Editor: Χριστόφορος Κάσδαγλης
Χαρτογράφηση: Δάφνη Καράβολα
Φωτογραφίες / βίντεο: Κωνσταντίνος Τσακαλίδης

Μία ανάσα από τα σύνορα με τη Βόρεια Μακεδονία, η ακριτική Αχλάδα της Φλώρινας διεκδικεί παγκόσμια πρωτοτυπία: Δεν πρόκειται απλώς για ένα χωριό δίπλα σε ένα ορυχείο, αλλά για ένα χωριό μέσα σε ένα ορυχείο.

Ο βαρύς ουρανός του Νοεμβρίου κρεμόταν πάνω απ’ τα κεφάλια μας, έτοιμος να ξεσπάσει ανά πάσα στιγμή σε λυγμούς, καθώς διασχίζαμε την Εγνατία μέσα από πυκνή ομίχλη. Παρακάμπτοντας στ’ αριστερά μας τη Φλώρινα, κατευθυνθήκαμε προς την Αχλάδα. Στη διασταύρωση, λίγο πριν φτάσουμε, είχαμε ραντεβού με τον κ. Πέτρο Μπασδάρη, τοπικό σύμβουλο Αχλάδας. Μας περίμενε με το αυτοκίνητο να μας οδηγήσει. 

Στηρίξτε την ανεξάρτητη δημοσιογραφία του Reporters United εδώ.

Ένας περαστικός που θέλει να επισκεφθεί την Αχλάδα θα δυσκολευτεί υπέρμετρα. Θα ακολουθήσει δρόμους με πλημμελή σήμανση που συχνά καταλήγουν να χάσκουν κομμένοι μπροστά σε τρύπες του λιγνιτωρυχείου. Τρύπες ανοιχτές, μαύρες και ιλιγγιώδεις, που περικυκλώνουν τον τόπο και απειλούν να τον καταπιούν. «Όποιον δρόμο και να πάρεις από το χωριό, σε πάει σε αδιέξοδο. Δυτικά πας σε γκρεμό, βόρεια πας σε γκρεμό», λέει ο κάτοικος κ. Σάκης Μάινος.

Η ζοφερή πραγματικότητα του τοπίου της Αχλάδας δεν γίνεται αντιληπτή αν δεν πατήσει κανείς το πόδι του εκεί. Το άλλοτε καταπράσινο χωριό που ανέπνεε ομορφιά ανάμεσα σε δάση, τρεχούμενα νερά και εύφορες καλλιεργήσιμες εκτάσεις εδώ και δεκαετίες αναπνέει λιγνίτη και σκόνη. Κι ακούει μόνο τους σπαστήρες να δουλεύουν μέρα νύχτα, τα φορτηγά να μεταφέρουν ασταμάτητα κάρβουνο, αφού στη γειτονική πλαγιά του όρους Βόρας τα πουλιά δεν κελαηδούν πια, παρότι η περιοχή είναι ενταγμένη στο δίκτυο Natura και χαρακτηρισμένη ως Σημαντική Περιοχή για τα Πουλιά (ΣΠΠ). 

«Ήμασταν ένας παράδεισος το χωριό», λέει ο κ. Τάσος Μπάλιος, ενώ βόσκει τα πρόβατά του. Είναι συνταξιούχος εργάτης ορυχείων. «Υπήρχε το ποτάμι εδώ γεμάτο με δέντρα και γεμάτο ζωή. Από πουλιά θέλεις, απ’ ό,τι θέλεις. Και τώρα τα καταστρέψαμε όλα». «Δεξιά κι αριστερά από το ποτάμι μπορούσες να καλλιεργήσεις τα πάντα», συμπληρώνει ο Αχλαδιώτης κ. Σάκης Μάινος. Μάλιστα, το κράτος είχε επενδύσει σε αυτή τη γη υψηλής παραγωγικότητας, με υπόγεια ποτιστικά δίκτυα του Τοπικού Οργανισμού Εγγείων Βελτιώσεων. «Τώρα αυτά εξαφανίστηκαν, έχουν μείνει οι τρύπες και τα μπάζα». Ακόμα κι η κοίτη του Γεροπόταμου έχει μετατοπιστεί για τις ανάγκες της εξόρυξης. 

Τα εξαντλημένα ορυχεία χάσκουν ολόγυρά τους, η εξόρυξη πλέον γλείφει τα σπίτια τους, ενώ ταυτόχρονα στερούνται το δικαίωμά τους σε μετεγκατάσταση. 

Οι κάτοικοι δεν τρέφουν ψευδαισθήσεις: το χωριό τους είναι ένα λιγνιτωρυχείο. Αυτό που κυρίως δεν αντέχουν είναι που νιώθουν αόρατοι για το ελληνικό κράτος και για μία από τις μεγαλύτερες ελληνικές εταιρείες: Από το 2023, κυριαρχικό ρόλο στις αποφάσεις της εταιρείας Λιγνιτωρυχεία Αχλάδας ΑΕ (στην οποία το ελληνικό Δημόσιο έχει μισθώσει τα ορυχεία) παίζει ο όμιλος Metlen (πρώην όμιλος Μυτιληναίου).

Η πράσινη μετάβαση πάει περίπατο

Τα δημόσια λιγνιτωρυχεία Αχλάδας εκμεταλλευόταν από το 1936 η οικογένεια Ρόζα, μέσω της εταιρείας Λιγνιτωρυχεία Αχλάδας ΑΕ. Η εξόρυξη εντάθηκε τη δεκαετία του ’70 για την τροφοδοσία των Ατμοηλεκτρικών Σταθμών (ΑΗΣ) Πτολεμαΐδας και εκτοξεύτηκε μετά το 2000, με την κατασκευή του ΑΗΣ Μελίτης.

Στις 11 Ιουλίου 2022, το υπουργείο Ενέργειας κήρυξε την εταιρεία έκπτωτη λόγω αθέτησης σοβαρών συμβατικών υποχρεώσεων, μεταξύ άλλων για μη καταβολή μισθωμάτων στο Δημόσιο και αδυναμία παράδοσης ποσοτήτων λιγνίτη στον ΑΗΣ Μελίτης. 

Αλλά στις 13 Σεπτεμβρίου 2022 συνέβη κάτι αναπάντεχο: Οι πρωθυπουργοί της Ελλάδας και της Βόρειας Μακεδονίας Μητσοτάκης και Κοβατσέφσκι συμφώνησαν η Ελλάδα να τροφοδοτήσει με λιγνίτη τη γείτονα χώρα – κυρίως για τις ανάγκες της Μπίτολα.  

Κι έτσι ένα μήνα αργότερα, στις 16 Νοεμβρίου 2022, η κυβέρνηση (με υπογραφή του υπουργού Ενέργειας Κώστα Σκρέκα) αποφάσισε να αναστείλει το κλείσιμο των λιγνιτωρυχείων της Αχλάδας. Μόνο που αντί να αναφερθεί στη συμφωνία με τη Βόρεια Μακεδονία, η κυβέρνηση επικαλέστηκε «επιτακτικούς λόγους δημοσίου συμφέροντος», με αιχμή την «ενεργειακή επάρκεια της χώρας» και την τροφοδοσία του ΑΗΣ Μελίτης.

Στις 24 Νοεμβρίου 2022, οκτώ μέρες μετά την απόφαση Σκρέκα, ξεκίνησε τη λειτουργία της η εταιρεία ΕΚΜΕΤΑΛΛΕΥΣΕΙΣ ΛΙΓΝΙΤΗ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΜΟΝΟΠΡΟΣΩΠΗ ΑΕ (ΕΛΙΦ), θυγατρική 100% της Metlen. Η Metlen αποπλήρωσε τα χρέη εκατομμυρίων τής Λιγνιτωρυχεία Αχλάδας, και η εξόρυξη ξεκίνησε ξανά.

Παρά τις κυβερνητικές δεσμεύσεις περί «πράσινης μετάβασης», το υπουργείο Ενέργειας ενέκρινε τον Δεκέμβριο του 2023 παράταση της μίσθωσης του λιγνιτωρυχείου έως το τέλος του 2028 «για λόγους ενίσχυσης της οικονομίας», με υποχρέωση ελάχιστης ετήσιας παραγωγής 750.000 τόνων, αναδρομικά από το 2022. 

Σε αλλεπάλληλες κυβερνητικές αποφάσεις, η λειτουργία του ορυχείου συνδεόταν ρητά με την τροφοδοσία του ΑΗΣ Μελίτης – ενδεικτικά, στην αναστολή της απόφασης κήρυξης της εταιρείας ως έκπτωτης, στη διατήρηση των αναγκαστικών απαλλοτριώσεων και στην ισχύουσα Απόφαση Έγκρισης Περιβαλλοντικών Όρων του έργου. 

Ωστόσο, στις 31 Μαρτίου 2025 ο ΑΗΣ Μελίτης έκλεισε οριστικά, επομένως οι λόγοι που επικαλούνταν οι προαναφερθείσες αποφάσεις έχουν οριστικά εκλείψει.Ο λιγνίτης που παράγει εξάγεται πλέον στη Βόρεια Μακεδονία.

Απαλλοτριώσεις που δεν εκτελούνται

Παρότι κι οι τρεις οικισμοί του χωριού έχουν κηρυχθεί σε αναγκαστική απαλλοτρίωση, αυτή έχει υλοποιηθεί μόνο για τον μικρότερο, το Γιουρούκι των 11 σπιτιών, κατόπιν εξωδικαστικού συμβιβασμού. 

Το τίμημα που πλήρωσαν, πάντως, ήταν βαρύ. Αμέσως μετά την ολοκλήρωση της απαλλοτρίωσης, παρακολούθησαν βουβοί, σαν σε πένθιμο προσκύνημα, τις μπουλντόζες του ορυχείου να ισοπεδώνουν για πάντα την εκκλησία τους, τον Άη Γιώργη. Κι αναγκάστηκαν να ξεθάψουν τα λείψανα των δικών τους και να τα κουβαλήσουν σε άλλο νεκροταφείο. 

Οι υπόλοιποι κάτοικοι, των οικισμών Αχλάδας (85 σπίτια) και Άνω Αχλάδας (32 σπίτια), παραμένουν παγιδευμένοι. Μέλη της Επιτροπής Αγώνα Αχλάδας εκφράζουν φόβους ότι θα εξορυχθεί όλος ο λιγνίτης γύρω από τους οικισμούς με τους ίδιους παρόντες, αφήνοντάς τους κυριολεκτικά δίπλα στις τρύπες.

Σημαία των Αχλαδιωτών, που έχουν ξεσηκωθεί μην αντέχοντας να ζουν μέσα σε ορυχείο, είναι το γεγονός ότι οι διαδοχικές αποφάσεις (το 2009, το 2011, το 2013 και το 2016) αναγκαστικής απαλλοτρίωσης των οικισμών τους δεν έχουν εκτελεστεί. 

Το υπουργείο επιβεβαίωσε εκ νέου τον Φεβρουάριο του 2024 τη διατήρηση των αναγκαστικών απαλλοτριώσεων Αχλάδας και Άνω Αχλάδας – επικαλούμενο πια όχι μόνο λόγους δημοσίου συμφέροντος, αλλά και «ασφάλειας και υγείας των κατοίκων του οικισμού και των εργαζομένων». Ωστόσο, αυτές δεν έχουν εκτελεστεί. 

Τον Αύγουστο του 2025, το υπουργείο απέδωσε ρητά την ευθύνη γι’ αυτό στην εκμεταλλεύτρια εταιρεία, «η οποία υποχρεούται να καταβάλει την αποζημίωση». Η εκτέλεσή τους προβλέπεται ρητά και στην ισχύουσα ΑΕΠΟ του έργου (παρ. δ.1.18), η οποία θέτει ως προϋπόθεση την ολοκλήρωσή τους για την προσέγγιση των εξορυκτικών εργασιών στους οικισμούς. 

Στις απαντήσεις της προς το Reporters United, η Metlen επιχειρεί να αντιστρέψει την απόδοση της ευθύνης: «Η διαδικασία απαλλοτρίωσης αποτελεί διοικητική και δικαστική διαδικασία της Πολιτείας και υλοποιείται σύμφωνα με το ισχύον νομικό πλαίσιο από τα αρμόδια όργανα». Πάντως, σε άλλο σημείο αναγνωρίζει ευθέως ότι υπόλογη για την καταβολή αποζημιώσεων για τις όποιες απαλλοτριώσεις δεν είναι η Πολιτεία, αλλά η Λιγνιτωρυχεία Αχλάδας ΑΕ: «Οι απαλλοτριώσεις που έχουν κηρυχθεί κατά καιρούς από την Ελληνική Πολιτεία για τις περιοχές Αχλάδα – Άνω Αχλάδα – Γιουρούκι είναι υπέρ του Ελληνικού Δημοσίου και υλοποιούνται με δαπάνες της Λιγνιτωρυχεία Αχλάδας ΑΕ, σύμφωνα με το ισχύον θεσμικό πλαίσιο». 

Ωστόσο, μέχρι στιγμής «οι κάτοικοι δεν έχουν λάβει απολύτως τίποτα» από τα 45 εκατ. ευρώ που τους επιδίκασε το Εφετείο Δυτικής Μακεδονίας, όπως μας είπε ο δικηγόρος της Επιτροπής Αγώνα Αχλάδας κ. Τάσος Γκανάτσιος. Ακόμα και για παλαιότερες απαλλοτριώσεις αγροτεμαχίων, «περίπου το 80% δεν έχει αποζημιωθεί». 

«Πρέπει να μας πει το κράτος σε ποιον ανήκουμε», λέει ο πρώην πρόεδρος του χωριού κ. Πέτρος Αντωνιάδης. «Δηλαδή, οι κάτοικοι Αχλάδος είναι του ορυχειάρχη; Είναι του κράτους;» 

Τι γυρεύει η Metlen στην Αχλάδα; 

Η (εν μία νυκτί) μεταστροφή της εταιρείας σε σχέση με τις ευθύνες της

Στα δημοσιεύματα του Τύπου (ειδικού και τοπικού), η Metlen εμφανίζεται να έχει κυριαρχικό ρόλο σε σχέση με τα λιγνιτωρυχεία της Αχλάδας, χωρίς ποτέ η ίδια να έχει προχωρήσει σε διάψευση. Για την ακρίβεια, σε πολλά δημοσιεύματα εμφανίζεται στον ρόλο του διαχειριστή του ορυχείου. Την ίδια πεποίθηση άλλωστε έχουν κι οι κάτοικοι του χωριού αλλά και θεσμικοί παράγοντες της περιοχής (περιφερειάρχης, δήμαρχος Φλώρινας, δήμαρχος Αχλάδας), παρόντες και στην επίσκεψη του ίδιου του κ. Μυτιληναίου στην Αχλάδα το 2025. 

Αντιλαμβανόμενοι ότι η Metlen ορίζει πλέον τα πράγματα στην υπόθεση, απευθυνθήκαμε σ’ αυτήν προκειμένου να απαντήσει σε ερωτήματά μας (πρώτη επαφή στις 27 Ιανουαριου 2026). Μέχρι που, λίγο πριν τη δημοσίευση, το βράδυ της 17ης Φεβρουαρίου, μας περίμενε μια έκπληξη. Στις γραπτές απαντήσεις της – κι ενώ την προηγούμενη μέρα, σε συνάντηση των ρεπόρτερ μας με εκπροσώπους της εταιρείας στα γραφεία της δεν ειπώθηκε τίποτα τέτοιο – η Metlen απεκδύθηκε σχεδόν από κάθε ευθύνη σε σχέση με τα ορυχεία και τον ενεργητικό της ρόλο σε όλο το πλέγμα των διαδικασιών που αφορούν την Αχλάδα. 

«Σε ό,τι αφορά τη Λιγνιτωρυχεία Αχλάδας ΑΕ, η METLEN διατηρεί ακραιφνώς εμπορικές σχέσεις», υποστηρίζει. «Δεν έχει αναλάβει, ούτε άμεσα ούτε έμμεσα, τη διασφάλιση της βιωσιμότητας ή τη “διάσωση” της συγκεκριμένης εταιρείας. Η σχέση τους περιορίζεται στο πλαίσιο εμπορικών συναλλαγών, όπως συμβαίνει σε κάθε οργανωμένη αγορά ενέργειας και πρώτων υλών». Και σε άλλο σημείο της απάντησής της τονίζει: «Η METLEN δεν είναι διαχειρίστρια επενδύτρια της Λιγνιτωρυχεία Αχλάδας ΑΕ». Κι ακόμα: «Η METLEN δεν έχει καμία εμπλοκή ούτε αρμοδιότητα στις διαδικασίες κήρυξης, οριοθέτησης ή υλοποίησης αναγκαστικών απαλλοτριώσεων». 

(Εδώ αυτούσιες οι απαντήσεις της Metlen στα ερωτήματά μας.)

Κρίναμε την απότομη μεταστροφή της εταιρείας (κυριολεκτικά από τη μία μέρα στην άλλη) τόσο σοβαρή ώστε αποφασίσαμε να αναφερθούμε αναλυτικά σ’ αυτήν σε ξεχωριστό κείμενο. Σ’ αυτό παραθέτουμε τα όσα λέει η εταιρεία στην απάντησή της και στη συνέχεια ένα προς ένα όλα τα τεκμήρια (όχι απλώς δημοσιεύματα, αλλά εταιρικά έγγραφα, συμβόλαια αγοραπωλησιών, κλπ), που αποδεικνύουν ότι η Metlen έχει κυριαρχικό ρόλο στην υπόθεση των ορυχείων της Αχλάδας. 

Κλειδί αυτών των τεκμηρίων είναι η εταιρεία ΕΛΙΦ ΑΕ, ιδιοκτησίας κατά 100% του ομίλου Μυτιληναίου, η οποία δραστηριοποιείται σε συναλλαγές επί ακινήτων στην περιοχή και, σύμφωνα με τις οικονομικές καταστάσεις της ίδιας, η δραστηριότητά της «αφορά την μίσθωση εκτάσεων προς εξόρυξη λιγνίτη και την παροχή συμβουλευτικών και διαχειριστικών υπηρεσιών στη Λιγνιτωρυχεία Αχλάδας ΑΕ».

Διαβάστε αναλυτικά το ρεπορτάζ μας Η Metlen βγάζει την ουρά της έξω απ’ την Αχλάδα.

Η τακτική της εταιρείας

Παρά τις αλλεπάλληλες αποφάσεις για αναγκαστικές απαλλοτριώσεις, η Metlen προκρίνει μόνο αγοραπωλησίες, σύμφωνα με όσα δήλωσε ο αντιπρόεδρος του ομίλου κ. Ευάγγελος Χρυσάφης σε συνέλευση στο χωριό, τον Ιούνιο του 2025. 

Στην πράξη, η εταιρεία διαπραγματεύεται μεμονωμένα με κατοίκους την αγοραπωλησία κυρίως χωραφιών, λέει η κ. Γιαννούλα Δημητριάδου, κάτοικος Αχλάδας. «Κουβέντα για τα σπίτια». 

Ενώ κρατάει τους κατοίκους της Αχλάδας ομήρους, το τελευταίο διάστημα η Λιγνιτωρυχεία Αχλάδας ΑΕ επιχειρεί να φέρει τη ζώνη των εργασιών της όλο και πιο κοντά στα σπίτια τους, με τις ευλογίες του υπουργείου. Τον Ιούνιο του 2025, το Τμήμα Επιθεώρησης Μεταλλείων του υπουργείου ενέκρινε αίτημα της εταιρείας για μείωση της απόστασης των εργασιών εκμετάλλευσης στα 200 μέτρα από τα όρια του οικισμού – με προοπτική, υπό προϋποθέσεις, να φτάσουν στα 130. Σημειώνεται ότι ο μεταλλευτικός κανονισμός ορίζει (άρθρο 85, παρ. 2) την απόσταση ασφαλείας λατομικών εργασιών και χώρων απόθεσης από οικίες και κοινόχρηστους χώρους στα 250 μέτρα.

«Η τσάπα που συνεχίζει την εξόρυξη [στο Γιουρούκι] είναι στα 240-250 μέτρα από το δημοτικό σχολείο», αναφέρει ενδεικτικά ο Πέτρος Μπασδάρης. Σε αυτό φοιτούν 17 παιδιά. «Αν φτάσουν στα 130, είναι μια ανάσα», λέει η δασκάλα τους Ελένη Μάινου. «Οι ζωγραφιές τους δείχνουν ότι δεν θέλουν το ορυχείο».

Στην ιστοσελίδα της Metlen δίνεται ιδιαίτερη βαρύτητα στο γεγονός ότι ο Όμιλος υποστηρίζει τις επείγουσες ανάγκες των τοπικών κοινοτήτων που επηρεάζονται από τα έργα της. Για παράδειγμα, στο Okoloma Ndoki της Νιγηρίας κατασκεύασε σχολείο δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης για 180 παιδιά. Στην Γκάνα κατασκεύασε έξι νέες αίθουσες στο St. Nicolas Preparatory School, στηρίζοντας έτσι 611 φτωχά παιδιά. Στην Αχλάδα, βέβαια, χρηματοδοτεί ορυχείο που βρίσκεται μερικά μέτρα απ’ το σχολείο.

Η μείωση της απόστασης εγκρίθηκε, ενώ στην Αχλάδα έχουν συμβεί επανειλημμένα κατολισθήσεις: το 2011 στο παλαιό ορυχείο Παράσπορο, με εκτεταμένες ρωγμές να φτάνουν έως και 100 μέτρα έξω από την Άνω Αχλάδα, το 2015 στο νότιο και το δυτικό ορυχείο, τον Αύγουστο του 2025 πάλι στον νότιο τομέα και, πολύ πρόσφατα, στις 14 Ιανουαρίου2026, στα νότια του κύριου δρόμου του χωριού, ο οποίος προσωρινά έκλεισε. Τέτοια φαινόμενα καταγράφονται σε όλα τα ανοιχτά ορυχεία, ωστόσο αποτελούν βασικό λόγο για μετεγκαταστάσεις οικισμών.

Προκειμένου να χρυσώσει το χάπι, και πάντα στο πλαίσιο μεμονωμένων διαπραγματεύσεων, η Metlen αποδέχθηκε τον Ιούνιο του 2025 κάποια αντισταθμιστικά μέτρα για τον κύριο οικισμό, έπειτα από πρόταση του τοπικού συμβουλίου Αχλάδας, με μειοψηφούντα τον κ. Μπασδάρη – ο οποίος κατήγγειλε ότι αυτές δεν αποτελούσαν προτάσεις της τοπικής κοινωνίας: μεταξύ άλλων, δωρεάν ρεύμα στους πελάτες της Metlen, φθηνό λιγνίτη για οικιακή χρήση, αναβάθμιση υποδομών του -υπό απαλλοτρίωση- χωριού, 850 ευρώ μηνιαία αποζημίωση ανά οικογένεια, ασφαλιστήρια συμβόλαια για τα σπίτια. Αρκετοί κάτοικοι απέρριψαν τα αντισταθμιστικά, θεωρώντας ότι δεν διασφαλίζουν την επιβίωση και την αξιοπρέπειά τους – και εξακολουθούν να αγωνίζονται για συνολική λύση.

Απαντώντας στις ερωτήσεις του Reporters United, η Metlen υποστηρίζει ότι το 78% των κατοίκων (98 από τις 126 οικογένειες του κύριου οικισμού) έχουν αποδεχτεί τα αντισταθμιστικά μέτρα που παρέχει. 

Ο πρόεδρος του χωριού, κ. Βασίλης Ντώνος, υποστήριξε τα αντισταθμιστικά, παρότι στο παρελθόν στεκόταν απέναντι στις μεθοδεύσεις της εταιρείας. Σήμερα παραδέχεται ότι άλλαξε τακτική, λέγοντάς μας: «Όταν τραβάς το σκοινί, καλό είναι να ξέρεις πού είναι η άκρη του». Όσοι δέχτηκαν τα αντισταθμιστικά, το έπραξαν ως «μέση λύση», υποστηρίζει τώρα. Θεωρεί ότι, δεδομένης της πολιτικής απολιγνιτοποίησης, αν δεν εξαγόταν ο λιγνίτης στη Βόρεια Μακεδονία, το ορυχείο θα είχε κλείσει από το 2022 – οπότε θα έμεναν και χωρίς οποιαδήποτε αποζημίωση και χωρίς δουλειές και με τις τρύπες.

Η εταιρεία «προσπαθεί να καταλήξει σε εξαγορά με όποιον μπορεί, με ευτελές τίμημα, να διχάσει τους ανθρώπους – και όποιους παλεύουν μόνοι τους, κυριολεκτικά, να τους αφήσει δίπλα στις τρύπες των ορυχείων. Αυτό είναι το σχέδιο», ανέφερε στο Περιφερειακό Συμβούλιο τον Ιούλιο του 2025 η σύμβουλος κ. Γεωργία Ζεμπιλιάδου.

Σε κάθε περίπτωση, τα αντισταθμιστικά της εταιρείας δεν μπορούν να υποκαθιστούν τις αποφάσεις της Πολιτείας περί απαλλοτρίωσης. Κι όμως, το ίδιο το κράτος δηλώνει αναρμόδιο για την εφαρμογή τους – «κατόπιν κήρυξης της απαλλοτρίωσης παύει οποιαδήποτε αρμοδιότητα της Υπηρεσίας», υποστηρίζει το ΥΠΕΝ. Προσπαθεί δηλαδή να μετακυλίσει την υποχρέωση των αποζημιώσεων στην εταιρεία, χωρίς παράλληλα να την υποχρεώνει να τις καταβάλει.

Για το θέμα, και συνολικά για το ζήτημα της Αχλάδας, απευθύναμε ερωτήσεις στον υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας κ. Σταύρο Παπασταύρου, στις οποίες δεν είχαμε λάβει απάντηση μέχρι τη δημοσίευση. 

«Είμαστε χωριό χωρίς εδάφη», συνοψίζει ο πρώην πρόεδρος της Αχλάδας κ. Αντωνιάδης. «Είμαστε ορυχείο, πρέπει να το παραδεχτούμε, να το παραδεχτεί κι η κυβέρνηση, ο υπουργός Περιβάλλοντος. Να πουν τι κάνουν εκεί οι άνθρωποι; Όταν τους έχουμε πάρει 12.500 στρέμματα και έχουν απομείνει μόλις 1.500, τι θα τους κάνουμε; Πειραματόζωα;»

Διχασμός στην ανοιχτή συνεδρίαση του Δημοτικού Συμβουλίου

Στο πλαίσιο της επιτόπιας έρευνας στην Αχλάδα, το Reporters United είχε την ευκαιρία να παρευρεθεί σε μια σημαντική καμπή του αγώνα των Αχλαδιωτών: στην ανοιχτή συνεδρίαση του δημοτικού συμβουλίου του δήμου Φλώρινας, στον οποίο υπάγεται η κοινότητα Αχλάδας. Η συνεδρίαση πραγματοποιήθηκε στις 10 Νοεμβρίου 2025, στο χωριό Πέρασμα, με αντικείμενο την προσωρινή παραχώρηση του βασικού δρόμου του χωριού στην εταιρεία για «εδαφοχρησία».

Η ένταση κοβόταν με το μαχαίρι, ενώ είχε αναπτυχθεί στον χώρο μια -δυσανάλογα ισχυρή για ένα μικρό χωριό- αστυνομική δύναμη. Εντυπωσιακή ήταν η προσήλωση όλων των παρευρισκομένων, οι οποίοι παρακολουθούσαν μέσω κινητών τηλεφώνων όσα συνέβαιναν μέσα στην αίθουσα. Γύρω από το δημοτικό κατάστημα όπου γινόταν η συνεδρίαση βρίσκονταν όσοι αντιδρούν στους σχεδιασμούς της εταιρείας. Απέναντι, υποστηρικτές της και εργαζόμενοι στο ορυχείο.

Η Αχλάδα μοιάζει πράγματι να βρίσκεται σε άτυπο εμφύλιο ανάμεσα σε όσους συντάσσονται με τις προτάσεις της εταιρείας και σε όσους αντιδρούν. Έντονες λογομαχίες, εκτόξευση ύβρεων, ακόμα και περιστατικά όπου συγχωριανοί πιάστηκαν στα χέρια είναι μερικά από όσα μας ανέφεραν κάτοικοι ως μέρος μιας δηλητηριασμένης καθημερινότητας. «Έχουμε γίνει Βορίζια», είπαν. «Το ορυχείο θα φύγει κάποια στιγμή, τα κατάλοιπα θα μείνουν». 

Στις αρχές Ιανουαρίου του 2026, το Σωματείο Εργατοτεχνιτών και Εργαζομένων στην Ενέργεια κατήγγειλε την απόλυση, την περίοδο των Χριστουγέννων, εργαζομένου του λιγνιτωρυχείου «χωρίς καμιά αιτιολόγηση», σημειώνοντας ότι αυτός συμμετέχει στην Επιτροπή Αγώνα Αχλάδας.

To κρυφό χαρτί της εταιρείας

Κι ενώ οι κάτοικοι της Αχλάδας ελπίζουν ακόμα σε μια συνολική λύση, η δημοσιογραφική έρευνα αποκάλυψε το μυστικό πίσω από τις πρόσφατες κινήσεις της εταιρείας. Στα συρτάρια του υπουργείου κρύβεται εδώ και τρία χρόνια αίτημα της εταιρείας Λιγνιτωρυχεία Αχλάδας για τροποποίηση της Απόφασης Έγκρισης των Περιβαλλοντικών Όρων (ΑΕΠΟ) του έργου.

Σε απάντησή της προς το Reporters United, η διεύθυνση Περιβαλλοντικής Αδειοδότησης του ΥΠΕΝ επιβεβαίωσε τις πληροφορίες ότι η εταιρεία έχει καταθέσει από τον Ιανουάριο του 2023 αίτημα τροποποίησης της ΑΕΠΟ του έργου -το οποίο βρίσκεται υπό περιβαλλοντική αξιολόγηση- επικαλούμενη νέο μεταλλευτικό σχεδιασμό λόγω απολιγνιτοποίησης. Η μελέτη που συνοδεύει το αίτημα αναφέρεται στην απαλλοτρίωση μόνο του Γιουρουκίου (δ.1.18, σελ. 197). Σε χάρτη που περιλαμβάνεται στον φάκελο τροποποίησης, οι οικισμοί Αχλάδα και Άνω Αχλάδα βρίσκονται εκτός των προτεινόμενων νέων ορίων του έργου.

Σύμφωνα με τον δικηγόρο των κατοίκων κ. Γκανάτσιο, ακόμη κι αν η εταιρεία πετύχει να αρθεί η απαλλοτρίωση, αυτομάτως «γεννώνται υποχρεώσεις της και απαιτήσεις των κατοίκων για ό,τι ζημία έχουν υποστεί». Οι κάτοικοι θα πρέπει να διεκδικήσουν δικαστικά αποζημίωση, μεταξύ άλλων για ηθική βλάβη «λόγω ανθυγιεινού περιβάλλοντος, αλλά και για την τελμάτωση της οικονομικής ζωής του χωριού».

Μέχρι να τα βρουν στα δικαστήρια βέβαια, οι Αχλαδιώτες ίσως αναγκαστούν να φύγουν από μόνοι τους. «Το χωριό μας ήταν 450 άτομα πριν λίγα χρόνια», λέει ο κ. Σάκης Μάινος. «Τώρα έχουμε μείνει 250».

Πάντως, πρόσφατα οι κάτοικοι ανακάλυψαν ότι η Λιγνιτωρυχεία Αχλάδας ΑΕ -επικαλούμενη τις αποφάσεις αναγκαστικής απαλλοτρίωσης σε αυτή την περίπτωση- είχε στις 22 Δεκεμβρίου 2025 απαλλοτριώσει μεμονωμένα το γήπεδο, καταθέτοντας 179.859,75 ευρώ στο Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων – όπως μας είπε η δικηγόρος της Επιτροπής Αγώνα Αχλάδας κ. Ελισάβετ Παναγιωτίδου. 

Αποκατάσταση του περιβάλλοντος στα χαρτιά

Παρότι η απόφαση επέκτασης της σύμβασης του λιγνιτωρυχείου υποχρεώνει ρητά την εταιρεία σε προστασία και αποκατάσταση του περιβάλλοντος, η ίδια απόφαση χαρακτηρίζει τον βαθμό αποκατάστασης «ικανοποιητικό» (17γ) – βασισμένη ωστόσο σε τεχνικοοικονομική έκθεση της εταιρείας. 

Τον Ιανουάριο του 2025, το υπουργείο υποστήριξε ότι διενεργούνται αυτοψίες από το Σώμα Επιθεώρησης Βορείου Ελλάδας (ΣΕΒΕ) και ότι επιβλήθηκαν σε βάρος της εταιρείας δύο πρόστιμα για ζητήματα ασφάλειας του χωριού. 

Ωστόσο, το ΣΕΒΕ, στην απάντησή του σε αίτημα κατάθεσης εγγράφων (αίτημα FOIA) του Reporters United, αρνήθηκε να μας κοινοποιήσει οποιοδήποτε έγγραφο, επικαλούμενο εν εξελίξει αξιολόγηση.

Μεταγενέστερο της 5ης Αυγούστου 2025 έγγραφο του ΣΕΒΕ, τμήμα του οποίου είδε το Reporters United, διαπιστώνει πάντως ότι «δεν έχει ολοκληρωθεί η αποκατάσταση σε μεγάλο τμήμα της περιοχής επεμβάσεων», ενώ στο Γιουρούκι και το Παράσπορο «δεν έχει γίνει πλήρωση των κενών εκσκαφής, ούτε αποκατάσταση των εξωτερικών αποθέσεων».

Η Natura καταντάει μουτζούρα

Στην Αχλάδα έχει πραγματοποιηθεί εξόρυξη και εντός περιοχής Natura 2000, κάτι που πάντως προβλεπόταν στην περιβαλλοντική αδειοδότηση. Σύμφωνα με την ισχύουσα ΑΕΠΟ, τμήμα του έργου χωροθετείται εντός της Ζώνης Ειδικής Προστασίας «Όρος Βόρας» (GR1240008) και εντός δασικής έκτασης, με προβλέψεις για ελαχιστοποίηση της όχλησης και τυχόν απωλειών στην ορνιθοπανίδα – και ρητή πρόβλεψη για «εργασίες αποκατάστασης» της Ζώνης Ειδικής Προστασίας στα «τελικά στάδια της εκμετάλλευσης».

Ωστόσο, όπως επισημαίνει η δικηγόρος κ. Σοφία Παυλάκη, μέλος του Επιστημονικού Συμβουλίου του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος & Βιωσιμότητας και υποψήφια διδάκτορας του Πανεπιστημίου Αιγαίου, στις Σημαντικές Περιοχές για τα Πουλιά, όπως η GR039 Όρος Βόρας, «απαγορεύονται απολύτως τέτοιες επεμβάσεις» σύμφωνα με τη νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας, ακόμη κι αν τα έργα αυτά θα μπορούσαν ενδεχομένως να χαρακτηριστούν ως μείζονος εθνικού ή δημοσίου συμφέροντος.

Ο ΟΦΥΠΕΚΑ σπεύδει να μπαλώσει το κενό

Ταυτόχρονα, καθώς η περιοχή προστατεύεται πολλαπλώς και αυστηρά «αν δεν έχει προσκομιστεί στο στάδιο της διαβούλευσης γνωμοδότηση του Οργανισμού Φυσικού Περιβάλλοντος και Κλιματικής Αλλαγής (ΟΦΥΠΕΚΑ), το έργο δεν δύναται να προχωρήσει. Η γνωμοδότηση της αρμόδιας μονάδας του ΟΦΥΠΕΚΑ είναι στην περίπτωση αυτή ουσιώδης για την πρόοδο του έργου σύμφωνα με τις διατάξεις της αδειοδοτικής νομοθεσίας που ισχύει στη χώρα μας», τονίζει η κ. Παυλάκη, παραπέμποντας σε απόφαση του ΣτΕ. 

Ο ΟΦΥΠΕΚΑ αρχικά μάς επιβεβαίωσε ότι δεν του εστάλη ο φάκελος στο στάδιο της διαβούλευσης για την έκδοση των ΑΕΠΟ – και ότι δεν έχει εκδώσει γνωμοδότηση στο πλαίσιο της ισχύουσας ΑΕΠΟ. 

Ωστόσο, ο οργανισμός μάς ενημέρωσε ότι εξέδωσε τελικά γνωμοδότηση για το έργο – παραμονή Χριστουγέννων του 2025! Η χρονική αλληλουχία είναι αποκαλυπτική: 

• Στις 7 Νοεμβρίου 2025 ρωτήσαμε τον ΟΦΥΠΕΚΑ αν έχει εκδώσει τη γνωμοδότηση για την ισχύουσα ΑΕΠΟ. 
• Στις 12 Ιανουαρίου 2026 παραδέχτηκε ότι δεν έχει γνωμοδοτήσει. 
• Ταυτόχρονα, όμως, μας κοινοποίησε γνωμοδότηση που είχε στο μεταξύ εκδώσει στις 24 Δεκεμβρίου 2025, όχι για την ισχύουσα ΑΕΠΟ αλλά για τροποποίησή της, που είχε αιτηθεί η εταιρεία από τις 3 Ιανουαρίου 2023 και παρέμενε σε κάποια συρτάρια επί τρία χρόνια.

Ας σημειωθεί ότι η τροποποίηση αυτή είναι σε εκκρεμότητα μέχρι σήμερα. 

Σύμφωνα με την κ. Παυλάκη, η τελευταία αυτή γνωμοδότηση του οργανισμού «θα πρέπει να εξεταστεί ως προς τη βασιμότητά της καθώς εκδόθηκε με πέντε χρόνια καθυστέρηση, οπότε στο διάστημα που μεσολάβησε είναι βέβαιο ότι έχουν επέλθει μεταβολές στη φύση και την περιοχή οι οποίες δεν γνωρίζουμε αν ελήφθησαν υπόψη». 

Ο λιγνίτης και τα σωματίδια πήγαν λίγο παραπέρα

Και κάπου εδώ, το αρχικό ερώτημα επανακάμπτει: Γιατί έχει καταδικαστεί ένα ολόκληρο χωριό να ζει δίπλα στις τρύπες και γιατί υποβαθμίζεται ένα φυσικό οικοσύστημα γύρω του, μέρος του οποίου εμπίπτει σε Natura, αφού η ΑΗΣ Μελίτης έχει κλείσει και η χώρα έχει περάσει στην απολιγνιτοποίηση – με το κλείσιμο των τελευταίων λιγνιτικών μονάδων να προβλέπεται για φέτος; Ποιο «δημόσιο συμφέρον» εξυπηρετεί πια το λιγνιτωρυχείο; ΄

Η απάντηση είναι απλή. Το 2023 η Λιγνιτωρυχεία Αχλάδας εξήγαγε 768.827 τόνους λιγνίτη προς τη Μπίτολα της Βόρειας Μακεδονίας με τιμή 28-30 ευρώ τον τόνο, σύμφωνα με επίσημη απάντηση του ΥΠΕΝ. Οι εξαγωγές αυτές πραγματοποιήθηκαν ενώ το λιγνιτωρυχείο εμφανιζόταν ακόμα σε επίσημα έγγραφα ως συνδεδεμένο με την τροφοδοσία του ΑΗΣ Μελίτης, που λειτουργούσε έως τον Μάρτιο του 2025. 

Ο λιγνίτης της Αχλάδας καταλήγει κυρίως στον Θερμοηλεκτρικό Σταθμό (ΘΗΣ) Μπίτολα, το μεγαλύτερο συγκρότημα της χώρας, που ανήκει εξ ολοκλήρου στην κρατική Elektrani na Severna Makedonija (ESM). Πρόκειται για ένα πεπαλαιωμένο συγκρότημα, χαρακτηρισμένο από το Balkan Insight (2022) «από τους πιο θανάσιμους ρυπαντές της Ευρώπης», ο οποίος μόνο στον δήμο Νόβατσι προκαλεί έως και έξι πρόωρους θανάτους ετησίως. Το 2024, οι καμινάδες των μονάδων 1 και 2 του ΘΗΣ Μπίτολα ξεπέρασαν τα επιτρεπόμενα ετήσια όρια εκπομπών διοξειδίου του θείου πάνω από 10 φορές. 

Σε ευθεία γραμμή από την Αχλάδα, ο ΘΗΣ Μπίτολα απέχει μόλις 24 χιλιόμετρα, γεγονός που εγείρει ερωτήματα για την ποιότητα του αέρα που αναπνέει το χωριό και για τους λόγους που επέβαλαν το κλείσιμο του σύγχρονου ΑΗΣ Μελίτης, με εκπομπές διοξειδίου του θείου μέσα στα επιτρεπτά όρια (2021, 2023). 

Παρότι η Βόρεια Μακεδονία έχει δεσμευτεί να κλείσει τα λιγνιτικά εργοστάσιά της έως το 2030 και να τα μετατρέψει σε μονάδες ορυκτού αερίου ή υδρογόνου, η κρατική ESM σχεδιάζει νέο λιγνιτωρυχείο στο Ζιβόινο, επίσης κοντά στα ελληνικά σύνορα (και την Αχλάδα).

Σε ασφαλιστικά μέτρα που είχε καταθέσει στις 17 Ιουλίου 2025 κατά Αχλαδιωτών που διαμαρτύρονταν έχοντας καταλάβει τον κύριο δρόμο του χωριού για την -όπως καταγγέλλουν- απόπειρα αυθαίρετης διάνοιξης νέου ορυχείου μεταξύ των δύο οικισμών (και πλησίον του δρόμου αυτού), η Λιγνιτωρυχεία Αχλάδας ΑΕ επικαλέσθηκε την «τεράστια υλική ζημία» της ιδίας, καθώς έτσι θα κινδύνευε -όπως γράφει- να αθετήσει τη συμβατική υποχρέωσή της για προμήθεια λιγνίτη «που μεταφέρεται πωλούμενος σε εργοστάσια της γειτονικής μας χώρας…».

Πρόκειται για αθέλητη ομολογία. Κάπως έτσι, τα κέρδη μιας εταιρείας ενδύονται, με κάλυψη της Πολιτείας, τον χιτώνα του «μείζονος δημοσίου συμφέροντος». Στην εποχή όμως της πράσινης μετάβασης, το εθνικό συμφέρον δεν μπορεί παρά να ταυτίζεται με την απολιγνιτοποίηση.