Editing: Χριστόφορος Κάσδαγλης
Tα άρθρα για τους στρίμερ στην Ευρώπη είναι συνέχεια της έρευνας Shady Bets (Σκιώδη Στοιχήματα), με αντικείμενο τη βιομηχανία του τζόγου, την οποία δημοσιεύσαμε πέρυσι σε συνεργασία με το Investigate Europe. Τα άρθρα δημοσιεύονται στα αγγλικά από το Investigate Europe, στα ιταλικά από το Il Fatto Quotidiano, στα ισπανικά από το Público, στα πορτογαλικά από το Público και στα ελληνικά από το Reporters United.
Στον κόσμο του τζόγου, ο κ. Κοντοπίδης είναι μια διασημότητα. Ένας τύπος με τον οποίο μπορεί κανείς να συζητήσει τα πάντα, ενώ αυτός παίζει φρουτάκια σε διάφορα διαδικτυακά καζίνα. Τα πάντα, εκτός από το βασικό: Πώς βγάζουν λεφτά οι στρίμερ; Αυτό ακριβώς τον ρωτήσαμε στη διάρκεια ενός λάιβ μέσα από το τσατ. «Τι είσαι, κανένας κατάσκοπος; Μήπως θέλεις να γίνεις στρίμερ;» απάντησε.
Όταν, λίγο αργότερα επανήλθαμε, ζητώντας να μάθουμε συγκεκριμένα αν οι στρίμερ στην Ελλάδα παίρνουν μερίδιο 50% από τη χασούρα των παικτ(ρι)ών, η ερώτηση διαγράφηκε ακαριαία από τον διαχειριστή του τσατ και μας επιβλήθηκε αυτόματα αποκλεισμός από τη συζήτηση. (Ο όρος στρίμερ προέρχεται από το αγγλικό stream και μπορεί να μεταφραστεί ως αυτός που μεταδίδει συνεχή ροή βίντεο μέσω ίντερνετ.)
Ακόμη διασημότερος είναι ο Snik, που έκανε όνομα στη μουσική σκηνή της τραπ φλεξάροντας χλιδή, μισογυνισμό, μαγκιά, όπλα και ναρκωτικά. Κι ενώ ο Snik μοιάζει απλώς να παίζει φρουτάκια τραγουδώντας τα τραγούδια του, στην πραγματικότητα κάνει χειρονομίες που κατευθύνουν το βλέμμα του κοινού ακριβώς στο σημείο που πρέπει, στον δικό του κωδικό για εγγραφή στο καζίνο.
Ούτε ο κ. Κοντοπίδης και η ομάδα του, οι Slotshub, ούτε ο Snik (πραγματικό όνομα: Δημήτρης Γιαννούλης) δέχτηκαν να απαντήσουν στις ερωτήσεις μας. Στο πλαίσιο όμως της διασυνοριακής μας έρευνας με τη δημοσιογραφική ομάδα του Investigate Europe, υπήρξε ένας Ευρωπαίος στρίμερ – ας τον πούμε Γκρεγκ – που θέλησε να μιλήσει. Προστατέψαμε την ταυτότητα του Γκρεγκ ώστε να μην μπει στο στόχαστρο.
Η συμφωνία πίσω από τις κάμερες
Ο Γκρεγκ μάς έδωσε έγγραφα που δείχνουν ότι εισπράττει ένα σταθερό ποσό 100 ευρώ για κάθε παίκτη που γράφεται από το δικό του λινκ, συν το 40% από όσα χάνουν αυτοί οι παίκτες κάθε μήνα.
Ο Γκρεγκ εκτιμά ότι περίπου ένας στους 10 από αυτούς που παρακολουθούν τις μεταδόσεις του καταλήγει να τζογάρει στα καζίνο που ο ίδιος προωθεί. «Αν σφυροκοπάς τα κεφάλια των ανθρώπων επί ώρες με τζόγο, κάποια στιγμή, ακόμα κι αν δεν είναι τζογαδόροι, γίνονται», μας λέει. Με βάση τη δική του εμπειρία, ο μέσος «πελάτης» χάνει από 800 έως 1.000 ευρώ τον χρόνο.
Στηρίξτε την ανεξάρτητη δημοσιογραφία του Reporters United εδώ.
Στη γλώσσα του μάρκετινγκ ο Γκρεγκ και οι άλλοι αβανταδόροι του διαδικτυακού τζόγου λέγονται affiliates, δηλαδή συνεργάτες προώθησης. Κάθε εταιρεία τζόγου τρέχει διάφορα προγράμματα προώθησης μέσω συνεργατ(ρι)ών, τα οποία προσφέρουν το καθένα λίγο διαφορετικούς όρους, πάντα όμως στο ίδιο μοτίβο.
Το πρόγραμμα με το οποίο συνεργάζεται ο Γκρεγκ είναι το MioMedia, που προωθεί καζίνα της Soft2bet και ανήκει στη συνδεόμενη με τη Soft2bet εταιρεία Butos.
Σε προηγούμενο ρεπορτάζ μας είχαμε αναφερθεί στον γαλαξία εταιρειών της Soft2bet, η οποία πήρε νόμιμη άδεια στην Ελλάδα (στοιχηματική Elabet) παρότι συνδέεται με δεκάδες μη αδειοδοτημένα καζίνα. Στην απάντησή της προς το Reporters United, η Soft2bet μεταξύ άλλων είχε πει: «Οποιοσδήποτε υπαινιγμός ότι η Soft2bet εμπλέκεται σε ανάρμοστες δραστηριότητες είναι εντελώς ψευδής, δυσφημιστικός και αβάσιμος».
Κανένα από τα καζίνα που προωθεί ο Γκρεγκ δεν είναι αδειοδοτημένο στη χώρα του, γι’ αυτό και -όπως μας λέει- οι συμφωνίες γίνονται κάτω από το τραπέζι, χωρίς συμβόλαιο, με πληρωμές σε κρυπτονόμισμα και συνεννοήσεις μέσω WhatsApp.
Οι αδειοδοτημένες εταιρείες κλείνουν τις συμφωνίες τους με πιο ορθόδοξο τρόπο, αλλά οι βασικοί κανόνες του affiliate marketing είναι οι ίδιοι, είτε πρόκειται για την Ελλάδα είτε για το εξωτερικό,είτε για καζίνα που έχουν άδεια είτε όχι.
Με ή χωρίς άδεια, ίδια συνταγή
«Ο κορμός της συμφωνίας μας με τους affiliates είναι ότι παίρνουν ποσοστό από τη χασούρα των παικτών, αρκεί να ανοίξουν λογαριασμό μέσω του λινκ που προωθούν», μας λέει υψηλόβαθμο στέλεχος της ελληνικής νόμιμης αγοράς τυχερών παιχνιδιών. «Ο συνεργάτης βλέπει στη συνέχεια μια μηνιαία αναφορά στην οποία καταγράφονται αναλυτικά οι πελάτες και τα ποσά που έχασαν, ώστε να υπολογίζεται το ποσοστό που του αναλογεί». Όπως μας εξήγησε, κατά βάση στην αγορά το ποσοστό αυτό κυμαίνεται περί το 30-35%, αλλά όταν συνυπολογίζονται και σταθερές αμοιβές (flat fees) που προβλέπονται στις συμφωνίες, μπορεί να φτάσει το 40%-45%.
Μπορεί να έχουν περάσει χρόνια από τότε που γράφτηκε κάποιος σε ένα καζίνο μέσω ενός προωθητικού λινκ και να έχει ξεχάσει πώς έφτασε εκεί, αλλά ο στρίμερ δεν το ξεχνάει, γιατί συνεχίζει να εισπράττει χρήματα από τη χασούρα του.
Η κλαδική διεθνής ιστοσελίδα Statsdrone περιγράφει ότι η Αllwyn, η μεγαλύτερη εταιρεία τυχερών παιχνιδιών στην Ελλάδα (πρώην ΟΠΑΠ), έχει προγράμματα affiliate marketing που στοχεύουν στο ελληνικό κοινό, αλλά δεν αναφέρει δημοσίως πληροφορίες για CPA και ποσοστά. (CPA, Cost Per Acquisition είναι οι πληρωμές ανά κεφαλή, που δεν εξαρτώνται δηλαδή από το πόσα λεφτά θα χάσει ο παίκτης.)
Ρωτήσαμε την εταιρεία, καθώς και τους άλλους δύο μεγάλους παίκτες του διαδικτυακού τζόγου, τη Stoiximan (που ανήκει πλέον στην Allwyn μέσω της συγχώνευσης με την ΟΠΑΠ ΑΕ) και τη Novibet (η εξαγορά της από την Allwyn εξετάζεται από την Επιτροπή Ανταγωνισμού) αν οι στρίμερ παίρνουν ποσοστά από τη χασούρα των παικτ(ρι)ών. Stoiximan και Novibet δεν απάντησαν.
H Allwyn δεν διέψευσε ότι οι affiliates παίρνουν ποσοστά, ενώ απάντησε ότι χρησιμοποιεί affiliate marketing για να έρθει σε επαφή «με υπάρχοντες και δυνητικούς πελάτες, κάτι που αποτελεί κοινή πρακτική της αγοράς», ότι συνεργάζεται μόνο με affiliates αδειοδοτημένους από την ΕΕΕΠ (την Επιτροπή Εποπτείας και Ελέγχου Παιγνίων, εποπτική αρχή για τα τυχερά παιχνίδια) και ότι τηρεί το αυστηρό ρυθμιστικό πλαίσιο. Οι affiliates οφείλουν «να μην απευθύνονται σε ανηλίκους και να μην χρησιμοποιούν παραπλανητικά μηνύματα», σημείωσε.
Ένας από τους πιο δημοφιλείς στρίμερ που φαίνεται να προωθούν αδειοδοτημένα καζίνα είναι ο Στυλιανός Μπουγιούκας, γνωστός ως «Δάσκαλος Μακαβέλι». Προσπαθήσαμε να επικοινωνήσουμε μαζί του για να τον ρωτήσουμε αν εισπράττει χρήματα από τη χασούρα των παικτ(ρι)ών που στέλνει στα καζίνα και αν οι χιλιάδες νέοι που τον παρακολουθούν το γνωρίζουν. Δεν ανταποκρίθηκε. Φυσικά, παρά τις διαβεβαιώσεις ότι οι συνεργάτες αδειοδοτημένων εταιρειών «οφείλουν να μην απευθύνονται σε ανηλίκους», δεν υπάρχει απολύτως κανένα εμπόδιο για τα παιδιά οποιασδήποτε ηλικίας που θέλουν να «μάθουν γράμματα» πλάι στον «Δάσκαλο» και τους ομοίους του.
Η χρησιμότητα του «Δασκάλου» για τις εταιρείες είναι ότι απευθύνεται σ’ ένα ευρύτερο κοινό, όχι μόνο σε όσους ή όσες ενδιαφέρονται για τον τζόγο.
Το ίδιο συμβαίνει και με τον κ. Κοντοπίδη, ο οποίος πριν ασχοληθεί με το στρίμινγκ τυχερών παιχνιδιών σε καζίνο που δεν έχουν άδεια στην Ελλάδα ήταν ο πιο επιτυχημένος youtuber στη χώρα και έφερε μαζί του το κοινό του. Το ίδιο συμβαίνει και με τον Snik, του οποίου τα τραγούδια έχουν εκατομμύρια ακροάσεις.
Τόσο οι Slotshub όσο και ο Snik προωθούν εταιρείες που δεν έχουν άδεια στη χώρα μας και οι οποίες απευθύνονται και σε ανήλικα άτομα ή άτομα που έχουν τα ίδια ζητήσει να αποκλειστούν από τις νόμιμες εταιρείες, γιατί έχουν χάσει τον έλεγχο της συμπεριφοράς τους ως προς τον τζόγο και τον στοιχηματισμό.
«Αυτή τη στιγμή οι στρίμερ είναι το βασικό κανάλι που τροφοδοτεί τις παράνομες ιστοσελίδες με νέους παίκτες», μας λέει ο Γκρεγκ. Ο Snik κολακεύει το νεανικό κοινό του αποκαλώντας τους «τσακάλια», ενώ κάθε τρία λεπτά οι συνεργάτες του ποστάρουν στο τσατ το λινκ που δίνει τους δικούς του κωδικούς για το μη αδειοδοτημένο NV Casino.
Τόσο η ομάδα των Slotshub, η οποία αποτελείται από άνδρες και γυναίκες που στριμάρουν διαρκώς σε τρία κανάλια, όσο και ο Snik κάνουν χρόνια αυτή τη δουλειά, προωθώντας μη αδειοδοτημένα στην Ελλάδα καζίνα.
Απευθύναμε ερωτήματα στην ΕΕΕΠ, την αρμόδια εποπτική αρχή για την εφαρμογή του ρυθμιστικού πλαισίου. Μας είπε ότι πρόκειται για περίπλοκο ζήτημα και χρειάζεται περισσότερο χρόνο για να μας απαντήσει αναλυτικά. Μέχρι τη δημοσίευση του ρεπορτάζ, δεν είχαμε λάβει επίσημη απάντηση.
Κάτι που για τις εταιρείες τζόγου και τους συνεργάτες είναι ψωμοτύρι, παραμένει τελείως άγνωστο στο ευρύ κοινό. Δεν υπάρχει ούτε ένα άτομο από τα δεκάδες στα οποία αναφέραμε τα ευρήματα αυτού του ρεπορτάζ – εκ των οποίων κάποιοι γνώριζαν και παρακολουθούσαν στρίμερ όπως ο Δάσκαλος και ο Snik- που να είχε την παραμικρή ιδέα για το ότι οι στρίμερ παίρνουν ποσοστά από τη χασούρα των φίλων τους. Το πολύ πολύ, οι πιο υποψιασμένοι από όσους παρακολουθούν τα ζωντανά τζογαρίσματα, να γνωρίζουν ότι οι στρίμερ δεν παίζουν με δικά τους χρήματα, ούτε κερδίζουν τα ποσά που φαίνεται να κερδίζουν. Οι «νίκες» γίνονται δεκτές με ενθουσιασμό από το διαδικτυακό κοινό, αλλά είναι αδύνατο να γνωρίζουμε πόσο γνήσιος είναι ο ενθουσιασμός αυτός.
«Η διαδικασία είναι η εξής: Ανοίγεις λογαριασμό σε καθένα από τα καζίνα που πρέπει να σπρώξεις, και μετά το καζίνο σού δίνει χρήματα να παίξεις, άρα παίζουμε με τα λεφτά τους», λέει ο Γκρεγκ. «Οι στρίμερ είναι απλώς καλοί ηθοποιοί».
Πού και πού, κάποια πλατφόρμα υποχρεώνει τους στρίμερ να αναφέρουν τι πραγματικά συμβαίνει. Στο κανάλι του «Δασκάλου» στο YouTube (αλλά όχι στο σάιτ του!) διαβάζουμε ότι «τα παίγνια διεξάγονται για λόγους προώθησης» και ότι «τα κέρδη που προκύπτουν είναι εικονικά».
Το στρίμινγκ τζόγου είναι επικίνδυνο μάρκετινγκ
Το παράδειγμα που δίνουν οι στρίμερ τζογάροντας ακατάπαυστα είναι πολύ ισχυρότερο από οποιαδήποτε γραπτή προειδοποίηση στην ιστοσελίδα τους – αν υπάρχει κι αυτή!
«Το να βλέπει κανείς διασημότητες που λειτουργούν ως πρότυπα να παίζουν μεγάλα ποσά λειτουργεί σαν παράδειγμα προς μίμηση», λέει ο καθηγητής Λουκ Κλαρκ (Luke Clark), διευθυντής του Κέντρου Ερευνών για τα Τυχερά Παιχνίδια στο πανεπιστήμιο της Βρετανικής Κολομβίας, στον Καναδά.
«Οι στρίμερ δημιουργούν στρεβλή εικόνα για το τι είναι επικίνδυνη συμπεριφορά. Παριστάνουν ότι ο τζόγος εξαρτάται από τις ικανότητες, ότι μπορείς να κοροϊδέψεις το σύστημα και να πλουτίσεις», αναφέρει η αναπληρώτρια καθηγήτρια ψηφιακού μάρκετινγκ στο πανεπιστήμιο του Μπόρνμουθ Ελβίρα Μπόλατ (Elvira Bolat). «Οι στρίμερ εμφανίζονται ως γνήσιοι τύποι που απλώς θέλουν να μας βοηθήσουν».
Σύμφωνα με την Δρ. Μπόλατ, το βασικό είναι οι στρίμερ να μοιάζουν με αυτούς στους οποίους απευθύνονται. Έτσι βλέπουμε όλο και περισσότερες γυναίκες να προωθούν τζόγο, ενώ ταυτόχρονα μιλάνε για θέματα που απασχολούν γυναικεία κοινά, ή στρίμερ μεγάλης ηλικίας που στοχεύουν σε ευάλωτους πληθυσμούς, όπως οι συνταξιούχοι, οι οποίοι μάλιστα μπορεί να δουν το στριμ ως μια παρέα.
Μια διάσταση που δεν έχει μελετηθεί καθόλου είναι τι επίπτωση έχει η καθημερινή ενασχόληση με τον τζόγο στους ίδιους τους στρίμερ. Τον Γκρεγκ, απ’ ό,τι φαίνεται, τον έπιασε απέχθεια: «Ο χώρος είναι σκατά», λέει. «Μόνο κακό τέλος μπορεί να έχει όλο αυτό. Με τα καθημερινά στριμ χρειάζεσαι όλο και συχνότερα τη δόση σου, όπως με τα ναρκωτικά. Αν δεν αρχίσεις να παίζεις, δεν το καταλαβαίνεις».
Συνεργασία: Marta Portocarrero
