Web app: Spoovio
Το ρεπορτάζ με τίτλο «Η Motor Oil είναι η τρίτη μεγαλύτερη προμηθεύτρια καυσίμων του αμερικανικού στρατού στον κόσμο!» είναι διαθέσιμο εδώ.
Ποιος τροφοδοτεί με καύσιμα τον αμερικανικό στρατό; Όχι μόνο την τελευταία χρονιά (από τον Ιούνιο του 2025 που έγινε η πρώτη επίθεση στο Ιράν), αλλά και τις προηγούμενες δύο δεκαετίες; Υπάρχουν Έλληνες προμηθευτές; Τι χρήση έχουν αυτά τα καύσιμα και πού καταλήγουν; Για ν’ απαντήσουμε σ’ αυτά τα ερωτήματα θέσαμε ως αφετηρία μια πολύ σημαντική, αλλά σχεδόν άγνωστη στο ελληνικό κοινό, βάση δεδομένων: το USAspending.gov.
Στηρίξτε την ανεξάρτητη δημοσιογραφία του Reporters United εδώ.
1ο βήμα – USAspending.gov
Το USAspending είναι η επίσημη ηλεκτρονική πλατφόρμα διαφάνειας των δημόσιων προμηθειών των ΗΠΑ, κάτι σαν το ελληνικό ΚΗΜΔΗΣ. Εκεί παρουσιάζονται όλες οι συμβάσεις, οι αναθέσεις, τα δάνεια, οι επιχορηγήσεις και οι χρηματοδοτήσεις των αμερικανικών δημόσιων φορέων. Μέσα σε αυτές βρίσκονται και συμβάσεις προμήθειας καυσίμων με πετρελαϊκές εταιρείες από όλο τον κόσμο.
Φιλτράροντας τη βάση ανά δημόσιο φορέα και κλάδο οικονομικής δραστηριότητας (NAICS), συλλέξαμε συμβάσεις του υπουργείου Άμυνας των ΗΠΑ (ή υπουργείου Πολέμου, όπως μετονομάστηκε από τον πρόεδρο Τραμπ). Συνολικά προέκυψαν περίπου 2,5 εκατομμύρια αποτελέσματα από το 2005 ώς το 2025 με πάνω από 2.000 εταιρείες από όλον τον πλανήτη.
Μέσα σε αυτές τις εταιρείες βρήκαμε τους ελληνικούς ομίλους Motor Oil (συμφερόντων Βαρδινογιάννη) και Helleniq Energy (πρώην ΕΛΠΕ ή Ελληνικά Πετρέλαια, συμφερόντων Λάτση και ελληνικού Δημοσίου), με αναθέσεις μέχρι και το 2025. Αξίζει να σημειώσουμε ότι σε παλαιότερα δεδομένα βρίσκουμε και την εταιρεία Aegean Marine Petroleum SA, συμφερόντων Δημήτρη Μελισσανίδη μέχρι το 2016, με ελάχιστες αναθέσεις μέχρι και το 2017.
Κατεβάσαμε τα δεδομένα και τα επεξεργαστήκαμε σε Python. Από τις 287 στήλες της αρχικής βάσης δεδομένων κρατήσαμε τις 37 που αξιολογήσαμε ως σημαντικές και χρήσιμες για την έρευνά μας, όπως την αξία της σύμβασης, την περιγραφή της και την ανάδοχο εταιρεία.
Στην ανάλυση ανά εταιρεία παγκοσμίως συμπεριλάβαμε όσο μπορούσαμε και τις σχετικές θυγατρικές ή περιφερειακές εταιρείες των ίδιων ομίλων που εντοπίσαμε στα δεδομένα. Για παράδειγμα, τα δεδομένα της ExxonMobil αφορούν και τις θυγατρικές Mobil Oil Guam και Mobil Oil Mariana Islands, ενώ της TotalEnergies αφορούν και τις θυγατρικές της σε Νιγηρία, Κένυα, Καμερούν και Πουέρτο Ρίκο. Το ίδιο ισχύει και για τα δεδομένα της BP, που καταλαμβάνει την πρώτη θέση της παγκόσμιας κατάταξης στις αμερικανικές αναθέσεις. Ομαδοποιήσαμε δηλαδή τις συμβάσεις των εταιρειών που σχετίζονται με τη μητρική BP PLC: BP Products North America Inc, BP Regional Australasia Holdings Pty Ltd, Air BP και Air BP Italia SpA.
Ομοίως, στις αναθέσεις της Motor Oil συμπεριλάβαμε τις θυγατρικές της Motor Oil Hellas Corinth Refineries SA, Avinoil SA, Seka Bunkering Station SA και Sekavin SA.
Παρά τις περιορισμένες πληροφορίες, στις περιγραφές των συμβάσεών της εμφανίζονται οι διάφοροι τύποι καυσίμων για χερσαίες μεταφορές, πολεμική αεροπορία και πολεμικό ναυτικό.
Αναλύοντας τις συμβάσεις του DLA Energy, της υπηρεσίας που είναι υπεύθυνη για την προμήθεια, αποθήκευση και διανομή καυσίμων για τον αμερικανικό στρατό, ο όμιλος Motor Oil βρίσκεται στην έκτη θέση παγκοσμίως στην προμήθεια καυσίμων, με συμβάσεις περίπου 6,6 δισ. δολαρίων στο χρονικό διάστημα 2005 – 2025.
Ακόμα υψηλότερη είναι η θέση της Motor Oil στην παγκόσμια κατάταξη αν λάβουμε υπόψη μας τις συμβάσεις μόνο για την πιο πρόσφατη χρονιά, το 2025: Η ελληνική εταιρεία είναι τρίτη στον κόσμο.
Αυτό όμως γέννησε ένα νέο ερώτημα: Μπορεί μία μόνο βάση των ΗΠΑ στην Ελλάδα, αυτή στη Σούδα της Κρήτης, να έχει τόσο μεγάλες ανάγκες ώστε να δικαιολογεί την τόσο υψηλή θέση μιας ελληνικής πολυεθνικής στην παγκόσμια κατάταξη;
2ο βήμα – Highergov.com
Το USAspending δεν δίνει πληροφορίες για ποσότητες ή προορισμούς καυσίμων. Ψάχνοντας όμως με βάση τον κωδικό της κύριας σύμβασης (parent award) ανακαλύψαμε το Highergov.com, μια μη κρατική πλατφόρμα που συλλέγει δεδομένα από διάφορες κρατικές πηγές (μεταξύ άλλων τις SAM.gov, Grants.gov, FPDS/USAspending).
Η πλατφόρμα καλύπτει ένα σημαντικό κενό διαφάνειας στις ΗΠΑ: συνδέει συμβάσεις με τις αντίστοιχες προκηρύξεις τους. Αυτό γίνεται μέσω κοινών στοιχείων, όπως ο φορέας, ο πιθανός ανάδοχος, οι ημερομηνίες, τα ποσά και οι περιγραφές.
Στο Highergov.com βρήκαμε τουλάχιστον 19 προκηρύξεις, που φαίνεται να αφορούν 20 συμβάσεις της Motor Oil, όπως έχουν δημοσιευτεί στο SAM.gov, δηλαδή τη «Διαύγεια» των ΗΠΑ.
3ο βήμα – SAM.gov
Για να βεβαιωθούμε ότι οι προκηρύξεις αφορούν υλοποιημένες αναθέσεις, αναζητήσαμε σε κάθε μία το έγγραφο MCBAS (Minimum Cost Solution Bid Award Sheet), που καταγράφει τον τελικό μειοδότη.
Σύμφωνα με το DLA Energy, το MCBAS είναι μια λίστα που δείχνει ποιοι προμηθευτές κέρδισαν σε κάθε προκήρυξη και ποιο ήταν το χαμηλότερο συνολικό κόστος τους για την παράδοση προϊόντων σε κάθε τοποθεσία.
Σε αυτά τα έγγραφα βρήκαμε πληροφορίες για τις μεταφορές καυσίμου τις οποίες ανάδοχοι απ’ όλο τον κόσμο όπως η Motor Oil αναλαμβάνουν στο πλαίσιο προγραμμάτων ανεφοδιασμού του υπουργείου Άμυνας των ΗΠΑ.
4ο βήμα – Εξαγωγή στοιχείων και δημιουργία web app
Για να καταλάβουμε τι ακριβώς μεταφορές καυσίμων έχει κάνει η Motor Oil, μελετήσαμε τα έγγραφα MCBAS.
Κάθε αρχείο είναι ένα PDF που περιλαμβάνει εγγραφές μεταφορών: ποιος είναι ο ανάδοχος, τι καύσιμο μεταφέρεται, σε τι ποσότητα, σε ποια τιμή (ανά αμερικανικό γαλόνι) και φυσικά από πού ξεκινά και πού καταλήγει.
Τελικά σε αυτά τα 19 αρχεία βρήκαμε 141 εγγραφές που αφορούν τη Motor Oil και τα διυλιστήριά της στους Αγίους Θεοδώρους για την περίοδο μεταξύ 2015 – 2025.
Οι προορισμοί αναγράφονται με κωδικές ονομασίες που τις περισσότερες φορές συμπίπτουν με ονόματα πόλεων ή γνωστών στρατιωτικών βάσεων των ΗΠΑ σε όλο τον κόσμο. Καταφέραμε να συνδέσουμε τις μεταφορές της Motor Oil με 39 επίσημες στρατιωτικές βάσεις παγκοσμίως, καθώς και με τέσσερα επιπλέον σημεία υποστήριξης του αμερικανικού στρατού. Για τις περισσότερες από αυτές βρήκαμε και γεωγραφικές συντεταγμένες.
Aποστείλαμε ερωτήσεις στις δύο ελληνικές πολυεθνικές (Motor Oil Hellas και Helleniq Energy) που έχουν αναλάβει συμβόλαια του υπουργείου Άμυνας των ΗΠΑ μέχρι και το 2025.
Μαζί με την ομάδα του Spoovio δημιουργήσαμε μια διαδραστική εφαρμογή που χαρτογραφεί τις μεταφορές των στρατιωτικών καυσίμων της Motor Oil σε όλη την υδρόγειο. Πατώντας πάνω στα σημεία παράδοσης, όπως τα ορίσαμε πάνω στον χάρτη με βάση το όνομά τους, εμφανίζονται περισσότερες πληροφορίες για την κάθε μεταφορά με τα αντίστοιχα έγγραφα και τις δημόσιες πηγές που τις τεκμηριώνουν.
Για το στήσιμο της εφαρμογής σε front-end περιβάλλον, μας βοήθησε και ένα εργαλείο τεχνητής νοημοσύνης μέσω της μεθόδου vibe coding, το οποίο διάβαζε τα δεδομένα από τη βάση δεδομένων που δημιουργήσαμε. Έχοντας ως πηγή τη συγκεκριμένη βάση δεδομένων, σχεδιάσαμε εναλλακτικές μορφές παρουσίασής τους (Map, Treemap, Sunburst, Table) για την καλύτερη κατανόηση από τους αναγνώστες και τις αναγνώστριες. Αφού ομαδοποιήσαμε τις στρατιωτικές βάσεις ανά χώρα, τις ιεραρχήσαμε με βάση την ποσότητα των στρατιωτικών καυσίμων.
Για τρία σημεία παράδοσης (KIC, NORTHERN ITALIAN και U.S. NAVAL AIR STA) δεν μπορέσαμε να βρούμε τις αντίστοιχες στρατιωτικές βάσεις από τα διαθέσιμα δεδομένα, οπότε αφαιρέσαμε τα επτά εκατομμύρια γαλόνια καυσίμου από την ανάλυσή μας.
