση των τούνελ στη Γάζα.

Αυτά τα περιστατικά είναι εν γνώσει της Cellebrite, όμως δεν φαίνεται να της προκαλούν ιδιαίτερο προβληματισμό. Η ίδια πάντως έχει παραδεχθεί στην Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς των ΗΠΑ (SEC) το 2021 ότι τα προϊόντα της «ίσως χρησιμοποιηθούν από πελάτες με τρόπους που είναι ή μπορεί να θεωρηθούν μη συμβατοί με τα ανθρώπινα δικαιώματα». 

Όπως έχει υποστηρίξει πρώην υπάλληλος της Cellebrite στην ισραηλινή εφημερίδα Haaretz, η εταιρεία «δεν κάνει τίποτα για να αποτρέψει την κατάχρηση των προϊόντων της από πελάτες. Πουλάει εν γνώσει της προϊόντα και υπηρεσίες σε χρήστες με ύποπτη φήμη, οι οποίοι προέρχονται από αυταρχικά καθεστώτα».

Η Cellebrite δεν απάντησε στα ερωτήματά μας ούτε για τις παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων με χρήση των προϊόντων της ούτε για την πολιτική που εφαρμόζει με σκοπό την αποτροπή αυτών των παραβιάσεων.

Ένα συνέδριο στην Αθήνα και μια κρίση-ευκαιρία

Η Cellebrite δεν προωθεί προϊόντα μόνο σε παραδοσιακούς τομείς καταπολέμησης του εγκλήματος, αλλά και σε νέες πρόσφορες περιοχές δράσης. Μια τέτοια προέκυψε με την αύξηση των μεταναστευτικών ροών στο δεύτερο μισό της προηγούμενης δεκαετίας.

Την περίοδο 2010-2024 η υπηρεσία μετανάστευσης των ΗΠΑ (η διαβόητη πλέον ICE) υπέγραψε με την ισραηλινή εταιρεία συμβόλαια άνω των 48 εκατ. δολαρίων. 

Τον περασμένο Σεπτέμβριο, μετά την εκλογή Τραμπ και την αναβάθμιση της ICE, η υπηρεσία σύναψε το μεγαλύτερο συμβόλαιο της ιστορίας της με τη Cellebrite, αξίας 11 εκατ. δολαρίων.

Το 2019, στο διεθνές συνέδριο για την επιτήρηση των συνόρων World Border Security Congress, στην Καζαμπλάνκα του Μαρόκου, στέλεχος της Cellebrite πρότεινε σε παρουσίασή του τη χρήση εργαλείων της εταιρείας σε πρόσφυγες και αιτούσες άσυλο. Όπως εξήγησε, το 77% των μεταναστ(ρι)ών δεν έχει έγγραφα, αλλά το 43% έχει smartphones. Συνεπώς, τα δεδομένα των κινητών τους θα μπορούσαν να χαρτογραφήσουν την ταυτότητά τους, το ιστορικό των μετακινήσεών τους, αλλά και τους λόγους για τους οποίους θέλουν να ζητήσουν άσυλο. 

Όταν ρωτήθηκε σχετικά με τη νομιμότητα μιας τέτοιας χρήσης, το στέλεχος της Cellebrite πρότεινε να δημιουργηθούν νέοι νόμοι που θα αναγκάζουν τους πρόσφυγες να παραδίδουν τις συσκευές τους, καθώς έτσι κι αλλιώς συνήθως υπάρχει «συναίνεση» εκ μέρους τους. Το κατά πόσο μπορεί να υπάρξει συναίνεση υπό την απειλή της απέλασης είναι κάτι που εύκολα μπορούν να κρίνουν οι αναγνώστ(ρι)ες.

Δύο χρόνια αργότερα, τον Οκτώβριο του 2021, το ίδιο συνέδριο διοργανώνεται στην Αθήνα υπό την αιγίδα του υπουργείου Μετανάστευσης. Κεντρικός ομιλητής είναι ο τότε υπουργός Νότης Μηταράκης, ενώ στους συμμετέχοντες βρίσκονται εκπρόσωποι υπηρεσιών ασφαλείας απ’ όλον τον κόσμο.

Η Cellebrite δεν απουσιάζει και οι παρευρισκόμενοι μπορούν να επισκεφτούν το περίπτερό της στο κέντρο της έκθεσης, ενώ ακόμα και τα κορδόνια που κρατούν τις διαπιστεύσεις γύρω απ’ το λαιμό κάθε συμμετέχοντος είναι μια ευγενική χορηγία της Cellebrite. 

Τη δεύτερη μέρα του συνεδρίου ο εμπορικός αντιπρόεδρος της εταιρείας εξήγησε πώς οι αλληλεπιδράσεις μεταξύ μεταναστ(ρι)ών και αρχών καταστολής στα σύνορα μπορούν να μετατραπούν σε ευκαιρίες για συλλογή πληροφοριών. 

Τρεις μήνες μετά το συνέδριο το υπουργείο Ναυτιλίας (επί Γιάννη Πλακιωτάκη) προκηρύσσει διαγωνισμό για την αναβάθμιση του computer room του αρχηγείου του Λιμενικού, αξίας 730.000 ευρώ. Το καινούριο computer room θα μπορεί να πραγματοποιεί «εισαγωγή αρχείων» και από «UFED». Η προκήρυξη προκάλεσε εύλογα ερωτήματα, τα οποία  επικεντρώθηκαν στη συλλογή δεδομένων από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, όπως ανέδειξε έρευνα του inside story. Ακολούθησε αίτημα οργανώσεων της Κοινωνίας των Πολιτών προς την Αρχή Προστασίας Δεδομένων (ΑΠΔ) για γνωμοδότηση, που πυροδότησε την έναρξη σχετικής έρευνας από την ανεξάρτητη αρχή.

Ρωτήσαμε τη Cellebrite αν -και πώς- διασφάλισε τη νόμιμη χρήση των προϊόντων της από τις ελληνικές αρχές. Η ισραηλινή εταιρεία δεν ανταποκρίθηκε στο αίτημά μας. Αναπάντητα άφησε τα ερωτήματά μας και η καπνοβιομηχανία Παπαστράτος. 

Παρά την παραπάνω πρόβλεψη, το Λιμενικό μάς επεσήμανε ότι ούτε διαθέτει ούτε χρησιμοποιεί συσκευές UFED ή άλλα συστήματα της Cellebrite ούτε κάνει χρήση δεδομένων που έχουν εξαχθεί από τέτοια συστήματα (η πλήρης απάντησή του εδώ). 

Από την πλευρά του, το υπουργείο Μετανάστευσης δεν μας έδωσε πληροφορίες για το αν οι ελληνικές αρχές χρησιμοποιούν UFED ή άλλα εργαλεία της Cellebrite για την εξαγωγή δεδομένων από τα κινητά προσφύγων στα σύνορα.

Ίσως τη στάση της σιωπής να προκρίνει και η Cellebrite, η οποία επίσης δεν ανταποκρίθηκε στα ερωτήματά μας. Άλλωστε, το 2023 η ιστοσελίδα TechCrunch απέκτησε πρόσβαση σε βίντεο, στο οποίο ένας υπάλληλος της Cellebrite εμφανίζεται να εκπαιδεύει αξιωματικούς αρχών επιβολής του νόμου. Σύμφωνα με το σχετικό ρεπορτάζ, ο υπάλληλος λέει πως «στην τελική, εσείς εξάγετε τα δεδομένα, αυτά τα δεδομένα χρησιμοποιούνται για να διαλευκανθεί το έγκλημα, το πώς μπήκατε μέσα (σ.σ.: στη συσκευή) ας το κρατήσουμε όσο πιο κρυφό γίνεται». 

Στην Ελλάδα όμως, με την εμπειρία του σκανδάλου των υποκλοπών, δεν υπάρχει η πολυτέλεια να χρησιμοποιούνται πανίσχυρα εργαλεία εξαγωγής δεδομένων, από πολλαπλές κρατικές υπηρεσίες, χωρίς διαφάνεια και λογοδοσία.

Το άρθρο Με χρήση του ισραηλινού λογισμικού UFED (και αμφίβολη νομιμότητα): ΕΛΑΣ και ΑΑΔΕ παραβιάζουν κινητά πολιτών εμφανίστηκε πρώτα στο R•U.

Η μεταφορά στρατιωτικού υλικού αποτελεί κατά κανόνα μια απόρρητη διαδικασία: στρατιωτικές βάσεις, μεταγωγικά αεροσκάφη, ειδικά ναυλωμένα πλοία, αυστηρές άδειες εξαγωγής – όλα μακριά από τα βλέμματα των πολιτών, στο όνομα της εθνικής ασφάλειας. 

Στην πραγματικότητα όμως, όπως αποκαλύπτει σήμερα το Reporters United, εξαρτήματα οπλικών συστημάτων της Elbit Systems, της μεγαλύτερης ιδιωτικής ισραηλινής εταιρείας εξοπλισμών και βασικού προμηθευτή του ισραηλινού στρατού, χαρακτηρίζονται ως «κοινά εμπορεύματα» και μεταφέρονται από την Ελλάδα μέσω του αεροδρομίου Ελευθέριος Βενιζέλος μέσα σε επιβατικά αεροσκάφη της Aegean Airlines, του μεγαλύτερου ελληνικού αερομεταφορέα. Ανάμεσα στους αποστολείς βρίσκουμε και την ελληνική Πολεμική Αεροπορία.

Στηρίξτε την ανεξάρτητη δημοσιογραφία του Reporters United εδώ.

Οι ημερομηνίες των μεταφορών που εντοπίσαμε έχουν κι αυτές σημασία. Έξι μεταφορές φορτίων από την Αθήνα προς τα εργοστάσια παραγωγής όπλων της Elbit μέσω επιβατικών αεροσκαφών πραγματοποιήθηκαν το 2024. Αφού δηλαδή το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης εξέδωσε γνωμοδότηση σχετικά με την σε εξέλιξη γενοκτονία στη Γάζα τον Ιανουάριο του 2024.

Σε προηγούμενα ρεπορτάζ τεκμηριώσαμε πώς η Ελλάδα αποτελεί κόμβο μεταφορών στρατιωτικών φορτίων, με ξένες χώρες προέλευσης και τελικό αποδέκτη την πολεμική βιομηχανία του Ισραήλ (ρεπορτάζ εδώ και εδώ). Σήμερα τεκμηριώνουμε ότι η Ελλάδα δεν αποτελεί απλώς τον μεσάζοντα, δηλαδή τον ενδιάμεσο σταθμό, αλλά τον ίδιο τον αποστολέα του στρατιωτικού υλικού.

Στις συγκεκριμένες μεταφορές μεσολάβησε Διαμεταφορέας, ο οποίος «φέρει την αποκλειστική ευθύνη για τον έλεγχο των εμπορευμάτων».

Aegean προς Reporters United

Παρά τα ερωτήματά μας, η ελληνική κυβέρνηση εξακολουθεί να σιωπά. Κι όμως: Από τον συνδυασμό των απαντήσεων της Aegean (που μετέφερε τα φορτία), της ΑΚΜΩΝ (της ελληνικής εταιρείας εξοπλισμών που τα εξήγαγε), το προφίλ των αποστολέων (Πολεμική Αεροπορία και ΑΚΜΩΝ), τον προορισμό των φορτίων (εργοστάσια πυρομαχικών της Elbit) και της στρατιωτικής φύσης των προϊόντων (καλώδια «στρατιωτικών προδιαγραφών» και εξαρτήματα αεροσκαφών), προκύπτει ότι η ελληνική κυβέρνηση όφειλε να εκδώσει άδειες εξαγωγής για τα φορτία που μεταφέρθηκαν στο Ισραήλ.

Η Aegean επιβεβαιώνει τις μεταφορές

Στις 28 Ιουνίου 2024 οι επιβάτες της πτήσης Α3-926 της Aegean ταξίδεψαν από την Αθήνα στο Τελ Αβίβ με ένα αεροσκάφος που στο κύτος του, εκτός από τις αποσκευές τους, περιείχε ένα φορτίο με 68 κιλά καλώδια. Τελικός προορισμός του ήταν το εργοστάσιο παραγωγής πυρομαχικών και εξοπλισμών της IMI Systems, θυγατρική της Elbit, στην πόλη Ραμάτ Χασαρόν.

Σε συνεργασία με το ιρλανδικό μέσο The Ditch, ανακαλύψαμε σε έγγραφα φορτωτικών ότι αυτή ήταν μία από τις 14 μεταφορές φορτίων συνολικού βάρους 603 κιλών, από την ελληνική εταιρεία εξοπλισμών ΑΚΜΩΝ ΑΕ και την Πολεμική Αεροπορία, προς τις εγκαταστάσεις της Elbit Systems. Οι μεταφορές πραγματοποιήθηκαν στο διάστημα μεταξύ 2021 και 2024, μέσω τριών επιβατικών πτήσεων Αθήνα-Τελ Αβίβ της Aegean: A3-924, A3-926, και A3-928.

Ο παραπάνω πίνακας είναι μια διαδραστική εφαρμογή που φτιάξαμε, ώστε με ένα κλικ σε κάθε μεταφορά να μπορεί κανείς να δει τα έγγραφα που την τεκμηριώνουν. Στο τέλος του ρεπορτάζ διαβάστε όλη τη μεθοδολογία μας: πώς συλλέξαμε τα αρχεία που αποδεικνύουν τις μεταφορές του πίνακα. Μπορείτε να δείτε καλύτερα τον πίνακα σε πλήρες μέγεθος εδώ.

Ρωτήσαμε την Aegean για το περιεχόμενο των επίμαχων φορτίων, αλλά και για τον παραλήπτη τους, την εταιρεία εξοπλισμών Elbit.

Στην απάντησή της η εταιρεία επιβεβαίωσε τις μεταφορές των φορτίων, αλλά αρνήθηκε την ευθύνη γι’ αυτές. Τόνισε πως στις συγκεκριμένες μεταφορές μεσολάβησε Διαμεταφορέας (Forwarder), ο οποίος «φέρει την αποκλειστική ευθύνη για τον έλεγχο των εμπορευμάτων» και «είναι υπεύθυνος για την έκδοση άδειας εξαγωγής, όπου αυτή απαιτείται». Η Aegean δεν κατονόμασε την εταιρεία που λειτούργησε ως διαμεταφορέας.

Η Aegean λέει ότι δεν είχε άμεση επαφή «ούτε με τον πελάτη-αποστολέα ούτε με τον τελικό παραλήπτη των εμπορευμάτων». 

Ωστόσο, στην απάντησή της η εταιρεία δεν διαψεύδει ότι είχε γνώση των αποστολέων (ΑΚΜΩΝ και Πολεμική Αεροπορία), του παραλήπτη (Elbit) και του περιεχομένου των φορτίων (καλώδια στρατιωτικών προδιαγραφών και εξαρτήματα αεροσκαφών). Άλλωστε, σύμφωνα με τη μεγαλύτερη εταιρεία μεταφορών στον κόσμο, για την έκδοση του αριθμού αεροπορικής φορτωτικής απαιτείται ακριβής περιγραφή του φορτίου, μαζί με τα στοιχεία του αποστολέα και του παραλήπτη. 

Σύμφωνα με την Aegean, «τα συγκεκριμένα φορτία δεν χαρακτηρίζονταν ως στρατιωτικά υλικά, αλλά ως κοινά εμπορεύματα», με βάση τη δήλωση του Διαμεταφορέα (ολόκληρη η απάντηση της εταιρείας εδώ).

Ας δούμε λοιπόν ποια είναι αυτά τα «κοινά εμπορεύματα».

Καλώδια «στρατιωτικών προδιαγραφών»

Τα έγγραφα αποκαλύπτουν ότι στις 12 από τις 14 μεταφορές τα φορτία περιείχαν καλώδια σταλμένα από τα Άνω Λιόσια. Εκεί, στην 44η Οδό, στο Βιομηχανικό Πάρκο των Άνω Λιοσίων, βρίσκεται το εργοστάσιο παραγωγής της ΑΚΜΩΝ ΑΕ.

H ΑΚΜΩΝ είναι μια ελληνική εταιρεία με κύρια δραστηριότητα την κατασκευή καλωδίων και ειδίκευση στον τομέα της «άμυνας και της αεροδιαστημικής». Σύμφωνα με την ιστοσελίδα της, τα προϊόντα και οι υπηρεσίες που παρέχει φαίνεται να έχουν μόνο στρατιωτικές εφαρμογές.

Τα καλώδια «παράγονται αποκλειστικά βάσει τεχνικών προδιαγραφών των πελατών και δεν αποτελούν ολοκληρωμένα ή αυτόνομα συστήματα».

ΑΚΜΩΝ προς Reporters United

Συγκεκριμένα, τα καλώδια της ΑΚΜΩΝ φέρουν την ένδειξη «MIL-SPEC», δηλαδή διαθέτουν στρατιωτικές προδιαγραφές (military specification) σύμφωνες με τα πρότυπα που έχει καθορίσει το υπουργείο Άμυνας των ΗΠΑ. Σε αντίθεση με τα απλά εμπορικά καλώδια, αυτά είναι ειδικά κατασκευασμένα για να αντέχουν σε ακραίες συνθήκες ανάλογα με τα οπλικά συστήματα για τα οποία έχουν κατασκευαστεί.

Στην αρχική σελίδα της εταιρείας υπάρχει ένα μπαράζ φωτογραφιών που απεικονίζουν τα συγκεκριμένα καλώδια μαζί με τα αντίστοιχα οπλικά συστήματα στα οποία χρησιμοποιούνται. Ανάμεσά τους πύραυλοι, άρματα μάχης, πολεμικές φρεγάτες και πολεμικά αεροσκάφη.

Κορυφαίες πολυεθνικές εξοπλισμών απ’ όλον τον κόσμο και οι ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις παρουσιάζονται αναλυτικά και στο πελατολόγιο της ΑΚΜΩΝ. 

Όπως φαίνεται στη σελίδα της, αλλά και στον κατάλογο εταιρειών της ελληνικής αμυντικής βιομηχανίας του υπουργείου Εθνικής Άμυνας, από το 2021 μέχρι σήμερα η ΑΚΜΩΝ είναι προμηθεύτρια και της πολεμικής βιομηχανίας του Ισραήλ: της Elbit Systems και της θυγατρικής της IMI Systems.

Η πρώτη μεταφορά φορτίων της ΑΚΜΩΝ που εντοπίσαμε έγινε τα Χριστούγεννα του 2021. Το φορτίο, βάρους 139 κιλών, είχε προορισμό την πόλη Ραμάτ Χασαρόν, όπου βρίσκονται τα εργοστάσια παραγωγής πυρομαχικών της IMI – γεγονός που έχουμε τεκμηριώσει σε προηγούμενο ρεπορτάζ μας.

Σύμφωνα με την ίδια την Elbit, εκεί παράγονται πυρομαχικά για χερσαίες (Land), αεροπορικές (Aviation) και ναυτικές (Naval) εφαρμογές, συστήματα κατευθυνόμενων πυραύλων και τεθωρακισμένα οχήματα. Τις ίδιες ακριβώς εφαρμογές δηλαδή που διαφημίζει και η ΑΚΜΩΝ στη σελίδα της.

Ζητήσαμε και από την εταιρεία ΑΚΜΩΝ να επιβεβαιώσει ότι τα φορτία περιελάμβαναν στρατιωτικά καλώδια για χρήση σε οπλικά συστήματα της Elbit.

Η ΑΚΜΩΝ μάς απάντησε ότι «για λόγους εμπορικού απορρήτου και συμβατικών δεσμεύσεων δεν δύναται να προβεί σε περαιτέρω εξειδίκευση αναφορικά με συγκεκριμένα φορτία, πελάτες ή τεχνικές εφαρμογές» (ολόκληρη η απάντηση της εταιρείας εδώ). 

Διευκρίνισε όμως ότι «η κατασκευή επιμέρους ηλεκτρονικών και ηλεκτρολογικών απαρτιών παράγονται αποκλειστικά βάσει τεχνικών προδιαγραφών των πελατών της και δεν αποτελούν ολοκληρωμένα ή αυτόνομα συστήματα» – κατά συνέπεια δεν πρόκειται για απλά καλώδια, αλλά για ειδικά σχεδιασμένα εξαρτήματα για τα οπλικά συστήματα της Elbit.

Αξίζει να σημειωθεί ότι ο διευθύνων σύμβουλος της εταιρείας ΑΚΜΩΝ ΑΕ Αναστάσιος Ροζολής είναι και πρόεδρος του ΣΕΚΠΥ, του Συνδέσμου Ελλήνων Κατασκευαστών Αμυντικού Υλικού (που παλαιότερα, όπως προδίδει το αρκτικόλεξό του, ονομαζόταν Πολεμικού Υλικού).

Δεύτερος αποστολέας: Η ελληνική Πολεμική Αεροπορία

Εντοπίσαμε δύο ακόμα μεταφορές με επιβατικές πτήσεις της Aegean. Αποστολέας, η Πολεμική Αεροπορία. Παραλήπτης, η Elbit. 

Πρόκειται για δύο φορτία συνολικού βάρους 55 κιλών. Το πρώτο (Μάρτιος 2022) έφερε τη γενική περιγραφή «εξαρτήματα αεροσκαφών». Το δεύτερο (Σεπτέμβριος 2023) ήταν συγκεκριμένο: εξαρτήματα συστήματος πηδαλίου διεύθυνσης. 

Τα δύο φορτία είχαν ως διεύθυνση αποστολής την Ελευσίνα. Εκεί βρίσκεται αεροπορική βάση της Πολεμικής Αεροπορίας, στην οποία στεγάζονται η 112 Πτέρυγα Μάχης, το Κρατικό Εργοστάσιο Αεροσκαφών και η 201 Κεντρική Αποθήκη Εφοδιασμού της Πολεμικής Αεροπορίας. Δεν γνωρίζουμε από ποιο σημείο στάλθηκαν τα εξαρτήματα, ούτε κι αν παράχθηκαν εκεί. Το πιθανότερο είναι οι μεταφορές να αφορούν τη συντήρηση εξαρτημάτων αεροσκαφών που η Πολεμική Αεροπορία έχει προμηθευτεί από την Elbit.

Γνωρίζουμε όμως ότι τα φορτία στάλθηκαν στις εγκαταστάσεις της Elbit στο Ασντόντ. 

Απευθυνθήκαμε στο Γενικό Επιτελείο Αεροπορίας. Παρότι υπεύθυνο για τις αεροπορικές βάσεις, μας παρέπεμψε στο υπουργείο Εθνικής Άμυνας ως ανώτερη αρμόδια αρχή. Δεν πήραμε απάντηση ούτε από εκεί.

Ποιος έδωσε τις άδειες εξαγωγής; Η κυβέρνηση (για τρίτη φορά) σιωπά

Στις απαντήσεις τους, τόσο η ΑΚΜΩΝ όσο και η Aegean βεβαιώνουν ότι οι μεταφορές συνοδεύονταν από όλες τις αναγκαίες άδειες εξαγωγής – αλλά δεν διευκρινίζουν τι άδειες είναι αυτές (στρατιωτικού υλικού, διπλής χρήσης, κοινών εμπορευμάτων λόγω εξαγωγής σε τρίτη χώρα;) ούτε ποιος ήταν ο φορέας που τις εξέδωσε. 

Σε περιπτώσεις εξαγωγής υλικού με στρατιωτικό προορισμό από την Ελλάδα προς άλλη χώρα, είναι απαραίτητη η άδεια εξαγωγής από το υπουργείο Εθνικής Άμυνας, με σύμφωνη γνώμη του υπουργείου Εξωτερικών, με βάση τον τροποποιημένο ν. 2168/1993.

Ακόμη κι αν θεωρηθεί πως τα προϊόντα της ΑΚΜΩΝ, παρά τις στρατιωτικές τους προδιαγραφές, αποτελούν προϊόντα διπλής χρήσης (δηλαδή έχουν και πολιτικές εφαρμογές και όχι μόνο στρατιωτικές), απαιτείται και πάλι άδεια από τη Γενική Διεύθυνση Αμυντικών Εξοπλισμών και Επενδύσεων (ΓΔΑΕΕ), η οποία υπάγεται στο υπουργείο Εθνικής Άμυνας, σύμφωνα με τον Κανονισμό της ΕΕ 2021/821. Τα υπουργεία Εθνικής Άμυνας και Εξωτερικών (για τρίτη φορά) επέλεξαν να μη μας απαντήσουν στα ερωτήματα που τους θέσαμε. Όπως άλλωστε και η Elbit.

Μεθοδολογία: Οι πληροφορίες κρύβονται στον αριθμό αεροπορικής φορτωτικής

Για να εντοπίσουμε, αλλά και να τεκμηριώσουμε τα φορτία με στρατιωτικό υλικό που μεταφέρθηκαν από την Ελλάδα προς τις εγκαταστάσεις της Elbit στο Ισραήλ, μελετήσαμε έγγραφα φορτωτικών στα οποία το Reporters United απέκτησε πρόσβαση σε συνεργασία με το ιρλανδικό μέσο The Ditch.

Στα έγγραφα αυτά καταγράφεται το είδος του φορτίου, ο τόπος και ο τρόπος αποστολής, καθώς και στοιχεία του αποστολέα, του προορισμού και του παραλήπτη. Σ’ αυτά περιλαμβάνεται και ένα πολύ σημαντικό στοιχείο: ο αριθμός της «αεροπορικής φορτωτικής» (Air Waybill – AWB).

Η αεροπορική φορτωτική είναι ένα έγγραφο που ουσιαστικά αποτελεί σύμβαση μεταξύ του αποστολέα -στην προκειμένη του άγνωστου Διαμεταφορέα- και του αερομεταφορέα, εν προκειμένω της Aegean. Ο αριθμός της αεροπορικής φορτωτικής εκδίδεται ξεχωριστά για κάθε αποστολή φορτίου και χρησιμοποιείται για την παρακολούθησή του καθ’ όλη τη διάρκεια του ταξιδιού του.

Χάρη σ’ αυτόν τον αριθμό μπορέσαμε κι εμείς να επαληθεύσουμε:

• την ύπαρξη των φορτίων
• τη μεταφορά τους με τις πτήσεις της Aegean
• τις ημερομηνίες παραλαβής των φορτίων
• και την τελική άφιξή τους στο Ισραήλ.

Στον πίνακα παρουσιάζουμε όλα τα φορτία προς την Elbit, μαζί με τις πληροφορίες αεροπορικής φορτωτικής που βρήκαμε στην ιστοσελίδα της Aegean, αλλάζοντας τον σύνδεσμο της σελίδας ανάλογα με τον εκάστοτε αριθμό αεροπορικής φορτωτικής:

https://en.about.aegeanair.com/sys/System/CargoTrack?prefix=390&number=98696905

Η ανατομία του αριθμού αεροπορικής φορτωτικής προδίδει πάντα τον μεταφορέα του. Ο αριθμός αποτελείται από 11 ψηφία, εκ των οποίων τα πρώτα τρία ανήκουν στην εκάστοτε εταιρεία μεταφοράς, όπως ορίζονται από τη Διεθνή Ένωση Αεροπορικών Μεταφορών (ΙΑΤΑ). Στην Aegean ανήκει ο τριψήφιος κωδικός 390.

Όπως φαίνεται στο παραπάνω στιγμιότυπο, η Aegean δεν δημοσιεύει όλες τις πληροφορίες του φορτίου στη σελίδα της, όμως αποκαλύπτει χρήσιμες πληροφορίες, όπως το βάρος του (68 κιλά), την ημερομηνία παραλαβής του (27 Ιουνίου 2024, ώρα 20:16) και την άφιξή του στο Ισραήλ (28 Ιουνίου 2024, ώρα 12:46), πληροφορίες που συνάδουν με τα έγγραφα που είδαμε.

Για να διαπιστώσουμε με βεβαιότητα ότι τα φορτία έφτασαν πράγματι στο Ισραήλ, ψάξαμε στην κρατική τελωνειακή βάση δεδομένων της χώρας. Σύμφωνα με την ισραηλινή φορολογική αρχή (Israel Tax Authority), τα περισσότερα εισαγόμενα φορτία της ΑΚΜΩΝ μέσω της Aegean Airlines (πεδίο «Reporter») εμφανίζονται στη σχετική βάση δεδομένων ως παραληφθέντα (πεδίο «Status»). Βρείτε στον πίνακα το στιγμιότυπο της καταχώρησης κάθε φορτίου στην φορολογική αρχή του Ισραήλ.

*Το ποσό στον τίτλο είναι ενδεικτικό και προκύπτει από αναζήτησή μας, στην ιστοσελίδα της Aegean Airlines (στις 29 Ιανουαρίου 2026), για εισιτήριο στην πτήση Αθήνα – Τελ Αβίβ [Α3-924], με αναχώρηση στις 2 Φεβρουαρίου 2026).

Το άρθρο Aegean Airlines: Ταξίδεψε με προϊόντα της ισραηλινής οπλοβιομηχανίας μόνο με 62,76 ευρώ! εμφανίστηκε πρώτα στο R•U.

Μια παρέα τουριστ(ρι)ών διαπληκτίστηκε με τον ιδιοκτήτη της ταβέρνας Αξιώτισσα στη Νάξο, όταν μία εξ αυτών έσκισε αυτοκόλλητο με τη φράση «Μποϊκοτάζ στο απαρτχάιντ του Ισραήλ». Σε ανάρτησή του στο Instagram ο καταστηματάρχης έγραψε ότι η γυναίκα αυτή εργάζεται για μια οργάνωση που λέγεται ELNET.

ELNET, δηλαδή European Leadership Network (Δίκτυο για την Ευρωπαϊκή Ηγεσία). Από το αρκτικόλεξο λείπει η λέξη Ισραήλ. Κι όμως, πρόκειται για το πιο σημαντικό, παρότι άγνωστο, ισραηλινό λόμπι στην Ευρώπη.

Σε συνεργασία με μέσα ενημέρωσης από τη Γερμανία, τη Γαλλία και τις ΗΠΑ, το Reporters United καταγράφει την πανευρωπαϊκή δράση της ELNET, εστιάζοντας στις δραστηριότητές της στο ελληνικό πολιτικό σύστημα και τις κυβερνήσεις Μητσοτάκη – Τσίπρα.

Στηρίξτε την ανεξάρτητη δημοσιογραφία του Reporters United εδώ.

Ο κ. Καιρίδης στο Ισραήλ εν μέσω γενοκτονίας

Τον περασμένο Σεπτέμβριο ο βουλευτής και κοινοβουλευτικός εκπρόσωπος της ΝΔ Δημήτρης Καιρίδης συμμετείχε σε αποστολή Ευρωπαίων βουλευτ(ρι)ών και κρατικών αξιωματούχων στο Ισραήλ – η αποστολή «φιλοξενήθηκε» από την ELNET.

Το τάιμινγκ του διακρατικού ταξιδιού (14 – 17 Σεπτεμβρίου 2025) έχει τη σημασία του. Έγινε, πρώτον, μετά τη γνωμοδότηση του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης για τη γενοκτονία στη Γάζα και, δεύτερον, μετά το ένταλμα σύλληψης του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου κατά του πρωθυπουργού Νετανιάχου για «εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας». 

Κοινώς, η κυβέρνηση Μητσοτάκη συμμετείχε διά του κ. Καιρίδη σε αποστολή που συναντήθηκε με στελέχη και στρατιωτικούς της κυβέρνησης του Ισραήλ εν μέσω γενοκτονίας και εγκλημάτων πολέμου διαπραχθέντων από την κυβέρνηση του Ισραήλ και τεκμηριωμένων από κορυφαίους οργανισμούς προάσπισης του διεθνούς δικαίου και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Συναντήσεις και με την ισραηλινή οπλοβιομηχανία του Νετανιάχου

Κατά τη διάρκεια του ταξιδιού η ευρωπαϊκή αντιπροσωπεία επισκέφθηκε το υπουργείο Άμυνας του Ισραήλ και είχε μεταξύ άλλων επαφές με τους συνταγματάρχες Ναδάβ Μινκόφσκι και Νισάν Μπεν Ρούμπι (εν αποστρατεία), και οι δύο στελέχη των Ισραηλινών Ενόπλων Δυνάμεων (IDF), με τον υποστράτηγο (εν αποστρατεία) και αξιωματούχο του υπουργείου Άμυνας Ντάνιελ Γκολντ, με την αναπληρώτρια υπουργό Εξωτερικών Σάρεν Χάσκελ, καθώς και με τον Γιούλι Έντελσταϊν, βουλευτή της Κνεσέτ (του ισραηλινού κοινοβουλίου) που στηρίζει την κυβέρνηση Νετανιάχου.

«Η Ελληνική Δημοκρατία υποστηρίζει διαχρονικά τη διεθνή νομιμότητα και τους διεθνείς θεσμούς, συμπεριλαμβανομένου του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου. Από κει και πέρα, η Ελλάδα αναπτύσσει σχέσεις με άλλα κράτη, όπως το Ισραήλ, υπέρ της διεθνούς σταθερότητας και ασφάλειας».
Δημήτρης Καιρίδης στο Reporters United

Η αποστολή επισκέφθηκε και την κρατική -και πλήρως ελεγχόμενη από την κυβέρνηση Νετανιάχου- οπλοβιομηχανία Israel Aerospace Industries (IAI), οπλικά συστήματα της οποίας έχουν χρησιμοποιηθεί από το Ισραήλ κατά των Παλαιστινίων στη Γάζα (εδώ η σχετική έρευνα του Reporters United και του Investigate Europe).

Ζητήσαμε από τον κ. Καιρίδη να σχολιάσει τις συναντήσεις της αποστολής με στελέχη του ισραηλινού κράτους εν μέσω γενοκτονίας και εγκλημάτων πολέμου εκ μέρους της κυβέρνησης Νετανιάχου. 

«Η Ελληνική Δημοκρατία υποστηρίζει διαχρονικά τη διεθνή νομιμότητα και τους διεθνείς θεσμούς, συμπεριλαμβανομένου του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου», μας απάντησε ο κ. Καιρίδης. «Από κει και πέρα, η Ελλάδα αναπτύσσει σχέσεις με άλλα κράτη, όπως το Ισραήλ, υπέρ της διεθνούς σταθερότητας και ασφάλειας. Η επίσκεψη μου στο Ισραήλ, όπως και στο παρελθόν, εντάσσετο στη διαρκή προσπάθεια ενημέρωσής μου, όπως οφείλω, για κρίσιμα γεωστρατηγικά ζητήματα». 

Εκτός από τις προαναφερόμενες ιδιότητες, ο κ. Καιρίδης συμμετέχει σε σχετικές επιτροπές της ελληνικής Βουλής. Συγκεκριμένα, είναι αντιπρόεδρος της Επιτροπής Εθνικής Άμυνας και Εξωτερικών Υποθέσεων, μέλος της Επιτροπής Εξοπλιστικών Προγραμμάτων και Συμβάσεων, μέλος της Επιτροπής Ευρωπαϊκών Υποθέσεων, αναπληρωτής επικεφαλής της Ελληνικής Αντιπροσωπείας στην Κοινοβουλευτική Συνέλευση του ΝΑΤΟ και μέλος της Κοινοβουλευτικής Ομάδας Εργασίας με τη Βουλή της Κύπρου, της Κνεσέτ του Ισραήλ και της Γερουσίας των ΗΠΑ (3+1).

ELNET: Το ισραηλινό λόμπι που αγνοούμε

Η ELNET έχει γραφεία σε ευρωπαϊκές πρωτεύουσες (Βρυξέλλες, Παρίσι, Λονδίνο, Ρώμη, Βαρσοβία, Βερολίνο), την Ιερουσαλήμ και τη Νέα Υόρκη. Αυτοπαρουσιάζεται ως «ηγετική» οργάνωση για «την ενίσχυση των ευρωϊσραηλινών σχέσεων στη βάση των κοινών δημοκρατικών αξιών» και ως το ευρωπαϊκό αντίστοιχο της Αμερικανοϊσραηλινής Επιτροπής Δημοσίων Υποθέσεων (AIPAC), του πιο επιδραστικού ισραηλινού λόμπι στις ΗΠΑ, το οποίο χρηματοδοτεί με εκατοντάδες εκατομμύρια δολάρια πολιτικούς και από το Ρεμπουμπλικανικό και από το Δημοκρατικό Κόμμα.

Σύμφωνα με τους υπολογισμούς του Intercept, του αμερικανικού μέσου με το οποίο συνεργαστήκαμε στην έρευνά μας, η χρηματοδότηση της ELNET στις ΗΠΑ προέρχεται από τουλάχιστον 100 φιλανθρωπικά ιδρύματα, μη κυβερνητικές οργανώσεις και καταπιστεύματα που έχουν τροφοδοτήσει με περισσότερα από 11 εκατ. δολάρια το αμερικανικό παράρτημα της ELNET από το 2022 ώς σήμερα. 

Σύμφωνα με δημοσιεύματα στο Ισραήλ από το 2014, «η ELNET, η οποία δραστηριοποιείται στην Ευρώπη (κυρίως στη Γαλλία, τη Γερμανία και την Ισπανία) κάνει ανοιχτό και κρυφό λόμπινγκ για λογαριασμό του Ισραήλ». Αντίθετα με τις ΗΠΑ, όπου η AIPAC ασκεί ανοιχτά επιρροή στο Κογκρέσο και τον Λευκό Οίκο, «οι διαφορετικές πολιτικές δομές στην Ευρώπη απαιτούν τη δημιουργία οργανώσεων με πιο περίτεχνη δομή που δεν αναφέρουν ευθέως τη λέξη Ισραήλ στην ονομασία τους», σύμφωνα με το ίδιο ρεπορτάζ.

Στα κείμενά της η ELNET μιλάει για τις «κοινές [με την Ευρώπη] δημοκρατικές αξίες», όμως ηγετικά της στελέχη συνδέονται τόσο με την κυβέρνηση Νετανιάχου όσο και με ακροδεξιές οργανώσεις εποίκων στα κατεχόμενα παλαιστινιακά εδάφη. Παράλληλα, κάποιες από τις δραστηριότητές της χρηματοδούνται από την κυβέρνηση του Ισραήλ. 

Την περασμένη χρονιά, ο επικεφαλής του γραφείου της ELNET στο Τελ Αβίβ την παρουσίασε ως οργάνωση που βρίσκεται «σε πλήρη συντονισμό και συνεργασία με το υπουργείο Εξωτερικών, το Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας και την Κνεσέτ [ισραηλινή Βουλή]».

Παρότι η ELNET αποφεύγει τον όρο λόμπινγκ, στη Γερμανία έχει καταχωρηθεί στο επίσημο μητρώο ως ομάδα πίεσης με οκτώ λομπίστες και ετήσιες δαπάνες για λόμπινγκ ύψους ενός εκατομμυρίου ευρώ. 

Η ELNET δεν διστάζει να διαφημίσει τα επιτεύγματά της. Όπως τον ρόλο που έπαιξε στην ολοκλήρωση της μεγαλύτερης αγοράς εξοπλιστικών στην ιστορία του Ισραήλ τον Μάρτιο του 2022, όταν η Γερμανία αγόρασε συστήματα επιθετικών ντρόουν αξίας 150 εκατ. ευρώ και συμφώνησε στην αγορά των αντιπυραυλικών συστημάτων Arrow 3 έναντι 4 δισ. ευρώ. 

Λίγες μέρες πριν την υπογραφή της συμφωνίας, η ELNET φιλοξένησε στο Ισραήλ μέλη της Επιτροπής Άμυνας της γερμανικής Βουλής, τα οποία επισκέφθηκαν τις εγκαταστάσεις της ισραηλινής οπλοβιομηχανίας ΙΑΙ και έλαβαν ειδική ενημέρωση για τα Arrow 3. (H οργάνωση επαίρεται για την επιτυχία της στην ετήσια έκθεσή της για το 2022.)

Ερωτηματολόγιο σε Έλληνες βουλευτές, συνεργασία με το Ίδρυμα Konrad Adenauer

Αν και δεν διαθέτει γραφεία στην Ελλάδα (τις υποθέσεις της στη χώρα μας διαχειρίζεται το παράρτημα της ELNET στην Ιταλία), η οργάνωση έχει καταπιαστεί με την προώθηση των ελληνοϊσραηλινών σχέσεων.

Τον Οκτώβριο του 2024 (εν μέσω γενοκτονίας) συμπεριέλαβε 16 μέλη της ελληνικής Βουλής στην περιοδική έρευνά της για το Ισραήλ. Εξ αυτών, εννέα ήταν της ΝΔ, δύο του ΠΑΣΟΚ, ένα του ΣΥΡΙΖΑ, ενώ για τους υπόλοιπους τέσσερις βουλευτές δεν αναφερόταν στην έκθεση αν ήταν ανεξάρτητοι ή αν πρόσκειντο σε κάποιο κόμμα. Μέλη του ελληνικού κοινοβουλίου είχαν συμμετάσχει και στην προηγούμενη έκδοση της ίδιας έρευνας τον Μάιο του 2023. Τα ονόματα των βουλευτ(ρι)ών παραμένουν μυστικά, καθώς η ELNET δεν τα κατονομάζει στις δύο εκθέσεις της.

Στην ελληνική έκδοση της έρευνας για το 2024 η ELNET αναφέρει ότι «περί τα δύο τρίτα των βουλευτών από την Ελλάδα και την Κύπρο επιθυμούν να επεκτείνουν περαιτέρω τη συνεργασία τους με το Ισραήλ», γεγονός που «αντικατοπτρίζει ένα υψηλό επίπεδο συμφωνίας» και «σταθερότητα στις σχέσεις» μεταξύ Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ.

Η οργάνωση του ισραηλινού λόμπι προσθέτει ότι «το 100% των [Ελλήνων] βουλευτών» που συμμετείχαν στην έρευνα θεωρεί ότι οι ελληνοϊσραηλινές σχέσεις «έχουν μια ιδιαίτερη σημασία συγκριτικά με άλλες χώρες κυρίως λόγω των κοινών συμφερόντων σε ασφάλεια, πολιτική και οικονομία». Πάντα κατά την ELNET, άμυνα και νέες τεχνολογίες ιεραρχήθηκαν από τα μέλη της ελληνικής Βουλής ως προτεραιότητα στη συνεργασία με το Ισραήλ.

Το 2023 και το 2024 η ELNET διοργάνωσε συζητήσεις για την έρευνά της στην Αθήνα, παρουσία του επικεφαλής της στη Γερμανία Κάρστεν Όβενς (Carsten Ovens) και σε συνεργασία με το Konrad Adenauer Stiftung, το πολιτικό ίδρυμα που συνδέεται με το γερμανικό συντηρητικό Κόμμα των Χριστιανοδημοκρατών (CDU) και συμμετείχε στην εκπόνηση της ελληνικής έκδοσης της έρευνας. 

Το 2023 ο κ. Όβενς συναντήθηκε και με τον ισραηλινό πρέσβη στην Αθήνα και με μέλη του ελληνοϊσραηλινού εμπορικού επιμελητηρίου, για συζητήσεις με σκοπό «να εμβαθύνουν οι διμερείς σχέσεις» μεταξύ Ελλάδας και Ισραήλ. Πάλι, με την οργάνωση του Konrad Adenauer Stiftung.

Η συνεργασία του Adenauer με την ELNET δεν αφορά μόνο την Ελλάδα, αλλά και άλλες κοινές δραστηριότητές τους, κυρίως στη Γερμανία. Μέσω της συνεργασίας της με ένα διεθνώς αναγνωρίσιμο γερμανικό ίδρυμα, η ELNET, μια οργάνωση λόμπινγκ υπέρ των συμφερόντων του ισραηλινού κράτους, απέκτησε πρόσβαση σε πολιτικά πρόσωπα από ένα ευρύ φάσμα ιδεολογικών χώρων.

Ζητήσαμε από το Ίδρυμα Konrad Adenauer να σχολιάσει τη συνεργασία του με την ELNET και τη διεθνή καταδίκη του Ισραήλ για γενοκτονία και εγκλήματα πολέμου.

«Το εξωτερικό γραφείο μας στην Αθήνα πραγματοποιεί ανεξάρτητες δραστηριότητες πολιτικής εκπαίδευσης, διαλόγου και ανάλυσης σε ευρωπαϊκό και περιφερειακό επίπεδο. Σε αυτό το πλαίσιο, πραγματοποιήθηκε συνεργασία με την ELNET σε σχέση με έρευνα που διεξήχθη σε επίπεδο βουλευτών, σε ευρωπαϊκή και εθνική κλίμακα, στην Ελλάδα και την Κύπρο. Η συνεργασία αφορούσε τη διεξαγωγή και την αξιολόγηση της έρευνας ανάμεσα σε Έλληνες και Κύπριους βουλευτές», απάντησε το Ίδρυμα Konrad Adenauer. «Ανάμεσα στις κατευθυντήριες γραμμές μας συγκαταλέγεται και η διατήρηση των σχέσεων και της στενής φιλίας με το κράτος του Ισραήλ, καθώς και η δέσμευση για ειρήνη και σταθερότητα στην περιοχή». (Ολόκληρη η απάντηση του ιδρύματος, στο γερμανικό πρωτότυπο και την ελληνική μετάφραση, εδώ.) 

Βουλευτές του ΣΥΡΙΖΑ στο Ισραήλ – με λεφτά της ELNET

Ο κ. Καιρίδης δεν είναι ο μόνος Έλληνας βουλευτής που έχει ταξιδέψει στο Ισραήλ με τη στήριξη του ισραηλινού λόμπι εν μέσω διεθνών αναφορών για εγκλήματα και παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων σε βάρος των Παλαιστινίων.

Με τη στήριξη της ELNET ταξίδεψε στο Ισραήλ και ο βουλευτής της ΝΔ Μίλτος Χρυσομάλλης, στο πλαίσιο ανάλογης αποστολής Ευρωπαίων βουλευτ(ρι)ών που έγινε τον Οκτώβριο του 2023, λίγες μέρες μετά την τρομοκρατική επίθεση της Χαμάς. Κατά δήλωσή του, ο κ. Χρυσομάλλης συναντήθηκε με «βουλευτές και από τη συμπολίτευση και από την αντιπολίτευση», καθώς και «με τους επικεφαλής του στρατού» του Ισραήλ.

Τον Απρίλιο του 2022 η ELNET διοργάνωσε την αποστολή και βουλευτ(ρι)ών του ΣΥΡΙΖΑ στο Ισραήλ, σε συνεργασία με το ισραηλινό υπουργείο Εξωτερικών και με βασική ατζέντα τα «κοινά οικονομικά και κοινωνικά θέματα». 

Στην αντιπροσωπεία συμμετείχαν ο Κώστας Ζαχαριάδης, ο Γιάννης Μπουρνούς, η Δώρα Αυγέρη, ο Διονύσης Καλαματιανός και η Πέτη Πέρκα, η οποία ως βουλεύτρια της Νέας Αριστεράς έλαβε μέρος, το φθινόπωρο του 2025, στον διεθνή στόλο Global Sumud Flotilla για τη μεταφορά ανθρωπιστικής βοήθειας στη Γάζα.

Σύμφωνα με πληροφορίες του Reporters United, η αποστολή αποφασίστηκε κεντρικά από την κοινοβουλευτική ομάδα του ΣΥΡΙΖΑ, γι’ αυτό κι επιλέχθηκαν να συμμετάσχουν τομεάρχες του κόμματος. 

Κατά την επίσκεψή τους στο Ισραήλ οι βουλευτές του ΣΥΡΙΖΑ συναντήθηκαν με τον Τζόναθαν Κόνρικους (Jonathan Conricus), όχι τυχαίο πρόσωπο για τον στρατό και το κράτος του Ισραήλ. 

Ο κ. Κόνρικους υπηρέτησε τις Ισραηλινές Ένοπλες Δυνάμεις (IDF) για 24 χρόνια (από το 1997 ώς το 2021, όταν αποστρατεύθηκε με τον βαθμό του αντισυνταγματάρχη) και διετέλεσε εκπρόσωπος Τύπου του IDF από το 2017 ώς το 2021, θέση στην οποία επέστρεψε, για τρεις μήνες, μετά την επίθεση της Χαμάς τον Οκτώβριο του 2023.

«Η πρώτη μου αποστολή από την ελληνική Βουλή! Χθες είχα τη χαρά να συνομιλήσω με μια ομάδα Ελλήνων βουλευτών από το αντιπολιτευτικό κόμμα του ΣΥΡΙΖΑ, οι οποίοι ήρθαν εδώ από την ELNET στη Γαλλία», έγραψε στον λογαριασμό του στο LinkedIn ο κ. Κόνρικους, ο οποίος σήμερα διευθύνει την εταιρεία δημοσίων σχέσεων Conricus Communications και είναι ανώτερος συνεργάτης στο Foundation for Defense of Democracies («Ίδρυμα για την Υπεράσπιση των Δημοκρατιών»), ένα αμερικανικό ινστιτούτο που «δεν δέχεται δωρεές από καμία ξένη κυβέρνηση» και το οποίο παραθέτει στην ιστοσελίδα του δηλώσεις υποστήριξης από τον πρώην πρόεδρο Τζορτζ Μπους (τον νεότερο) και πρώην στελέχη του αμερικανικού στρατού και της CIA.

«Συζητήσαμε για την περιφερειακή συνεργασία, εξήραμε τις μεσογειακές αξίες και ανταλλάξαμε απόψεις για τις προκλήσεις αλλά και τις πολλές ευκαιρίες που έχουν μπροστά τους οι χώρες μας. Μια υπέροχη βραδιά!», πρόσθεσε ο κ. Κόνρικους στην ανάρτησή του για τη συνάντηση με τους Έλληνες βουλευτές.

Μπορεί η ELNET να έστελνε βουλευτές της ΝΔ και του ΣΥΡΙΖΑ στο Ισραήλ πριν τη γενοκτονία, όμως ακόμη και τότε έκθεση του ΟΗΕ είχε ήδη μιλήσει για «απαρτχάιντ» και μια ζωή «χωρίς δικαιώματα, χωρίς ισότητα, χωρίς αξιοπρέπεια και χωρίς ελευθερία» σε βάρος των Παλαιστινίων που ζουν σε εδάφη κατεχόμενα από το Ισραήλ· έκθεση της διεθνούς οργάνωσης Human Rights Watch είχε ήδη αναδείξει πώς «οι ισραηλινές αρχές κάνουν διακρίσεις εις βάρος των Παλαιστινίων», σε βαθμό που οι πράξεις τους συνιστούν «απαρτχάιντ» και «δίωξη», δηλαδή «εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας»· έκθεση της Διεθνούς Αμνηστίας είχε ήδη τεκμηριώσει πώς το απαρτχάιντ του Ισραήλ αποτελεί ένα «έγκλημα κατά της ανθρωπότητας».

«Αλληλεγγύη στον παλαιστινιακό λαό»

Στο πλαίσιο του ρεπορτάζ ρωτήσαμε τους βουλευτές της ΝΔ και του ΣΥΡΙΖΑ πώς κρίνουν τη συμμετοχή τους στις αποστολές της ELNET, με φόντο τα εγκλήματα σε βάρος των Παλαιστινίων και τη μετέπειτα διεθνή καταδίκη του Ισραήλ για γενοκτονία στη Γάζα. 

Ο κ. Χρυσομάλλης της ΝΔ δεν ανταποκρίθηκε στο αίτημά μας.

Ο νυν βουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ Διονύσης Καλαματιανός και οι πρώην βουλευτές Γιάννης Μπουρνούς και Κώστας Ζαχαριάδης μάς έστειλαν κοινή απάντηση, στην οποία ανέφεραν μεταξύ άλλων ότι ο ΣΥΡΙΖΑ «έχει πολλαπλώς και απερίφραστα καταδικάσει τη στάση του Ισραήλ, μιλώντας ανοιχτά για γενοκτονία και εγκλήματα πολέμου με κατάφωρη παραβίαση του Διεθνούς Δικαίου». 

Προς απόδειξη αυτού, μας παρέπεμψαν σε ανακοίνωση του ΣΥΡΙΖΑ που τον περασμένο Δεκέμβριο καταδίκαζε την κοινή διακήρυξη Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ για τη συνεργασία τους στην Ανατολική Μεσόγειο ως «ένα βήμα αμέριστης στοίχισης της κυβέρνησης Μητσοτάκη με αυτή του καταζητούμενου για εγκλήματα πολέμου Νετανιάχου».

Ωστόσο, τα τρία στελέχη του ΣΥΡΙΖΑ επιβεβαίωσαν ότι η αποστολή βουλευτ(ρι)ών του κόμματος στο Ισραήλ έγινε από τις 3 ώς τις 7 Απριλίου 2022, «μετά από πρόσκληση του ισραηλινού υπουργείου Εξωτερικών». Εκεί έγιναν συναντήσεις με τον αναπληρωτή πρωθυπουργό και υπουργό Εξωτερικών Γιαϊρ Λαπίντ, τον αναπληρωτή υπουργό Εξωτερικών Άινταν Ρολ, βουλευτές της Κνεσέτ από τη συμπολίτευση και την αντιπολίτευση, διπλωμάτες του ισραηλινού υπουργείου Εξωτερικών και εκπροσώπους της (ελληνικής) πετρελαϊκής Energean, η οποία εμπλεκόταν τότε στον σχεδιασμό του αγωγού EastMed για τη μεταφορά ορυκτού αερίου μεταξύ Ισραήλ, Κύπρου και Ελλάδας.

Στην απάντησή τους οι τρεις πολιτικοί ανέφεραν επίσης ότι, πριν το ταξίδι στο Ισραήλ, βουλευτές του ΣΥΡΙΖΑ είχαν επισκεφθεί την Παλαιστίνη, όπου έκαναν συναντήσεις με Παλαιστινίους αξιωματούχους «για τις εξελίξεις στην περιοχή» και εξέφρασαν την «αλληλεγγύη του ΣΥΡΙΖΑ» στον παλαιστινιακό λαό και τη στήριξή τους στη «λύση δύο κρατών», με την «εγκαθίδρυση παλαιστινιακού κράτους» στη βάση των αποφάσεων του ΟΗΕ και του διεθνούς δικαίου. (Ολόκληρη η απάντηση των τριών βουλευτών εδώ.)

Η γενναία αυτοκριτική της βουλεύτριας Πέρκα

Στη δική της απάντηση, και η κ. Πέρκα αναφέρθηκε επίσης στις αποστολές των βουλευτ(ρι)ών του ΣΥΡΙΖΑ σε Ισραήλ και Παλαιστίνη, για να προσθέσει ότι «η θεσμική αποστολή» τους ήταν «να θέτουν πολιτικά και δημόσια το ζήτημα της Παλαιστίνης απέναντι σε Ισραηλινούς αξιωματούχους και διεθνείς θεσμούς», καθώς και να προωθήσουν «την ειρήνη, την αναγκαιότητα εξεύρεσης λύσης για το Παλαιστινιακό ζήτημα και την αναγνώριση του κράτους της Παλαιστίνης», αφού άλλωστε κατά τη διακυβέρνησή του «ο ΣΥΡΙΖΑ πέρασε το ψήφισμα στην ελληνική Βουλή για την αναγνώριση του Κράτους της Παλαιστίνης».

«Η αποστολή [των ταξιδιών σε Ισραήλ και Παλαιστίνη] ήταν να θέτουν το ζήτημα της Παλαιστίνης απέναντι σε Ισραηλινούς αξιωματούχους. Όμως, η συμμετοχή μου σε συναντήσεις με κυβερνητικούς φορείς του Ισραήλ είναι μια επιλογή που δεν θα ξαναέκανα. Δεν θα αποφύγω να κάνω αυτοκριτική».

Πέτη Πέρκα στο Reporters United

«Όμως αναγνωρίζω και την αντίφαση της τότε πολιτικής του ΣΥΡΙΖΑ που, ενώ έφερε τη σχετική απόφαση στη Βουλή, την ίδια στιγμή, διατηρούσε στρατηγικές σχέσεις με το Ισραήλ, όπως με τον αγωγό EastMed», πρόσθεσε η κ. Πέρκα. «Βεβαίως η συμμετοχή μου, ακόμα και σε μια τυπική κοινοβουλευτική επίσκεψη, σε συναντήσεις με κυβερνητικούς φορείς του Ισραήλ είναι μια επιλογή που δεν θα ξαναέκανα. Και δεν θα αποφύγω να κάνω αυτοκριτική για πολλές λανθασμένες πολιτικές επιλογές που στήριξα και εγώ ως μέλος της Κοινοβουλευτικής Ομάδας του ΣΥΡΙΖΑ – Προοδευτική Συμμαχία. Αυτοκριτική που οδήγησε, μετά από την ανάληψη-“καταλύτη” της Προεδρίας από τον Στέφανο Κασελάκη, και στην αποχώρησή μου από αυτόν τον πολιτικό φορέα και τη συμμετοχή μου στη συνέχεια στη Νέα Αριστερά».

Η βουλεύτρια της Νέας Αριστεράς ανέφερε ακόμη ότι «όλες οι δημόσιες τοποθετήσεις μου αναδεικνύουν τη συνεχιζόμενη γενοκτονία και λιμοκτονία του Παλαιστινιακού λαού και την ανάγκη για διεθνή απομόνωση του κράτους απαρτχάιντ του Ισραήλ. Πρέπει να διακοπεί εδώ και τώρα κάθε σχέση συνεργασίας της ελληνικής κυβέρνησης με το σιωνιστικό κράτος – τρομοκράτη. […] Η συμμετοχή μου πρώτα στο Global March to Gaza στο Κάιρο και στη συνέχεια στο Global Sumud Flotilla συνιστά φανερή και έμπρακτη καταδίκη της Γενοκτονίας που υλοποιεί το Ισραήλ στη Γάζα, της εξωτερικής πολιτικής του Ισραήλ συνολικά και της δολοφονικής κυβέρνησης Νετανιάχου. […] Αν δε σταθούμε στο πλευρό της Παλαιστίνης σήμερα, χάνουμε ένα κομμάτι του εαυτού μας – του πολιτισμού, της δημοκρατίας, της ίδιας της ανθρωπιάς μας». (Ολόκληρη η απάντηση της κ. Πέρκα εδώ.)

Στο πλαίσιο του ρεπορτάζ ρωτήσαμε τον ΣΥΡΙΖΑ αν υπήρχε κάποιο άλλο μέλος της κοινοβουλευτικής ομάδας του που συμμετείχε στην αποστολή της ELNET το 2022. Δεν λάβαμε απάντηση. Λίγες ώρες πριν τη δημοσίευση του ρεπορτάζ, διαπιστώσαμε ότι στην αποστολή ήταν και η πρώην βουλεύτρια Ολυμπία Τελιγιορίδου. 

Ισραήλ: Ο (δεύτερος) καλύτερος φίλος των βουλευτ(ρι)ών στην Ελλάδα

Τόσο ο κ. Καιρίδης και ο κ. Χρυσομάλλης όσο και βουλευτές του ΣΥΡΙΖΑ (όπως ο Νίκος Παππάς και η Κατερίνα Νοτοπούλου), του ΠΑΣΟΚ (όπως ο Μιχάλης Κατρίνης και η Ελένη Βατσινά) και της Ελληνικής Λύσης (όπως ο Στέλιος Φωτόπουλος και η Μαρία Αθανασίου) είναι μέλη της Ομάδας Φιλίας Ελλάδας – Ισραήλ, μίας από τις 87 Ομάδες Φιλίας που λειτουργούν στο πλαίσιο της ελληνικής Βουλής, με σκοπό την «ενίσχυση της κοινοβουλευτικής διπλωματίας» και την «προώθηση των θέσεων της χώρας σε εθνικά και διεθνή θέματα». Σε αυτές τις ομάδες συμμετέχουν με δική τους επιθυμία βουλευτές από όλες τις κοινοβουλευτικές ομάδες.

Πρόεδρος της Ομάδας Φιλίας Ελλάδας – Ισραήλ είναι ο βουλευτής της ΝΔ (και πρώην υπουργός Εθνικής Άμυνας) Νίκος Παναγιωτόπουλος, αντιπρόεδρος ο (πλέον ανεξάρτητος) βουλευτής Ευάγγελος Αποστολάκης και γραμματέας ο βουλευτής της Ελληνικής Λύσης Βασίλης Γραμμένος.

Το αξιοσημείωτο εν προκειμένω είναι ότι η Ομάδα Φιλίας Ελλάδας – Ισραήλ αριθμεί έναν μεγάλο αριθμό βουλευτ(ρι)ών, που ξεπερνά σε πλήθος ακόμα και Ομάδες Φιλίας με χώρες που αποτελούν μακροχρόνιους συμμάχους της Ελλάδας στην ΕΕ και το ΝΑΤΟ. 

Πράγματι, η Ομάδα Φιλίας Ελλάδας – Ισραήλ αριθμεί 38 μέλη, την ώρα που η Ομάδα Φιλίας Ελλάδας – Γαλλίας αριθμεί 22, η Ομάδα Φιλίας Ελλάδας – Αρμενίας 21, η Ομάδα Φιλίας Ελλάδας – Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων και η Ομάδα Φιλίας Ελλάδας – Ιαπωνίας 19, η Ομάδα Φιλίας Ελλάδας – Κίνας 18, η Ομάδα Φιλίας Ελλάδας – Ρουμανίας, η Ομάδα Φιλίας Ελλάδας – Ιταλίας και η Ομάδα Φιλίας Ελλάδας – Πολωνίας 17 και η Ομάδα Φιλίας Ελλάδας – Γερμανίας 16.

Οι μόνες δύο χώρες που αριθμούν ανάλογο πλήθος βουλευτ(ρι)ών με εκείνον της Ομάδας Φιλίας Ελλάδας – Ισραήλ είναι οι Ομάδες Φιλίας Ελλάδας – Σερβίας (32 μέλη) και Ελλάδας – Αυστραλίας (35 μέλη). Μόνο η Ομάδα Φιλίας Ελλάδας – ΗΠΑ αριθμεί περισσότερα -60- μέλη. 

Όπως σχολίασε στο Reporters United πολιτικός με θητεία στη Βουλή, «πολλοί βουλευτές επιλέγουν να συμμετάσχουν στις Ομάδες Φιλίας των χωρών που θεωρούν ότι έχουν μεγάλη σφαίρα επιρροής» – κάτι που ενδεχομένως εξηγεί τη μεγάλη συμμετοχή τους στην ομάδα του Ισραήλ.

Ζητήσαμε από τα ονομαστικά προαναφερόμενα μέλη της Ομάδας Φιλίας Ελλάδας – Ισραήλ να μας σχολιάσουν τη διεθνή καταδίκη του Ισραήλ για τη γενοκτονία στη Γάζα και το ένταλμα σύλληψης του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου κατά του πρωθυπουργού Νετανιάχου για «εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας», καθώς επίσης και να μας ενημερώσουν για τις δραστηριότητες της συγκεκριμένης ομάδας και τις επαφές τους με κρατικούς αξιωματούχους του Ισραήλ.

Το γραφείο του κ. Παναγιωτόπουλου επικοινώνησε μαζί μας και μας είπε ότι ο πρώην υπουργός της ΝΔ δεν θα μπορέσει να ανταποκριθεί στο χρονικό πλαίσιο του αιτήματός μας λόγω ανειλημμένων υποχρεώσεων. Δώσαμε στη διάθεσή του περισσότερο χρόνο για απάντηση, αλλά και πάλι δεν υπήρξε ανταπόκριση. 

Να σημειώσουμε ότι ο κ. Παναγιωτόπουλος είναι κουμπάρος του κατηγορουμένου για το Predator Γιάννη Λαβράνου και, σύμφωνα με όσα κατέθεσε ο δημοσιογράφος του Βήματος Βασίλης Λαμπρόπουλος στη δίκη των υποκλοπών, στις 12 Δεκεμβρίου 2025, οι δύο κουμπάροι ταξίδεψαν μαζί στο Ισραήλ στο πλαίσιο επίσημης αποστολής του ελληνικού κράτους, κατά τη διάρκεια της οποίας ο κ. Λαβράνος χρησιμοποίησε ψεύτικο όνομα («Παπαδάκης»).

Τα υπόλοιπα μέλη της ελληνικής Βουλής αγνόησαν το δημοσιογραφικό μας αίτημα.

Η παραγωγή της παρούσας έρευνας έλαβε οικονομική υποστήριξη από την οργάνωση Investigative Journalism for Europe (IJ4EU). Διαβάστε εδώ αναλυτικά την πολιτική χρηματοδότησης του Reporters United.

Το άρθρο ELNET: Το άγνωστο ισραηλινό λόμπι δρα και στην Ελλάδα εμφανίστηκε πρώτα στο R•U.

Τα βασικά γεγονότα της κινητοποίησης τον Οκτώβριο του 2024 είναι γνωστά από τότε: Ένα φορτίο 22 τόνων πυρομαχικών διέτρεξε την Ελλάδα σιδηροδρομικώς και μέσω Πειραιά θα μεταφερόταν στο Ισραήλ – ενώ διεθνείς οργανισμοί, όπως ο ΟΗΕ και το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο, κατηγορούσαν το Ισραήλ για εγκλήματα πολέμου. Όμως, δεν ήταν γνωστό ποιος θα μετέφερε το φορτίο. 

Το Reporters United τεκμηριώνει ότι:

• Το πλοίο που θα μετέφερε τα πυρομαχικά ανήκε (και ανήκει) σε μία από τις ισχυρότερες επιχειρηματικές οικογένειες της Ελλάδας, την οικογένεια Λάτση. 
• Η ναυτιλιακή εταιρεία της οικογένειας Λάτση χρονοναυλώνει, από το 2022 ώς σήμερα, δύο πλοία της στη μεγαλύτερη ισραηλινή εταιρεία κοντέινερ, τη ZIM.
• Το κοντέινερ με τα πυρομαχικά ήταν κατά τον κρίσιμο χρόνο (τον Οκτώβριο του 2024) μισθωμένο στη ZIM, που από το 1991 έχει υπογράψει σύμβαση με το ισραηλινό υπουργείο Άμυνας για τη μεταφορά στρατιωτικού εξοπλισμού μεταξύ ΗΠΑ και Ισραήλ. 

Σημείωση: Τα δύο πλοία συμφερόντων Λάτση, παρότι χρονοναυλωμένα στη ΖΙΜ, εταιρεία-μεταφορέα του υπουργείου Άμυνας του Ισραήλ, δεν σημαίνει ότι μεταφέρουν μόνο στρατιωτικό υλικό, καθώς η ZIM μεταφέρει κοντέινερ όλων των ειδών.

Στηρίξτε την ανεξάρτητη δημοσιογραφία του Reporters United εδώ.

Το μεσημέρι της 17ης Οκτωβρίου του 2024, το πλοίο Marla Bull έδεσε στη δυτική πλευρά της Προβλήτας ΙΙΙ του σταθμού κοντέινερ στο λιμάνι του Πειραιά. 

Από εκεί θα φόρτωνε εμπορεύματα με τελικό προορισμό το Ισραήλ. Όμως, ένα από τα εμπορευματοκιβώτια δεν φορτώθηκε ποτέ στο πλοίο. Το βράδυ της ίδιας μέρας καλύφθηκε με συνθήματα, φόρεσε τη σημαία της Παλαιστίνης και παρέμεινε στο λιμάνι μέχρι την απομάκρυνσή του. 

Το εμπορευματοκιβώτιο, σύμφωνα με τους λιμενεργάτες και τους εργαζομένους του Πειραιά που κινητοποιήθηκαν για να εμποδίσουν τη φόρτωσή του στο Marla Bull, περιείχε 22 τόνους πυρομαχικών (σφαίρες).

Το φορτίο είχε φτάσει στον Πειραιά σιδηροδρομικώς από τη Βόρεια Μακεδονία, μέσα σε κοντέινερ μισθωμένο στην εταιρεία ZIM Integrated Shipping Services, και επρόκειτο να μεταφερθεί στο Ισραήλ μέσω του πλοίου Marla Bull που εκτελούσε δρομολόγιο της ΖΙΜ.

Η συνεργασία Λάτση με την ισραηλινή ZIM

«Δεν επιτρέπεται να επιβεβαιώνουμε ή να διαψεύδουμε πληροφορίες για το περιεχόμενο των φορτίων, την αποκλειστική ευθύνη των οποίων έχουν οι διακινήτριες εταιρείες και εν προκειμένω η εταιρεία ZIM»

Marla Dry Bulk Shipmanagement στο Reporters United

Το πλοίο Marla Bull (ΙΜΟ 9932945), καθώς και το αδελφό πλοίο Marla Tiger, με διαχειρίστρια εταιρεία τη Marla Dry Bulk Shipmanagement, ανήκουν από το 2022 στην οικογένεια Λάτση, μία από τις ισχυρότερες επιχειρηματικές οικογένειες της χώρας. 

Αν και κανένα από τα δύο πλοία δεν εμφανίζεται στην ιστοσελίδα της εταιρείας, η ίδια μας επιβεβαίωσε την ιδιοκτησία της, η οποία τεκμηριώνεται και από τη διεθνή ναυτιλιακή βάση Equasis, όπου εμφανίζεται ως διαχειρίστριά τους από τον Σεπτέμβριο και τον Νοέμβριο του 2022 αντίστοιχα.

Για το περιεχόμενο του επίμαχου φορτίου ρωτήσαμε τη διαχειρίστρια του Marla Bull, τη Marla Dry Bulk Shipmanagement, συμφερόντων της οικογένειας Λάτση. 

Στις απαντήσεις της η εταιρεία παρέλειψε να αναφερθεί σε αυτό το ερώτημα. Επανήλθαμε με δεύτερο ερώτημα, ζητώντας να διαψεύσει τις πληροφορίες ότι περιείχε πυρομαχικά. 

«Δεν επιτρέπεται να επιβεβαιώνουμε ή να διαψεύδουμε πληροφορίες για το περιεχόμενο των φορτίων, την αποκλειστική ευθύνη των οποίων έχουν οι διακινήτριες εταιρείες και εν προκειμένω η εταιρεία ZIM», απάντησε η εταιρεία. 

Μας επιβεβαίωσε όμως ότι το συγκεκριμένο φορτίο «ουδέποτε φορτώθηκε σε κανένα από τα δύο υπό διαχείρισή της πλοία». Το φορτίο όντως δεν φορτώθηκε στο πλοίο, αλλά αυτό οφείλεται στην παρέμβαση των λιμενεργατών.

Και τα δύο πλοία είναι χρονοναυλωμένα από την εταιρεία ZIM, «με ναυλώσεις που είχαν συμφωνηθεί από το έτος 2021», μας δήλωσε η εταιρεία.

Μπορέσαμε να εντοπίσουμε την πρώτη καταγεγραμμένη παρουσία των πλοίων Marla Bull και Marla Tiger στα δημοσιευμένα δρομολόγια της ZIM τον Αύγουστο του 2023. Μέχρι τότε, σύμφωνα με τα στοιχεία της εταιρείας, και τα δύο πλοία είχαν ήδη εκτελέσει πάνω από 20 δρομολόγια το καθένα.

Στις 17 Οκτωβρίου 2024 το Marla Bull εκτελούσε το 69ο δρομολόγιο, καθώς εντοπίζεται στο δημοσιευμένο πρόγραμμα αφίξεων στο λιμάνι του Πειραιά του ελληνικού παραρτήματος της ZIM. 

Το ταξίδι του εντασσόταν στη γραμμή «Turkey Black Sea Express (TBX)», η οποία σύμφωνα με τη ZIM συνδέει τα λιμάνια του Ισραήλ, της Ρουμανίας, της Τουρκίας, της Ελλάδας και της Αιγύπτου. 

Πράγματι, σύμφωνα με την πλατφόρμα παρακολούθησης πλοίων MarineTraffic, πριν φτάσει στη δυτική πλευρά της Προβλήτας ΙΙΙ στο λιμάνι του Πειραιά, το Marla Bull μετέφερε φορτία από τη Ρουμανία, τη Βουλγαρία και την Τουρκία, τα οποία φαίνεται να ξεφόρτωσε στο ισραηλινό λιμάνι Ασντόντ.

Το Marla Bull, όπως και το Marla Tiger, δεν εκτελεί μόνο τα δρομολόγια της γραμμής TBX. Μέχρι σήμερα φαίνεται να έχει ολοκληρώσει 88 δρομολόγια σε πολλαπλές γραμμές της ZIM, σύμφωνα με τα δεδομένα της ισραηλινής εταιρείας, ενώ φαίνεται να έχει ήδη προγραμματίσει τα επόμενα 13 ταξίδια του.

Το κοντέινερ της ZIM

Ψάξαμε το επίμαχο εμπορευματοκιβώτιο με τον κωδικό STJU206213-0, όπως φαίνεται στις φωτογραφίες που δημοσιεύτηκαν από την κινητοποίηση των λιμενεργατών στον Πειραιά.

Σύμφωνα με τις πλατφόρμες Track-Trace και Shippinline.org για την παρακολούθηση εμπορευματοκιβωτίων, το συγκεκριμένο εμπορευματοκιβώτιο ανήκει στην αμερικανική εταιρεία CAI International Inc, αλλά από τις 10 Απριλίου 2024 φαίνεται να βρίσκεται υπό μακροπρόθεσμη μίσθωση της ZIM. Εντοπίσαμε τη ΖΙΜ και στην πιο πρόσφατη μεταφορά του συγκεκριμένου εμπορευματοκιβωτίου, στις 25 Αυγούστου 2025. 

Επομένως, την ημέρα που το φορτίο επρόκειτο να μεταφερθεί μέσω του Marla Bull στο Ισραήλ, το εμπορευματοκιβώτιο στο οποίο βρισκόταν χρησιμοποιούνταν από τη ΖΙΜ, ενισχύοντας την ευθύνη της ΖΙΜ για το περιεχόμενό του, όπως υποστηρίζει και η εταιρεία της οικογένειας Λάτση (βλ. δήλωση Marla Dry Bulk Shipmanagement πιο πάνω). 

Απευθύναμε ερωτήσεις για το φορτίο και στην εταιρεία ZIM. Δεν λάβαμε απάντηση.

Η ΖΙΜ και τα στρατιωτικά φορτία 

Σύμφωνα με στοιχεία που δίνει η εταιρεία ΖΙΜ στην ιστοσελίδα της για τα δρομολόγια των διεθνών γραμμών της, φορτία φτάνουν στο Ισραήλ μέσω οκτώ διαφορετικών γραμμών. Πέντε από αυτές (TBX, PLX, ZIX, WTX και ZCA) συνδέουν τα λιμάνια του Ισραήλ με το λιμάνι του Πειραιά. 

Η γραμμή της ΖΙΜ με το όνομα ZCA συνδέει το Ισραήλ με τα λιμάνια του μεγαλύτερου (στρατιωτικού) συμμάχου του, των Ηνωμένων Πολιτειών.

Η ισραηλινή -και μέχρι το 2004 κρατική- ZIM, από κοινού με τη δανέζικη Maersk (κι αυτή από τις μεγαλύτερες εταιρείες μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων παγκοσμίως), συμμετέχει στη συμφωνία Israel Carrier Association από το 1991. Η συμφωνία αφορά τη μεταφορά στρατιωτικών φορτίων, για λογαριασμό του ισραηλινού υπουργείου Άμυνας, μεταξύ ΗΠΑ και Ισραήλ, υπό την εποπτεία της Ομοσπονδιακής Ναυτιλιακής Επιτροπής των ΗΠΑ (FMC). 

Σύμφωνα με το έγγραφο της συμφωνίας, η σύμβαση δεν έχει ημερομηνία λήξης και «μπορεί να τερματιστεί ανά πάσα στιγμή με την κατάλληλη τροποποίηση ή ειδοποίηση προς την Ομοσπονδιακή Ναυτιλιακή Επιτροπή των ΗΠΑ». Μέχρι και την ημέρα του ρεπορτάζ δεν φαίνεται να υπάρχει σχετική ανάρτηση στο αντίστοιχο αμερικανικό ΦΕΚ.

Υπάρχουν πολλές αναφορές για τα στρατιωτικά φορτία που μεταφέρει η ΖΙΜ είτε μέσω των πλοίων της είτε μέσω όσων ναυλώνει, διεθνώς:

1. Από τον Μάρτιο του 2024 μέχρι και τον Αύγουστο του 2025, έκθεση των ακτιβιστικών οργανώσεων Palestinian Youth Movement, World Beyond War, καθώς και της καμπάνιας Arms Embargo Now, εντοπίζει δύο πλοία της ΖΙΜ σε μεταφορές στρατιωτικών φορτίων για λογαριασμό των ισραηλινών οπλοβιομηχανιών Elta και Elbit. Τα φορτία είχαν φτάσει σιδηροδρομικώς στο λιμάνι Χάλιφαξ του Καναδά, με προορισμό τη Χάιφα και το Ασντόντ στο Ισραήλ.
   
2. Τον Μάιο του 2024, 10 ευρωπαϊκές οργανώσεις προσέφυγαν στη βελγική δικαιοσύνη κατά της ZIM για παράνομες μεταφορές 246 τόνων πυρομαχικών, μέσω του λιμανιού της Αμβέρσας, προς τα ισραηλινά λιμάνια Ασντόντ και Χάιφα. Το περιστατικό αναφέρεται και στην ετήσια έκθεση της ZIM για το 2023, η οποία επιβεβαιώνει τη «μεταφορά στρατιωτικών φορτίων».
   
   
   
3. Στις 5 Ιουνίου 2025 το εργατικό σωματείο στο γαλλικό λιμάνι Φος-σουρ-Μερ (Fos-sur-Mer) εμπόδισε τη φόρτωση περίπου 14 τόνων στρατιωτικού εξοπλισμού στο πλοίο Contship Era, χρονοναυλωμένο από τη ZIM και με τελικό προορισμό τη Χάιφα. Σύμφωνα με το γαλλικό μέσο Disclose και το ιρλανδικό μέσο The Ditch, το φορτίο είχε ως παραλήπτρια τη θυγατρική της Elbit, την Israel Military Industries (IMI), η οποία αυτοπροσδιορίζεται ως «αποκλειστική προμηθεύτρια πυρομαχικών μικρού διαμετρήματος του ισραηλινού στρατού (IDF)».
   
4. Τον Αύγουστο του 2025, σύμφωνα με το The Ditch, πλοίο της ZIM χρησιμοποίησε το λιμάνι Κόπερ στη Σλοβενία για να στείλει στρατιωτικό εξοπλισμό στο Ισραήλ, μία εβδομάδα αφότου η σλοβενική κυβέρνηση ανακοίνωσε εμπάργκο στο εμπόριο όπλων με το Ισραήλ.

Εριέττα Λάτση: «Μπροστά στο συμφέρον κάθε ίχνος ανθρωπιάς χάνεται»

Όσο το πλοίο της εταιρείας Marla βρισκόταν υπό χρονοναύλωση από την ισραηλινή εταιρεία ZIM, παράλληλα εντεινόταν η διεθνής καταδίκη -από οργανισμούς όπως ο ΟΗΕ, το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο και το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης- για τα εγκλήματα πολέμου και τη γενοκτονία στην Παλαιστίνη.

Όλη αυτή την περίοδο η κ. Εριέττα Κούρκουλου-Λάτση, κόρη της Μαριάννας Λάτση, καταδικάζει συστηματικά και δημόσια την κατάσταση στη Γάζα μέσα από τον προσωπικό της λογαριασμό στο instagram.

Η κ. Κούρκουλου-Λάτση καταγγέλλει τη σιωπή της Ελλάδας για τα εγκλήματα στη Γάζα, φορώντας μπλούζα με το σύνθημα «Λευτεριά στην Παλαιστίνη» και δηλώνοντας πως «μπροστά στο συμφέρον, κάθε ίχνος ανθρωπιάς χάνεται».

1. Η Marla Dry Bulk Shipmanagement, διαχειρίστρια του Marla Bull, ανήκει στην οικογένεια Λάτση (η ιστοσελίδα της Marla αναφέρεται στην «οικογένεια Λάτση» και όχι στον όμιλο επιχειρήσεων Λάτση).

2. Η κ. Εριέττα Κούρκουλου-Λάτση έχει ιδρύσει από το 2022 στην Ελλάδα το δικό της family office (EKL LATSCO FAMILY OFFICE), μια εταιρεία διαχείρισης της περιουσίας της. Η εταιρεία αυτή συνδέεται με τις ναυτιλιακές εταιρείες του ομίλου Λάτση Marla Dry Bulk Management και Latsco Marine Management. Έχουν κοινή έδρα, στην οδό Ξενίας 4 στην Κηφισιά (πρόκειται για το Κτίριο Παλλάς Αθηνά, έδρα του ομίλου Λάτση και του ιδρύματος Λάτση).
   
   
   
3. Ακόμα μεγαλύτερη είναι η σύνδεση του family office της κ. Εριέττας Κούρκουλου-Λάτση με τα family office των άλλων δύο μελών της οικογένειάς της, του αδερφού της κ. Φιλίππου Κούρκουλου-Λάτση και του ετεροθαλούς αδερφού της κ. Πάρη Κασιδόκωστα-Λάτση, ο οποίος φέρεται να διαχειρίζεται τις δύο ναυτιλιακές εταιρείες. (Τα πλοία και η εταιρεία φέρεται να πήραν το όνομά τους από τα αρχικά του ονόματος και του επιθέτου της μητέρας τους κ. Μαριάννας Λάτση.) Πιο συγκεκριμένα, εκτός από την κοινή έδρα και την ίδια ημερομηνία σύστασης (11 Απριλίου 2022), οι τρεις εταιρείες έχουν κοινά στοιχεία επικοινωνίας, ενώ και στις τρεις διευθύνων σύμβουλος είναι το ίδιο πρόσωπο: ο κ. Δημήτριος Αφεντούλης.
   
   
4. Μια ακόμη σύνδεση αποτελεί η απάντηση της κ. Εριέττας Κούρκουλου-Λάτση, ή μάλλον η έλλειψη αυτής, στα ερωτήματά μας. Προσπαθήσαμε να επικοινωνήσουμε με την ίδια  μέσω του family office της και του προσωπικού λογαριασμού της στο instagram, ώστε να σχολιάσει τις δραστηριότητες του ομίλου Λάτση που συνδέονται με το Ισραήλ. Τελικά το family office μάς ενημέρωσε ότι η κ. Κούρκουλου-Λάτση δεν είναι διαθέσιμη, αλλά θα λάβουμε απαντήσεις από τη ναυτιλιακή εταιρεία του ομίλου Λάτση, στην οποία είχαμε ήδη στείλει (ξεχωριστά) ερωτήματα στο πλαίσιο του ρεπορτάζ μας.

Τα family office (οικογενειακά γραφεία) είναι εταιρείες που συστήνονται με σκοπό τη διαχείριση της οικογενειακής περιουσίας. 

Η άδεια για τα πυρομαχικά: Το κράτος σιωπά

Προσπαθώντας να καταλάβουμε τι ακριβώς συνέβη με το φορτίο πυρομαχικών που επρόκειτο να φορτωθεί στο Marla Bull – και κυρίως να αποσαφηνίσουμε ποια κρατική αρχή έδωσε την άδεια για τη μεταφορά στρατιωτικού υλικού στο Ισραήλ, αποστείλαμε ερωτήσεις στα υπουργεία Εθνικής Άμυνας, Εξωτερικών, Οικονομικών, Ναυτιλίας, καθώς και στο Λιμενικό Σώμα και στο τελωνείο του Πειραιά. Λάβαμε μόνο μία απάντηση, από το Αρχηγείο Λιμενικού Σώματος.

Το Λιμενικό, όπως και οι τόσες κρατικές αρχές και υπουργοί στα προηγούμενα ρεπορτάζ μας για το Ισραήλ, αρνήθηκε να μας ενημερώσει τι απέγινε το φορτίο αφού δεν φορτώθηκε ποτέ στο Marla Bull, αλλά δεν μας διέψευσε το περιεχόμενό του σε στρατιωτικό υλικό. Πάντως, σύμφωνα με τις πληροφορίες μας, συνέλεξε μαρτυρίες και συνέταξε δελτίο αναφοράς για τα γεγονότα της 17ης Οκτωβρίου 2024. Το Λιμενικό αρκέστηκε μόνο να δηλώσει στο Reporters United ότι «δεν έχει αρμοδιότητα έκδοσης άδειας διαμετακόμισης για στρατιωτικό εξοπλισμό», επικαλούμενο τον ν. 2168/1993. 

Η διαδικασία για την έκδοση άδειας στην περίπτωση διαμετακόμισης πυρομαχικών περιγράφεται βήμα-βήμα στο Εθνικό Μητρώο Διοικητικών Διαδικασιών.

Για την έκδοση της άδειας χρειάζεται «λήψη σύμφωνης γνώμης των συναρμόδιων Υπουργείων Εξωτερικών, Εθνικής Άμυνας και Οικονομικών», καθώς και του υπουργείου Ναυτιλίας. Το ίδιο αναφέρει και το άρθρο 4 παρ. 2 του ν. 2168/1993.

Τα υπουργεία Εθνικής Άμυνας και Εξωτερικών (για μια ακόμη φορά), αλλά και τα υπουργεία Οικονομικών και Ναυτιλίας, δεν μας απάντησαν. 

Ίσως τη γενικότερη σιωπή των ελληνικών αρχών και υπουργείων να είχε κατά νου η κ. Κούρκουλου-Λάτση, όταν έγραφε για τη χώρα μας: «Αν κάτι μας έμαθε ο πόλεμος στην Γάζα και όχι μόνο, είναι ότι νόμοι και όρια δεν υπάρχουν. […] Όσο για εμάς στην μικρή Ελλαδίτσα; Δεν λέμε κουβέντα. Γιατί είμαστε φιλοαμερικανοί – ή αλλιώς χέστες». 

Το άρθρο «Μπροστά στο συμφέρον κάθε ίχνος ανθρωπιάς χάνεται»: Η οικογένεια Λάτση και το Ισραήλ εμφανίστηκε πρώτα στο R•U.

Τα ξημερώματα της 21ης Σεπτεμβρίου 2025, ώρα 01:00, φορτηγό αεροσκάφος Boeing 737-86N της El Al Israel Airlines, του εθνικού αερομεταφορέα του Ισραήλ, απογειώθηκε από το Ελευθέριος Βενιζέλος με προορισμό το Τελ Αβίβ.

Σύμφωνα με έγγραφα που είδε το Reporters United και το ιρλανδικό μέσο The Ditch, το ισραηλινό αεροσκάφος μετέφερε στο κύτος του φορτίο με προορισμό τις εγκαταστάσεις παραγωγής πυρομαχικών και στρατιωτικού εξοπλισμού της Elbit Systems, της μεγαλύτερης ιδιωτικής πολεμικής εταιρείας του Ισραήλ. Επρόκειτο για συσκευές ρύθμισης σήματος και αισθητήρες οπτικών ινών.

Το φορτίο έφυγε από την Ελλάδα πέντε μέρες μετά την ανακοίνωση της Ανεξάρτητης Διεθνούς Ερευνητικής Επιτροπής του ΟΗΕ, η οποία κατηγόρησε το Ισραήλ για διάπραξη γενοκτονίας κατά των Παλαιστινίων στη Λωρίδα της Γάζας.

Τελικός χρήστης: η πολεμική βιομηχανία του Ισραήλ

Αυτή δεν είναι η μοναδική περίπτωση μεταφοράς ισραηλινών φορτίων μέσω Ελλάδας προς το Ισραήλ. Άλλα έγγραφα, που επίσης εξέτασαν το Reporters United και το The Ditch, αποκαλύπτουν ακόμα μία μεταφορά υλικού με τελικό χρήστη τη βιομηχανία εξοπλισμών του Ισραήλ.

Πριν περίπου δύο μήνες, το πρωί της 21ης Ιουλίου, ώρα 08:57, το ίδιο αεροσκάφος με τον ίδιο κωδικό πτήσης (LY844) απογειώθηκε από το Ελευθέριος Βενιζέλος για το Τελ Αβίβ, μεταφέροντας μεταξύ άλλων κεραίες οχημάτων της Elbit, συνολικού βάρους 494 κιλών.

Στηρίξτε την ανεξάρτητη δημοσιογραφία του Reporters United εδώ.

Και στις δύο περιπτώσεις τα φορτία δεν ξεκίνησαν από την Αθήνα. Το πρώτο, με τις συσκευές ρύθμισης σήματος και τους αισθητήρες οπτικών ινών, κατασκευής της καναδικής Opsens Solutions, έφτασε στην Ελλάδα από το Μόντρεαλ του Καναδά, στις 19 Σεπτεμβρίου. 

Το δεύτερο, με τις κεραίες οχημάτων, ήταν αποθηκευμένο στη Φινλανδία, περίπου οκτώ χιλιόμετρα από το αεροδρόμιο του Ελσίνκι. Από εκεί μεταφέρθηκε αεροπορικώς στη Λειψία της Γερμανίας και στις 11 Ιουλίου έφτασε στην Ελλάδα.

Για περίπου 10 μέρες το φορτίο της Elbit παρέμεινε στην Αθήνα εν αναμονή του ισραηλινού αεροσκάφους που θα το μετέφερε στο Τελ Αβίβ.

Παράδοση στο εργοστάσιο όπλων

Στα έγγραφα που εξετάσαμε δεν επισημαίνεται αν τα φορτία είναι στρατιωτικά ή διπλής χρήσης (dual use), δηλαδή αν έχουν τη δυνατότητα να χρησιμοποιούνται τόσο για στρατιωτικούς όσο και για πολιτικούς σκοπούς.

Παρόλα αυτά, μια προσεκτική εξέταση των δεδομένων οδηγεί με βεβαιότητα στην εκτίμηση ότι τα φορτία αφορούν στρατιωτική χρήση.

1/ Αγοραστής είναι η μεγαλύτερη ιδιωτική πολεμική βιομηχανία του Ισραήλ και μια σημαντική προμηθεύτρια εξοπλιστικών του ισραηλινού στρατού.

2/ Η Elbit αναφέρει στις καταστάσεις της προς την αμερικανική κεφαλαιαγορά ότι η μόνη μη στρατιωτική της δραστηριότητα σχετίζεται με  την «εμπορική αεροπορία». Το φορτίο με κεραίες οχημάτων εξ ορισμού δεν μπορεί να αφορά εμπορική αεροπορία.

3/ Η Elbit σημειώνει στην πιο πρόσφατη ετήσια οικονομική της έκθεση ότι, όσον αφορά τη δραστηριότητά της σε συστήματα εδάφους (αφού το φορτίο της 21ης Ιουλίου έχει να κάνει με οχήματα), παρέχει «προϊόντα για τεθωρακισμένα και άλλα στρατιωτικά οχήματα».

4/ Η Opsens Solutions, η εταιρεία που έστειλε τις συσκευές ρύθμισης σήματος και τους αισθητήρες οπτικών ινών στις 21 Σεπτεμβρίου, εντάσσει τα συγκεκριμένα προϊόντα της στον τομέα της αεροναυτικής.

5/ Η στρατιωτική φύση του εξοπλισμού της Opsens Solutions τεκμηριώνεται και από το τελικό σημείο προορισμού του. Σύμφωνα με τα έγγραφα που είδε το Reporters United, το φορτίο παραδόθηκε στην πόλη Ραμάτ Χασαρόν, όπου βρίσκονται οι βιομηχανικές εγκαταστάσεις παραγωγής στρατιωτικού εξοπλισμού της Elbit.

Σε τηλεδιάσκεψη για τα οικονομικά αποτελέσματα του πρώτου τριμήνου του 2024, η εταιρεία αναφέρει ότι η θυγατρική της ΙΜΙ διαθέτει εγκαταστάσεις παραγωγής πυρομαχικών στη Ραμάτ Χασαρόν. Σύμφωνα με την Elbit, η ΙΜΙ παράγει εκεί πυρομαχικά για χερσαίες, αεροπορικές και ναυτικές εφαρμογές, συστήματα κατευθυνόμενων πυραύλων και τεθωρακισμένα οχήματα.

Ποιος έδωσε την άδεια στην Ελλάδα; Οι αρμόδιοι υπουργοί σιωπούν

Σε περιπτώσεις μεταφοράς στρατιωτικού εξοπλισμού από την Ελλάδα προς άλλη χώρα, είναι απαραίτητη η άδεια της ελληνικής κυβέρνησης. Σύμφωνα με τη νομοθεσία (ν. 2168/1993), η διαμετακόμιση από μια χώρα σε άλλη μέσω Ελλάδας επιτρέπεται μετά από άδεια που εκδίδεται με απόφαση των υπουργών Εξωτερικών, Εθνικής Άμυνας, Οικονομικών και Προστασίας του Πολίτη. 

Σε περιπτώσεις προϊόντων διπλής χρήσης ο ευρωπαϊκός νόμος (Κανονισμός ΕΕ 2021/821) δεν αναφέρει ρητά ότι απαιτείται άδεια διαμετακόμισης ακόμη κι αν τα τεχνικά χαρακτηριστικά των προϊόντων δείχνουν ότι μπορεί να χρησιμοποιηθεί για στρατιωτικούς σκοπούς.

Με αυτόν τον τρόπο η ευρωπαϊκή νομοθεσία επιτρέπει στα κράτη μέλη της ΕΕ να γίνονται κόμβος μεταφοράς προϊόντων διπλής χρήσης προς το Ισραήλ.

Σιγή ασυρμάτου από την κυβέρνηση και την Elbit

Στείλαμε ερωτήσεις στα υπουργεία Εθνικής Άμυνας και Εξωτερικών, αλλά και στον ίδιο τον πρωθυπουργό, σχετικά με τη μεταφορά των δύο φορτίων από την Αθήνα στο Ισραήλ. Μέχρι την ώρα της δημοσίευσης, δεν είχαμε λάβει απάντηση.

Ερωτήσεις απευθύναμε και στον τελικό αποδέκτη των δύο φορτίων, την Elbit, καθώς και στην εταιρεία που απέστειλε το φορτίο της 21ης Σεπτεμβρίου, την καναδική Opsens Solutions. Μέχρι την ώρα της δημοσίευσης, δεν είχαμε λάβει απάντηση. 

Η βαθιά σχέση της Elbit με την κυβέρνηση Μητσοτάκη

Εδώ και χρόνια η Elbit έχει ισχυρή παρουσία στην Ελλάδα και, σύμφωνα με δηλώσεις των στελεχών της, στενή σχέση με την κυβέρνηση Μητσοτάκη. 

Στην Elbit κατέληξε το 2021 μια από τις πιο δαπανηρές αναθέσεις του υπουργείου Άμυνας, ύψους 1,68 δισ. δολαρίων (περίπου 1,4 δισ. ευρώ): η λειτουργία του Διεθνούς Κέντρου Εκπαίδευσης στην Καλαμάτα. 

Η σύμβαση μεταξύ των υπουργείων Άμυνας Ελλάδας και Ισραήλ, που υπογράφτηκε στις 16 Απριλίου 2021, προβλέπει ότι για τα επόμενα 20 χρόνια η Elbit θα παραδώσει στόλο εκπαιδευτικών αεροσκαφών, προσομοιωτές πτήσης και εκπαιδευτικά βοηθήματα, καθώς και την υλικοτεχνική υποστήριξη καθ’ όλη τη διάρκεια του προγράμματος.

«Είμαστε περισσότερο από ευπρόσδεκτοι εδώ [στην Ελλάδα], είναι σαν να είμαστε στη δική μας χώρα».

Ραμ Κιλ, εκτελεστικός αντιπρόεδρος Elbit Systems, Μάιος 2025

Σύμφωνα με ρεπορτάζ της Καθημερινής (6 Μαΐου 2025), «η Αθήνα έχει “κλειδώσει” πλέον την επιλογή της και όπως όλα δείχνουν προκρίνεται το ισραηλινό σύστημα Puls [της Elbit]. […] Οι δύο πλευρές βρίσκονται στο στάδιο της προετοιμασίας των σχετικών συμβάσεων». 

Σε πιο πρόσφατο δημοσίευμά της (6 Σεπτεμβρίου 2025), η Καθημερινή σημειώνει πως «είναι πιθανές οι καθυστερήσεις στην προμήθεια εκτοξευτών πυραύλων τύπου Puls, καθώς η Αθήνα δεν θέλει να μετάσχει στην κατασκευή επιθετικών όπλων».

Τον τελευταίο χρόνο το υπουργείο Εθνικής Άμυνας έχει ανακοινώσει δύο συναντήσεις με εκπροσώπους της Elbit (στις 16 Σεπτεμβρίου 2025 και τις 29 Ιανουαρίου 2025), οι οποίες αφορούσαν την παρουσίαση πολεμικού εξοπλισμού της εταιρείας, όπως πυρομαχικών αρμάτων μάχης και συστημάτων διαχείρισης εναέριου χώρου μάχης (Aerial Battlespace Management – ABSM) αντίστοιχα.

«Δοκιμασμένη λύση»

Όπως έχει αποκαλύψει το Reporters United από τον περασμένο Μάιο, η κυβέρνηση Μητσοτάκη επέτρεψε στην Elbit να διαφημίσει στη διεθνή έκθεση εξοπλιστικών DEFEA, στην Αθήνα, οπλικά συστήματα που έχουν χρησιμοποιηθεί κατά τη διάρκεια πολεμικών επιχειρήσεων στη Γάζα.

Στο περιθώριο της DEFEA, o εκτελεστικός αντιπρόεδρος της Elbit Ραν Κριλ υπενθύμισε «τη μακρόχρονη εμπειρία» που έχει η εταιρεία «από τη συμμετοχή της στην ελληνική αγορά». Ο κ. Κριλ έκανε λόγο για προώθηση προς την Ελλάδα μιας «δοκιμασμένης λύσης» εξοπλιστικών, υπονοώντας προφανώς τις δοκιμές στα κατεχόμενα παλαιστινιακά εδάφη. «Είμαστε περισσότερο από ευπρόσδεκτοι εδώ, είναι σαν να είμαστε στη δική μας χώρα», κατέληξε.

LY844: Οι 110 πτήσεις Αθήνα – Τελ Αβίβ

Οι παραπάνω μεταφορές με φορτία της Elbit είναι μόνο δύο από τα 110 καταγεγραμμένα δρομολόγια της El Al Israel Airlines (με τον ίδιο κωδικό πτήσης LY844) τον τελευταίο χρόνο, σύμφωνα με τα ραντάρ των ιστοσελίδων παρακολούθησης εναέριου χώρου flightradar24 και AirNav Radar.

Δεν γνωρίζουμε τι μπορεί να μετέφεραν τα υπόλοιπα 108 δρομολόγια της πτήσης LY844, που συνδέουν την Αθήνα με το Τελ Αβίβ τουλάχιστον εννέα φορές τον μήνα.

Το άρθρο Η Ελλάδα του Κυριάκου Μητσοτάκη κόμβος για τη μεταφορά στρατιωτικού υλικού στο Ισραήλ – ακόμα και τώρα! εμφανίστηκε πρώτα στο R•U.

Την προσεχή Πέμπτη 17 Ιουλίου, δικηγόροι από την Ένωση Νομικών για τον Σεβασμό του Διεθνούς Δικαίου (JURDI Association) θα καταθέσουν στο Δικαστήριο της ΕΕ (ΔΕΕ, με έδρα το Λουξεμβούργο) «προσφυγή για παράλειψη» κατά της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου λόγω της μη υιοθέτησης μέτρων για την αντιμετώπιση των εγκλημάτων πολέμου που έχει διαπράξει η κυβέρνηση Νετανιάχου στη Γάζα. 

Πρόκειται για ιστορικής σημασίας νομική ενέργεια, μιας που ποτέ άλλοτε δύο ανώτατοι ενωσιακοί θεσμοί δεν έχουν βρεθεί ενώπιον της ευρωπαϊκής δικαιοσύνης για παραβιάσεις του διεθνούς δικαίου.

Η 80σέλιδη προσφυγή της JURDI βασίζεται στο άρθρο 265 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ), η οποία αποσκοπεί στη δικαστική λογοδοσία των ενωσιακών θεσμών για παραλείψεις τους που παραβιάζουν την ενωσιακή νομοθεσία.

«Εάν το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ή η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, παραβιάζοντας τις συνθήκες, παραλείψουν να αποφασίσουν, τα κράτη μέλη και τα υπόλοιπα θεσμικά όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) μπορούν να ασκήσουν προσφυγή ενώπιον του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης για να διαπιστωθεί η παράβαση», προβλέπει μεταξύ άλλων το άρθρο 265 της ΣΛΕΕ.

Στις 12 Μαΐου οι δικηγόροι της JURDI απέστειλαν σε Κομισιόν και Ευρωπαϊκό Συμβούλιο επιστολή, ζητώντας από τους δύο θεσμούς να άρουν την παράλειψή τους και να λάβουν μέτρα με σκοπό τη συμμόρφωση με την ενωσιακή νομοθεσία. Ωστόσο, καθώς η δίμηνη προθεσμία που προβλέπεται από το δίκαιο της ΕΕ πέρασε άπραγη, η JURDI θα προσφύγει τώρα στο ΔΕΕ.

Η προσφυγή, σύμφωνα με το κείμενό της -το Reporters United είναι ένα από τα τέσσερα ευρωπαϊκά ΜΜΕ που απέκτησαν πρόσβαση σ’ αυτό, μαζί με EU Observer (Βέλγιο), Il Fatto Quotidiano (Ιταλία), Público (Ισπανία)- κατατίθεται «λόγω της αποτυχίας»: 

• «να ανασταλεί επί διάστημα 21 μηνών (από τον Οκτώβριο του 2023) η Συμφωνία Σύνδεσης ΕΕ – Ισραήλ»,
• «να προταθούν κυρώσεις ή οικονομικοί περιορισμοί κατά της κυβέρνησης Νετανιάχου»,
• «να υιοθετηθεί δημόσια θέση για τους κινδύνους γενοκτονίας και τα τεκμηριωμένα εγκλήματα».

Συρία, Λευκορωσία, Μιανμάρ, Ρωσία, αλλά όχι Ισραήλ!

«Παράλληλα με τα 18 πακέτα κυρώσεων κατά της Ρωσίας, τα οποία προτάθηκαν από την Κομισιόν και εγκρίθηκαν (πλην του 18ου) από το Συμβούλιο, υφίστανται πλέον δύο μέτρα και δύο σταθμά ως προς το Ισραήλ, κάτι που δεν μπορεί πλέον να γίνεται ανεκτό», δήλωσε στο Investigate Europe και το Reporters United ο Αλφόνσο Ντοραντό, Γάλλος ποινικολόγος, σύμβουλος του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου και ένας εκ των συντακτ(ρι)ών της προσφυγής.

Οι Συνθήκες της ΕΕ κατοχυρώνουν τον σεβασμό του διεθνούς δικαίου, της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και των θεμελιωδών δικαιωμάτων, παρέχοντας τη δυνατότητα επιβολής κυρώσεων στην περίπτωση που μια τρίτη χώρα δεν συμμορφώνεται με τις ενωσιακές αρχές. Αυτό έχει συμβεί με τη Συρία, τη Λευκορωσία, τη Μιανμάρ και τη Ρωσία. Όχι όμως και με το Ισραήλ.

«Η ΕΕ εξακολουθεί να συνεργάζεται ενεργά με το Ισραήλ, αποφεύγοντας την εφαρμογή των δικών της μηχανισμών αιρεσιμότητας. Υφίστανται  δύο μέτρα και δύο σταθμά ως προς το Ισραήλ, κάτι που δεν μπορεί πλέον να γίνεται ανεκτό».

Αλφόνσο Ντοραντό (σύμβουλος του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου και συντάκτης της προσφυγής)

Με φόντο τα εγκλήματα πολέμου της κυβέρνησης Νετανιάχου στη Γάζα, στις 20 Μαΐου 2025, 17 κράτη μέλη ζήτησαν να επανεξεταστεί η εμπορική Συμφωνία Σύνδεσης Ισραήλ – ΕΕ, το άρθρο 2 της οποίας προβλέπει ότι οι σχέσεις των συμβαλλομένων κρατών αναπτύσσονται στη βάση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των δημοκρατικών αρχών. Υπενθυμίζουμε πως η κυβέρνηση Μητσοτάκη τάχθηκε κατά της αναθεώρησης της Συμφωνίας Σύνδεσης Ισραήλ – ΕΕ και υπέρ της κυβέρνησης Νετανιάχου.

Παράλληλα με το αίτημα των 17 ευρωπαϊκών κυβερνήσεων, η διπλωματική υπηρεσία της Κομισιόν δημοσίευσε έκθεση για τις παραβιάσεις του διεθνούς δικαίου και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων από την κυβέρνηση του Ισραήλ σε βάρος των Παλαιστινίων τόσο στη Γάζα όσο και στα υπόλοιπα Κατεχόμενα Παλαιστινιακά Εδάφη. Τα εγκλήματα αφορούν ενέργειες ακόμα και σε βάρος νοσοκομείων. 

Τι κι αν ήρθε όμως με καθυστέρηση 20 μηνών μετά την έναρξη των ισραηλινών επιχειρήσεων στη Γάζα, η έκθεση της Κομισιόν δεν παρήγαγε ώς σήμερα καμία συνέπεια σε βάρος της κυβέρνησης Νετανιάχου. Άλλωστε, τη μέρα της παρουσίασής της στους Ευρωπαίους υπουργούς Εξωτερικών (23 Ιουνίου) η επικεφαλής Εξωτερικών Υποθέσεων της ΕΕ Κάγια Κάλλας δεν πρότεινε κανένα μέτρο σε βάρος του Ισραήλ, επαναλαμβάνοντας μάλιστα ξανά και ξανά ότι «η Κομισιόν δεν επιθυμεί να τιμωρήσει την ισραηλινή κυβέρνηση», καθώς και ότι σκοπός της είναι να ανοίξει η πόρτα για έναν «διάλογο με στόχο την άρση του ανθρωπιστικού αδιεξόδου επί του πεδίου». 

Τελικά, μόλις την περασμένη εβδομάδα εκπρόσωπος της Κάλλας ανακοίνωσε συμφωνία με τον ισραηλινό υπουργό Εξωτερικών Γκίντεον Σάαρ για την εισαγωγή τροφίμων και φαρμάκων στη Γάζα.

«Η εν λόγω συμφωνία είναι νομικά ανεπαρκής για να αποκαταστήσει ή να εξουδετερώσει την καταγγελλόμενη παράλειψη, δεν συνιστά διαρθρωτικό μέτρο, κύρωση ή ανταπόκριση στην υποχρέωση πρόληψης της γενοκτονίας. Αντιθέτως, επιβεβαιώνει τη συνεχιζόμενη αποτυχία, καθώς καταδεικνύει ότι η ΕΕ εξακολουθεί να συνεργάζεται ενεργά με το Ισραήλ, αποφεύγοντας την εφαρμογή των δικών της μηχανισμών αιρεσιμότητας», σχολίασε σχετικά ο κ. Ντοραντό. 

Η αιρεσιμότητα στο πλαίσιο της ΕΕ αναφέρεται σε έναν μηχανισμό που συνδέει την εκταμίευση κονδυλίων της ΕΕ με την τήρηση του κράτους δικαίου και την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Οι νομικοί της JURDI ζητούν από το ΔΕΕ να προχωρήσει με επείγουσα διαδικασία προκειμένου η Επιτροπή και το Συμβούλιο να υποχρεωθούν να διακόψουν κάθε εμπορική και πολιτική σχέση με το Ισραήλ, καθώς και να εκδώσουν πολιτική δήλωση σχετικά με τον κίνδυνο γενοκτονίας στη Γάζα.

Παρότι το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο είναι ενωσιακός θεσμός, απαρτίζεται από τις κυβερνήσεις των κρατών μελών της ΕΕ και αυτό καθιστά περίπλοκη την πολιτική κατάσταση στο εσωτερικό του. 

Πράγματι, η αναστολή της Συμφωνίας Σύνδεσης ΕΕ – Ισραήλ απαιτεί ομοφωνία όλων των κυβερνήσεων, η οποία προς ώρας είναι ανέφικτη λόγω της αντίστασης κρατών μελών -όπως της Γερμανίας, της Πολωνίας, της Ουγγαρίας και της Ιταλίας, αλλά και της Ελλάδας και της Κύπρου- έναντι οποιαδήποτε κύρωσης κατά του Ισραήλ. Τα ίδια κράτη αντιτάσσονται και σε τυχόν εμπορικές κυρώσεις, οι οποίες απαιτούν απλώς ειδική πλειοψηφία, με συνέπεια να μπλοκάρονται κι αυτές οι πρωτοβουλίες.

«Ωστόσο, υπάρχουν κυρώσεις που η Κομισιόν μπορεί να επιβάλει ως διαχειρίστρια του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού, χωρίς την ανάγκη έγκρισης από τις κυβερνήσεις», διευκρινίζει ο κ. Ντοραντό. Τέτοια περίπτωση είναι το πρόγραμμα Horizon Europe, το βασικό χρηματοδοτικό εργαλείο της ΕΕ για έρευνα και καινοτομία, συνολικού προϋπολογισμού 93,5 δισ. ευρώ για την περίοδο 2021-2027. Σύμφωνα με έρευνα του μέσου ερευνητικής δημοσιογραφίας Follow The Money και άλλων ΜΜΕ, πάνω από ένα δισ. ευρώ από το Horizon Europe κατευθύνεται σήμερα σε ισραηλινά πανεπιστήμια, επιχειρήσεις και υπουργεία.

Οι αποκαλύψεις Investigate Europe και Reporters United στην προσφυγή της JURDI

Θα πρέπει να επισημάνουμε ακόμη ότι σύμφωνα με πρόσφατη δημοσιογραφική έρευνα του Investigate Europe και του Reporters United, η ΕΕ χρηματοδοτεί -εν μέσω γενοκτονίας και με εγγυητή την κυβέρνηση Μητσοτάκη- την Israel Aerospace Industries (IAI), τη μεγαλύτερη κρατική οπλοβιομηχανία του Ισραήλ, η οποία αυτοδιαφημίζει τον «κομβικό ρόλο» της στις στρατιωτικές επιχειρήσεις στη Γάζα. Πιο αναλυτικά, η Intracom Defense, θυγατρική της -ελεγχόμενης από την κυβέρνηση Νετανιάχου- IAI, συμμετέχει σήμερα σε 15 στρατιωτικά προγράμματα του Ευρωπαϊκού Ταμείου Άμυνας (EDF). Οι αποκαλύψεις μας περιλαμβάνονται στο αποδεικτικό υλικό της προσφυγής της JURDI.

Σύμφωνα με ειδικούς που μίλησαν στην έρευνά μας, τα έργα αυτά παραβιάζουν κατάφωρα τις ηθικές αρχές που προβλέπονται από τον Κανονισμό του Ευρωπαϊκού Ταμείου Άμυνας και θα έπρεπε να έχουν ανασταλεί. Ωστόσο, αυτό δεν φαίνεται να εξετάζεται προς το παρόν από τους ενωσιακούς θεσμούς.

Κομισιόν και ευρωπαϊκές κυβερνήσεις έχουν επιβάλει κυρώσεις σε χώρες που δεν συμμορφώνονται με τις ενωσιακές αρχές: Συρία, Λευκορωσία, Μιανμάρ και Ρωσία. Όχι όμως και στο Ισραήλ.

Πέραν των ενωσιακών συνθηκών, την προσφυγή της JURDI φαίνεται πως ενισχύουν και οι αποφάσεις διεθνών δικαστηρίων. Πιο συγκεκριμένα, σύμφωνα με την απόφαση του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης στην υπόθεση Βοσνία και Ερζεγοβίνη κατά Σερβίας και Μαυροβουνίου, που εκδόθηκε το 2007 και αφορούσε τη σφαγή της Σρεμπρένιτσα, όλοι οι διεθνείς παράγοντες οφείλουν να καταβάλουν κάθε δυνατή προσπάθεια, με τα μέσα που έχουν στη διάθεσή τους, για την πρόληψη του εγκλήματος της γενοκτονίας. 

Αυτό ισχύει και για τους ευρωπαϊκούς θεσμούς, ακόμη κι αν δεν είναι συμβαλλόμενα μέρη της Σύμβασης του ΟΗΕ για την Πρόληψη και Καταστολή του Εγκλήματος της Γενοκτονίας, του 1948 (η οποία έχει επικυρωθεί από 153 κράτη, μεταξύ των οποίων και οι ΗΠΑ και το Ισραήλ και φυσικά η Ελλάδα).

Πέρα από την αναστολή των εμπορικών συμφωνιών και των έργων έρευνας και ανάπτυξης όπως το Horizon (συμπεριλαμβανομένων όσων αφορούν οπλικά συστήματα), η JURDI ζητά την αναστολή και των χρηματοπιστωτικών συναλλαγών μέσω του παγκόσμιου συστήματος Swift (το οποίο έχει την έδρα του στο Βέλγιο), την επιβολή κυρώσεων σε μέλη της κυβέρνησης Νετανιάχου και κυρώσεις σε βάρος των πλέον βίαιων εποίκων που έχουν ήδη ταυτοποιηθεί από το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο.

Προς το παρόν, θα πρέπει να δούμε αν θα γίνει δεκτή η προσφυγή από το ΔΕΕ και κυρίως αν θα αναγνωριστεί ο κατεπείγων χαρακτήρας της. 

Η προσφυγή είναι πάντως μόνο το πρώτο βήμα και η JURDI δεν θα σταματήσει εδώ. «Οι ύπατοι εκπρόσωποι της Ευρωπαϊκής Ένωσης οφείλουν να είναι ιδιαίτερα προσεκτικοί, διότι ενδέχεται κάποια ημέρα να βρεθούν και οι ίδιοι ενώπιον του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου, κατηγορούμενοι για συνέργεια σε γενοκτονία», δήλωσε καταληκτικά ο κ. Ντοραντό. «Μπορώ να σας διαβεβαιώσω πως δεν πρόκειται να σταματήσουμε. Έχουμε ξεκινήσει ένα μακρύ ταξίδι».

Το άρθρο «Επειδή παρέλειψαν να δράσουν»: Κομισιόν και κυβερνήσεις ενώπιον της ευρωπαϊκής δικαιοσύνης για τη γενοκτονία στη Γάζα εμφανίστηκε πρώτα στο R•U.

Η πτήση Νετανιάχου, με χαρακτηριστικό κωδικό κλήσης αεροσκάφους XAA1, πέρασε πάνω από τον εναέριο χώρο της Ελλάδας. Όμως, η κυβέρνηση Μητσοτάκη παρέμεινε άπραγη, παρότι εκκρεμεί από τον Νοέμβριο του 2024 ένταλμα σύλληψης από το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο σε βάρος του Ισραηλινού πρωθυπουργού για «εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας» στη Γάζα.

Η κυβέρνηση Μητσοτάκη έμεινε άπραγη και όταν το αεροπλάνο του Νετανιάχου πέρασε από τον ελληνικό εναέριο χώρο για δεύτερη φορά (στις 11 Ιουλίου 2025) κατά την επιστροφή του από τις ΗΠΑ στο Ισραήλ (πτήση ΧΑ001).

Σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο, ο εθνικός εναέριος χώρος μιας χώρας εξομοιώνεται με την επικράτειά της. Αυτό σημαίνει ότι το κράτος ασκεί πλήρη κυριαρχία στον εναέριο χώρο του, όπως στο έδαφος και τα χωρικά ύδατά του. Άρα ο Νετανιάχου πέρασε μέσα από την ελληνική επικράτεια. 

Η κυβέρνηση Μητσοτάκη άφησε τον Νετανιάχου να περάσει από τον ελληνικό εναέριο χώρο χωρίς να τον συλλάβει, παρότι η Ελλάδα είναι συμβαλλόμενο μέρος του Καταστατικού της Ρώμης, το οποίο ίδρυσε το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο με έδρα τη Χάγη. Το ίδιο έκαναν και η Ιταλία και η Γαλλία.

Η Φραντσέσκα Αλμπανέζε, Ειδική Εισηγήτρια του ΟΗΕ για τα κατεχόμενα παλαιστινιακά εδάφη, δήλωσε σε ανάρτησή της στα κοινωνικά δίκτυα: «Οι κυβερνήσεις της Ιταλίας, της Γαλλίας και της Ελλάδας οφείλουν να δώσουν εξηγήσεις για ποιο λόγο παρείχαν εναέριο χώρο και ασφαλή διέλευση στον καταζητούμενο από το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο Μπενιαμίν Νετανιάχου, τον οποίο έχουν υποχρέωση να συλλάβουν. Οι πολίτες της Ιταλίας, της Γαλλίας και της Ελλάδας έχουν το δικαίωμα να γνωρίζουν ότι κάθε πολιτική πράξη που παραβιάζει τη διεθνή έννομη τάξη αποδυναμώνει και θέτει σε κίνδυνο τους ίδιους. Και όλους εμάς».

The governments of Italy, France, and Greece must explain why they provided airspace and safe passage to ICC-wanted Benjamin Netanyahu, whom they are obligated to arrest. Italian, French and Greek citizens deserve to know that every political action violating the int'l legal… https://t.co/gfcAZQOOFi

— Francesca Albanese, UN Special Rapporteur oPt (@FranceskAlbs) July 9, 2025

Το Reporters United ζήτησε από το γραφείο του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη να εξηγήσει γιατί η κυβέρνησή του άφησε τον Νετανιάχου να περάσει ανενόχλητος από τον ελληνικό εναέριο χώρο. Το Μαξίμου δεν ανταποκρίθηκε στο αίτημά μας.

Το άρθρο Ο Νετανιάχου πέρασε (δις) ανενόχλητος από την Ελλάδα παρά το ένταλμα σύλληψης εμφανίστηκε πρώτα στο R•U.